Skip to main content

Full text of "Tractatus theologicus de charitate, in quo expenditur systema J.V. Bolgenj de amore Dei. Accedit ..."

See other formats 


This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 

+ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 



at |http : //books . google . com/ 



/. r. 3C. 



1 
\ 



•^. 



^: * 



TRACTATUS THEOLOGICUS 

DE CHARITATE 

EJirSQUE DISCRIMINE AB SPE THEOLOGICA , ET RELIGIONE, 

CATERISQUE VIRTUTIBUS INFUSIS , IN QUO EXPENDITUR 

AO LOCA THEOLOGICA 

S YS TEM A 

CL. D. lOANNlS VINCENTII BOLGENJ 

DE AMORE DEI.' 

JCCEDIT ATTEN'DIX 

SUPER NOVISSIMA EJUSDEM APOLOGIA 

A U C T O R B 

JOSEPHO CHANTRE HERRERA 

PRESBYTERO HISPANO. 




BONONI-^ MDCCXCII. 



BX TYPOGRAPHIA SANCTI THOM/E AaUINATlS 
SUFBRIOROM FACULTATB. 



• • 



t • 



l> 



ds • ^ 




» I 



^1 



T'." 



<• • 



m 
INDIARUM APOSTOLO 

SANCTO FRANCISCO XAVERIO. 



N, 



on Vota tibi , Suavissimc Xavcri , non imincf a , qu« 
nulla mihi, vel certe exigua suppetunt, ad Aras tuas ap* 
pcnsurus acccdo . Tuam ego requiro benevolentiam , auxilium 
cxposco, et intercessionem imploro, qua vere possim Doc- 
trinx Christians Caput, quo majus extat nullum, methodo 
cxponcre congruent!, ct rationc theologica ex omni pettta 
fonte confirmare. In discrimen adducitur, Amantissimc Pa* 
rens , qux in tuo semper fixa fiiit animo , vera , et gemu* 
na notio illius Charitatis, quam infans in Patria pene cum 
lacte suxisti , Magister in celeberrima Parisiensi Academia 
tradidisti , et Vas electum ad Dei Nomen port andum in Gen- 
tibus , in trecentis ferme Barbarorum Regionibus miro cona^ 
tu, et uberrimo animarum fructu, supra quam dici potest > 
exercuisti, innumeris annuncians Unguis, et nulla in totpe* 
regrinationibus admissa requie, amandum esse Deum ex to 
to corde, prxciso etiam Inferni metu,et Spe abstract* Coe* 
testis Beatitudinis , ob ejus meritum inefFabile et Bora'tatem 
infinitam, a qua ut omnia, quxcumque sunt tandem bona^ 
tanquam a fonte inexhausto promanant, sic in eandem ul« 
troy et regressu facili referuntur. Equidem fateor; rem|t«« 



if 
metsi jam antea per annos plurimos judicatam , cxplicatu es- 
se difficilem, et ex materia subtili, ac delicata sumptam es- 
se occasionem dissidii ^ quo multorum animi conturbantur * 
Tantum quidem abest^ ut quae hinc opinio nata esse vide- 
tur, ex animi oriatur malitia, obstinatione , aut pprvicacia, 
ut ortum potius habeat ex cujusdam pietatis specie , ex in- 
tcntione bona , et ex credulitate m'mia . At id ipsum mihi 
creat majorem iji re sublimi exponenda difficultatem . Quid 
cnim faciendum est cum hominibus vere piis, beneque de 
Religionc merentibus, ut a sensu proprio deducantur, qui 
cum intimis animi affectionibus xternac felicitatis, quas esse 
honestas » supcrnas , et necessarias in hoc statu vix nemo u- 
nus ambigat , existimant mire congruere cogitationes , quas 
vcrsant , de theologica Charitate ? Quasi nimirum natura ra- 
donis particeps, facta item consors Divinae Naturx in eain 
ferri non posset tota impulsione gratix , eique totam se se, 
to propter ipsam committere^ nihil rcputans esse prxstan- 
tius, quam summo illi propter ipsum placerc Bono, a quo 
tam altam , generosam , et divinam contraxit rcnovationem • 
Ad te itaque confugio, Bcnignissimc Pater, ut quod meis 
ipse viribus obtinere non Valeo , tua possim protectione per- 
ficere. Fac igitur prcce, et obsccratione tua,ut a Patreiu- 
minum in me descendat ardor Charitatis , et scintilla sapien* 
tix, qua possim apte proponcre , et dcclararc sapienter com- 
munem^ ut arbitror , Ecclcsix Sponsx Christi doctrinam ^ 
cui certe pro mentis expediendx imparem esse me tua non 
fiiltura ope validissima ut plane cognosco , sic etiam sincere 
profiteor • 



Jostfhut CbOHtre . 



INDEX 

EORUM TITULORaM, QUI HOC IN OPERE 
CONTINENTUR • 



X rxfatio. Pag. i 

Prodromus Velitaris pro recta ittUlligentia Cbaritatir neologiat ^ 

ejuffue discrimine ab Spe ^ reliquisqut Virtutibus infusis con^^ 

stans ccto Vrolegomenis • 9 

Prolegomenon L De Potentia voluntatif ^ rjusque afftctiouibus 5 it 

ae Vassionibuf appetitus stnsitivi • Ibid. 

Prolegomenon II. De bono , quod est objectum voluntatis , /I Je 

illiuf dlvisione in bonestum y utile ^ et delectabile . 12 

Prolegomenon III. Volumas non potest amare bonum > quod non 

sit ei conveniens , et quodammodo proprium . 18 

Prolegomenon IV. De diver sit ate object or urn respect u voluntatis 

nostne ) et de causa finali • 2} 

Prolegomenon V. De diver sis amicitiarum generibus. 27 

Prolegomenon VI. De Intentioncy et Electioneide acta imperante^ 

et imperatOs 32 

Prolegomenon VII. An ; et quo sensu actus benevolenti^ erga De* 

urn ad virtutem ReUgionis pertinere possit ? 35 

Prolegomenon VIIL De Delectattone . et Fruitione . d^T^ 

Crisis Systematis Bolgeniani ^irca Theelogicam Cbaritatem. 49 

Caput I. Synopsis primi Capitis Bolgeniante doctrine . 50 

Proponitur , et dejlnitur argumentum prasentis Dissertationis . Ibid. 

Responsio . ^I 

§. I. QutHam sit Tbeologorum sensus circa divisionem amoris in 

amorem amicitite ) seu benevolently , et in amorem concupl 

scentidc > j j 

§. II. Ejusiem expUcationis continuatio . 60 

§. III. Quid jeccet Bolgenius in propositione argumenti} 6k 

Caput. II. Synopsis Capitis secundi , in quo Bolgenius assumptum 

probare £onatur ab Scriptura . -yj 

Responsio . ^a 

$. I. Amor benevolentidc erga Deum adeo ncn repugnat Scripto 

Ver- 



VI 

Verho 5 tit ex eo fotius evUeniifsimt Jemcnstretur ; et prima 
quidem ex intimatione Pr^cepti diligendi Deum . ^< 

$. II. DemoHstratur secundo ex Mmore Dei spontaneo ) laude . gau^ 

dioy et complacentia de boms Dei in Scriptura commendatis . 8 1 

§. III. Demoustratur tertio amcr benevolentia ex illis Scripture 
luis^ ex quibus (onstat Cbaritaiem esse veram Dei amici- 
tiam • 85 

$. IV. DemoHstratur quarto ex illis heisy in quibus Dei ferfec* 

tiones infinite proponuntur hominibus contemplanda • 8S 

S* V Demonstratur quinto ex Oratione Dominica. ^% 

S* VI. Demonstratur sexto ex amore ^ quern habet anima justa er- 

ga Deum ut Sponsum . 07 

5. VII. Demonstratur septimo ex amore Dei erga nos 5 ex amore 
Christi erga Patrem , et proximos j et ex amore nostra erga 
Christum . 10 1 

§. Vlil. Demonstratur octavo ex Epistolis S. Fault • 107 

$. IX. Quamodo sint intelligenda ^ qua pro se adducit ab ScriptU' 

ra Bolgentus? iij 

§. X. Expenduntur reliqua Scriptura Testimania . 126 

Caput III. Synopsis Capitis tertii Balgeniana doctrina ex Patri* 

bus desumpta . ijj 

Rcsponsio. 137 

§. L Qmd senserint de amore benevolentia S. Clemens ^ Polycar-> 
pus ) Dionysiuf Areopagita , Clemens Alexandrinus , Orige^ 
nes y J'ertutlianus i Cjprianus^ et HUarius} 141 

%. II. Quid senserint Basilius , Kazianvenus , Kyssenus ^ Epbren 
Syrus , Cbrysostomus , Diadocbus , et Cyrillus Alexandria 
nus ? 146 

$• IIL QMd Ambrotius j Hieranymus , Augustinus > Prosper , FuU 
gentius ^ Cassianus , Leo M. , Cbrysologus , Gregorius 5 Isida- 
rus Pelusiata , Isidarus Hispalensis , et lldejonsus f 1 54 

$• IV. Qmd S. Joannes Damascenus , Beda , Alcuinus , Ansel- 
mus , Agabardusy Tbeopbilactus ^ Hugo Victorinus^ Blessensis y 
at que Bernardusi i6i 

$. V. Quid B. Albertus M. ) S. Thomas ^ Bonaventura , Antonio 
nus ) Carthusianus , Jordanus 9 Malleolus ^ Ignatius de Loyola^ 
Xaverius y Salesius y et S. Teresiai 166 

5. VI. Demonstratur ex Actis Martyrum , et ex praxi Sanctorum 

amor bentvoleniia Theologarum • 177 

$• VIL QuiJ s^ntkndum sit de testimanijs SS. Patmm y qua a 

Bolgenio congeruntur in Dissertatione ? 185 

$. VIII. Quid Patres intendant > dum signijuant ad Cbaritatem 
pertinere desiderium , sitim ) famem > et cupiditatem visionis ^ 
seu fruitionis divina f iSa 

S. IX. 



Vii 
$• IX. Qtutncim sit S. Bernardi mens in Traetatu De diligendo 

Deo ? Vbi et de Juliano Pnmerio . 197 

§. X. Quo jure Bolgemus S. Tbomam laudet fro suo Sjstemate ? 209 
§. XI. Ejusdem propositi continuatio . 221 

§. XII. An faveat Auctori Seraphic us Doctor ? ii'^ 

J. XIII. De Hugone Victorino • 229 

§. XIV. Verficitur examen capitis tertii . 240 

Caput IV. Synopsis Bolgeniame doctrtme circa Ecclesi^ praxim . 247 
Responsio • 24 S 

§• I. Catecbtsmus Komanus dccet Fideles omnes amorem benevolen 

ti^ erga Deum. i/^i^ 

$. II. Amor benevolentjide intimatur Fidelibus a ceteris Catecbismis 

per totum Or hem sparsis . 258 

§ III. Qua ratione praxis Ecclesi^ favere possH unico amort con* 

cupiscentide ? i66 

Caput V. Synopsis capitis V. Bolgenii ex dejlhitione amoris. 27 j 

Responsio . 274 

§• I. Demonstratur amor benevolentia ex definitione ^ seu de scrips 

iione amor is turn in genere > turn in specie . 27$ 

5. II. Quid valeant testimonia , qu^e pro se citat Bolgensus} 277 

Caput VI. Synopsis Capitis VL Bolgenii ex sensu Tbeologorum. 28 ^ 
Responsio • 285 

§. I. Demonstratur amor benevolentiit ex consensu omnium Tbeo- 

logorum • ibid. 

§. IL Qua ratione Bolgenius aliquos pro se Tbeologos laudet . 287 

Caput Vll. Synopsis capitis VIL Bolgenii de incob^rentia Tbeolo- 

gorum ) qui docent amorem benevolentia . 295 

Responsio . 290 

§• I. Amor benevolentidc demonstratur ex multiplici incobxrentia 

unius bujus Tbeologi ilium negantis . 297 

§• IL Quid de incob^trentia Tbeolcgorum ^ quos citat Auctor )Sen 

tiendum sit ? go j 

Caput VIII. Synopsis capitis VIIL Bolgenii de ratione naturali . :^og 
Responsio. 310 

§. I. Demonstratur amor benevolentia ex ratione ipsa naturali . ^ 1 1 
§. II. Quid de ratione naturali ^ quam Bolgenius objkit ^ sentien 

dum sit ? 320 

Caput IX. Synopsis Capitis IX. Conclusio Bolgenii. 229 

Responsio • ibid. 

$• I. Amor benevolenti^ Tbeolcgorum est ita certus ^ et inexpugna* 

bilis ) ut Auctor eum tmpugnare non potuerit 9 quin inciderii 

in propositiones ) qua vel ex sola terminorum penetratione Tbeo* 

logica falsa sunt. jgo 

§. II. Quid sit sentiendum de Conclusione Bolgenii. gj6 

Ca- 



Vlll 

Caput X. Sympfh doctrine Auctoris ^ ex quM juiicut satis omni- 

no fieri contrarijs argument is . ^40 

Responsio • 34} 

§. I. Indicatur brcvitcr summa difficuhatum ) quas non pntvidit 

Bolgenius. ^44 

$• 11. Quam solide sol vat Auctor > qu^t sibi ebjicit argument a • ^4^ 
§• III. Quid tandem emolumenti Bolgenius ajferat pro Attritionis 

sufficientia ex novi sjstematis inventitne f g^x 

§. Ulcimus: Extrema ad Bolgenium allocution ^S6 

APPENDIX Super extrema Apologia Bolgemana. j^ 

§. I. Quid denuo afferat Apologise Auctor contra amorem verissi* 

mum benevolentix ? 402 

$. II. De communibus Impugnatorum Bolgenij ( ut ipse vocat ) er^ 
roribus , in quos incidat 1 necesse est % qui ilium impugnave^ 
rst , et de alijt erroribus periculosis 414 

§. III. Propositiones quadam in Apologia notandm . 431 




PRiEF ATI O. 



I 



ntcr Opera cgrcgia , quae non sine incrcmcnto pietatis , & rei ca* 
tholics emolumento typis dedic ) & bodiedum dare non cessat pr«- 
clara) Vir erudicione conspicuus Joannes Vincentius Bolgenius ^ edidit 
ante annos tr«s Dissertationem etuditam de Charitat6 Theologica duos 
in tomos discributaro • Diceres enimvero illana ab alio esse confictam 
Auctore non ita Uteris coromendando • Cum enim cetera laudati Jo* 
annis opera excepta sint comiter k Sapientibus , plaudente Doctorum 
niultitudine elocutionem facilem , copiosani eruditionem , Si auctorita« 
tis , rationisque momenta vere Theologica ; hxc una Dissertatio passa 
est fortunam adversam ) eo potissimum nomine 3 quod in ca conten- 
ditur 9 nuUam aliam dari posse actualem Charitatem Theolcgicam prae» 
ter amorem concupiscentise casts 9 atque perfectae^ nee nisi cbimaricum^ 
ut ait 9 ac plane Jictitium esse amorem benevolentiae in Scholis per tot 
saecula decantatum • £t tamen difficile est prorsus , ne dicam uiterius 
quidquam , persuadere lectoribus ) omnes ad unum Scholasticos , qui 
diu , noctuque se totos lectioni Scripturarum ) expositioni Patrum , & 
divinarum j humanarumque rerum meditation! tradiderunt , omnfs ^ 
inquam , excepto ) ut videtur ) nemine ^ in re momenti maximi ) & al« 
teri cuicunque praeferenda fuisse deceptos • Quid dicam de Pastoribus j 
quos posuit Deus Episcopos regere Ecdesiam suam/^ Errarunt nc illi 
per tot Sxcula ) nescierunt ^ decepti sunt turpiter 5 amorem Dei be- 
nevolum coromendantes gregi suo & verbo & scriptis ^ S(, Institution 
nibus Christianis ? Quid ? Fideles per totum orbem sparsi , civitates om- 
nes , gentes , & ilcgna in tam luctuoso crrore versantur ? Hxc qui 
evolvat vel cogitatione levissima > non certe mirabitur 9 quod Disscr* 
tatio Bolgeniana » quem nemo praxi non tenuit y amorem negans ) pa- 
rum sit a Sapientibus 9 & insipientibus humaniter excepta y vel quod 
non eam vultu illo placido amplexi sint eruditionis amanteS) quo cae* 
tera cjusdem Auctoris opera complexi sunt. Nee tamen idcirco om« 
nia ) quae in Dissertatione continentur j mihi improbantur • Longa cum 
sit ) quatuor continet partes ) in quarum prima agitur de natura Cba« 
xitatis actualis y ejusque indole , & conditione ) ac potissimum de iU 
lius objecto motive ) seu formali • Quod argumentum ita parum tra* 
ctatur foeliciter > parumque constanter ( honore dixerim Auctori scrva« 
to ) ut hie appareat objectum motivum Cbaritatis Deus frofter se if^ 

a sum } 



1 
sum J nihil que ) quod Dcus non sit ) movere posse vldeatur ad actum 
charitatis ; ibi formale objectum designetur beatituJo firmalif ; alibi au- 
tcm insinuetur ejus generis objectum beMtituio completa ex objectiva 
resuitans , & formali • Illud autem extra controversiam poncndum ja- 
diCo ) omnes ferme probationes CI. Auctoris , ut ab eodetn ornantur ^ 
& diriguntur > eo tendere j ut visio Dei , fruitio , posscssio . vcl gau- 
dium in partem ccrtc objecti raotivi concurrant. Nee enim alitcr eli- 
minare potest ab suo illo charitatis araorc verara bcnevolentiam • Al- 
tera Dissertationis pars tota est in probando 9 librando , & explican- 
do discrimine charitatis 5 quam perfeccam vocat, ab impcrfccca , & 
contritionis , quam sibi ipse fingit 3 ab attritione* In tertia sustinct 
Attritionis suflicientiam ) ut ipsi videtur nuUo negotio , pro Sacramen- 
to Paenitentiae . In quarta tandem ostendit , quo sano sensu sit Cha- 
ritas radix bonorum opcrum • Adjuncta Disscrtationi Appendix defen- 
sio est Auctoris ^ eo potissimuai direcra ) ut confutet vaiia doctrinal 
capita J quae in suo de Charitate Tractatu longissimo tradit Vir Do- 
ctus R. P. Franciscus Bernardus Maria Rubeis Dominicanus/Porro qux 
in extrema Dissertationis parte a Bolgenio firmantur de radice bonorum 
operum > non ego iis litem intendo • At qua: de Jictitio amore bene* 
volentiae erga Deum traduntur in prima, & quae in secundam /& ter« 
tiam inde derivantur consecutiones ^ adeo mihi non probantur , ut cm- 
nino contendam ) amorem benevolentiae adversus Deum, ipsuni ilium, 
qui docetur a Theologis, quique in Christianis Institutionibus proponi- 
tur Fideli Populo ^ rem esse demonstraum , qaenicumque locum Theo* 
logicum consideres 3 sive argumentum ab auctoritate tractes , sive illud 
ad Thedogicas , aut Philosophicas rationes expendas . Nee tamen du- 
bito fore nonmillos bonae fidei Lectores , qui parum instruct! princi* 
piis Theologicis , in Ethica non iirmi , in Psychologia minime vcrsati, 
& vix non peregrini in re Ontologica novum Auctoris inventum ant 
laudent, aut probent, aut mirentur. Nam cum legerint, vel audive- 
rint ex una parte verbum scriptum , seu traditum firmiores esse Tabu* 
las pro litibus Theologicis dirimendis ^ & ex altera videant tot in Dis* 
sertatione congesta Scripturac Sacrae Testimonia , tot Patrum senten* 
tlas non male rei ad speciem accomodatas; in earn protinus descen- 
dcnt sententiam , ut litem adjudicent Bolgenio , Theologorum , ut a* 
)unt ) subtilitate contempta • Si cum iis mihi agendum esset unis , cau- 
sa tamen integra esset; namque omissis caeteris rationibus , principiis^ 
& consecutionibus , quibus ad vivum resecanda est argument! subtili- 
tas ad explicandum difficilis, multorum ego saeculorum possessionem 
urgerem , quae nonnisi rationibus plane convincentibus deturbanda est, 
Script urae Testimonia meam in causam adducerem multo plura , SS« Pa*> 
trusn & Graecorum , & Latinorum sententias proferrem , vix numero 
circumscribendas , Ecclesiae Catholicae praxim , & comraunem Fidelium 
sensum appellarem , productis in medium Christianis Institutionibus to* 

turn 



3 

turn per orbem sparsis > quarum partem maximam 3 certe illas ) que 
inagis in quovis Regno a Caiholicis commendantur , vtl memoriter j 
quoad opus est, teneo , vd apud mc habeo . His autera monumentis 
retragari quis posset ? Qucra ilia non vellicarent animum pictatis om- 
nino non surdum? Sed cum apud sequos rerum sestimatores causaro a- 
gam ) qui ec rem Theologicam alte tenent j & Philosophicam non con* 
tcmnunc, illud habcntes pro comperto ,. perfectum Theologum evader- 
re posse neminem , qui. prius non jecerit fundamenta in disciplinis in* 
ferioribus , qus superior! omnium famulari debent > nullum ego <& au- 
ctorttatis & xationis , quibus res omnis transigenda est , momentuooi 
prxtermittam , quo res jam per cot sxcula judicata , iterum referatur^ 
certoque omnium judicio firmetur . Id ut agere possim pxm tenuitate 
mea ) visum esc pra!mict€re in Velitari Prodromo doctnnam ab Onto* 
logia ) £thica , & Theologia communiter receptam ) qua sine Chari* 
tas Tbeologica nee rite a Theologo explicari potest, nee a ceteris 
virtutibus infusis ita discerni , ut sua unicuique natura , suumque cui* 
que respondeat objectum particulare • Scio , Boigenium in sua Oisser- 
tatione Philosophos non curare , Verbum Scrlptum , Verbum traJitum , 
Vatrcs , Vatrcs conclamare • Namque pag. 78. quxrens ille definition 
nem amoris in genere sic scribit : Videamus igitur , quo pacto definiatur 
Mmor y non jam a Pbilosopbif^ quorum doctrinam non quaro . Hinc illae 
Declamationes contra Philosophiam Arabum , ut qus sero nimis ve* 
nit , nos ut doceret amorem benevolentis , quasi nimirum digito de« 
nionstretur Aristoteles , & ejus Sectatores oculis designentur . Hmc il* 
la morosa > & deiicata ratio tractandi Scholasticos , in quibus ne u« 
num quidem invenire potuit , qui aroorem Dei benevoium denegaret • 
Hinc ille incusationes perpetus contra subtilitatem ^ ut videre licet in 
Dissertatione , & Declarationibus , quas deinde subjunxit ; & , ut mi« 
hi quidem traditum est ratione non dubia*, etiam nonnunquam contra 
subtilitatcf Hifpanar. Sed tamen hoc nomen inane , CI. Domine,non 
est Theologica solutio ; si autem nomine subtilitatis rationem intelli* 

!;is vacuam , frivolam , aut ambiguam , facile potes , qua polles Dia- 
ectica, sophisma detegere, & oculis omnium ambiguitacera subjicere* 
At non sunt ejus generis subtilitaces Hispanorum in Italia degentium. 
Sunt quidem subtiles > sunt acuti , sed & profundi sunt : quin imo pro- 
fundi esse non possent , nisi subtilitatc valerent . Quid est enim quod 
profunditati magis aperiat viara , sternatque , quam acumen ingenii , 
& acies mentis aperta , clara , subtilis ? Jam vero quoniam bellum u«» 
hus indicere videris universis Theologis , Ascetis , & Mysticis , & con* 
ditionem proponis, en ego unus cum sim., & pumilio quidam inter 
tot viros pietate , & doctriaa prxstantes , ccnditionem admittO) 
Kquissimam illam quidem penes extremam partem . Neque enim opta^ 
tius mihi quidquam contingere potest , quam uc res gravissima ab Scrip* 
tura Sacra > a Patnbus , ab interpretibus dirimatur .Id tamen naum adr 

a z vet- 



verto, non ex proprio cujusque spiritu j nee ex Grammatici alicujus 
expositione doetrinis minime exculti Scripturs sensum definiendum es* 
se • At vero prima ilia conditio ) in qua Philosophos non curas > non 
est aequa ) iiec rationabilis , nee digna illo y quod in aliis Operibus de- 
monstrasti > expolitissimo ingenio • Quis enim ignorac y Philosophicas 
Disciplinas deservire quam plurimum Theologiae^ rebusque Sacris ) & 
Fidei arcanis proponendis ) & expiicandis ? Quam saepe TheoIogu:> , 
supposita Fide y rationes depromic solidissimas in rem suam y & qua? 
locum habere non possent ) si Fides non prxiret ? Quam saepe Philo- 
sophi etiam Pagani rationes versant pro materia ) quam tractant , & 
acutaS) & solidas, & ingeniosas j quibus utuntur foeliciter Sancti Pa* 
tres , & Theologi Scholastici pro Ecclesis doctrina firmanda y & con* 
grucnter explicanda ? Peritis in arte credendum est semper ) ut est in 
provcrbio • Atqui rei bujus expcriencissimi Viri fidem ipsi faciunt de 
vcritate a nemine sine temeritatis nota deneganda. Sapientissimus Ma* 
gister Canus ) bonus in causa Judex ) ut qui in ea versatus est plu« 
rimom ) & nemini) Philosophorum precipue^ adblandiri solitus ) sic 
scribit lib. ID. de locis Theol. cap. 7. Quo J si Pbilosopbia Theologo 
utilis y & bona est y earn autem nisi rbihsopborum libris consequi non 
f9tist y non utique sunt ei Pbilosofbi negligendi . £t cap. 4. propius ad 
rem nostram y ut videbimus y ita pronuntiat : Verissima ergo sunt com* 
wtttnia Pbilosopborum placita y nee ab illis licet y si omnes ad unum idem 
sentiant y dissentire . Dionysius Petavius ( qualis ille vir in re Theolo- 
gica ) quamque versatus in Patribus ! ) in Prolegomenis ad Theologiam 
utum Philosophiae maxime commendat Theologo. Sic itaque difserit 
cap. g. Pbysica y & pars ilia , qM de moribus agit y non parum in Tbeo^ 
hgiam eonfrrunt y & quadam cum ea necessitate junguntur y In primis 
vero disserendi ars y & solertia y qua Dialectica vocatur y ad divinarum 
rerum scientiam frequenter adbibetur y ac per universam implicata , & 
conserta unum cum ea compcnit Discipline corpus . Laudat deinde eos ) 
qui Scbolastici nominantur , boc est y ingeniosi quidam divinarum reruffi 
disputatores , & acuti . Contra Scholasticae criminatorcs audi , Bolge* 
01 )* quod pronuntiat. ^0 in genere criminationis pre ceteris odiosi sunt y 
quos sect arum , & dogmatum novitas delect avitj quorum nemo est y quin 
acerbum y & implacabile subtili isti scientie helium indixerit . Concludit 
tandem • Sed morosos illos y ac delicatos y quibus Pbilosophie , ac Dialer 
ctice subtilitatis genus omne displlcet , satis inique y & importune facere 
arbitror y quiy quatenus culpande sint artes ille , & ab communione Cbri-' 
stiane Sapientie majorum judicio reject e , vel propter tarditatem non in* 
telligunt y vel nequiter y & calumniose dis simulant . Nee est solum gra* 
vissimorum in re Theologica virorum commune hoc de Philosophia |a« 
dicium > est etiam idem SS. Patrum , quorum aliquos juvat adducere • 
Clemens Alexandrinus in i. Stromat. lib. inquit : Pbilosopbiam ad re- 
ligiosam pietatem utilem esse y eo quod previa eruditio sit its , qui fidei 

per 



per demoustrationem fructum colligunt • Et hoc quidem de utilitate Phi- 
losophiar judicium esc dementis ) nam de iliius reprehensoribus acrius 
est multo ) atque acerbius • Sic enim scribit eodem libro . Eorundem 
est vituperare Vh'tlotopbtam , & Jidtm reprendere . Qua de re fidem fa- 
cit thesis ilia apud >3^intcmbergam a Luthero defensa . Qui vult cum 
jfrisiotele pbilosopbari , oportet cum Cbristo stultificari . Basilius ad cap. 
L Isaiae commendat homini Christiano Dialecticam dicens : Facuhas 
Dialectics muri instar est dogmatibus , quod ea non sinll diripi , & 
quorumlibet incursioni patere • Hilarius ' lib^ 1 2. de Trinit. sic scribit : 
Fidem non nudam Apostolus > atque inopem rationis reliquit , qua quam^ 
vis potissima ad salutem sit ) tamen ^ nisi per doctrinam instruatur > ba* 
bebit quidem inter adversa tutum refugiendi recursum , non etiam ntine* 
bit constantem obtinendi securitatem . Quid dicam de Augustino ) qui 
in libris de Doctrina Christiana sic enixe commendat catholicis omnc 
genus Disciplinae Pbilosophicx , ut quae utilis est) multumque confcrt 
ad eas , quae in Sacris literis occurrunt y enodandas difficultates ? Pro* 
fecto cap. 3 1, lib. 2. de Doct. Christ, hsc ratione disserit : Bed dis* 
putationit Disciplina ad omnia genera qucestionum ) qua Uteris Sanctis 
sunt ) penetranda ) & dissolvenda^ plurimum valet. Eodem item loco 
sic nostram requirit diligentiam ad detegenda sophismata^ falsasque 
ratiocinationes • Sunt multa ^ qua appellantur sopbismata ) falsa ccnclu^ 
siones rationum > & plerumque ita veras imitantes , ut non solum tardosy 
sed ingeniosos etiam minus diligent er attentos decipiant . Unde commen- j t 

dat artem definicndi, partiendi , & connexiones dctegendi. Hac ego , *-^'^'' 
ratione) quam mihi suggerit Augustinus ) spero detectum iri aliquas Aui£:* 
ctoris ch ambiguitates . Nee enim semper hoc in Opere ad praeccpta' 
Dialectics ratiocinationes informat . Sequitur Augustinus laudans Philo* 
sophiam , ejusque utilitatem in homine Christiano cap. 40. inquiens : 
Vbilosopbi etiam qui vocantur , si qua forte vera ) & fidei nostra uc^ 
commodata di^erunt ^ maxime Platonici ) non solum formidanda non sunt > 
sed ab eis tauquam injustis possessoribus in nostrum usum vindicanda . 
Quibus verbis intendit in spolia auri ) & argenti > quae ex uSgyptijs de* 
tulic Dei Populus , unde pergic ilia confirmans : Kam quid aliud fece^^ 
runt Multi boni Jidcles nostri ? Konne aspicimus quanto auro > & argen^ 
to , & veste suffarcinatus exierit Cyprianus Doctor suavissimus , <&• Mar^ 
tyr beatissimus ? Quanto Lactantius ? Quanto Victorinus , Opta$us ^ Hi* 
larius > Ut de vivis taceam , quanto innumerabiles Graci ? Qiiodque roa« 
jus mihi esse vidctur , flnem diais imponit ilia sententia memoranda : 
lllud in Exodo sine dubio figuratum est , ut hoc prasignaret ) quod sine 
prajudicio alterius aut paris , stut melioris intelligentia dixerim . De S. Tho* 
ma ) Bonaventura , alijsque Catholicis Doctoribus facere hie verba ^ nihil 
volo . Eorum quipjie Opera excribenda essent omnia • Id unum dicere 
etianr superfluum videbitur cuiquam , Doctorem Angelicum , quem Auctor 
sequi vix non religiose profitetur ^ in quaestionibus de charitate tanti in 

ea 



6 

ea pertractanda Fhilosophlam facere ^ ut quotics non adsunt monumenta 
ab Scripcura ; vcl Patribus > uc saepc concingic ) ad Philosophiam se confe- 
rat , Philosophum ( sic vocat Aristotclem ) inservire facicns Rcligioni . Et 
quod majiis est j ad Philosophise regulas scmel 9 iterum , ttrtio expendic 
dicta SS. Patrum ) atque illud conficit) ut, sin minus interdum vidcantur 
illis esse conformia ) certe Don sint dissentaoca ) vcl ah'qua ex parte pu* 
gnantia • Non quod humana Philosophia magis raleat ad rem TheologU 
cam ) quam regula Patrum ^ sed quod cum Philosophia jam facta Christiana 
concordant plurimum Sanctorum dicta ^ & ab ilia discordant certe nun- 
quam • Scd sicut Sancto Thomas Summus fuit in Philosophicis Aristo- 
teleS) & ex ejus placitis communiter satis resolvit difficultates^ firmat 
probationes, & responsiones dilatat) ita fuit semper Summus Augusts 
no Plato , ac ex doctrina ejus roulta rcsotvit ) & quod mirere magis 1 
res altas > atque divinas ita tractat interdum > uC Platonem advocarc 
videatur • £t quoniam agendum est nobis dc charitate 3 quae altissima 
virtus est , & prse caeteris omnibus longe divina , in ea ipsa tractanda ^ 
atque explicanda sic ) ut ita dicam > piatonizat Augustinus ) ut ex eo 
quidam sumpserint occasionem errandi circa naturam charitatis • Qukl 
enim in causa fuit Magistro Sententiarum Viro in primis docto^iit te« 
neret charitatem ; qua Deum diligimuS) esse ipsum Spiritum Sanitum; 
nisi quod in Augusttno lib. 8. de Trinit. cap. 8. & 9. & lib. 15. cap. 
17. legerat vartas S. Doctoris locutiones indicantes , nos fieri diligcn* 
tes charitate , quae est Deus i Certum est id apud S. Thomam . Sua- 
IM ) cxteros que Doctores Scholasticos . Ncc enim advertit Magistct 
in S. Doctore niodum loquendi Platonicum , quo tum hie , tum alibi 
utitur Augustinus . Dicebant profecto Platonici omnia esse bona bonita- 
U^ qua est Deus^ hoc nomine bonttate inielligentes participathnem bo* 
nltatis divlma . In tumdem sensum dicit saepe Augustinus nos fieri di« 
ligcntes charitate, quae est Deus, id est <participatione charitatis, quae 
•St Deus. Id quod rcctc notavit S. Them. 1. 2. q. ig.ait. 2. per hacc 
verba : Hie autem modus loquendi ( sumendi scilicet participationem cba^' 
ritatis pro Charitate increata ) comsuetus est apud Tlutontcos , quorum 
doctfinis imbutus fuit Jugustinus . Quod quidam non advertentes ex 
verbis ejus suwpserunt cccasicntm errandi • Id ipsum ex parte contigis- 
se Bolgcnio in indaganda meste Augustini , ex dicendis patebit • Quod 
quidenr) roulto magis est certum accidisse illi , cum sensum S. Tho- 
mae conatus est explorare circa virtutem charitatis, ut in hujus meae 
Tractationis capite 3. demonstraturum spero • Nan doctrina imbutus 
Aristotelica Doctor Angeiicus multa ex ea principia, multa iten pla« 
cita desumit inter cxplicandam charitatem , nihilque illi antiquius 
est I quam leiecare difficultates more , verbis ; & ratione Aristote- 
lica • Quod, ut credo, Joannes Vincentius noi advertens, quia Philo* 
sophos non curat , sumpsit inde occasionem aberrandi a mentc S. Do- 
ctoris, cujus tamen doctrinam tencrc se judicat, & suo exphcatam 

mo» 



7 
modo Lectori conatur persuadere • Jam vero quorsum ista tendant > quae 

longiori forsan calamo prosecuti sumus , nemincm , existimo ) non vi- 
derC) uc nimirium palam fiat omnibus & auctoritate ) & racione) primam 
illam partem sponsionis Rolgenians Philosophos excludentis ab amoris dis* 
cussione non esse aequam^nec ration ibilem ) nee dignam Viro,qui sic 
utitur foeliciter in ceteris ejus operibus doctrina Pbilosopborum • Quin & 
ipse parum sibi congruens ad Philosophos se modernos confert in Pro* 
batione sexta , quam magni facere ostendic satis , cum non semel in 
illam intendens de Theologis sibi triumphare videatur . Nee in co tan- 
turn contrarius sibi esse videtur Auctor ) quod ex memoratis profece* 
ric Philosopbis ) sed quod Aristcteiis sententiam proponat ^ repetat > &: 
dilatet , ut unum e prscipuis fundamentis systeraatis sui • Qoxnam il- 
ia i Btuevoleutia neque est amicitia , ncque est amatie . Hanc iile sen* 
tentiam sumiti ut inquit) ex S. Thoma 1.2. q. 27. art. 2.) cum ta* 
men Angelicus Doctor disserte tradat , hoc esse Aristoteiis eiTatum ^ 
sic enim scribit : Pbilosopbus dicit in eodem loco ^ quod ben9v$lentia if#« 
que est amicitia > neque est amatio . Cur igitur Bolgenius prima ilia 
verba praetermittit ) quibus ostenditur ) cujus sit tandem principium il« 
lud ? N )n deerit fortasse ^ qui dicat ^ insedisse Auctoris menti illud Ma* 
ronis : Dolus 1 an virtus quis in bosti requirat ? Ego autem nequaquaos 
animum induco credere omissa esse a Viro ingenuo verba ilia ^ ea sci- 
licet mente ) ut Lectorem deciperet ; sed potius ei perindc visum fuis« 
se laudare Philosophum ^ atque omittere in re praesertim quam sine ullo 
discrimine adoptare Angelicum judicabat . Mitto alia plurima ) quae in 
Dissertatione tractantur, quaeque Auctor cl.explicare minime potest si- 
ne recursu ad Philosophos ) ut legenti non segniter ejus opus manifc- 
ste constabit. Neque res aliter 6eri poterat*Cum enim agiturde na« 
tura , excellentia , & proprietatibus actus nobilissimi voluntatis nostrae ^ 
cum ejus expenditur obiectum motivum ) causa finalis > fons ) princi- 
pium , & origo I cum bonum discutitur ) in quod voluntas rapitur ) & 
cum expdmitur malum y quod ilia aspernatur ) quis inter homines adeo 
male lippus existet ) quin videat > rem transigi haudquaquam posse sine 
Philosophicarum auxilio Disciplinarum • Scit hoc optime dissertissimus 
Auctor , si quisquam alius , & tanien elapsa est ei minus caute pro- 
positio ilia Philosopbis parum favens • Tentanda sunt igitur omnia ) quae 
inveniet Lector mire congruentia , Scriptura , Patres , res Thcologica 1 
Ethica ) Ontologica > ex quarum doctrina Facultatum utiliora non sine 
examine praemittemus in Prodromo Velitari • Qua in re illud adverto ) 
me in nuUius verba Philosophi sire antiqui ) sive moderni jurasse ) & 
illis exceptis » in quibus una est vox omnium ) cum scilicet naturae per 
se loqucnti nefas est disicntire ) ea me ex unoquoque desumere > quae 
videntur esse probabiliora > seu sit Plato ^ seu Aristoteles , seu Tuliius ^ 
seu e modernioribus quisquam • Illud tamen experientia didici > ab an- 
tiquis potissimum repetendam soliditatem ^ & ab modernis gratiam • 6i 

amae^ 



8 

amaenitatem ) quod video a P. Bertholdo Hauser i & ipso Rccentiore ) 
sed judicio gravi ) doctrina prxstante ^ & eruditione farcundo jam pri- 
dem oservatum fuisse ) cum in Prologo ad Philosophiam sic scribic : In 
tanta temporis angustia , & humane mentis imbectllitate . dum non suffix 
cis omnibus & antiquis , & novis , pruJentis est j antique novis ita 
temper are , ut antiquis *t novitate accedat gratia , & novis ah antiqui^ 
fate addatur soliditas , utrique Veritas concilietur . Sicui tamen incom* 
modum accidat y Prodroaium legere Velicarem , pocerit is , relicto il- 
lo ) ad Crisim accedtrc Systematii Bolgeniani ) quam non dubito ) 
quin sufficienter intelligat) quoad scilicet satis sic pro vero utcuni* 
que tenendo • Sed qui rem ipsam tenere arete vult , & manu , ut di- 
cunt ) vetitatem contrectare , ilium > precor , ut legat ) & observet 
concordiam rei Tbeologicae cum Philosophica in argumento de amore . 
Ad rationem quod attinet scribendi id ununi subjicio ) vulgari me set* 
roone non uti , non ob id solum quod ^ exter cum sim , nativam dictio* 
ncm non habeam , hoc enim vinci ut cumque posset tametsi cum ali- 
qua difficultate > quam libenter aggrederer , si expedire judicarem . Quae 
me potissimum causa movet ad scribendum latine , ilia est ^ quod ar« 
gumenti dignitas , altitudo roateris , abstrusa i diflicilis > & diversa na* 
tura ^ atquc tendentia virtutqm infusarum jure suo postulare videntuc 
ilocutionem latinam . Qiiid enim turpius esse potest , magis que inde- 
corum ) quam rudibus ) imperitis ) sciolis 3 ne dicam , vetulis ^ librum 
porrigere ) unde se nactos esse occasionem arbitrentur , ferendi omni* 
no temere sententiam in rebus difiicillimis , quas non sine magno la- 
bore pcnetrarunt Viri literati , bono ingenio prapditi , & omni gcnerc 
Disciplinarum exculti } Postrcmo voces ego barbaras non respuam , dum« 
modo recepts sint in Scholis ^ nam earum usus compendium affert c!a« 
ritati , & brevitati , quae sane dotes caeteris sunt praeferendae in Dis» 
putatione ) quse cum obscura sit satis } nee difficilis parum , obscurior 
ccrtc redderetur ex putidiuscula tractandi ratione . Atque haec quidem 
sunt , quae praefari placuit : jam ad doctrinae puncta veniamus > quae 
praemittcnda promisimus • 



PRO. 



PRODROMUS VELITARIS 

PllO XECTA INTELLIGENTIA ChARITATIS ThEOLOGICA) BJUSaUl 
DISCRIMIKE AB SPE , RELIQ.UISQJUE VIRTUTIBUS InFUSIS 
CONSTANS OCTO PrOLEGOMENIS. 

PROLEGOMENON L 

D$ Potenva voluntatis^ ejusque affcct'fnibus ^ & di 
Tassionibus apfetitus sensitivi 

I. T Toluntas est potentia rationalis prosecutiva boni. Nam uc intel» 
V Icctus non nisi in verum tendere potest intencionaiiter , ita vo- 
luntas ferri non potest nisi in bonnm tendentia sua prosecutiva . Quod 
autem bonum sit reale > vel unice apprebcnsum ut tale , refert nihil . 
Non enim bonum nostram permovet voluntatem , nisi ut tegnitum. 
Namque incogniti nulU cupido; & ut est apud antiquos 

Quis quis amdt Tbaidem^ Tbaidem futat esse Dianam. 
Bonum veto , cum voluntati ab intellectu reprssentari possit multis mo- 
dis ) multis etiam modis in id ferri potest voluntas per actus ex sua ten- 
dentia distinctos • Proponi potest voluntati bonum secundum se^ proponi 
potest ut absens y & proponi potest ut frasens • Si primo modo ; fertur 
voluntas in objectum per actus amoris • Si secundo ; per actus deside* 
rif • Si denique tertio ^ per actus delectationis j aut gaudii . In amon 
nobis experientia tepraesentat quandam complacentiam ) coaptationem ) 
seu conjunctionem aiTectivam cum bono ) in desiderio quandam quasi 
cxtensionem i seu conatum ad habendum bonum , & in delectMtione , vel 
gaudio quietem quandam suavem , & vitalem in bono habito • 

2. Ex hac tendentia voluntatis prosecutiva , qus dicitur primaria » 
oritur & alia ) quam secundariam vocant > & aversivam . Ideo enim 
malum aversamur , & odio habemus , quia bonum ei oppositum prose* 
quimur & diligimus. Unde & illud consequi , necesse est, per totidem 
actus exerceri voluntatem circa malum tendentia sua aversiva ) per quot 
se in bonum exercet per tendentiam prosecutivam • Quapropter si ma* 
lum proponatur secundum /e, voluntas elicit odium amori contrarium; 
fi ut absens ; abomindtionem ^ aut fugam contrariam desiderio } si vero 
ut pnesens ) in tristitiam incurrit oppositam delectationi , seu gaudio • 
£x qua doctrina perspicua , & pervia omnibus sex colligimus actus vo« 
luntatis inter se distinctos , amorem ^ desiderium ) & gaudium cirea bo* 
Dum , odium , abominat'touem ) f^ tristitsMm circa malum . 

3- Rursus cum bonum ) quod voluntati propcnitur , sit interdum 
arduum i difficile ) csccllens > vel conjunctum cum gravi pcticulo supe> 

b ran* 



lO 

rando > alij duo actus voluntatis neces?arij sunt Sper , & MuJacia . Pri- 
ma tendit , & erigicur in consecucionem boni ardui , difficilis ^ & cx- 
ccllcntis, altera periculum aggrcditur, ne ab illius prosecutione desi- 
stat . Duabus hiscc atfectionibus contrariac sunt desfcratio , & tvnor , 
qui actus sunt positivi ; nam voluntas desperans, aut timens non mo* 
do ccssat ab crectione , vcl aggressione , sed proponit dcsisterc a pro* 
secutione ardui) 9l difficilis, & fugit malum) quod erat aggrcdien* 
dum • Ultimo loco rcccnsctur ira^ quae est appctitus cxurgcns advcr- 
sus euoi) qui causa mali est appetenti ) vcl impedit ^ ne bonum ama* 
tun consequatur. Hie actus dtcitur non habere contrarium , quia ira 
supponit malum persons , quod non potest excitare ad amorem , sed 
potius ad tristitiam . Unde si ab ira cessatur , succumbit appetitus , & 
in tristitiam incurrit . Quam ego doctrinam reputo veram ) si sermo sit 
de appetitu sensitivO) qui unice se refert in bonum sub ratione sensi« 
bills ; at si sermo sit de appetitu rational! , non video , cur numsuetu* 
do non sit irae contraria ? Cum cnim objectup irs sit vindicta , inter- 
dun ardua > & difficilis , potest sine dubio mansuetudo ejus impetum 
directe refugerc . At que ex his constat , pro bono ardoo , seu difficili qui- 
narium alium numerum affectionum ( ne qjidquam de mansuetudine 
dicamus) assignanduni esse ^ Spem scihcet,& dcsfcrationem ^ audaciam^ 
tim$rem , & tram , quae si praedictis modo enumeratis adjungantur , ud- 
decim efliciunt voluntatis acriones, quae totidem respondent passioni- 
bus appetitus sensitivi. 

4. SciO) velie aliquos , ut & illae afTectiones voluntatis appellen* 
tur edam p as stone s ; sed quaestio est inutilis , & de solo vocabulo. Per 
me pass'tones vocentur , si hoc nomine unice significetur affectio volun- 
tatis , conjunctio , vcl disjunctio ab objecto , quod esse potest vel uni- 
versale 5 vcl singulare, vel spirituale, vel pure sensibile . Sed si pro* 
prie nobis loquendum sit , cum passio inde dicatur , quod fiat cum qua^ 
dam transmutatione corporali , unice videtur apte cadere posse in actus 
appctitus sensitivi. Unde Damascenus in 2. lib. Orth. fid. cap. 22. cans 
ita describit: Vassio est motus appetitive virtutis sensibilif in imaoin^ 
ttene boni^ vel mali. Quam dicendi rationem sequitur S. Thom. i. a. 
q. 22. a 3. 

5. Haec passionum divisio in species undecim desumpta est ex di* 
verso modo tendendi ) quem habent actus , in objecta sua , & ex pc« 
culiari alteratione , vel motu , quem excitant in corporibus . Alij vero 
Passiones speculantes ex alijs capitibus aliter divisionem statuunt majo- 
rem ^ aut minorcm . Nam si ad species ultimas cujusque generis Passio- 
num dcveniamus , innumeras esse deprehendemus ; si autem genera tan- 
tum superiora consideremus , vel id , in quod omnes tendunt tanquam 
in finem ) discutere velimus , paucis sane membris Passionis nomen com* 
picctemur • Et haec est causa , cur Epicurus duabus tantum passionibus 
detore & voluptate omnia metiretur, & S. Ambrosius I. de Jacob, 8l 

vi- 



II 

vita beau omnes passiones ex duabus bisce oriri conscribat • Nimiruoi 
rcspicic Ambrosius ad finem , quo etiain intendcbac Epicurus ^ & cum 
omnes passiones desinanc vel in delectai'tonc , si obcineatur finis ^ vel in 
dolore ) seu tristitia , si Don pbtineatur ^ sed pocius adsit malum oppo« 
sicum , duabus illiS) quasi generibus ^ passiones omnes appecicus circum- 
scripsere • Eadem de causa Ariscoteles , qui 2. Ethic, cap. 5. passiones 
numerac undecim^ eas ad duas ilias supra memoracas praecipue rev6« 
cat 9 ad quas omnes ordinantur • 

6. Cicero cum Stoicis quacuor numerat passiones > cupiditatem , & 
^audium circa bonum , ac me turn ) & iristitiam circa malum • Concinit 
cum Stoicis j^neid. 6. Virgilius ita canens 

Hinc metuunt , cupiuntque ) dolent y gaudentque • • • 
Quem versum inducit (apud S. Thorn. i» 2. q. 33. art. i.).Augusti« 
nus 14. de Civit. Dei cap. 4. illam Maronis approbans partitionem • 
Sed tamen Augustinus ipse cap. 7. eju^dem libri loco cupiditatis ponic 
spem. Id quod etiam praestitit Boetius lib. i, de consolaticne Mctr. 7. 
diccns : 

Caudia pelle ^ 

Telle timorem , 

Spemque fugato ^ 

Nee dolor adsit. 
£t cum uterque secutus fuerit , uc assolet ^ Platonem in Timaeo , iltud 
habendum esc pro comperto ^ Platonem » Augustinum , & Bortium Sp^m 
posuisse loco Cupiditatis , a quibus non videtur dissentire S. Thomas cgr« 
men approbans Boetianum | & rationem reddens i. i. q. 25. a 4. cur 
passiones istae dicantur esse prascipuat . Et merito quidem tales esse ceo* 
sentur) vel quia causant majorem alterationem in corpore , ob quam 
maxime ttibuitur passionis nomen motui proprio appeticus sensitivi ; vel 
quia sunt nobis prae caeteris notiores • Unde tenuis est amor , & cxi- 

?;uus alicujus boni) ex quo non oriatur boni desiderium amorem mani« 
estans . 

7. Ex his pronum est intelligere antiquos Philosophos in numero Pas- 
sionum ad speciem discrepantes ^ in re tamcn omnes convenire • Nam 
Platonici ( idem inteliige de Stoici> ) non numcrabant inter passiones 
amorem , ilium tamen agnoscebant tanquam primum motum > quem ob* 
jectum in appetitum imprimeret ) & qui deinceps esset primus motor 
aliarum passionum , ut de Augustino maxime Platonico testis est per- 
quam locupltx S. Thomas q. 25. art. 2. per haec verba: Augustinus di^ 
cit ) quod omnes passionhs ex' amore nascuntur . Et q. go. a. 2. ad 2« 
ilicendum ^ irquit , qu$d ilia pradicatio ( Augustini scilicet); cupiditar 
est Mn,cr rerum transeuntium ; est per causam , mn per essentiam , uon 
enim cupiditas est per se amor , sed amoris ejffictus . 

8. Exposito numero > & qualitate passionum appetitus sensitivi 1 
& rccensitis affcctionibus appetitus intellectivi ) juvat indicare ) vel in 

b a ip. 



11 
ipso limine ) quam parum fecte incedat Aactor id Dissertationc sua 
ob neElectam Philosophoram ) Sc Theologorum doctrinam . Enimvero 
tres ab Ethica > Psychologia 9 & Theologia discimus esse affectiones vo- 
luntatis circa bonum 9 & tres item circa malum • Praeit amor , sequi* 
tur desidtrium , & pcrvenitur ad gaudium pro di versa nempe boni re* 
prssentatione , vel secundum se ^ vcl abrenth , vel fr^fcntit . Quod idem 
contingat, necesse est, in odio ^ fuga ^ Sl tristitia de malo. At ille duos 
tantum actus cognoscit circa bonum , nimirum desiderium , &, gaudium; 
Sl duos etiam ,si sibi constet ^ circa malum fugam , & tristitiam . ToN 
lit igitur tres illas actuum conjugationes , quas Sapientes omnes agno* 
vere^ & quas nisi supponas^ actum est prorsus de maxima Etbices^ 
ac Psychologis parte. Deceptus est , ut credo , quod no men amoris 
frequenter explicatur a Platone , Theologis , & Philosophis per deside* 
rium 3 sed notare debuisset , id ita fieri , quia amoris notio subobscura 
vix potest a nobis explicari nisi per efTcctum nobis clariorem , ut prs* 
tet ea , quae dedit S. Thomas ) nobis etiam commendat P. Suarez Disp. 
I. de Passion, sect. 5. n. 5. quamvis ratio amoris , inquit , vix a no^ 
Int explicetur nisi ex hoc ejfectu ( desiderio ) , tamen experientia videmusy 
talem appetitum ex quadam intrinseca conjunctione ad rem amatam oriri , 
quod in amore amiciM facilius eernitur. Est tamen idem in amore con* 
cupisceufia : prius enim quis afficitur rei , quam sibi convenientem 4esti* 
mat , & postea illam concupiscit : nnio ergo dicti amoris in dicta conjun^ 
ctione affectiva constrtit; ratio vero destderii in motu quodam ad realem 
eonjunctionem , & consecutionem rei amat^ . H^ec est igitur ratio , prop- 
ter quam Augustinus , Ttiomas , Suarius , Sf. caeceri Theologi frequen- 
ter utuntur nomine desiderii ad amorem exprimendum , quia licet hunc 
affectum distinctum esse supponant a desiderio , vix ilium explicare 
queunt , nisi media hac appetitione , per quam amor caeteros etiam af* 
fectus causar^ solet zcli, solicitudinis , & anxietacis. Hanc etiam lo» 
quendi rationem & nos sequemur , supponentes cum S. Thoma ) pro- 
positiones similes non esse per essenttam , sed per causam . Id tamen 
est relif uum , ut observetur attente , idem esse debere semper obje- 
ctum motivum amoris ) atque objectum motivum desiderii ex amore re^ 
sultantis , sicuti non est aliud motivum gaudii , ad quod per desiderium 
pervcnitur . 

PROLEGOMENON IL 

De bono > quod est objectum voluntatis , & de illius divisione 
in honestum , utile ^ & delectabile . 

J. A^uam nobis certum est , & experientia cognitum in rebus esse 

V^ appetitum , seu naturalem inclinationem ad aliquid , tam est 

certum ) & exploratum omnibus dari bonum 1 seu bonitatem 

in 



in rebuf • Id autcm bonum quid sit ) aut quaenam sic t>onicas rcrum , 
quoniam res difficultace non caret ) in varias traiit opiniooes non Pbi* 
losophos modo} sed etiam Theologos • S. Auguscinus lib. i. de Doct. 
Christ, reccissime inquit ^ quod in quantum sumut ^ boni sumus : & lib. 
3. de Dae. bon. cap. 7^. Bonum % aic ^ consistit in moJo^ specie y & $rdine. 
S. Thomas I. p. q. 48. a. 5. Bonum docet per SC) & principalitcr 
coQsiscere in perfectione > quae ipsi rei naturae inest * P. Suarez Disp. 
lo. Metaph. sect. i. ea compleccens , quae habemus ex Auguscino & 
Thoma , & cetera discutiens ) quae tradita sunt a Tbeologis & Philo- 
sophis de natura boni ) bonum docet unice significare rationem con* 
venientiae ad aiiquam inchnationero) capacitatem) seu appetitum • Sie 
enim bene incelligitur ) qua ratione res eadem bona sit uni ^ & mala 
sit alteri ; namque bona erit habenti inciinationem ad illam , & mala 
non habenti ) sed potius habenti inciinationem opposicam • Hac dicen- 
di ratiooe explicatur etiam satis natura boni absoluti « de quo Augu* 
stinus & Thomas • Nam etiam bonum absolutum dicit convenientiam ^ 
seu perfectionem sibi convenientem , & appetibilcm , quod satis est > 
ut a nobis concipiatur tanquam conveniens alicui inclinationi , seu ca« 
pacitati . Nam impositio nominum modum nostrum apprehendendi con- 
sequitur • Cum enioi Ens apprehendimus ) ab esse ) vel entitate illud 
concipimus ; cum cogitamus Perfectum > ex eo quod nihil enti desit ad 
suam entitatem , tale judicamus ; cum vero venit in mentem Bonum ^ 
quod est conveniens alicui 3 quodque est appetibile ab aliquo existi- 
mamus • 

2. Sic igitur statuta ratione boni , ad tciplicis boni divisionem dc- 
veniamus > quse) quoniam propius quam caeterae nostram attingit dispu* 
tationem de natura Gharitatis ; diligenter omnino pertractanda est • Bo- 
num ergo communiter dividitur tripartito ; aliud enim dicunt bonestum^ 
utile alterum , & teftium delectabile . Hujus partitionis mentionem fa- 
cit ) subobscure tamen ) S. Ambrosius lib. I. offic cap. 9. & lo. Cla« 
rius illam tradit S. Thomas p. I. q. 5. art. 6. qui & advertit praefa* 
tam divisionem potissimum intelligendam esse de bono humano ) vel 
per comparaticnem ad hominem . Qua in re supponimus > sermonem 
esse de homine 5 quatenus homo est) seu ratione utitur. Haec enins 
est regula omnis boni homini convenientis • Ratio nempe vel natunir 
lis , si philosophice tantum hominem consideres » vel divino illustrata 
lumine, si eumdem consideres Theologice. Ratio autem cur ad ba« 
manum bonum restringatur partition plana est; quia in lUo sine me- 
taphora , vel traslatione rcperiuntur propriissime tria ilia bonorum ge* 
nera . Jam vero cum bonum sit idem ) atquc conveniens j ut supra in« 
sinuavimus , duplici ratione potest esse homini conveniens . Primo qui- 
dem per se ipsum ) quia nimirum ilia perfectio ; quam in se habet bo- 
num , consentanea est homini » eique congruens • Quod item potest 
duobus modis contingere ; vol enim est conveniens in ordine ad delt» 

eta- 



cucioneoi 9 quam secum affert tale bonura > 8c erit illud , quod did- 
tur delectabik ^ vel sine ordine ad delecracionem , scd sohicn quia per 
se deceC) homini convenic, & hoc esc bonura > quod appellamus bo^ 
nestum, Deinde aitero etiam roodo aliquid esc conveniens homini , non 
per se ipsum » ^ed ratione alterius boni; ad quod uc medium ordina- 
tur • Uc enim finis obtineatur intentus > eligenda sunt media , & pro* 
peer finero amanda • Cum igicur bonitas iinis conveniens sit homini , 
nedia item ad ilium dirigentia dicuncur homini conveniencia • Kescac 
igicur ) uC medium hoc modo conveniens dicatur 9 & sit bonum utile. 
Tria hsc bonorun genera sic explicaca discingui saltern ratione debent , 
ut quisque videt ; sed re ) sen subjecto non semper distingui necesse est. 
Quis enim non inteiligat > devotionero v. g. esse per se honestaoi , ju- 
cundam , & utilem ^ 

J. Divisio ita proposita & explanata vldetur esse perspicua , & 
ad intclligendum facilis ^ sed ) re inspecta penitus , suas habet diilicul- 
tates , quas nisi przvenias , non satis omnino constabit ) quae sit cui* 
que membro divisionis notio subjecta • Primum itaque circa bonum ho- 
nestum observandum est ) duobus modis dici) dt sumi posse bonum 
iionestum , & in ordine ad moret , seu actiones humanas recta ratione 
regulatas 9 & in ordine ad naturam^ ejusque perfectionem ) aut conna* 
turalitatem • Bonum honestum in primo scnsu speccatum id est , quod 
fer se ^ & ex se decet bominem 5 vel personam ratione utentem , quo sa- 
ne modo de illo loquitur S. Thomas a. 1. q. 145. arc. i. In hac de- 
centia , vel convenientia non spectatur aliqua commoditas , qus per 
. tale bonum accrescat persons , cujus est bonum. Hxc enim licet sa&- 
pe intercedat, per se tamen nece<:saria non esc ad conscicuendam bo- 
nestatem , cui stabiliends una sufficit decentia , & convenientia memo- 
rata . Itaque elargitio eleemosyns honesta est , quia consentanca na- 
ture ut rationaii ) etiamsi nullam inde perciperes utilitacem , vel com«^ 
modicatem praeter ipsum recte operari. Hoc item modo dicicur respe- 
ecu Dei esse conveniens , & honescum sese communicare , beneface- 
re, ac roisereri ,non quia illi sic com modum ( quid enim ci ex calibus 
elargitionibus accrescic?), sed quia per se decens, ac proporcionacum 
Divins Bonitati • Bonum honestum ita explicatum non solum se exten* 
dit ad operationes honescas , sed & habitus , arque objecta compre^ 
liendit . Nam ratio decentis , & convenient] e tria ilia pervadit . Et 
ut ex Thcologia suppono , ex objecco maxime in actus derivatur hone* 
teas ; neque enim esse potest in accu forroalis honestas ^ nisi prccedat 
lionestas objectiva , qus hominem per se deceat. 

4. Bonum honestum m ^ecundo sensu speccatum , seu in ordine 
id naturam est illud , qtiod earn perficit ^ vel quod connaturalitacem 
affert seclusa ratione virtutis , ut sanitas , vita ipsa . quam inrerdum 
amare , ac tueri , non solum decens non est , sed etiam tnrpe , quam* 
vis naturs maxime conveniens. Quapropter vel antiqui Philosophic 

HI 



ac^ex Tullio constat lib. 3. & 4. de finibuS) appeHarunt ea bona m- 
tur^ ^ & a bono honesco ) quod per se dtcenf esse affirm abant, accu- 
rate discinguebant • Tamen quia ita comparatur naturs appetitus ad bo- 
nucn nature , cui est per se conveniens ^ & amabilc ) sicur appetitus 
rationalis ad bonum per se decens , idcirco bonum naturae in ordine 
ad earn sub honesto bono comprehcndi solet • Accedit > rationem banc 
boni Tideri sufficientem ad appellationem boneni , nisi aliunde adsit aU- 
quid impedinfienti • Cum enim homo regi , & gubernari debeat recta 
ratione ^ ad eam pertineC ea homini proponere > quae sunt naturae con- 
sencanea 9 nisi tamen quid obstet ) majusve aliquod incommodum se- 
quatur . Hoc igitur modo inter bona honesta naturae computandae sunt 
animx potentiae, & ipsum vivere; ac sapere honesta sunt. 

5* Atque hare quidem de bono honesto , quod per se bominem 
decet , in bono autem delectabili duo sunt accurate distinguenda > de* 
lectatio nimirum ) & objectum ipsum delectans . Jam vero delectationea 
esse convenientem ^ & appetibilem , manifestum est omnibus , cum sit ac- 
tus valde invitans , & trahens appetitum .Objeaum etiam delectans , si a 
di!lectatione ) ut saepe fit , distinguatur 9 debet esse sine dubio convenient, 
nam actus animae supponit objectum suum , neque ob id objectum est 
conveniens ) & bonum ) quia est objectum deiectationis , sed a con« 
trario) quia objectum est conveniens ) & bonum ^ idcirco est objectum 
deiectationis > cum delectatio , ut per sc patet , sit de bono convenien- 
ti . Hoc autem bonum conveniens , quod delectationi supponitur , cun 
non sit praecise bonum utile , & ad aliud ut finem ordinatum , solun 
esse potest bonum naturae ) vel bonum honestum in ratione moris . Ex 
quo illud existit , ut bonum delectabile qua tale^ vel ut distinctum a 
bono naturae , vel honesto in ratione moris , sit delectatio ipsa ) vel 
complexum ex bono honesto ^ seu natura >& ck ipra Jelectatione ^quod 
aprehenium per modum unius objecti dicitur bonum delectabile . Haec 
est sententia constans ) & perpetua S. Thomae . qui i. p. q. yixu6. 
banc nobis tradit regulam generalem : Id ) quod appetitur ut ultimum 
Urminanr totaliter motum appetitus ^ shut quadam res , in quam per se 
appetitus tendit , vacatur bonum bonestum ) quia honestum dicitur , quod 
per se desideratur . Id autem ^ quod terminat motum appetitus , ut quits 
in re desiderata , est delectabile . Idem tradit fere i. 2. q. J2. a. i. 6c m 
solutione ad 2. observat , Hla proprie diet bona delectabiUa , qua nullam 
aliam habent rationem appetibilitatif^ cum alioquin sint & noxia & inbo^ 
nesta . Quae tamen verba non sic intelligit 9 ut nulla in objecto prae- 
eedat convenientia ante delectationem , sed quod illa convenientia noa 
appeteretur seclusa deleaatione • Hanc S. Thomae doctrinam ad bonum 
delectabile requirentis delectationem , ut a bono naturae ) vel moris 
distinguatur ^ validissime confirmat P. Suarci loco laudato hoc argu- 
mento • Amor , desiderium ) & gaudium in idem objectum tenduntf. 
sub divena tamen ratione piopositum) lumirum vel secundnmi xcy wi 

tit 



i<5 
«r fr^sens ^ ^tVut absetts; scd amor ^ & desiderium tendunt Id bonum 
naturae ) vel moris pro arbitrio amancis , vel desideraocis ; ergo & de* 
lectatio tcndet in idem objeccom , dum nimirum jam esc pra?sens ^ seu 
babicum . Hinc f era est bcc projX)sicio : Gdwleo de bono morif j vel ua^ 
tura Jam babito y quod Mmavi , & dtsideraw . Bonum igitur , quod de- 
lectation! praesupponitur ) est ipsum bonum naturae , vel moris • Ex quo 
iliud necessario fit ) ut bonum delectabile , quacenus distinctum a bono 
naturae , irel moris includat delectationem • 

6. Fatcor , nos sxpe loqui de bono dclectabili per ordinem ad 
delectationem ) quam potest causare , ex quasreiarione nominis impo- 
sitio;, vel etymologia videtur esse desumpta. Sed vero hsc loquendi 
ratio permitti quidem potest} cum intima natura bonorum non discu- 
titur accurate • Cum vero rerum rationes singulas secernere opus est , 
via ineunda % quam indicat S. Thomas ) ne bonum delectabile cum uti« 
li confundatur • Nam si bonum delectabile unice dicitur tale in ordi* 
ne ad delectationem , quam causare potest » erit bonum ipsum utile , 
seu species sub rationc generica boni utilis contenta • Nam cibus exem- 
pli gratia si ametur) quia sanitatem confert) amatur ut bonum utile 
ad sanitatem ; si autem amatur ) quatenus delectationem affert , amabi- 
tur ut utile ad delectationem . Hoc igitur sensu acceptum bonum de- 
lectabile non magis esse potest bonum , quam utile $ nee ab eo distin- 
gui potest ) cum solum dicatur tale per habitudinem ad delectationem i 
quam potest ingenerare. 

^. De bono utili , quod ex S. Thoma unice amatur ut ducens in 
aliud ) quails est sumftio medicina amane ) id uuice observandum , pos* 
se bonum illud ) quod dicitur utile » habere rationem convenientise ) Sc 
appetibilitatis propter se • Unde possunt bona honesta ad aliquem fi* 
nem extrinsecum ordinari , sicat etiam possunt ordinari delectabilia. 
Cur enim ego non possim exercere actum misericordiae erga pauperem , 
ut Deo satisfaciam pro peccatis ? Hrc autem ordinatio actus misericor- 
dim ad paenitentiam respicit actum misertcordiae ut utilem ad finem pee* 
nitentiae ^ cum tamen actus misericordiae sit vere honestus , & propter 
se vere appetibilis. Idem contingit in mille aliis ) nam quod honestum 
est ) & delecubile , potest ctiam utile esse ad aliquem extrinsecum fi* 
nem ab operante intentum. 

9. Haec sunt y qus pratmittcnda putavi de natura boni , ejusque 
celebri divisione in honestum , utile , & delectabile • In quibus lector 
advertet ) non leves explanandas esse difficultates ei > qui velit infor* 
mare animo notiones rectas > & accuratas bonorum , in quae tendere 
potest voluntas per actus amoris ^ desiderij , & gaudij , per intentivos i 
& rlectivos ) per directos , & reflexos . Quod sane cum difficultate noa 
careat in actibus animi naturalibus ) multo est difiicilius in supernatu* 
talibus a sensu magis remotis,& experimento proprio minus subjcctis. 
Unde bonitatis speciem designarc ) que ad actus movec supernaturales ^ 

if 



^7 
is unus praestare potest) qui multum sit in Theologia Ycrsatus ^ & ab 
ijs Disciplinis optime instructus ) quae debent suprecnae omnium inser- 
vire . 

9. Clar. Dissertationis Auctor de amorc Dei ab bis omnibus ex* 
pedire se facile judicavic > unum agnosccns in sua Dissertatione genus 
boni , idque delectahile. , & ita sibi consentit hac in re » ut si occurrac 
in latino verbum bonum j vertac sine harsitatione in rem suam d^lce , Ji* 
Uttevole . Ubi est igitur illud fer se decens in ordine naturae homini ra« 
tione utenti congenitum ? Ubi est aliud longe majus ) & cxcellens | 
quod per se decet ) in ordine supernaturali homini ad hunc ordinem e- 
levato 9 & per virtutem fidei dirigibili omnino intimum , conforme , & 
consentaneum } Profecto bonum honestum negare , illudve confunde- 
re cum delectabili ) & deturbare hominem a gradu dignitatis ) quem 
obtinet ex ratione nacurali , & ex fide supernaturali > videntur esse ma<^ 
xime conjuncta * Lege 9 precor , cbarissime Bolgeni , ( id tibi , bonorem 
pra^fando ) consilium do ) lege , precor ) Patrem Franciscum Suarez disp. 
10. Metapb. sec. i. & 2. ubi & boni naturam , &j? jus species diver« 
sas explicatas invenies ea soliditate , acumine > & perspicuitate > quae 
in modernis difficulter requiras • Ilium si legas ) non dubito fore 9 ut 
nimis restrictam notionem boni ) quam nobis tradis in Dissertatione > 
deponas • Kx illo nos profecimus m hoc puncto , si profecirnQs quid* 
quam 9 nee enim pudet id ingenue fateri • Nee propterea contendo i 
non esse legendos Recentiores alios , qui rem Ontologicam tractave- 
re ; sed cave 9 ne quemquam illorum anteponas Suario • Nee enim est 
qtiisquam in re metaphysica aut doctior 9 aut profundior 9 aut solidior » 
ut 9 qui post ilium scripsere sapientes 9 unanimi sensu comprobarunt 9 
nee antiqui solum , sed etiam moderni , quos inter audi 9 quod de illo 
rdiquit scriptum clarissimus Bertholdns Hauser in Praef. ad Ontolog. §• 
5. P. Francisci Suarez Metapbysiat DisputatioMes complectuntur id om^ 
ne , cujus capax est subtilitas . cr s^liditas Scbolastica . Opus boe emi^ 
net profunditate j & amplitudine doctrine . Addit Rapinus ( Reflex, sur 
la Metapb §. tj.) Ubros Suarij Metapbysicos nunquam satis commeuda* 
ri posse Tbeologia alumnis 9 qui nova quadam metbodo corrupti Scbola^ 
, tticam in disputando abjtciunt , bis tor team sectantes : eo quod minori im* 
pendio liceat os tent are vim memorise 9 quam probare robur ingeni . 



PRO- 



i8 

PROLOGOMENON III. 

Voluntas non fotest amare bonum qucd non sit ei cenveniens , 
& quodammodo frofrium • 

I. nrsfixa in capitc prolcgomc ni hujus propositio vidctur accederc ad 
X principium ) scu postuUtum non in Pbilosophia modo , sed & 
in Theologia • Enimvero illius vcricas spontc sua descendit ex dictis de 
natura boni , imo & fundamentum est ) seu radix aliorum ) quae longc 
forsan discussa sunt nobis. Nee vero perspicuse, ut existimo , veritati 
dissentire quisquam potest, si recte intelligatur. Sicut enim appetitus 
innatus ferri non potest nisi in bonum physicum naturae conveniens ^ 
ita similiter elicitus qusrere sibi debet bonum consentaneum • Uterquc 
datus est a natura , ut supposito quaerat proprio bona convenientia • 
Quo respexit Aristoteles i dura 5. Ethic, cap. 8. scripsit illud in ore 
omnium versatum , & Bolgenio gratissimum : amabile quidem bonum , 
umicuique autem profrium • Qiiod sane quam sit verum , quern pariat sen* 
sum, & quousque tandem se extendat ,opportuno in loco discutiemus. 
Nunc vero satis est , illud supponere , agnovisse Philosophum conveniens 
tiam , quae inter voluntatem ; & objectum dtbet intercedere , ut in id 
ferri possit voluntas per aliquem sui actum • 

2. Praeterea amor est pondus, & inclinatio in objectum, in quo 
tanquam in centro quiescit amans. Si autem bonum non esset conve- 
niens, & proportionatum amanti , quo pacto fieri posset, ut in illo 
tanquam in centro conquieseret amans ? Id ipsum ostenditur ex amoris 
natura, qui, ut habet Augustinus 8. de Trinit. cap. 10. ,eftunio quae- 
dam, vel nexus. Unio item, ut docet S. Thomas, pertinet ad rath* 
mem amris , in quantum per cdmplacentiam appetitus amans se bahet ad 
id quod amat , sicut ad se ipsum , vel ad aliquid sui . Haec autem unio , 
vcl nexus afTectivus esse non potest sine convenientia praefata , ex qua 
bonum apprebendatur , ut amantis quodammodo proprium . Sed vero 
hie videtur mibi exultare Bolgenius , & laetitia perfusus condamare : 
oronis igitur aifior est amor concupiscentiae • Si enim voluntas amare 
non potest nisi bonum , quod sui proprium sit , quod sibi sit conve- 
niens , & consentaneum ; jam tandem in se ipsam rcvertit , se ipsam 
quxrit, propriumque commodum , delectationem , aut utilitatem inten- 
dit • Quid autem est aliud amor ille, quem nomine concupisccntidt de* 
signamus } Porro amor concupiscentiae non est ille , quem vulgus ho- 
mmum 9l inordinatum , & rationi rectae judicat esse contrarium ; sed 
is , per quem voluntas commodum subjecti , seu fcelicitatem procurat , 
qui quidem rectus est, & bene ordinatus , si modo cam curet foelici*^ 
tatem sive naturalem , sivc supernaturalem , quam ratio recta praescri- 
bit J vcl fides docet esse appetcndam ; pravus autem erit , ac inordi • 
natus , si ad fcelicitatem tendat rationi , aut fidei contrariam . 

3- 



19 
J. Ratio haec ) que cl. Auctorls menteoi illic6 subibit > ut arbitror i " 
nobis afTert necessitatem plura dicendi de proprietate ) & coDvcnien* 
tia booi ) in quod fercur voluntas per amorem . Unilas itaque > proprie- 
taS) seu proportio boni respectu voluntatis non est precise repetenda 
ex utilitace > delectatione > seu comaioditate boni y sed ex convenientia 
cum voluntate . Convenientia haec interdum fundatur in udlitate ) vel 
delectatione) sxpe autem in consentaneitate » seu decentia^ quam ha« 
bet bonum cum appetitu rational! , & pro diversitate convenientiae di- 
versr sunt amores. Si prinii generis convenientia Sit ) voluntas trahit 
bonum ad se , illud concupiscit ad se revertens ) udlitatem intendensj 
& delectationem quaerens • Si vero convenientia fundetur in decentia i 
proportionc ; & consentaneitate cum appetitu uc rational! ^ nullam ex 
amore quaeric voluntas utilitatem 3 sed ) vel ea praecisa y rectitudinem 
sequitur ) non se quaerens ) nee ad se reflectens • 

4. Ponamus hominem volentem pauperi succurrere ex uno motivo 
intrinseco misericordiae ^ quae alienae miseriae subventio ^t • Quam in 
eo casu intendit utilitatem , qui ita succurrit pauperi ? Plane nullam . 
Quia nempc operatur ex solo motivo misericordiae , quod totam in pau* 
perem utilitatem refundit. Misericordem utique consequetur utilitas & 
quidem major > & alterius ordinis 3 praesertim si actus elargiendi sit me* 
ritorius 3 ut qui eliciatur ab homine existente in gratia . Sed ver6 haec 
non intenditur praecise ex vi actus unice eliciti ex motivo misericor- 
diae, ut suppono*. Ponamus alium vinum 3 cibum 3 pecunias amantemj 
quia delectabilia ex potu 3 sumptione 3 & fetentione : hie intendit dire« 
cte commodum 3 utilitatem 3 delectationem 3 ad se revertit ex amore , 
in se reflectit trahendo ad se quae intendit 3 procurat , & quaerit . Quis 
est igitur3 qui non videat , hos amores esse natura soa valde diversos ? 
Quodsi ad personas discursus transferatur 1 varietas 3 & discrepantia ma* 
gis adhuc in aperto collocabitur 3 ut videre licet in amicitia tum utim 
lis 3 tum b^nefti . Amat Octavius Antonium 3 amat Lepidum 3 quia si- 
bi utiles , quia illis indiget ^d finem 3 quem sibi praefixerat ; amat Epa- 
minondas Pelopidam 3 quo non indiget 3 led unice quiaprobusest^qiiia 
sui similis in arte 3 professionc 3 & virtute • Primus ille amor nonne ad 
Octavium revertit 1 ad quem utilitatem trahit 3 in eumdemque reflectit i 
Nonne hie amor potius est amor Octavij 3 quam Lepidi 3 quam Anto- 
nij ? Rem satis commonstravit eventui • Contra vero amor honestuf 
Epiminondae non ad eum revertebat3 nee ad amantem reflectebat3 sed 
totus erat in amico 3 quem propter se amabat 3 eoque praesentc frue- 
batur 3 & absente illo condolebat • Tanti refert naturam convenientias 
& proprietatis 3 quae est in bono amato 3 considerare 3 ut inde possis 
coUigere naturam amoris 1 & anicitiam fucatam secernere a vera 3 bo* 
nesta , & laudabili • 

). Quae dicta sunt numero superiori 3 ideo mihi videntur esse per- 
spicua I ut majoci declaiatiooc oon egeinr 3 juvat tamcn alia subnec* 

c 2 te 



20 

terc ) quibus res satis clara clarior , si fieri potest > cvadat, & ut non* 
nulla) quae , ut arbitror,- decepere Bjlgenium ^ in limine ipso explica- 
ta praecidantur • S. Thomas i. 2. q. 27. art. j. sfatuit) simiiitudincna 
esse causam amoris ) ut enim habemus Eccles. ij. Omme animal dili^ 
git simile siH . Et ratio esse potest , quia similicud j satis est > ut hoc 
in loco insinuatur , ut bonum amatum sit unum cum amante , & sit 
ejusdem quodammodo proprium • Sed vero , ut diversas amorum natu* 
ras discernamus, acute etiam distinguit Angelicus diversas naturas si« 
militudinum. Est enim similitudo , inquit) uno modo ex hoc ^ quod «• 
trumque babet idem acta ) sicut duo babentes albedinem dicuntur similes • 
Alio modo ex boc ) qu^d unum babet in potentia ^ & in quadam inclina^ 
tione illud , quod aliud babet in acta . • • . vel etiam secundum quod fo^ 
tentia babet similitudinem ad actum if sum . Hac supposita unitate simi* 
litudinis inter personam amantem & amatam pro divers'tate similitudi* 
nis colligit diversitatem amorum addens: Primus ergo similitudinis mo* 
dus causat amorem amicitia y seu benevolentim . Ex boc enim quod duo 
aliqui sunt similes ) quasi babentes unam formam ) sunt quodammodo unum 
in forma ilia : sicut duo bomines sunt unum in specie bumanitatis , & duo 
albi in albedine^ & ideo affectus unius tendit in alterum , sicut in unum 
sibiy ^ vult ei bonum ^ sicut & sibi . Concludit tandem Angelicus Doc* 
tor definiens ) secundum modum simil'ttudinis causare amorem concupiscent 
ti^e , vel amicitia utilis ) & delectabilts 1 quia existenti in potentia inest 
Mfpetitus sui actus , & in ejus consecutione delectatur . Ex quibus habe* 
inus ex diversitate similitudinis diversam esse convenientiam ) & iini- 
catcm amati cum amante ) & amores evadcre dif ersos . Igitur amor 
fundatus in unitate > convenientia , & similitudine in potentia ) ob quam 
appetitus in boni consecutione delectatur , quando jam sibi babet , quod 
habere desiderabat , pertinet ad amorem concupiscentiar ; & amor fun- 
datus in actuali similitudine ) ex qua unam quasi formam habere cen- 
setur amans , & amatum , pertinet ad amorem amicitiae 3 seu benevo* 
Icntise . 

6. Haec j quae in genere sunt verissima , si ad amorem creaturae 
seu naturalem > seu supernaturalem erga Deum contrahantur , de prehen- 
dcntur esse certissima . Deus summe bonus , ut luminc naturali cogni- 
tus ) maximam habet convenientiam cum rational! natura per rectam ra* 
tionem dirigibili ; ut cognitus item per fidem habet convenientiam , 
proportionem ) & consentancitatem cum natura elcvata hominis illu- 
strati per fidem . Quod est enim obj?ctum magis per se decens homi- 
nem utentem ratione recta, vel lumine fidei) quam Dei bonitas.^ Si 
enim habitus honcstus decet hominem , quia elicit actum honestum , 
qui per se hominem decet, quanto magis objectum , a quo & actus, 
& habitus honestatem desumuni , ut tradit S. Thomas r. 2 q. 19. art. 
I. & q. 20. art. i. qui & honestatem objecti primordialem appellat ? 
Cum ergo bonitas Dei sit supremum bonum honestum , bonum erit , 

quod 



21 

quod aeaturaiu rationalem pro omni statu vel naturali ) vel superna* 
turali supreme dcceat , quia nimirum homo in ordine naturae factus est 
ad imaginem ) & similitudiuem Dei ) & in ordine supernaturali factus 
est coHsors nature divine • Et en tibi similitudo ) quae secundum S. Tho- 
niaai est causa amoris amiciti^e , seu bcnezH>leutU ut contradistincti ab ' 
amore concupisccntia ^ cum duo aliqui sunt simile r quasi babentes unam 
for mam . Cliaritas igitur Theologica , quae in Deum tendit y quia Sum- 
mum Bonum honestum ) & maxime decens hominem consortem divi- 
nae naturae) in Deum fertur per amorem benevolentiae . Contra vero 
amor , in quo Spes innititur ^ tendens in Beatitudinem aeternam ^ iu 
cujus consecutione appetitus delectatur ) est amor concupiscentiae $ quia 
non fundatur in similicuJine iiiaj quasi penes unam formam ) sed in si- 
militudine ) & inclinatione) quae inest potentiae ad actum, quern non 
habet) & quo obtento quiescit , & delectatur. 

7. Sed cum ad rem per se claram magis , & magis demonstran* 
dam multa) quo te cumqiie vertas , occurrant principia j placet illud 
proponere) ex quo P. Suarez tum aiibi , tum lib. 5. de Anima cap. 
2. solidissime explicat , quaeoam sit unitas , proprietas , <& conveniens 
da boni divini cum voluntate nostra • Illud autem iis terminis conti* 
netur • Deus est universale bonum rerum omnium ^ atque adeo nostrum • 
Propterea dictum est Moisi.fi^o ostendam tibi omne bonum. Igitur si 
Deus summe bonus est bonum universale ) ergo in eo tanquam in cau* 
sa, fonte , vel origine includitur bonum ipsum privatum creaturx ra* 
tionalis : ergo creatura rationalis non debet solum amare Deum , sed 
amare debet Deum magis quam se ipsam,&eo magis, quo praeter sui 
bonum cscera omnia bona inveniuntur in Deo ^ a quo & pendet ip- 
sa creatura, & caeterae res creatx dependent. Quis verodubitat> quin 
ejus generis amor sit propriissime amor benevolentiae minime reflecten* 
tis in creaturam , sed potlus tendentis in Deum , & in eodem sistea- 
tis tanquam in Oceano Bonitatis universalis? 

8. Ex eodem principio , & eadem ratione concludit S. Thomar 
2. 2. q. 26. art. 3. hominem debere Deum amare magis quam seip* 
sum ^ quia nimirum est ctfmmune omnium bonum • Et ut ostendat , amo* 
rem hunc non esse concupiscentiae , sed benevolentiae , licet respiciat 
bonum sibi conveniens ) addit acute : bonum totius diligit quidem pars , 
secundum quod est sibi conveniens ; non autem ita quod bonum totius ad 
se referat , sed potius ita quod se ipsam refert in bonum totius . .Quod 
idem advertit in 3. sent, dist.29. art. j. ad 2. per haec verba : Quam* 
vis unicuique sit amabile , quod sibi est bonum , non tamen oportet , quod 
propter hoc ametur , quia est sibi bonum , cum amicitia non retorqueat ad 
se ipsum bonum ^ quod ad altf^rum optat . Ex quibus planum est . bonum 
esse amabile >& appetibile a voluntate pro ratione convenientiae , quam 
habet cum potentia appetente > & esse certissimum ^ quod scribit S. 
Thomas a. 2« q. i6* a. i^.Dato per impessibilc^ quod Deus non esset 

bo • 



22 

bcminif bonum , non esset ei ratio ddigendi . Item : unicuiqitt erit ( in 
Patria ) Deus ma ratio diligenJi > eofuoJ Deus est totum bonunis bonum. 
Duo hsc Angelici testimonia sumic > & premie CI. Oisscrtator pro suo 
amore concupisccntiat > sed non saris advertic animum ad diversicacem 
convenicnnis > & propriecaris objccti ^ in quibas fundaatur amores isti 
divcrsi . 

g. Certuro est igicuf) Deom ut summe boniuD esse hominis bo- 
num & quidem proprium , & propriissimum , nee ab homine amari 
posse 3 nisi ei essec bonum conveniens • Sed non ideo amor elicitus ex 
summo illo motiyo refleccic in amantem j in ipsumve retorquerur , quin 
potius & se ) & amantem refert in bonum illud universale • Contra ve- 
to amor concupiscencise amat bonum proprium , illud recorquendo in 
propriam utilitarem personat , ut physice distinctse a caeteris . Primi ge* 
neris est amor charitatis Theologicar^ qus ad Deum transit ,in eosi- 
stit, nee 9 ut ex eo sibi aliquid utihtatis proveniat , intendit • Secundi 
generis est amor ilie concupiscentis i quo Spes Theologica innititur • 
Sic enim ad Deum terminatur ) ut in amantem reflectat , incendens , 
ut ex Deo proveniat amanti seterna beatitudo. Ex quo fit^ut bonum 
^uaerat proprium tanquam cedens in utilitatem persons amantis, qua- 
tenus physice distinctae ab amato . At amor benevolentiae cum alceri 
bonum velitt solum vulti & intendit bonum affective proprium per* 
sonac amantisjquia nempe per amorem amans est unum affective cum 
amato. Unde scriptum est) qui autem aJbxret Domino^ unuf spiritus 
est. Quis jam non videat discrimen inter ha?c duo amorum genera? 
Quis non contrectet manu nobilitatem , celsitudinem ^ & perfeccionem 
amoris amicitiae erga Deum prae amore concupiscentiae , ex quo Bea« 
titudinem nostram , & fcelicitatem amamus ? Beatos nos esse volumus 
ex amore concupiscentiae : beatum esse volumus Deum ex amore be* 
nevolentiae • Nos ipsos ex illo ( quamvis laudabiliter ^ & honeste ) quae- 
limus ) bonumque nostrum procuramus ; Deum vero ex isto esse , & 
viverC) & bona sua habere intrinscca optamus, & extrins^a^ quanta 
possumus animi contentione^ habere ilium desideramus . Quam sit amor 
benevolentiae ergi Deum & fortior ) & sublimior > & generosior , quam 
amor concupiscentiat ) insinuat S. Thomas in g. Sent. dist. 29. a. g. 
ad 5* sic inquiens : Si esset fossibile ^ quod ex nostris operibus aliquid 
ei ( Deo ) accresceret , babens cbaritatem multo plura faceret propter Bea^ 
titudinem ei ( Deo ) consequendam > quam propter earn sibi adtpiscendam. 

to. Quae dicta sunt hactenus , clariora fient consideranti , qux in 
amicitia politica » seu erga Rempublicam , Civitatem , aut Regnum con- 
tingerc Solent. Amat exempli causa Politicui vents bonum publicum 
Reipublicae 1 vel Civitatis ^ amat item bonum suum privatum ) & par* 
ticulare • Hoc tamen iacst diicriminis inter hos amores in ordine 9 & 
pcrfectiooe diversosi quod licet uterque respiciat bonum amanti con* 
Wnicni) primus fundatur non in convcnicotia utilititii propriae^ lica- 

ti 



23 

ti secundus ) sed in convenicntia dccentiae • Est enim vcri Politici ) 
ipsum Gue maxime decec bonum publicum ; ic universale curare , au- 
gere > & coqservare etiam cum detrimento ) si opus sic ) boni privati . 
Unde multi posuere vitam laudabilitcr pro bono Reipublicae univcrsa*^ 
li ) & facto ipso comprobarunt amare se magis bonum publicum , quam 
parciculare , ea ducci honesta ratione , quod publica privacis prseponen- 
da sunt • Amor auten proprius hominis politici est amor concupiscen- 
tiae .in propriam intentus urilitatem , rectus ^ si placet ) & ordinatus 
( nee enim de hoc disputo ) sed qui non sufficit ad veram amicitiam 
politicam • At alter amor intentus unice in bonum commune Reipubli- 
c« est amor bcnevolentiac quaerens, & procurans bonum > non sibi ut 
personae a caeteris distinctae , sed sibi ut personam, quae est una mo* 
ralitet) & affective cum Republica, cujus est pars, & ad quam om- 
nia refert ) quin ad se quidquam referat ut personam a Republica phy- 
sice distinctam • Quod autem in Politico vero contingere videmus ) id 
in Sanctorum civibus reperiri late ostendit S. Thomas , ut videbimus . 
Interim exemplum hujusmodi innuisse sufiiciat ) ut dicta in hoc prolo- 
gomeno sub oculos cuique subjiciantur . Haec fere sunt 9 quae ex Theo* 
logis dicere habui de convenientia boni cum potentia voluntatis > & 
qus si CL Auctor ante dissertationem confectam sedato animo) men* 
teque tranquilla perpendere voluisset , mediam credo dissertationis par* 
tern 3 dicam ulterius quidquam , integram , quae sua est ingenij bonitasj 
omisisset • 

PROLOGOMENON IV. 

Di Jiversitate objectorum respectu voluntath nostra y 
& de causa finali . 

!• XTomine objeeti id intelligimus ) quod ipsa sibi objicit potentia in- 
JAI tentionalis suis in actibus • Illud intellectus proponit volunta* 
ti ) quod tamen ea pro sua libertate in humanis actionibus aut com* 
plectityr y aut aspernatur ; nisi forte omittat actionem positivam pro* 
secutionis , aut aversionis circa rem propositam pro indole libertatis ) 
quam dicunt penes specificationem , aut exercUium . Jam vero bonum , 
quod est objectum voluntatis j appeti potest ab ea vel propter se , vel 
propter aliud . Si primo attingatur modo ) bonum appetitum erit obje« 
ctum formale , seu motivum ) quia ex forma sua intrinseca ex merito 
dignitate ^ & intrinseca sufficientia ( id enim significat propter se , per 
Si , in se , ^ ratione sui ) roovet voluntatem ad amorem , desiderium , 
aut gaudium . Si vero objectum altero modo attingatur , propter aliud 
scilicet , ad quod ordinatur , ut primo 1 & principaliter amatum ^ erit 
objectum materiale , seu pure terminativum • Quod quidem multiplex 
esse potest vel intrinsecum > vel extrinsccum ) vel proximum j vel remo- 

turn 



24 
Cum pro habirudsne iocrinKca , vcl extiinftca , prouma , vd reiBoca ad 

objcctum forff»ule • Res clara est sacis cukuoque suoi io actus rcflectco- 

tt • Lc uc cxcmpluo) obvium camibus propooamus , dum proxifnum di- 

ligimus propter Deum i proxioius est objectum materiale , seu pure ter* 

iDtnacivufD amoris , Deus aucetn objectuoi formale, seu motivum , quia 

in ejus intiinseca Bonitatc inveoit voluntas formam movenceoi ad amo- 

rem ^ qui sistit in ea uUerius oon progcediens . Auccor cl. in sua dis* 

Krtatione explicat optime nociones horuoi objeaorum , sed cum ad ra* 

tiocinationis acumen ventum est y eas incerdum confuse proponit , in- 

terdum non satis discernit: cumque majvjs erat operat pretium pro vc» 

ritate assequenda^ eorum , qu2 opportune jecerat, reaeque statucrat, 

oblivisci videcur ; ut ejus ratiocinationes attente legens oon poterit va* 

fijs in locis non observare. 

2. Huic objectorum explanation! affinis est doctrina , quae tradi ab 
Ontologis solet de natura finis , cjusqut partitione ; qus quia est in 
primis necessaria argumenco,de quo agimus ) penicusdiscutiendo, prs- 
termictenda non est. Finis proprie talis dicitur esse communiter id ccr- 
jus gratia , vel propter ctijus bcnitatem allquid fit . Unde to pr$pter si* 
gniiicare debet finem aliquem proprium;qui ab agente cognitus ut bo- 
nuf bonitate sua rooveat cognoscencem ad operandum , mvitsindo ^ al« 
liciendo ) trahendo • Quod* si operatio ponatur ab agente , seu elicia- 
tur opus , ut conducens ad assecutionem finis , vocatur medium , quod 
item multiplex esse solct ad finem unum , sic tamen ut verum sit $em« 
per ) appeti finem propter se 9 6c medium , seu media appeti propter 
nnem. 

3. Sic adumbrata natura finis difiditur primo in finem qui^ & fi- 
nem cui . Primus is e^t s quem agcns intendit assequi . Alter esc perso« 
na , vcl subjectum, cui finis qui procuratur tanquam bonum ejus. Fac 
nicdicum argro salutcrm procurare . salus eric finis ^^i ,& sger finis r»i. 
Magna solct esse inter Philosophos dis<;ensio , qumam eorum vocandus 
sit finis , attcnta tjus causalitare f Facile inter eos iniri potest Concor- 
dia t si dicamus ^ ucrumqne participare rationem finis, & in allato exena* 
plo ) sicut m alijs , interdi porius « ac procurari concretum illud /^i- 
fiMiM ) vel homo sanus^ qiianquam negari non potest j finem qui > nisi 
adilaiur quidquam , jure quodam proprio vcndicarc sibi rationem abso* 
lutam finis , seu cau^te finalis • Quod quidem in causa est ^ ut finis a 
plunbus dcfiniatur : Quod ad sui consecutionem movet per medium , siu 
per media . 

4. Dividitur secundo finis in formalem , & ohjectivum . Tormalix , 
qui & nuncupari solet finis quo^ & interdum a S. Tht>ma^«// subfi^ 
M ) est acrualis possessio f aut consecutio boni , quod intendimus obti- 
nere. Okjeetivus est res ip^a ohtenta , vel bonum habitum5& consc- 
cutum • Ubi vides finem ohieetivum recurrere in finem qui , quod erat 
priumm mcmbrum divisionis prime • Excmpla sunt facillima ; sit illud 

sa- 



^5 

satis • Duro per epeta bona Beatitudinem qua^rlnnis , Dcus est iinis oh- 

j ectivus ^v\s\o auccm beata , vcl actualis Dei possess! o, seu fruitio est 
fin\sfirmalis» Hujus divisionis mentionem facit S. Thomas i. 2. q. i. 
art. 8. et q- }• art. item 8.) et tandem q. ii. art. J* ad 3. ubi ad« 
vertit , hos non tarn esse duos fines , quam unum . £t ratio esse po- 
test ) quam tradit P. Suarez disp, 23. Metaph. sect. 2. quia neque ob- 
jectum attingi potest nisi per actum ) neque actus fieri potest nisi cir- 
ca objectum . Ex quo efiicitur 9 ut ex utroque quasi partiali fine coaie- 
•cat finis unus integer , seu complttus • Sed cum actus , et objectum 
sint res plane diverse ) possunt inter se comparari , et actus ad ob- 
jectum , ut quisque videt, referri • Haec ) quae in medio sunt posita ) 
et tanta , ut aibitror , luce donata ) ut nemo possit umbram praetexe* 
re obscuntatis , sic ab Auctore nostro sua in Dissertatione confundun- 
tur^ ut mirari non desinam , acutum hominem , ac plane eruditum to* 
ties sumere fincm qui pro fine quo , formam pro objecto , Peum pro 
fruitione, et pro creafa re ipsum esse Dei increatum , et aternum . Qua 
de rertm ccrfusicnc fuse dictnius fuo in Icco . Venianius ad alias finis 
divisioncs , qu» s rcn judico fore inutiles pro argumento prapsenti . 

5. Dividitur tcrtio firis in cim , qui fit , et in eum , qui pure 
cbtinetur, ctn jam ante coratun. sgencis existere supponatur , qualis 
est Deus refpectu quaerentis beatitudinem in eo habenc am . Quarto di- 
▼iditur w fnem operis ^ ad quern actio, seu operaiio perse ordinatur^ 
ut niseriae sublcvaiio respeciu ercgantis elcemcsynam , et \T\Jinem $pe- 
rantis 5 quem pro arbitrio iniendere potest agens , etiam pracier geni- 
um 5 et raturaro operationis , cum non raro ob finem gloria? van« prae- 
stetur cleen^osyna. Solet etiam alijs terminis frequenter tradi prscdicta 
divisio , in 6r.tm scilicet intrinsecum ^ et extrinsecum ^ id quod ex so- 
la vcrborum penetratione noium est omnibus . lllud tamen in prarsenti 
observatum velim 9 prae oculis semper habendam divisionem prsefatam 9 
cum agitur dc intenrione firis , et electione mediorum , de actibus im* 
perantibus . et de imperatis , qui quidt»m interdum pertinent ad divcr- 
sas potentias , interdum autem ad unam . Prarterea non minus eit ne* 
cessaria recordatio isthapc , dum de virtutibus inter se coraparatis in* 
stituitur sermo . Nam sappe talem inter se ncxuni habent , concatena- 
tionem , et ordinem , ut nisi fines illos scruteris attente , unam ab al- 
tera virtntem non plane discernas , nee quinam sit actus immediate e- 
licitus a virtutc aliqua , quinam vero sit imperatus , facile expedias. Nos 
veto tenertes arete divisionem istam nonnulhs cl. Joannis Vincentij pro* 
lapsiones in verbis ipsis latcnres , unde manca evadit ratiocinatio , de* 
tegemus . 

6. Extrema finis divisio est in ultimum , et non ultmum . VhlrKus 
est , in quo tandem sisiit opeiantis inttniio. Finis wen ultimus cciistn- 
dus est is , propter quem ponitur aliquod ir editm , sjc tamtn ut in eo 
non sistat agcniis intentio ; sed ad alium fincm uiteriorem progrtdia- 

d tur. 



25 

tur. Hie vero fiais non ilicitur simplicltei: talis , sed tantim respecti- 
ve, in ordine scilicet aJ actionem, qjar ad ilium terminatur, ut op- 
time notavic S, Thomas verbis illis , qua! habentur j.contr. Gent. cap. 
2. Omnia intermedia inter agent et ultimum Jinem sunt Jines respectu prid- 
rum . Nam si consideremus causalitatem , seu finalizationcm , ut dicunc, 
causae finalis , ea provenit , seu cmanat a bonitatc finis ultimo intent). 
Clarissimus Auctor in Append, n. 411. accusat obscuritatis , et nimix 
subtilitatis Patrem de Robeis Dominicanum, propterea quod cap. 21. 
Dissert, suae dc Charitate tot nomina finium adhibcat , cujus scilicet , 
qui ^ in quo ^ quo ^ objectivus ^ formaiu &c. ut opus sit in^enti mentis 
conatu ad intcliigendam , quae tradi perspjcue deberct , de charitate 
doctrinam . Fatcor cquidem Dissertationem illam longam , ac operosam 
Domioicani ct esse roolestam aliquanrulum , ec subobscuram interdura , 
cum ob frequentes earumdcm rerum repettiones non certe necessarias, 
turn ob methodum , et rationem scribendi mihi saltern minus proban- 
dam . Hac in re non ei^o Bolgenio contradicam , sed negabo constant 
ter reddi implexam , aut obscuram doctrinam ex praecisa usurpatione 
vocularum , quas ille commemorat. Quis enim c puerulis , non dicam 
ingeniosis , sed non rardis voculas illas brevissimas non penerrat , si se- 
mel earum explicationem , propositis quidem exemplis clarissimis , au* 
dierit > 

7- Ad summam id ait Pater de Rubeis in illo loco , nlminim dum 
quis amat Oeum ex amore benevolentiae ei volendo bonum , Deum esse fi« 
nem 9211 amatur, finem, cujur grsitxsi amatur, fincm cui bonum amatur, nam- 
que Deo ipsi bonum amatur ; dum vero ilium amat amore concu;)isrenciae 
ut habendum, possidendum , tenendum, Deum esse finem objectivum^ 
ct in quo quiescit animus, possessionem , seu fruitionem esse finem /ir- 
malem , seu quo possidetur , et hominem esfc finem cui procuratur . 
Quid his notionibus clarius quidquam ^ aut brevius etferri potest ? Con- 
tendit Rubeis , ct quidem rectc contendit , in amore benevolentiat 
Deum esse finem cui , ct in amore concupiscenti« esse finem cui ho- 
minem ipsum concupiscentem. Cujus rei rationem illam reddit nun- 
quam a Bolgenio expugnandam , quod scilicet amor benevolentise vult 
bonum amico , amor vero concupisccntiae vult bonum concupiscenti ? 
Ex hoc igitur prseciso capite non est quidquam 5 de quo jure possit 
Rubeis condemnari . 



PRO- 



27 
PROLOGOMENON V. 

De diversis amtcitiarum gencribus . 

Amicitis nomen commune esc ^ et patens longe^ lateque • Solet satis 
frequenter extendi ad conjunctionem quamque inter homines ex 
qiiavis causa , siv« ea sit utilitas > sive delectatio , sive sanguinis con- 
junctio , sive similitudo» sive virtus, seu probitas . Nomen amicitiae 
in tanta sumptum amplitudine in tres nimirum classes distribuitur. Nam- 
que alia est amicitia \ quam vocant utilis , alia quam dicunt delectabi- 
lis ^ et alia tandem , quam bonestam appellamOs • Amicitia utilis est 
ea, in qua amatur amicus propter utilitatem amantis , altera, in qua 
idem amatur propter voluptatem ^ tertia denique in qua per se araa- 
tur propter honestatem . De hac amicitiae partitione mentionem facit 
S« Thomas z. i. q. 23. qui accurate notat , charitatem Theologicam 
esse maxime amicitiam bonesti • Sed duo ilia priora amicitiarum gene- 
ra non esse computanda inter amicitias veras , docet multis in locis 
hac in re Philosophis omnino consentiens j quia scilicet non important 
conjunctionem animorum per veram benevolentiam • Rursus amicitia 
honesca in duplici specie ponitur; namque alia est xqualitatis simpli- 
cirer , qu6d est inter omnino aequales , altera est excellentis , qu6d 
est inter personas habentes quidem communicationem , et convenicn- 
tiam ad unum finem honestum , sed tamcn constitutas in dignitate di* 
versa , quas inter non servatur squalitas simpliciter talis , sed arquali* 
tas unice proportionalis , quia unaquaequae id amoris , officii, er ho- 
noris alteri tribuit , quod ei pro sua congruit dignitate, vel conditio* 
nc. Tandem ^d genus tertium amicitiae hocestae maximc pertinet ami- 
citia politica ) quam habet civis ) seu politicus erga Coirimunitatem , seu 
Rempublicam , dequa S. Thomas tum alias ^ tum q. 5. de Charirate. 
2. Ex discrimine valde notando inter amicitiam utilis , seu delec- 
tabtlis ) et amicitiam bonesti , quod verba ipsa praeseferunt , jam satis 
apparet diversitas amorum magna , in quibus ilia? fundantur . Nam a- 
roor , quo quis amat amicum , quia sibi utilem , seu delectabilem , est 
amor sui ipsius , nee sic ad amicum terminatur , ut in eo sistat , seu 
amet ilium propter honestatem , seu probitatem , quse in eo resideat, 
sed potius quantum amat , tantum ad se trahit , unde dicitur a Theo- 
logis , et Philosophis amor concupiscentice ad veram honesti amicitiam 
omnino insufficiens . Non quod hujusmocii generis amor non possit; es- 
se rectus , et honenus , sed quod benevolus non est adversus amicum, 
quocum amans conjun^i debet per affectum benevolentiae ad honesti 
amicitiam prorsus neces^'arium . Contra vero amor . in quo fundatur ami' 
citia honesti , sic ad amicum terminatur, ut in eo sistat , nihil ad se 
'tiiiher.s J ec nullam ex eo quaerens utilitatem , aut delecrationem , sed 
unice incendens conjunctionem affcctivam amantis cum amato per af- 

d 2 fee- 



28 

fcccum bcnevolum , aspirans tamcn ad unioncm roaximam ) quat sine 
coiruptione pcrsonarutn intercedcrc potest inter amantem ct amatuoSi 
ut inquic S. Thomas i. 2. q. 28. a. i. Hac igitur de causa amor hie 
dicitur aptissime amor benevolentide , seu amtcitU , et primus ille era- 
hens ad se quidquid amat ) dicitur concuftscentix • 

3. Arque hacc quidcm est doctrina Philosophorum omnium antU 
quorum ) qui de amicitia scripserunt ; ut mihi sane videatur ex corn- 
muni naturae sensu descendere tanta inter Sapientes ztatis omnis con« 
sensio • Hos Theologi in sentiendo ) et loquendo sequuntur , et Sancci 
PatreS) ut videbimus , non in re tantum , sed etiam in racione expo- 
nendi verum amorem eosdem imitati sunt. Longunx^csset catalogiim 
texere Philosophorum ex omni Schola , vel secca , nee h Christianis 
modo ) sed k Paganis ) quibus res ista comprobirur ; sed tamen aliqui 
producendi sunt, atque illi maxime , quibus Augustinus , et Tnomas 
multum deferunt • Credidit Augustinus nullum esse Philosophorum om« 
nium Christianae disciplinae magis concordem ^ quam Platonem . Judi* 
cavit S. Thomas , Aristotelis placita , pauca si excipias , opportuniora 
esse pro Philosophia Christiana et proponenda . et explicanda . Unde 
suo quisque delectatus Philosopho eum quasi Djcem seq litur , non in 
re solum philosophica , sed in explicandis etiam « et saepe quidem , re- 
bus altissimis , et divinis , ut in Proemio tetigimus . Hos itaque Pnilo* 
sophos 5 qui caeteros inter eminent ^ et longo intervallo omnes post 
se relinquunt , producemus , non quia cxteri antiqui Philosophi ab iU 
lis ) ut ajebam ) in argumento prxsenti dissentiant , est enim una vox 
omnium ; sed quia majoris sunt auctoritatis, et quia chari magis Au« 
gustino , et Thomae , queis Bolgenius in materia de amore jure meri« 
to tantum defert . 

4. Primum itaque Plato , qui Princeps inter Ethnicos habendus 
est , ubi de amore tractatur , ut qui afTc^ctionis hujus naturam optime 
perspexit , et intimas proprietates mirum in modum declaravit , tradit 
aperte in libris de Legibus et Amicitia discrimen nuper insinuatum du- 
plicis amoris , veram describens amicitiam honestam , eamque a fuca* 
ta 5 et adulterina distinguens . Legantur , precor , ejus libri de Amici- 
tia ct legibus , in quibus lector inveniet ilium in hac sentenria firmum, 
•ibique semper consentientem . Jd solum amatur proprie , quo J per sc , 
ac gratia sui dcsideratur , qu^ritur , et exoptatur ; id autem quod alt§^ 
riux amatur gratia ^ non nisi improprio vocabulo amari dicitur . Sed ne mul- 
tus sim in con^erendis eximii hujus Philo<Jophi testimoniis , juvar audi- 
re egregiuoi illius Commentatorcm Marsilium Ficinum in Lypsidem de 
Amicitia scquentibus verbis 'doctrinae Platonian^ summam proponentem. 
Amicitiam esse vult ( Plato ) honestam perpetuct voluntatis comynunionem . 
Hujus Jinem esse vitam unam : Principium ejus cognatinnem : Medium au* 
tern amorem . Explicat deinde singula ita per^.^ns ; Ut honestam dicit , 
excludit improborum bominum coHtuiernia ^ lasciv^rumjue congressus . Ut 

per- 



^9 

pcrpetur, lever aJokscentulorum bcnevoUniias ^ etsi bonest^ sint ^ non* 

ium amicitias apfellandas monet . Ut voluntatis) significat non similituJi* 
nem ofinionis cujusdam , vel artis ad amicttlam ferficiendam sufficere • 
JJt communioncfm, bcnevolentiee vicissitudinem indicat • Hujus finis est | 
ut i duobus animis unus voluntate fi^t , tx una voluntate vita una y ac 
demum ex una vita numinis . ejusdemque idece fruitio • 

5. Paucis inter jeccis proponit idem Ficinus breviorem ad sensum 
Platonis dcfinitionem amicitise vers ex animi pulcbritudine 9 ec sapiea* 
tia profeciae verbis hisce : reciproca lenevolentia . Ex hac doctrina Pla- 
tonis qnatuor sunt arete tenenda , quae nobis usui futura sunt • Primum: 
inter amantem , et amatum debere esse aliquam convenientiam ) co« 
gnationem , sirnilicudinem ^ aut consencaneitatem : alterum > leves be» 
nevolentias non esse satis ad amiciciaoa veram , sed ad sumoium esse 
posse amicitiz principium: tertium , amicitiam eo tendere , ut h duo* 
bus anrmis fiat unus 9 ^nde passiones ) dolores , et gaudia debeant es* 
se communia: Qjartum denique / amicitiam esse communionem benevo^ 
lentice ^ vicissitudinem benevolentiji y benevolentiam reciprocam . Haec tX 
Flatone , quein in Philosophicis Augustinus praefert • Veniamus ad il« 
Ium ) quem in iisdem prapponit S. Thomas • 

6. In eadem Platonis sententia exticit Aristoteles circa amlcitiarflr 
honestam , et discrimen duplicis amoris benevolentiae y et concupiscen- 
tiae • Namque in lib. 8. Ethic, cap. ^. ciarissime distinguit amoretn 
perfectum amicitiae ab amore imperfecto concupiscentiae , qui est ia 
amicitiis per accidens ( sic appellat amicitias non veras ad voluptatemi 
seu utilitatem amantis terminatas ) et aperte significat , amorem ami* 
citiae vera esse, et vocari debere amirem benevolentlae . Sic itaque 
scribit loco citato: Qui igitur ob utilitatem amtnty ob suum diligunt 
bonum . Et qui ob voluptatem 5 ob id quod est ipfis jucundum 5 et non 
quo talis est is ^ qui amatur , sed quo est utilis , et jucundus . Bonorum. 
autem^ similiumque virtute perfecta est amicitia . Hi namque sibi mu* 
tuo bona similiter volunt ^ quo boni sunt . Qja tamen virtus, animuS) 
ec voluntas amici non statim innotescit amicitiam imire volenti, mo« 
net prudenter non esse temere , et derepente ineundas amicitias . Tern* 
fore y inquit , et consuetudine opus est . Secundum enim Proverbium non 
fit , ut muttto se agnoscant , priusquam simul consumant die tarn talis 
mensuram . Qiiae quidem eo tendunt > ut ostendar benevolentiam le* 
vem , non fir mam 5 nee radicatam ad amicitiam non sufficere • Qua 
de re fusius oportuniori loco. 

7. Nunc vero unice observo , idem omnino scribere , et forsitaa 
clarius pro amore benevolentiae lib. 9. Ethic, cap. 5. ubi cum adver* 
tisset , non intervenire benevolentiam in amicitiis, quae sunt ex utili- 
tate, seu voluptatr; impossibile est ^ inquit , amicos esfc , n'tsi benevo* 
li fuerint , Qui vult aliquam prosperitatem habere spe commodi alicufdt 
(onsequendi per ilium , non illi , sed sibi potius bene vol us est , que^nah 



30 
modum nee amicus , si tilt propter aliquam utilitatem prsestat . Omnin^ 
autem bentvclentia ob virlutcm . ac bonitatem aliquam Jit . Sed de Ari- 
st^otelc quid plura ? Nota est enim omnibus amons dcfinitio , quam 
tradit 2. Reth. cap. 4. diccns : amare est velle alicui bonum : ex qui- 
bus verbis desumptum 5 seu confirmaium est nomen benevdtnti^e com- 
petens amori ad alterum propter suam bonitatem. Dctinitionem illani 
aetatis omnis Sapientes amplexi f^unt, utpote quae clarior , et expedi* 
tior est ceteris aliis, qiix cxcogit^ri possunt. Scntit igitur Aristotelcs 
idem prorsus , quod stnscrat Plato circa naturam ct divisionem amo- 
ris , nequc ullum quemquam probati coloris Philosc^phum adducct fa- 
cile Dissertationis Auctor , qui non assentiatur omnino hisce placitis ; 
ne dicam , principiis Platonis , ec Aristotelis • 

8. Profecto Tullius non ferroc major Orator , quam Philosophus , 
at qui Philosophorum omnium alicujus nominis doctrinam expressic 
cum in aliis 3 turn potissimvm in iis , quae ad vcram , ec honestam 
pertinent amicitiam , adeo est Platoni ) et Aristoteli consentiens , uc 
uterquc ore Tulliano loqui videatur . Infinitus essem , si vcllem pro* 
ferre in medium loca omnia ^ in quibas duos illos amores fanquam 
summe distantes inter se ) summeque diversos designat , id semper in* 
tcndens 5 necj ut in dubium revocetur, permittens , sine vera benevo- 
Icntia, ex qua duo amentur propter se , veran 5 sinceram , et hone- 
stam amicitiam esse non posse . Aliqua tamen ex libris ejus ph:loso- 
phicis seligam , ut appareat , rem adeo claram nemini , qui vel obiter 
ilium legerit , occultari' potuisse . Kon est sancta ^ inquit lib. i. de 
leg. amicitia 5 nisi ipse amicus per se ametur toto pectore , ut dicitur j 
qui quidem amandus est , desperatis emolumentis , et fnutibus . De Na- 
tur. Deor. I. Charum ipsum verhum arnoris , ey quo amicitiae nomen est 
dictum , quam si ad fructum nostrum referamus , non ad illius commodum^ 
quern dihgimus ^ non erit ista amicitia , sed vnercatura quadam utilttatum 
suarum . Frata , et arva^ et pecudum greges dtliguntur isto modo , quod 
fructus ex iis capiuntur: btniinum chart tas ^ et amicitia gratuita eft. 
Lib. I. de Fin. Etiamsi nulla sit utiliras ex amicitia , tamtn ipsi amici 
propter se ipsos amentur . Ib:d. Me ipsu^n ames oportet , wf« mta . si ve* 
re amici futuri sumus . Lib. 2. de Fin. >^tbil est aliud amare . a quo 
dmicitiae nomen dictum est , niri velle bonis altquem affici quam plurimisy 
etiamsi ad se ex iis nihil redeat . 

9. Quid dicam de Laelio, seu de Amicitia ? Vix in eo libro sen- 
tentiam leges 5 quae ad rem no tram non faciat . D;finit amicitiam his- 
verbis,:£/^ autem amicitij nihil aliud nisi omnium divinarum ^ bumanu^ 
rum que rerum cum benevtlttiti i et charitate summa consensio . Quam 
definitionem a Pagapo fuisse traditam demiratur S. Augustinus lib. de 
amicitia . Addit ipse Tullius : sublata enim bentvolentia ^ amicitiae nomen 
tollitur . Laudat item Ennium scribenrem . esse non posse viukm vi- 
tam>^ qu0e non in amici benevolentia conquiescat . 

10. Eru- 



3« 

10. Eruciitissifnus Auctor non separans accurate ilia ) quae ex ami* 

cUia consv^qjunrur 5 ab objecto mocivo aoioris , excludit ab ca dele* 
ctationes illas , ec voluptaces , qax ex rebus extrinsecis amici , puta 9 
pecuniis , ec id generis aliis , ab amico incendantur; sed negat omni 
animi contentione cxcludendas esse a racione objecti mocivi voluptaces 
illis delicatas ec suavissimai deleccaciones , quae habentur ex praesencia 1 
colloquiis, ec conjunctione incicna amicorum . Hae quippe intendunturj 
inquic , ab amicicia vera , honesca , atque sincera • Verum qui sic sen* 
tit de amicicia, nee ejus orcuoi) et nacuram alte penetrat, nee obje- 
ctum motivum bene considerat , ncc ucilitatem ^ seu fructuoi 9 et of« 
ficia } quae illam consequuncur , a caeceris, quae in amicicia concurrunt > 
apce secernit. Audiat , quem laudamus Philosgphum , solida subtilitate 
discernencem omnia , quae ibi concurrunt , et singulis apcissime distri- 
buentem , quae cujusque sunc propria . Pergic igitur Tullius in Laelio 
scribens : Quid si tanta vis probitatis est , ut earn vel in cis , quos nun» 
quam vidimus s vtl quod majus est ^ in hoste etiam diltgamut ; quid mi^ 
rum si animi bominum moveantur , cum eorum ) qutbus conjuncti esse pos*^ 
sunt . virtutem , et bonitatem ( en ob/ectum motivum ) perspicere vidett^ 
tur ? Quamquam confirmatur amor et beneficio accepto , et studio perspi* 
cto , et consuetudine adjuncta ( en cau^as ex S. Thoma ad amicitiam ani* 
mum dispontnics ) quibus \rebus ad ilium primum motum animi ^ et amo» 
ris adhihitis s admirabilis quadam exardescif benevolentix magnituda 
(en amicicia accnalis). Ex quibus ilia colligic sub (inem libri : Amare 
nihil est aliud nisi eum dtligere quern amas ) nulla utilttate qu<esita y qute 
tamen ipsa effloresces ex amicitia ( en frucCus ) , etiam si tu earn minus 
secutus sis . Item : Hon igitur utilitatem amicitia , sed utilitas amicitiam 
consecuta est . Ex quibus efficitur , ut deiectatio , quaecumque sit tan* 
dem ) sive crassior , et pinguior , sive argutior ) et delicacior, non sit 
objcctum motivum amoris amicitiae , sed quid eam consequens , aut co« 
mitans, ut fuse demonstrandum est nobis S. Thomx sententiam cap» 
3. declaraturis . 

11. Cum in omnibus aliis conformis sit Tullius Platoni , et Ari- 
stoteli , notac eciam rem iliam ab iisdem stabilicam , ad amicitiam non 
sufficere benevolentiam quamcumque levem ) auc imperfeccam , sed es« 
se necessariam benevolentiam stabiletn, et constantem : ffii^Wf/ffitf;^) 
inquic lib. I. offic* non adolescentulorum more^ ardore quodam amoris ^ 
red stabHitate potius et ccnstantia judicemus . Atque haec est causa , cur 
Exim. Doctor praevidens fore, ut quisquam in errorem posset induci 
legens in aliquo Philosopho , seu Theologo benevolentiam non esse 
amicitiam , accurate notavit Disp. 2. de Chadt. sect. I. Inter dum a 
Tbilosopbis distingui benevolentiam ab amore ^ ita ut amor significet sta* 
bilem amicitiam , et firmam ; benevolentia vero sit repentinus quidam af- 
fectus , qui inter dum oritur , quam primum res placet . Hunc Philoso- 
pborum, seu pocius naturae seosum exprimunt SS. Fatrcs ) quorum cas- 
ta- 



3^ 

talogum ) longum ilium quidcm , excribcmus cap. }• > cum ad coram 
mencem declarandam veniamus . Nee eniro ea^quae a nobis dicta sunt 
h Philosophis , inteliigunc solum de aroicitia honesta nacurali , sfd il- 
ia potissimum applicant amiciciae supcrnaturali hominis erga Deum • 
Gratia quippe naturam non desrruit ) sed cam potius pei6cit , ot 5ae- 
pc S. Thomas ct cum co caeteri Theologi . Undc quidquid pcrfectio- 
Dis , nobilitatiS) et excellentiac invenitur in amicitia honesta i ct na* 
tucaii unius ad alterum , repcritur, ct peifcctiori quodam^ ac excel* 
lentiori modo ) in amicitia supcrnaturali erga Deum ^ quae et roaximc 
honesta est) et omnium amicitiarum longe pcifcctissima. 

PROLOGOMENON VI. 

D# intentione , it electione : Je actu iwperante j et tmierato 

1. /^^um actus virtutum supcrnaruralium sint interciura inter se ita con- 
V^ ncxi , ut unus alterum moveat , aut detcrnnntt lum intentivc i 
turn imperative ^ dicenda sunt aliqua de intcncione finis , et electione 
mediorum , arque de actibus imperamibus , et impf rat's . Hoc genus 
intentioniS) ct clectionis , ct hare imiKnj notio invenitur sae^e inter 
virtutes Theologicas mutuo comparatas, tt vidcrc tiiam licet inter cat- 
teras virtutes infufas supernaturales , tum inter se , cum in ordme ad 
Theologicas . Porro hie ordo virtutum sese invict m toventium reddit 
interdum diflicilcm naturam earum ^ etiam hommi ingenioso , qui or- 
dinem intentionis finis, et el^ctioms ntediorum, ac naturam iDYprrijy 
ct actus imperati non bene tenet . Contra vero qui doctrinam istaflu 
probe callet . baud d.fficulter investigabit principia , naturam , proprie- 
tates ) et objecta motiva cujusque virtutis , onni sublaca confusione i 
nee Spem Theologicam cum Chariiate misctbit , nee banc esse virtu- 
tem Religionis cxistin abit . Primo itaque de intentione dicemus , ct dc 
electione, dicturi deinceps de impeno • ct de actibus imperatis. 

2. Cum voluntas intendit a^sequi finem aliqnem , tres ejus poten- 
tiae actus intervenire solent , qui hoc ordine desi^nantur a Theologi? : 
Voluntas^ inUfitio ) et elrctio ; qui quideai actus eandem respiciunt bo- 
nitatem finis, ut objectum motivum , a quo speciem eandem virtutis 
desumnnt . Voluntas est primus actus voluntatis, quae est quasi prima 
ejusdem inclinatio in objectum sibi prcposiium ut an2bile,unde esTi 
ct flicitur amor , ex quo carter! actus con^equuntur . Inteniio est abf^o* 
lutum , et efficax desiderinHi < hiinerdi finem amatum per media fini 
obtinenrio consentanea . Electio eft volitio <fficax alicujus rci particu- 
laris , quae non propter se , fed propter finem intentum amacur . Uti 
dari ix>test intentio ab electione n inime dist ncta , cum ncmpe volun- 
tati simul prr ponitur et finis, ct n:edium dererninatum omnino suf« 
fcciens ad obtincndum finem ; ita omnis electio foro^alis debet esse seoh 

pcf 



J3 

per intentiO) ut tradic S* Thomas x. 2. q. 8. a j. et q. iz. art. 4. 

NafD electio vulc formaliter medium uc utile) ec quia utile adfinem; 
attingic ergo bonitatem finis ) ab ipsoque movetur. Unde et medij bo- 
nitas , si qua in eo sit) unice attingitur material! ter) vcl per modum 
objecti materialis ab electione ) quae omnia refert in bonitatem finis • 
Fac enim Medicum sgro prasscribere potionem dulcem ) sed utilem ad 
sanitatem obtinendam ; si aeger potionem eligit ut utilem ad sanitatis 
recuperationem ^ electio ilia est intentio sanitatis ) et hujus bonitas e« 
rit objectum motivum electionis ) dulcedo autem unice attingitur ma* 
teriaiiter > alioquin potio non assumeretur ut medium • Simili modo si 
quis eligat elicere actum misericordis ) ut Deo pro peccato satisfaciati 
electio ilia pertinebit ad virtutem pa?nitentiae ) cujus est intendere sa* 
^ tisfactionem illam . 

}. Verum hac in re id accurate observandum > utrum nimirum exi^ 
cutio medi) electi sic aaio interna voluntatis) an actio externa ab al- 
tera proveniens potentia ? In primo casu executio medij suum finem 
intrinsece respiciens ab eo sumit speciem > sicut in actu interno mise^ 
ricordiae nuper memorato ) qui cum intrinsece respiciat sublevationem 
aliens miseriae ) et tantum extrinsece satisfactionem pro peccato ) per* 
tinet elicitive ad virtutem misericordiae ) non autem ad parnitentiam • 
Non est igitur confundenda electio praecedens cum medij executicne . Con- 
tra vero si executio medij sit actio externa nullum respiciens intrinse- 
cum fineni , sed indiiFerens , ut ex hoc , aliove fine ponatur ) ad diver- 
sas virtutes revocari potest pro diversitate finium ) quos sibi voluntas 
in electione praefigat . Exempli gratia : praescribit Medicus aegro potio- 
nem non jam dulcem, sed amaram* Sumptio externae potionis , quae 
est executio medij , pertinere potest vel ad obedientiam ) vel ad mor- 
tificationem) seu paenitentiam ) vel ad amorem rectum ) et honestum 
sui . Si enim aeger potionem sumat ) quia praescriptam a Medico ) eli- 
cit actum obediential; si earn sumat, quia sensui incommodam , actum 
mortificationis ; si ut sanitatem recuperet ) actum amoris sui • Haec vel- 
lem a quibusdam proposita clare ) et distincta subtiliter , qui electionem 
medij confundentes cum ejusdem executione doctrinam tradunt minime 
probandam • 

4. Et haec quidem satis sint in praesenti de intentione ) et electio- 
ne; jam vero ad divisionem aliam satis aflinem aauum in imperantes ) 
et imperatos veniamus • Est enim utilis valde illorum consideratio pro 
argumento , de quo agimus ) penitus discutiendo • Actus imperans di- 
citur imperium voluntatis determinans actus ejusdem, aut etiam alte- 
rius potentise , et actus ipse dcterminatus ab imperio vocatur actus im- 
peratus • Porro hoc imperium potest esse efficax, vel inefficax , de actu 
eliciendo de praesenti , vel de futuro, potest item esse indetermina- 
turn ) aut confusum ). ut siquis nunc efficaciter proponat eras elicere con- 
tritionem perfectam j aut saltern atthtionem ) vel actum virtutis excc- 



34 

cere).quotics se occasio dederit. Impcriuro hoc niaxime convenit cha- 
ritati respcctu aliarum virrutum ; turn quia earum esc forma ^ turn quia 
est finis omnium . Unde -charitas est pUnitudo legis^ non quia per se se 
immediate eliciat actus virtutum omnium, qui a lege prarscribuntur^ 
nee enim facit ipsa actus Spei i aut Fidci 9 qui sub prxcepto sunt , sed 
quia at finis omnium habet ex se se ^ er natura sua , acque inclmatio 
ne cas movere, et imperare. Imo ex hoc eodem principio, quod cha* 
ritas est flenitudo legts probat optime S. Thomas ) et cum eo cseceri 
Theologi necessitatem aliarum virtutum ) proptereaquod charitas ex se 
se non elicit immediate actus omnes praeceptos j eos ergo elicit per alias 
virtutes ) quae ipsi debentur 1 et simul cum ea infunduntur in anima . 
Proprium itaque charitatis est imperium suum exercere circa vircutes 
reliquas ^ idque per se se primario 1 et frequentissime , quanquam et 
Virtutes carters quasi per accidens > nee tamen omnino raro ^ imperare 
possunt actus virtutum distinctarum ) ut constabit ex ijs > quae in sequea*» 
tibus propono • 

5. Primum itaque charitas non modo caeterarum virtutum actus 
frequentissime imperat 9 sed potest unus charitatis actus alium actum 
ejusdem virtutis imperare . In promptu est exemplum ; quia charitas in- 
tendens vel augere > vel firmare magis divinam amicitiam imperare po- 
test ) et eligere ut medium ad prcintentum finem ^ iteratum odium 
peccatorum ^ quatenus sunt Dei malum , vel quod eodem redit , prop- 
ter Deum summe dilectum : ubi vides , intra eamdem omnino virtutem 
exerceri imperium , et actum imperatum , quorum idem est objectum 
formate. Deinde potest virtus perfectior irtpcrarc actus virtutis imper- 
fectioris , ut omissa charitate ^ clarum est in virtute paenitentiae verbi 
gratia respectu temperantiae , aut lustitiar , quae sunt virtutes ilia infe* 
riores. Cur enim poeniientia non poterit ex suo proprio motive satis- 
factionis peccatorum imperare actus temperantiae , et justitiae ? Tandem 
potest actus virtutis infcrioris imperare actus virtutis superioris . Patet 
in virtute Religionis, quae imperare j)otest Fidcm , Spem , et Chari- 
tatem ad Deum colendum ^ de quo late dicemus sequenti prologome- 
no. Nunc vero exemplum propono ejuS) qui voveret actum internum 
araoris Dei , et postea ex intentione illud suum implcndi votum actum 
amoris Dei eligerer , aut imperaret • Ratio omnium eorum , quae in 
hoc numero sunt proposita , et quidem a priori , ut dicitur , ilia est , 
quia et in Philosophia, et in Theologia id habetur tanquam principiura 
a nemine non admissum , quod potest idem actus internus esse bonus 
fssenttaliter ex objecto^ et accidentaliter ex fine extrinseco : ergo po- 
test idem actus assumi) vel eligi tanquam medium ad finem ilium ex- 
trinsecum. 

6. Scio fuisse inter Scholasticos 9 qui docuerint ^ excipiendum es- 
se a ratione actus imperati ) vel electi ad finem extrinsecum actum cha- 
ritatis Theologicae) q[uia nimirum per actum charitatis imperatum non 

ama» 



35 
amaretur Deus propter se 9 quin potius ad aHum finem inferiorem re- 

ferrecur ^ quod nefas est • Sed hsc ratio adeo est omni pondere desti- 

tuca , ut unice fundetur in ignorantia doctrinac 1 quae ab omnibus tra- 

dicur , circa finem intrinsecum ^ et extrinsecum . Namque amor Dei e* 

tiam imperatus suum semper habet finem intrinsecum , seu objectum 

formalC) nempe Divinam Bonitatem) et ex hoc unico motivo conci* 

peretur , et solum respiceret extrinsece finem actus imperantis 5 qui es« 

set amoris electio ut medij ad suum finem conducencis. Unde non DeuS) 

qui est objectum amoris , sed amor ipse referretur ad finem inferiorem 

fine intrinsece mtenco per amorem ) sic tamen ut finis inferior actus 

imperantis sit semper ad Deum referibilis • Qua quidem ab re prociil 

abest inordinatio prKtensa. 

7. Ex hoc ordine , atque connexione inter actum imperantem » et 

imperacum npn raro evenire solet , ut actus unius virtutis alceri reipsa 

dliscinctae tribuatur , quern modum loquendi secuti sunt non semel San* 

cti. Patres. Itaque S. Augustmus docet , Deu<Q perfectissimecohFidC) 

Spe , et charitace , non quia charitaS) fides , et Spes virtutes non sint 

a Religione distinctX) vel quia Religio eliciat immediate actus illos, 

sed quod eos imperat, ut pote conducentes ad finem intrinsecum actus 

diciti a Religione 9 unde actus elicitus a Religione non explicatur ptr 

ilia f erba , credo , spero ^ amo , sed per ilia volo ex bonestate superna^ 

tufuli divini cultus amare ^ credere^ sperare. Ex quo fit ut volitio ilia 

prscedenb suum ilium intrinsecum finem habeat discinccum ab objectis 

virtutucD Theologicarum > id quod explicabitur fusius sequenti Prologo* 

meno. Similiter S. Thomas i. 2. q. i}. art. i. docet^ actum Marty- 

rij , seu fortitudinis ex amore Dei > esse amorem Dei 9 et materialiter tan* 

turn actum fortitudinis 9 quia nimirum suscipit denominationem ab actu 

imperante9 qui hie saltem, cum nobilior sit 9 prsvalere debet. Quod ego 

ipsum intelligo de Spe viva per charitatem ii>)perata : unde et via regia 

indicatur ad varias Sanctorum Patrum lucutiones in vero) et germano 

5ensu9 quem ipsi intendunt 9 explicandas. 

PROLOGOMENON VII. 

An et quo sensu actus benevolentia erga Deum ad 
virtutem Ktltgionit pert'mere possit ? 

I. /^uamquam cl. Auctor dedamare non cessat ijn Dissertatione sua 
V^ contra amorem benevolentiae ut chimaericum 9 et fictitium , id 
que ipsum et ratum habet) et firmum in suis illiS) quas dc« 
inceps addidit , Dcclarationibus 9 actus tamcn benevolentiae non est ausus 
ulla racione impugnare • Quis enim usque adeo desipere potest 9 ut af- 
fectum bcnevolum unius ad alterum experimento ipso non plane co* 
gnoscat? Agnovit ilium omnino BoIgcniuS) sed ejus generis affectuoi 

e a erga 



l6 ^ 

erga Deum ad virtutem revocat Religionis , et cum cxcludit a chari* 
tate) cujuf est J \nq\i\t ) velle bonum siki ^ non alteri. Hoc cfFugium ha«- 
bet ille paracum ad event us varios , et ex eo conatur explicare > quo 
sensu actus concupiscontiae vera sit ad Deum amicicia > et quo pacto 
per amorem concupiscendae.magis Deum amemus , quam nos ipsos ^ 
scilicet si addatur amori concupiscencis actus benevolentiar ad Rcligio 
nem pertinentis . Quam sit inutile eifjgium hocce 3 vel ex terminis ipsis 
cum veritate pugnans > palam ostendam opportune loco • Nunc veto 
in id unice negotij incumbendum est in prssenti Prolegomeno , ut dis* 
cutiatur attente , an verum esse uUa ratione possic , ad virtutem Re^ 
ligionis pertinere benevoientiam erga Deum? Quod cum fieri nequeat 
exacte prorsus) nisi natura Religionis considerecur , et ejus actus eli% 
citi) et imperati , materia et objectum , turn directum) tum indirectum 
ad regulam Theologicam exigantur , percurrenda sunt sin^-ula • Nee e* 
nim labori ) quem omisit cl. Auctor , ci jus tamen intererat maxime 9 
81 rem per se incrcdibilem persuadere lectori conabatur , parcendum e- 
xistimo. Video rem senticosam esse ^ difficilem , et obscuram nimis. 
Non tamen refert; certum est mihi, latebras observare omies, ne ia 
eis delitescat error ) et detrimenti quidquam Veritas pariatur • Quint* 
mo et hxc ipsa, ut spero, clariori in lumine coliocabitur, si decia* 
retur seme! , quoad ejus fieri possit aperte , quam habeat Religio pro- 
pinquitatem cum virtutibus Theologicis , et quid intersit discriminis in- 
ter Religionem , cxteras que virtutes infusas , qux versantur erga per* 
tonam alteram . 

2. Principio igitur Virtus Religionis est habitus supernaturalis in- 
fusus inclinans ad reddendum cuirum Deo debittioi ratione suae supre- 
me Excellenciae , vel ut ait S. Thomas ratione Principij universalis re* 
rum omnium. Porro cultus non ideo dicitur Deo debitus, quod fieri 
non possit nisi per actus hie , et nunc in particulari praeceptos > cum 
certum sit , ilium peragi frequentissime per actus spontaneos , et su* 
pererogatorios ; sed quod per singulos Religionis actus solvitur , et ex-^ 
pletur aliqua ex parte debitum Religionis ^ eo scilicet sensu, quo is^ 
qui ex justitia aliquid debet , etsi ante tempus , in quo tenetur , sol- 
vat , vere debitum solvit . Prarterea Excellcntia Divina jure suo postu- 
lat talen) actum cultus, qui licet non semper necessarius sit, tamen 
aliquando esse potest , et saltern >§emper est necessarium non operari 
contra ilium • 

^. Ex data descriptione constat, habitum Religionis cum chari* 
tate infundi $ et ilium amitti amissa charitate , non aliter atque discur- 
runt Theologi de caeteris virtutibus infusis praeter Fidem , et Spem > quae 
ex peculiari Dei misercntis benignitate peccatoii relinquuntur , ut rc- 
sipiscere possit minus ditficulter • Sed licet virtus Religionis non sit in 
peccatore quoad habitum , est tamen in illo quoad actus . Id quod mi« 
hi saltern certum esse videtur . Quia potest peccator , cum auxilio tap 

men 



•r%^v 



%■ 



;j;; 



J7 



1 DcijcHcere actus proprios illiiis virtutis . Potest cnini orarc Deuoi 
^ Authorem superDaturalem ) et quidem cum dcbica fiducia ) cxceris 
ue reqmsitis ad impetrandum . Oracio autem supernaturalis ab actu 
ovcnic Rellgionis • Idem intelligo de Sacrificid , ncc solum ut fit ex* 
ius f sed ut procedit ex vera existimatione ) et interior! affectu co- 
i Deum , ut 6Je propositum • Hanc enim exiscimaiionem de Deo i 
ue cuttu ipst debito sofficienter praebet, qus ioest peccatori, fides 
crnaturalis % qua supposita ) voluntas cum Dei auxilio ) quod para- 
e&t omnibus, potest pro sua libertate velle Deo cultum exhibere. 
ndum esc camcn , eos Religionis actus non fieri modo quasi coo- 
all ex dcfectu habitus supernaturalis » sed tamen negari non po* 
quiri fiaot et quidem satis frequenter. Id quod mihi satis est > 
-y tc f cL Domjne , hac ratione conveniam . Actus benevolentiae 
t r tc actus ReLgionis ; fieri ergo potest a peccatore i cui fides 
$t ^nter pr^ebct existimationem de Deo> et de cultu ipsi debito. 
F imor concupiscentiae erga Deum elici potest a peccatore : po- 

c> im iste sine dubio sperare > spes autem sine amore concupiscent 

t ^ non pore'^t , ut inquit S. Thomas i. a. q. 66* art. 6. verbis 

h ^arissimis: Spei pratupponit amorem ejuf ^ quod quis Mdipisci se 

sp qui est amor €0MCupifcentU . Ergo potest peccator amori con- 

CL ctse super natural! exga Deum addere actum benevolentis ad- 

ve lundem* Erit tgitur peccator sperans ^ et colens Deum verus 
D^ cus * In his quippe duobus actibus ccnsistere > ais , amicitiam 

er^ Lim . Si ncgcs hanc consecutionem extremam ) et tuum item 

pri m , ex quo descendit legitime , negandum est. Id quod alio 

eti capite urgcri potest . Quis enim mente concipiat , posse Deun 

od fl prosequi , qui erga Deum ex cordc bcnevolus sit , auc Deum 

no benevolum erga ilium ) qui veram habet in Deum benevolen- 

Cia 3pc qui deglutiat , non ille Deum misericordem , benevolum, 

mii< nominibus prsevenientem nos con^iderare videtur , et multo 

m\\ format animo Vtrtutem illam benevolentinimam ( sic Deum vo- 

cat iidus lib. 5^ de Consid. ad Eog. ) firmantem nor ad benevo* 

^, Gx lis facile quisque coUiget ) quam apte parum scripserit Au* 

0ecUraticnibus , non videri sibi xquum , ut contra se tanto- 

:1ametur, Admittunt ^ inquit Scholastici benevolentiam ^ ego quo^ 

m admittQ . Contendunf Hit , amorem esse ; ego vero actnm Keli* 

I is ft contendo n Pares igitur in causa sumur , nisi quod illi vocant 

cH actum ilhm^ quern ego non amorem y sed actum Religionis appeh 

^ n Judicio . Pares sumus ) o Bolgeni , in nomine benevolenti^ , sed 

m quantum sumus impares in re ipsa . Tuus ille beilevoleytis a* 

non est cor^iuDCtus cum gratia sanctificante , ut modo probavi ^ et 

necessario conjunct us ) ut ipse supponis • Tua ilia benevolentia non 

actuaUs char itas ^ quam esse talem Scholastici probant , firmant i 

at- 



ctr 

pev 

qm, 

lafi 



n 
c 




38 
atque demonstrant . Discedis igitur in re ipsa a Thcologis omnibus 

quos in re ipsa tecum ccnvcniic contcndis. 

5. Exposica natura habitus Rcligionis 1 ad ejui actus elicitoti 1 
imperatos veniamus, ubi et Auctoiis zquivocationes observabimut j 
quantum valeat opinio ante concepta in ingenio nedum bono » u 
ctiam terso ) polito ; atque subacto , demonstrabimus • Actus inrerni 
elicitus a Religione non est Dei cultus internus > aut ezternusi se 
est affectus internus erga Dei cultum , quern respicit ut materiam suam 
vel ut objectum matcriale Hinc petitio , boncratio , susccftio SacraiDCi 
torum ) exolutio voti ; in qnibus residet verus Dei cultus ) non sue 
actus immediate eliciti a virtute Religionis , sed sunt materia virtutis 
et actus ab ilia imperati . Actus igitur immediate eliciti a Religiom 
sunt ^.fTectus intimi erga ilium cultum , nimirum vellc petere > t^elle bo 
norare Deum propter ejus Excellenciam , vdle suscipere SacramentoiD 
velle votum exolvere. I'orro ratio cultus inveniri potest turn in actioni 
intersa 1 turn in externa , tum in actu ex duabus mixto • Nam Dei 
cultus est oratio pure interna , genuflexio externa ) et officii divioi per 
solutio^qux sine actu interno* et externo consistere non potest . Imo 
ut bene probat Suarius multis in locis , nullus est actus honcstus intel' 
lectus ) aut voluntatis, qui ab homine non pcssit assumi ut signum ser< 
vitutis sus , et honoris erga Deum . Unde scripsit Augustinus in £i> 
chir. cap. 2. et j. Deum colt a ncbir Fide ^ Spe j & cbaritaa yUt su- 
pra insinuavi) et lib. 10. de Civit. cap. 9. de Amore Dei dixit : bkesi 
Dei cultus , bcec vera Religio . Nee dubitandum est , quin Religio inh 
perare possit actus virtucum Theologicarum > ut satis significat S. Tho- 
mas hie q. 8i. art. 8. adscribens Sancticati , quam Rehgionem vocat) 
extensionem imperii ad omnes omnino ? irtutes . Hare cum vera lint) 
ct a nemine in dubium revocanda , negari non debet , bencvolcntiain 
hominis erga Deum pertinere ad Religionem posse , oon per modum 
actus a Religione immediate eliciti , sed per modum materis 1 vel i" 
ctus imperati , ^haud aliter atque actus fidei ) spei 1 et charitatis 1 ii 
quibus veri cultus ratio invenitui . At semper actus benevolencic per- 
dnebit immediate 3 et elicitive ad illam unarn virtntem ^ ex cujus ob 
iecto fotmali , seu iLotivo efficitur. Id quod conmune est actibus in- 
ternis a Religione imperatis . Hac igitur ex dc ctrina nihil quidquaffl 
proficere potest Bolgenius pro suo stabijicndo Systcmate; sed potius 
ipsa detegit , non recte ilium de Religione sentire , cum tradityactun 
benevolentic immediate fieri ab ilia virtute . Qui)d cum clanim csM 
videatur ex dictis , fiet , ut credo , magis manjfcstum ex inspectiooc 
objecti formalis ^ quod sic explico . 

6. Cum eo tendat Religio ut debitum Deo cultum e\bibeat pa 
actus seu internos, seu externos , non attmgit Deum immediate, vel 
ut obiectum quod ^ ut utar vcrbo Theolognrum , eo nimirum tensui 
quo fides ^ Spes , et charitas , quia Thcolo^icae virtutes > Deum im- 



39 
mediate respiciunt . Nam actus cliciti a virtutibus Theologicis ferun* 

cur in Deum omnino immediate, et nullo interveniente medio; sed 
actus a Rcligione facri immediate feruntur in culcum | et medio cultu 
exhibentur Deo canquam objecto cut , ut sermo habet vigens in Scho« 
lis. Opus est igituf) ut aliud assignemus virtuti Religionis objectum 
notivum , seu tormale. Qpodnam illud ? Honestas ilia supernaturalis 
resplendens in redditione culcus Deo debici ratione suae Excellcntix su« 
premae . Id est enim proprium cujusvis virtutis moralis , ut propriam | 
ct peculiarem honesratem respiciat) ex qua suam trahat diversitatem 
specificam. Si sit pure naturalis, seu adquisita, honestatem respicit 
pure naturalem , auaeque a Theologis explicatur per conformitatem 
ad naturam racionalem qua talem , seu per rectam rationem dirigibilem ; 
si vero supernaturalis sit , et infusa , honestatem intuetur supernatura* 
leai , quae alia esse non potest , quam conformitas ad naturam homi- 
ois supernaturalem , quam habet ex elevatione ad gratiam , vel si pla* 
cet , ad hominem per fidem directum > et illustratum • Atqui benevo- 
lentia hominis erga Deum ejus generis honestatem supernaturalem non 
xespicit ut objectum formale y seu motivum , sed aliud respicit moti« 
vum altius > divinum , et increatum > Bonitatem scilicet innnitam , ex 
€]ua immediate movetur creatura ad Deo bene volcndum tum bona e- 
jus intrinseca de iilis gaudendo ) et complacendo ) tum bona extrinse* 
ca ) ea Deo tanquam amico procurando. Actus igitur benevolentiae non ^ 
pertinet ad Religionem » cujus motivum praetergreditur , sed ad habi- 
Cum charitatis ) ex cujus motif o formali conopitur) atque pcrficitur. 
7. Nee tamen negandum est , virtutem Religionis magnam habe- 
re propinquitatem cum charitate Theologica . Uc enim haec virtus bo* 
num Dei curat ) extendit , atque dilatat , ita virtus Religionis eo ten- 
dit, ut cultum Deo tribuat in ejus quasi commodum ( modo scilicet 
nostro concipiendi ) » obsequium , et honorem . Sed vero illud est di* 
scrimen apertum , quod chiritas immediate movetur ex divina Bonita- 
ce 9 ut banc Deo velit ; et ut cxtera bona extrinseca Deo tanquam 
siaiico procuret ; virtus vero Relig;ionis immediate movetur ab honesta* 
Zc supernatural! cultus , ut eum Deo tribuat tanquam Superior! , ex 
^cujus Excellentia debetur. Exemplo claro illustranda res est. Persona 
inferior colens ex actu virtutis observanciae alteram Personam conspi^ 
cuam ) seu excedentem in dignitate ) curat quodammodo bonum ejus , 
et exhibet honotera debitum , qui in ejus gratiam , et commodum re- 
sultat • Vult item amicus bonum amico ex vera in ilium benevolentia y 
Hon solum intrinsecum, sed etiam extrinsecum ex motivo intimo vera? 
simicitiae . Primus ille actus honestatem observantiae immediate respicit y 
€t ex hoc motivo concipitur , atque unice respicit personam nt ob- 
jectum cut honor debitus exhibetur y unde non est vera erga illam bt • 
nevolentia . Contra vero secundus actus immediate respicit amicum y 
cunr ex ejus bcnitate moveatur ad bonum amico ut pote tali volen- 

dum, 



40 
Hum ) et procurandum , atque adco ferissiroa est ctiz ilium bcDCVO 
lentia . Sicut igitur actus observantU in humanis est omnino distinctus 
ab actu mtcitU ) et hic actus vera est benevolentia , secus ilia > ita 
et actus Religionis distinguitur ab actu charitatiS) Deque huic com- 
petens benevolentia potest illi congruere • 

8. Nee refert , quod actus Religionis Deum respieiat ut objectirai 
cut exhibetur honor et cultus , ut idcirco did possit benevolentia cr* 
ga Deum; nam etiam Pznitentia i Obedientia ) et Pia afTectio credco* 
di Deum respiciunt ut obiectum cut fit satisfactio debita ) prsstaciir 
obedientia injuncta , et pia exhibetur affectio credendi ^ nee ideo ta* 
men actus isci vera sunt crga Deum benevolentia » quia nimirum Pae- 
nitentia immediate movetur ex honestate, quae resplendet in jure di- 
vino servandO) seu in recompensatione juris divini per peccatum vio* 
lati ) Obedientia ex honestatc actus per praeceptum inducta , et Pia crt* 
dendi afTectio ex honestate assensus Deo revelanti prxstandi • Quod in 
Paenitentia ^ Obedientia ) et Pia affectione credendi non obscure digno- 
scitur , idem omnino reperitur in Virtute Religionis ^ cujus non csta« 
ctum benevolentiae erga Deum immediate elicere > sed solum impera- 
re ) vel eligere tanquam cultum Deo praestandum ) sicut etiam Paeni* 
tentia frequenter imperat odium peccati propter Deum summe dilectum; 
nee ideo simile odium elicitur immediate a virtute Pasnitemiae | quae 
solum respicit pro objecto motivo honestatem creatam . 

9* Satis jam dicta credo de benevolentia hcminiserga Decum;di» 
cendum modo de benevolentia supernaturali unius hominis adafterum. 
Haec enim ^ ut negari non potest de facto dari , sic ad actum Reli* 
gionis minime pertinet • Id ultimum extra controversiam pono • Quis 
enim ita rerum notiones cvcrtat , ut credat ) exercere me actum Re- 
ligionis erga Proximum , dum ei volo supernaturalia bona , seu aeter* 
nam Beatitudinem propter Deum ? Id autem non tarn esset judicare i 
quam mirum in modum desipere. At illud primum verissimum est ) nee 
a Bolgenio ulla ratione negandum , cum veram ipse amicitiam non co- 
gnoscat sine actu benevolentiae . Charitas autem erga Proximum vera 
est ejusdem amicitia ) cum Proximus ex dilectione ut amicus diliga- 
tur . Id quod mulcis argumencis dcmonstratur . Primum enim quia pro- 
ximus diligitur non ut res irrationalis , et amicitia? incapax , sed ut ra- 
tionalis , et ex cbdritate ^ quae vox amicitiam significat . Deinde quia 
siquid obstaret huic amicitiae supernaturali inter prcximos , id esset ma- 
xime ) quod Proximus amatur propter Deum ; hoc autem impediment 
to non est amicitiae verae . Nam etiam Deus nos amans amore amici- 
tiae nos diligit potissimum propter suam Bv^nitatem . Imo et se ipsun 
magis amat , quam nos > quia ille respectus est intimus , nee excludi ul- 
lo modo potest ab amore Dei . Igitur si amor noster est propter Deum 
ad imitationem amoris Dei adversus nos ^ erit sine dubio amor amici* 
tiae ad proximum. Praeterea id ipsum significat Chnstus Dominus ill^ 

ver» 



4< 

veibis ; Hoc est frdC0ptum mium i ut iiU^atis in^icem ^ slcut sUlcxi v^. 

Ac Christus nos uc amicoi dikxic i ut constat ex illo Joan. 1 5 Vo/ a* 
mici met tstis &c. Item: slcut Mexii me Pater ^ et ego dilexivos.?o%* 
ttcXDQ quis neget unitatem illam 1 et concordiam animorum , quae Act. 
A^ proponitur; Multitudinif credentium erat cor unumy et anima una: 
niisse veram , ct supernaturalcoi amicitiam inter credentes . Res cerce 
ita intelligitur a Patribus apud Lorinum • Fimuin est igitur | ncc ulia 
obscuranduro caviliatione 1 cfaaritatem fratexnafs veram esse amicitiam 
inter fratres ; ergo veram ad eosdem includit benevolentiam . Sed tiaec 
nee est ) nee esse potest Religionis actus • Quid erit igitur ? Verus a« 
mor ) actus verissimus chatitatis • Neque enim est ulU supernaturalif 
virtus I ad quam revocari possit vel sub minima probabilitatis specie* 
10. Ctim multa sint a nobis discussa de benevolcntia supernatu- 
rail , adjungeoda sunt aliqua de benevolentia naturali unius hominis ad 
atlccrum • Sic enim fiet , ut quacumque ex parte actus bcnevolus ins* 
piciatur ) ad nullum affectum pertinere intelbgatur , nisi ad amorcm } 
quern betuvolentia , recta loquendi rationc servata ^ nuncupamus • Cre* 
didenm ego > extitisse neminem post memoriam liominum , qui unius 
ad alterum negarit affectum benevolentia immediate terminatum ad 
personam ipsam , et non precise ad aliquam actionem • Quis enim non 
cognoscit experimento propriO) se velie interdum bonum alicui perio* 
Ds , quam propter ejus bonitatem amat , et non ob id solum 9 quia 
aliqua in se ipsum derivatur utilitas f £t vero Bolgenius ipse > nisi 
negare velit contra commune omnium judicium amicitiam hones* 
cam 5 quod esset de medio tollere decus maximum , et decentis par- 
tem nobilissimam > hunc ipsum affectum bcnevolentiae supponere debet. 
Nee enim dari potest amicitia , ut variis in locis profitetur y sine be* 
nevolentia vera . Qiixro igitur ab illo , ad quam pertineat virtutem 
jDoralem actus hie noncstus benevolentix ? Profecto talis actus nee Re- 
ligio est ) nee ad Religionem pertinet , ut pertinere contendit in ami* 
citia supernatural^ trga Deum . Est ne actus observantiae } Minime qui» 
dem gentium • Nam benevolus quisqiie potest esse erga personam in- 
feriorem > vel non excedentem in dignitate « Est ne actus obediential 
Ne id quidem * Est enim y et datur satis frequenter benevolentia > nul* 
lo 9upposito prarcepto 9 vel insinuatione voluntatis alterius . An potest 
ad justitiam spectarc benevolentia ? Nulla ratione probabili dici potest 
pertinere ad justitiam vel commutativam y vel legalem y vel distributi- 
vam , Quod enim jus benevolentia supponit ) ex quo debitum oriat^r 
bene volendi ? Nee est item misericordia ) vel pietas in Parentis , sen 
Patriam ; quia non tendit in sublevationem miseriae y cum possim esse 
benevolus erga non indigentem ; nee fundatur benevolentiat debitum 
in principio generante ) vel gubernante . An est aifabilitas , liberalitas 1 
eutropelia } Sed ha? virtutes aliam honestatem respiciunt longe diver* 
sam ^ quae nimirum retplcndet in verborum officio y in largitatc mune* 

f lum 



4* 
rum , ct in dictis ludicris > facttsque gratiosis per prudentiam rcgu- 

lacis . 

II. De Fortitudine , ac Temperantia , quae non sunt virtutes ad 

altcrum, nihil dico ; cum enim ilia occupetur in honesta perpcssione 

malorum , vel in aggrediendis periculis, ec altera in moderandis passio« 

nibus i nihil habent commune cum officio benevolentix . Omitto virtuces 

intellectuales intelleccus, prudentiae, scientiae ) vel sapiential, nam benevo* 

lentia ad voluntatem spectat , non ad intellectum , afTectus est animar, 

non cognitio mentis. Et tamen Auctor (qjis crederet ? ) benevoleo* 

tiam, quam tradunt Theologi ad Deum ter ninataiu propter summam 

qus Bonitatem in se consideratam ) actum esse contendit intellectus , non 

voluntatis) adJens confundere (si superis placet) Schjlasticos unius 

potential actum cum actu alterius potential • Unde si huic sit ipse 

doctrina? consentiens, ctiam actum benevolentis nacuralis propter per- 

sonae bonitatem ad actum intellectus revocare tenetur y com^nune to - 

tius humani generis ( ut mihi videtur ) criterium corri^ens • Sed de hac 

ideariim inversione suo loco. Nunc vero concludo illud unlversim affir« 

inans tanquam certum, nuUam virtutem moralem , in voluntate lesi- 

dentem , praeter amicitiam honestam , scu bc^nevolentiam , respi- 

cere immediate personam > sed honestatem actionis , qua? veisari solct 

circa personam. Benevolentia autem afficit immediate personam, est 

cnifD afTectiva conjunctio cum ea , sicut amicitia ; unde et siquae alia 

respicit tanquam bona , ea vult propter personam ipsam , ad quam om« 

nia refert ) dirigit , atque ordinat. Merito itaque S. Thomas x, 2. q. 

31. art. 4. charitttem, benevolentiam , et beneficieotiam unum esse 

habitum indivisibilem docec . Nam amici est amare , benevelle ) et e- 

tiam benefacerc > si adsic facultas ; nee enim benevolentia actualis , et 

aaualis beneficentia differunt, nisi sicut actus interior , et exterior ; cum 

beneficentia exterior sit exccutio aaus interni benevolentia? . Ex quo 

concludit S. Doctor : quoJ sicut benevolentia n$H est alia virtus a cba^ 

ritate , ita nee beneficentia . Reddit item rationem ab Auctore valde 

Dotandam : quia virtutes diversificantur secundum diversas rationes §b^ 

jecti. Eadem autem est ratio formalisvbjecti Cbaritatis ^ et Beneficentia; 

mam utraque respicit rationem communem boni .... Unde Benefientia non 

est alia virtus a cbaritate , sed nominat quendam cbaritatis actum . Igi- 

tur ex S. Thoma actus benevolentiae est actus charitatis respicicns im* 

mediate personam , et si sit in amante potestas ad benefaciendum 1 

ex eodem actu charitatis ^ & benevolentiae natura sua descendic actus 

exterior beneficentiae . 



PRO- 



43 
PROLEGOMENON 8. 

Dc Delectatione , & Vruitionc . 

I. /^larissimus Auctor occasione Jelectationis , quatn ut ininicam dc- 
V^ pingit amoris benevolencix , ec quam vix cum ejus generis a* 
more conciliari posse arbicratur, multa , eaque mira conscribit contra 
Theologos bencvolentis Pacronos; nee solum in Dissercatione iilos in« 
sequitur , sed etiam in Dedarationibus verbis castigat asperioribus • 
Enimvero cap. 3. Dissert, pag. 68. sic scribit : Nf^^ri nou potest ^quin 
falsa idea ( amoris benevolentia ) amorem Dei valde retardent , et sua* 
vitatem , ac firvorem tollant ab eorwn corde Tbeologorum , qui fains 
hisce notiontbut sunt imbuti . Et pag. 8 3. cap. 4.: Spiritus isti discur^ 
sus effitigunt melancbolicos ) ex quibus maxime affliguntur • Ham imbum 
ti ut sunt opinione sua ^ quod unus amor benevolemia sit amor Dei pu^ 
rus ) atque perfectus , cum Deum amare conantur ^ ut infinite in se bo* 
num , et cor da sentiunt aridissima ) videntur sibi z^ersari in perditionis 
statu Deum non amantes^ ex quo mirum in modum coarctantur • Haud 
aliter in Declarat. pag. 48. Eo sum ^ inquit j intentus statuens amorem 
concupiscentia . ...ut fundamentum evertam , quo bujus nostri Saculi 
qui dtcuntur Pbilosopbi y blaspbemare non cessant contra Moralem Evan* 
gelicam ut impossihilem y eam inmti dictitantes amort cuidam benevolent 
tia I quern chimaricum credunt 5 et impossibilem ^ ut pote nature bominis 
contrarium , et ejusdem destructivum . Et paucis interjectis : firmus sit^ 
ait , tf^ maneat iinicus amor comupiscentia necessarius ^ ut credo ^ ad resr 
fondendum incredulorum impugnationibus • 

2. Quis hxc , aliaque ejusdem generis perlegens in Auctoris scriptis 
non demirabitur, piissimum hommena, et doctrina sacra verissime excultum 
sic refragari Theologis omnibus ) MysticiS) AscetiS) et Sacra? Scrip- 
turae Interpretibus ? Quis enim horum ausus fuit unquam negare amo* 
rem benevo[(!nti« ? Profecto nullum ego legi sic opinantem singulari* 
rer , sed nee ullum adduct ab Auctore in Dissertatione sua oculatus 
Lector observabit . Unde verba ^ quae ab illo proferuntur parum mo* 
deste contra benevolentiae Patronos, tangere certe videntur Doctores 
eximios maxim i semper babitos et eminentia pietatis > et excellentia 
doctrine . Sed quod majus est mihi , illud est 9 quod propositiones il* 
\x scribi.non possunt a Bolgenio , quin Ecclesia? repugnet communi 
satis consensioni , ut suo loco abunde demonstrabitur . Nunc vero no- 
stra interest declarare ^ Theologos > quibus cordi est 9 ut esse debet 
omnibus ) amor benevolentiae , plures > et majoreS) peifectioresque in 
hoc statu viae agnoscere deleaationes , suavifates , et gaudia , quam 
Auctor agnoscat , sublato amore benevolentiae . Nam tria agnoscunt il- 
li genera bonorum , pauciora Bolgenius: Tres agnoscunt illi actus vo« 
luntatis circa quodlibet boQum , amorem scilicet ) desiderium 5 et gau* 

f 2 diiUDi 



dium i duos unice admittic Bolgenius ) desideriam i ec gaudium ; atqae 
adeo in via circa bonum maximum , quod esc Deus , vel , ut i psc 
aic , aeterna Beacitudo 9 unum tantum , scilicet desiderium . Jam vero 
replicatis actibus , ct objectis, repliccntur, ncccssc est , dclcctationes 
coDsequeotes actus , et objecta . Et ob eandem rationem delectationes 
de bono bonesto puriores erunt , et perfectiores , quam dclcctationes 
de bono delectabili . Id vero ut ostendatur ) explicanda est radicitus 
delectationis natura 9 proponends sunt ejus causae , et exponendse sunt 
conditiones objectorum . Qu« sane doctrina non parum servriet pro ia« 
lelligentia Patrum ) praesertim Auguscini > quern non semel ex hoc ca» 
pite contra nos Dissertator adducit. 

g. Delectatio 9 ut ex ipsa vocis significatione constare satis vide* 
tut) est dulcedo quzdam 9 suavitas9 seu quies vitalis in objecto pro- 
portionato jam habito, seu praesenti: quae sane si sensibilis sit) eric 
delectatio appetitus sensitivi ; si vero spirituaiis , erit delectatio pro^ 
pria appetitus intellectivi 9 sea voluntatis . Porro ad delcctationem 
praeter bonum proportionatum appetitui duo requiruntur a Theologis 
cum S. Thoma i. 1. q. g2. art. i*]Confecutio scilicet boni convementisy 
ei cognitio bujusmoJi adeptionis • Ex quo infert S. Doctor 9 quod omnis 
ielecutio aliquam operMtionem conscquatur . Si enim tollas vel cognitio* 
nem boni jam pratsentis , vel si objectum non sit praesens 9 seu habi- 
turn aliquo.noodo 9 tollas 9 oportet, quietem in bono 9 ut per ?e pa- 
tet. Sed vero potest 9 pergit S. Thomas art. 3.9 esse altqutd pr<esens du^ 
fliciter; utte modo secundum cognitionem ^ prout scilicet est in cognosce n^ 
te secundum suam similitudinem . Alio modo secundum rem , prout scilicet 
unum alter i conjungitur realiter vel actu ^ vel potentia secundum quern- 
que conjunctionis gradum • Quod ultimum verbum vel potentia idcirco 
addit S. Doctor 9 ut nobis decUret delcctationem 9 quae oritur ex spe. 
Nam delectatio 9 quae spem consequitur 9 non solum supponit praesen- 
tiam secundum cognitionem 9 sed etiam in potentia secundum facultatem^ 
vel fossikilitatem adipiscendi bonum , quod delectat . Hinc magna , & in- 
credibilis esse solet delectatio spei 9 cum jam quasi manu tenetur bo- 
num 9 quod speratur • Unde dixit Apost. ad Rom. 12. Spe gaudentes. 

4. Ex hac fundamentali doctrina facile quisque intelliget , quo pa* 
cto memoria 9 imo et tristitia delcctationem causet juxta illud 9 quod 
habetur Psalm. 76. Memor fat Dei^ et delectatus sum : & illud Ps. 41. 
faerunt mibt Ucrjm<t mea panes die 9 ac nocte : cum per panem refec- 
tio delectationis intelligatur . Nam in memoria 9 et in tristitia habe* 
tur object! praesentia secundum cognitionem rei dilectae . Nee vero so- 
lum memoriamjac tristitiam delectatio consequitur 9 sed etiam volun- 
tatis operationem honestam 9 quarcumque sit ilia 9 consequitur necessa« 
lio honesta sua delectatio : id que ex duplici capite 9 ex natura vide- 
licet operationis9 et ex natura object! per operationem attacti . Et 
quidem ex parte operationis in promptu ratio est • Quia operatio re- 
cta 



eta et honesta fx>num est potentis proportionatum ) et prsesens ; ex 
ilia igitur delectation em capit • Unde scripsit verissime S. Thomas q. 
1. de Charic. art. i- Jfctus cbaritatis est maxime deUctabllir ^ et ma* 
xime promptus existenti in cbaritate , et per eum omnia > qudt agimus ^ 
vel putimur y delectabilia redduntur . Rationem addit adjjngens, quia 
conformatur inclinationi cbaritatis » sicut in naturalibus . Nimirum ut 
operatio naturalis voluntatis, quia est bonum pissens , eique confor- 
roe 9 non potest noa cansare in voluntate deiectationem naturalem , sic 
operatio cbaritatis causat deiectationem ejusdem ordinis in voluntate 
per charitatem informata. Alterum delectationis caput , et quidem 
potissimum , est objectum ipsum bonum , et connaturale quodammo* 
do prssens , seu habitum per operationem ipsam , Amat quis exempli 
causa Deum ex toto corde > ut est in praecepto . Non solum amor Dei 
super omnia y quod est bonum ^nims prssens > causat in ea delecta* 
cionem ^ sed mulco magis mira Dei Bonitas per operationem attacta • 
Quia etsi Dcus non sit anims praesens per visionem, est tamen d 
conjunctus per amorem i & ha^ conjunctio satis est , ut delectetur de 
Deo . Id quod cum aliis in lociS) turn i. 2. q. 70. art. 3. traditar a 
S. Thoma sic disserente : Ad amorem cbaritatis ex necessitate sequitur 
gaudium : omnis enim amans gxudet ex conjunctione amati • Cbaritas au* 
tern semper babet prasentem Deum ^ quern amat secundum illud i.Joan. 
4 Qui manet in cbaritate ) in Deo manet ) et Deus in eo . Unde se* 
quela cbaritatis est gaudium. In eundem sensunf scripsit Bernardus de 
gradib. humil. Dulcis est , et suavis cbaritas , qude fessor allevat , de^ 
biles roborat , moestos Utificat y propter deiectationem scilicet , quae cha* 
ritatem consequitur. 

5. Nee id solum verum est in amore > sed etiam in quacumque> 
uc ajebam ) operatione virtutis turn Theological, tum moraIis> et in 
actibus ) qui respondent donis Spiritus Sancti . Uc enim docet , et pro- 
bat S. Thomas loco proxime citato art. i. 2. 3. et 4. omnes actiones 
virtutum , imo et beatitudines ipsar sunt fructus Spiritus Sancti 1 quia 
nimirum sunt delectabiles « et de ratione fructus est quod sit ultimum 
delectabile . Notat etiam hie opportune S. Doctor ex Augustioo plures 
esse fructus praeter duodecim ab Apostolo ad Galat. 5. enumeratos. 
Quia Apostolus non boc ita suscepit ^ ut doceret ^ quot sunt vel opera car* 
nis , vel fructus Spiritus « sed ut ostenderet > in quo genere ilia vitam^ 
da^ ista vers sectanda tint. Unde S. Ambrosius illam nobis reliquk 

{|eneralem regulam non solum in lib. de Parad. cap. 13.1^ etiam in 
ib. de Isaac . Opera virtutum dtcuntur fructus 1 quia tuos fouessoref 
sancta^ et sincera dtlectattone reficiunt . 

6. Haec sane si Auctor considerasset , durum illud scribeDdi ge* 
nus omisisset contra Patronos amoris benevolentis 1 et vidisset multo 
plura, qu4m qus neccssaria esse videantur ad respondendum incredulis 
tantopere pugnantibus pro delectatione • Respondere illis potuisset > 

Dul- 



nuUam esse rectam , et honestaro operationem > qus suam non habeat 
delectationem adjunctam . Respondere potuisset ^ amorem Dei super- 
nacuralem , cc benevolentiae verissimae > prouc tradicur in Catechismis 
Christiaaorum ^ esse apprim^ consonum animx consorci Nacurs Divi« 
n^ ) atque adeo maxime delectabilem . Respondere potuisset s ex amo- 
re benevolenrix erga Deum ex necessitate sequi gaudium . Quia cha« 
ritas habet Deum praesentem , quern amat • Respondere tandem po- 
tuisset ) Deum Optimum Maximum minime ii cultoribus vinci in libe* 
ralitate j nedum in cterna ilia ) et farlicissima vita i sed ncc in hac 
ipsa peregrinatione terrestri ) quemadmodum Horn. 17. in hvang. con« 
siderare nos jubet S. Gregorius per hxc verba : Considtrandum est 3 
quod uni nostro oftri dua mercedes debentur : una in via , altera in pa^ 
tria . Una ^ qux nos in labore sustentat ) alia qua nor in resurrectione 
remunerat . Merces itaque , qu^^ in frarenti accifitur , hoc in nobis age^ 
re debet^ ut ad sequentem mercedem robustius tendamus. Quod si incre* 
dull suis iUis insiscentes delectationibus doctrinam istam Sanctorum | 
ct in Ecclesia communem intelligere noLnt, quia animalis homo non 
percipit ea > qua? sunt spiritus ^ et contra nacuram hominis esse con- 
tendant , eum amare Deum affectu benevolo plusquam se ipsum 9 cos 
illi commeodet Rolgenius oratione frequenti% ut qui lumen mentibus 
infundere ) et emollire corda facile potest . Nee vero dubito , quin id 
boni suis in orationibus exoptet incredulis Piissimus Auctor; sed vel 
ex hoc ipso illud in rem noscram commodi derivatur , ut quern amo« 
rem benevolum erga Proximum renuit ille in spcculatione fateri ^ eun- 
dem ipsum praxi , usu ) et exercitatione fateatur • 

7« Quanquam ea ; quae dicta sunt nobis ^ de delectatione , futu* 
tz sunt usui roaximo pro inteUigentia Patrum , addenda sunt etiam ali- 
qua de fruitione in particulari ; ejus namque notio bene discussa mul- 
turn deserviet pro diversis Chantatis actibus exponendis • Licet omnit 
fruitio sit delectatio vera , non omnis delectatio etiam spirituah's esc 
vera fruitio. Nam fruitio ex S. Tbonia i. 1. q. 11. art. g. non esc 
talis respectu cujusque boni, seu finis » sed per comparationem ad ul« 
timum finem • In hoc enim unice voluntas quiescit perfecte , quin al« 
iud restet inquirendum • Video esse inter Tbeologos contentionem ali« 
quam , utrum nimirum fruitio sit amor , an gaudium , an aggregatum 
tx utroquef Quar quidem res mihi videtur pertinere potius ad modum 
loquendi ) quam ad rem ipsam bene perspectam • Certum est enim in 
fruitione duo ilia concurrere , dicente Augustino 8. de Civit. cap. §. 
nemo beatus est ^ qui eo non fruitur ^ quod amat; sed vero fruitio pro- 
prie talis gaudium significare videtur > ut Auctor est S. Thomas , qui 
supponens identitatem inter fruitioncm , et gaudium de ultimo fine non 
egit in I. 2. de gaudio voluntatis ) sed de fruitione . S. Augustinus 
lib. J. de Doctrina Christ, cap. 4. explicat pctius fruitionem per amo*. 
rem jam inba^rentem perfecte alicui xei propter ipsam • Frui ^ mquit ) 

est 



fit amarc imh^rere alicul ret propter ipsam . Sed cum amor beatificus ) 
in qoera hie intendit S. Doaor , perfectus y perpetuus > et inaoiissibi- 
lis sic ille conjunccissimus cum gaudio plenissimo > et ab eo iosepara* 
bilis i noD iocongrue fruicio ilia ) quam nobis exhibet per inhaesionem 
amoris in re propter se ipsam ^ gaudium dici debet • 

8. Hie autem iilud prae caeceris alte imprimendum est animo ) 
quod non fuit satis observatum ab Auctore cL| ejusque conatus evertit 
omnes 3 et Systema convolvit ^ duplicem esse fruitionem ultimi finis s 
alteram respondentem Spei Tiieologicae y et alteram charitati ; primam 
xespicientem Deum ut habitum y possessum ) et obtentum > secuadam 
respicientem Deum in se , a se , et per se bonum • Unde ilia fruitio 
pertinet ad gaudium concupiscentiae > haec autem spectat ad gaudium 
benevolentise . Dkendum , inquit S. Tbomar i. 2. f . z8. art. i. ad g* 
^uoJ dc Deo potest esse spirituale gaudium dupliciter: uno modo secun^ 
slum quod guudemus de Bono divino secundum se consiaerato : alio modo 
secundum quod guudemus de Bono divino ) prout a nobis participatur • Pri^ 
mum autem gaudium melius est , et hoc procedit principaliter ex tbaritsh 
ge ; sed secundum gaudium procedit etiam ex Spe , per quam expectamus 

,Divini Boni fruitionem . Quamvis etiam ipsa jiruitio perfectay vel imper-^ 
Jecta secundum mensuramcSaritatis obtineatur. Similia tradit in corx>- 
jre articuli ) ubi etiam ostendit 9 quomodo in hac vita possimus habere 
gaudium respondens amori benevolentiae , quamvis Deus nedum nobis 
sit prssens per visionem , sed per amorem ) et inhabitationem gratis > 
quia nimirum Deus in se habet immutabiliter bona ) quae tUi volumus .. 
^udi eum ) Bolgeni ^ quem tuum esse judicaS) et tuum tandem sen« 
sum de mente S« Tbomae depone. Gaudium y ait , ex amore causatury 
^fel propter pr^sentiam boni amati y vel etiam propter hoc y quod ipti ba» 
910 amato froprium bonum inest : et hoc secundum maxime pertinet ad a* 

wmorem benevolentise , per quem aliquis gaudet de amico prospere se ha* 

^»eHte y etiam si sit absens E contrario autem ex amore sequitur tristi* 
. ^^iUy vel propter absentiam amati y vel propter hoc , quod amatum y cut 

'^Dolumus bonum y suo bono privatur y aut aliquo modo deprimitur . Cba^ 
^^itas autem est amor Dei y cujus Bonum immutabile est , quia ipse est 
*«^ na Bonitas • Et ex hoc ipso y quod amatur y est in amante per nebilissimum 

'^uum effectum secundum illud Joan. 4. Qui manet in charitatCy in Deo 

mmuinet . Et ideo spirituale gaudium y quod de Deo habetur y ex charitate 

^ausatur . 

g. Ac ne ista fortasse cuiquam disputata lente videantur , juvat ad 
^alcem Prolegomeni vividius ea proponere • En tibi geminum syllogis* 
«Dum ad mentem S. Thomae omnino tornatum • Id est objectum mo- 
^ivum charitatis in via y quod est objectum perfecti gaudij Beatorum in 
T?attia : at objectum motivum perfecti gaudij Beatorum in Patria est 
Deus secundum se ) suamque Bonitatem infinitam : Deus igitur secun- 
dum se } et secundum suam Bonitatem infinitam est objectum moti- 

^ vum 



4^ 
vuiD cbaritatis Theologies in via . Item ; illud est objcctum tmorit i 
in quo Spes innititur > quod est objectum inotivum firuitionis Spei res* 
pondentis ; atqui objectum hujus fruitionis est Deus visus j obtentus | 
possessus : ergo Deus videndus , obtinendus y et possidendus est obje* 
ctum vere motivum illius amoris . Utiiusque raciocinationis prsmissae 
traduntur a S» Thoma ; ut parcim conssitit > partimque constabit • Con* 
secutiones siquis neget ) non jaoi ratione premcndus ^ sed tanquam tar* 
dus in Logicis in pace abire jubendus . Et quoniam id ad te non per* 
tinet ) m Bolgeni ) ut pote cui natura dedit ingcnium larga manu 9 die 
fDihi sodes ) ad queni tandem ex illis duobus amoribus revocandus sit 
tuus ille amor concupiscentis irterna? fcelicitatis f Si ad secundum , ma- 
nus dabimus , sed cave > ne amorem deneges benevolentix . Si ad pri* 
mum ) manus oportct cooseramus » Namque objectum illius amoris mo* 
tivum ninJum quantum discrepat abobjccto motivo,quod tuo illi prae* 
6gis amori • Id a me demonstratum c^se judico bac in pugna y tamet- 
si velitari ^ in qua id a me negotij perficiendum esse ante omnia ere* 
didi • Primum ut jacerem fundamenta earum Disciplinarum > quae argu- 
mento prirsenti pro meritis discutiendo necessariae sunt , Alterum , ut 
indicarem ea» ex quibus baud multo negotio detegantur aequivocatio* 
nes Dissertationis tuae . Tertium demum ^ ut aditus tibi obstrueremi 
i]uando in arcto positus vias inire tentas salebrosas ) et a nemine tri* 
tas. Quod quidem ego ante pugnam majorem agere statui in primo § 
proximo ) altero ^ reliquisque Frolegomenis* Nunc vero gravioribus ar* 
anis decertandum nobis est 9 et ne hostem fingere videar ^ quern feriam 1 
tollato pede dimicandum est , auctoritati auctoritatc objecta , rationi 
ratione ) et argumepto cuilibet responsione^ ut cui nostrum adjudican- 
da sit causa > liquido constet sapientibus , etiam non habita ratione pos* 
sessionis ) quam tamen a me itare ) nonnisi contentiosc negabis t 



^f^i•€S►i*^ 



CRN 



49 

CRISIS SYSTEMATIS BOLGENIANI 

CIRCA THEOLOGICAM CHARITATIM. 

Quoniam prima Disseitationis pars est plane fundamentum ) & ro- 
bur systematis Bolgeniani , ec quae illam consecuntiir proximae 
^ partes , sunt totidero consecutiones , quae ab ilia d€rivantur ; 
visum est nobis earn accurate discutere , et ad examen ) prolixum il* 
lud quidem , sed vero necessarium adducere , id habentibus pro com- 
perto , ruiturum protinus aedificium omne , si ejus fundamenta concu- 
tiantur fortiter) nee erigenduni iterum , si vel ab imis rudera convel- 
lantur. Pars igitur prima Dissertationis Bolgenianae in capita ^ seu pun» 
eta decern distributa est , in quorum primo argumentum praefigitur con- 
troversial . Quid Theologi sentiant , exponit Auctor , et quid existimet 
ipse ) declarat , inquiens , chimaericum esse , ac fictitium prorsus amorem 
benevolentiae erga Deum , nee alium esse posse amorem charitatis Tbeo^ 
logical) quam amorem concupiscentiae ) ex quo quis quaerit j procurat i 
intendic aeternam sui foelicitatem . In altero capite id conatur ostende- 
re a Verbo Scripto • In proximo a Patribus , et Ecclesiae Doctoribus • 
In quarto ) quinto , et sexto a praxi Ecclesiae , a definitione amoris > 
et a communi sensu Theologorum • Quae ultima ratio firmatur ab ip- 
so in capite septimo ex incohaerentia quorumdam Theologorum ^ qui 
^um amorem benevolum satis apte explicare nou possint , in amorem 
tandem concupiscentiae ^ natura vincente , rclabuntur • Caput octavum 
situm est totum in ratione ipsa naturali perscrutanda ^ ex qua in rem 
suam refert ) quae pro uno amore concupiscentiae valere plurimam pes- 
sunt, ut ipse judicat. Denique capite none , et decimo consecutiones 
elicit doctrinae suae, ct rationibus, quae fieri in contrarium possunt , 
facit satis • Haec est idea germana Systematis Bolgeniani , et hi sunt 
in genere fontes , ex quibus eruit fundamenta , ut illud erigat , atqne 
firmct , et ab omni incursione tueatur . Ut quod sentio , dicam aper- 
te; id mihi non parum placet in Dissertatione Bolgcnii ; quod metho- 
dum respicit , et scribendi rationem > quae sane sapit bonitatem inge* 
nij Dissertatoris . Quapropter eam ipse sequar libenti animo in expu> 
gnatione , et responsione ^ singula percurrens capita > eodem nempe or* 
dine, quo sunt ab illo conscripta . Qua in re eam mihi viam incun- 
dam esse duxi , atque tenendam . Primum ut synopsim proponcrem cx- 
prcssam , sinceram , et accuratam cujusqoe capicis Bolgeniani . Deinde 
sententiam firmarera communcm ex eodem ipso fonte , quern Bolge- 
nius aperit . Postrcmo facerem satis rationibus Aucroris nulla earum , 
quai roovere utcumque possint , omissa . Tria hsec agenda sunt mihi in 
singulis , quoad fieri potest , capitibus . Sic eniin fiet , ut omni dissi* 
mulationc sublata ^ nulliis sit locus querimoniae , ut alias contigisse inau- 

g dio, 



dio 5 ct tcstimonia objecta testimonijs , scntcntijc cum sentefitijs coai- 
paratie , et rationcs opposite rationibus plaoics , et apertius vcritaten 
ostendant . 

C A P U T L . 

Synopsis primi capitis Bolgenianx doctrinac. 

Proponitur ^ et definitur argumentum frasentis 
Dissertationis • 

I. ]V7'^'' agitur In bac Dissertatione ie charitate babituali s qu^e ii^ 

Jl\ citur etiam Gratia sanct'tficans s sed de cbaritate actuals qu4t 

ct dicitur y et est amor Dei. Cbaritas igttur actualis ^ seu amor Dei di^ 

viditur ccmmunittr a Tbechgis in Scbtlts in amcrepn bemvclenti^e ^ et in 

amorem concapiscentia . Irin.us illc amor afud eis est actus ^ quo quis 

awat Deum , qui^ infinite bcnum , sancit4m , justum , et perfectum in s§ 

ipso 9 sine ullo ad bcnum nostrum > seu foelicitatem respectu . seu relation 

ne. Secundus est 3 quo Deus amatur ^ quia bonus nobis , id est , quia 

perfectiones ejus j et attributa relationem important . et respectum ad bo* 

num , et faelicitatem nostram . Qttare siquis dicat : Amo le Deus roeu9j 

quia es Ens summe bonum , et infinice perfectum in te ipso 3 actum 

elicit amoris benevolentice . Si vero dicat : Amo te Deus meus ; quia es 

SLimmum Bonum meum , nempe ultimus finis meus , mea summa foeli- 

citas , et desidero te frui , et te in seternum possiderc ; actum expri^ 

met amnris concupiscentia . Id tamen accurate notandum , posse objectum 

aliqmd duobus amari modis . Primo quia objectum if sum per se se , et cb 

intrinsecani suam naturam , qualitates , et perfectionem est bonum . dut* 

ce , et ddectabtle amanti , qui suam in eo invenit foelicitatem . Secund$ 

quia objectum bona defirt disttncta a se ipso , adeoque foeltcitatem quam^ 

dam non sitam in objecto . j^mor igttur concupiscenlia , quem assero es* 

se cbaritatem Ibeologicam , primo modo ferri debet in Veum , non ate 

tern secundo » 

2. Porro Theologi Scbolastici conveniunt quoad rem in divisione pra» 
fata . Quarhvis enim in modo loquendi discrepantiam aliquant forsan rj^ 
fin das , non ilia rem tangit , et unice ostendit ccnfusienem idearum , et 
notionum ; omnes igitur ccnveniunt in sensu distinctionit, , et divisionis a* 
m orum , quos supra froposui . Hoc itaque statuto , illud ego contendo ^ 
communem amorum divisionem sustineri non posse , quia natura , et er- 
sentia charitatis respicit nectssaria Deum ut summum bominis Bonum , un* 
de et consistere debet in desiderio fiuendi Deo , et eum pcssidendt tatu 
quam objectum beatitudinis ^ et atern^ fielicitatis bominis . Frit igitur 
cbaritas perficta , et extra Sacramentum sanctificans amor concupiscenti^e 

illis 



5' 

illis Claris fimif deicriptus verbis apud Angus tinum lib* 14. Je Ciwt, Dei 

cap. 7. amor inhians habere > quod amacur , cupiditas esc • Propositi$ 
bcec me a videbitur sine dubio falsa , imo etiam absurda plerisque Tbeo* 
logorum ; earn tamen probare accingimur ^ fir mare , et stabilire ab Scrip-^ 
tura , Patribns , sensit Ecclesi^e , f'beologis 5 et rationibus . 

R E SP O N S 10. 

3. T rideo ego jam primucn ab ipso propositionis exordio , Clarissi^ 
V mum Joannem Vincemiura Bolgeni non satis assecutum esse 
sensum Theologorum circa prsecensam divisionem amoris^ id quod ex 
caeceris capicibus Dissercatioois ejusdem exploracum mihi est • Nee e« 
nim inter hominem doctum^ ec Scholasticos omnes canta possec esse 
dissensio , ut quern amorem amicitiX) seu benevolentiae craduncij taa« 
quam omnino cercum , et nuUi obnoxium dubitationi ) eumdem Vir 
Sapiens contendcret esse chimacricum, si partis utriusque scnsus cssec 
vitro ) citroque bene perspectus • Haeret intellectus in rebus dubiis , 
cumque obscura res est ) nee ratio cccurrit gravis ^ hue illuc tenuiter 
volvitur ) nee tamen judicat ; si tamen rationes inveniat aliquas rao« 
roenti gravis ^ judicat quidem probabiliter ^ nee veto asserit fidenter om« 
nino ) verum se tenere ) vet cercum assecutum esse • Unde et contin* 
gere facile potest 5 varias esse , et discrepantes multorum hominum opi- 
niones circa rem aliquam nedum omnibus exploratam • Sed quod in uno 
aliquo arguroento Viri omnes graves ^ ingenio acres, et doctrina pr«- 
stantes , qui illud tractavere ) non nisi vcriratem inveniant j ac certi* 
tudinem deprehendant; et quod unus aliquis nee tardus quidem , aut 
indoctus non nisi chimaeras ^ 6ctiones 3 atque pugnancia in eodem ip- 
so invenire se dicat asseveranter > fieri vix posse videtur, nisi quid la- 
teat errorii in verbis , ideis 3 aut notionibus . Id enim videtur esse per- 
inde ^ atque mille homnibus oculorum acie acuta pollentibus 1 et hunc 
esse colorem album attestantibuS) unus aliquis repugnaret) non certe 
coecus ) sed oculatus , asseverans eundem ilium colorem non esse al- 
bum^ sed nigrum. Cum ha^c animus fingit, subit statim mentem ilia 
cogitatio 5 non satis discernerc hominem ilium ita pertinaciter repugnan- 
tem^quid album sit 3 quid nigrum , quaevecuique nominum subjecta sit 
notio 3 vel potestas significandi. Id ipsum ex parte contigisse Bolge- 
nio certo credo > unde et contraversia praesens est solum de nomine in 
punctis quibusdam ; at vero in aiiis plurimis discrimen situm est in re 
ipsa, ut ex dicendis constabit. Explicandus est ergo Theologorum sen* 
sus circa praefatam divisionem amoris; proponendce accurate sunt no* 
tae , charactcres , et propriecates amoris utriusque ; etquinam respectus in 
objecco motivo requiratur in amore concupiscentiae, et quinam respe- 
ctus abstrahatur ab objecto amoris benevolentiar ex Theologica doctri- 
na probaudum ) firmandum > et stabilicndum est , ut vera cujusque a* 

g 2 mo^ 



5^ 
no IS notio ) vcraque duorum amoram idea omnium oculis subiiciatur. 

Tos cmo quid peccet Auccor CI. in propositionc argumenti , ct in 

iis , quae suae , quasi aliud agens , proposicioni adjungic , discuciendura 

est diligenter • Id aucem agacn per aliquos paragrapbos . 

§. I. 

Quinam sit Tbeologorum senfus circa diviiloncm amorts in amcrem 
amicitia^ scu bsnevolcntijt ^ ct in amorem concupiscentia . 

4 T)iter Franciscus Suarez cum alias , turn disp. L de Passion, sect. 
1. 5. ica proponit vulgarein divisionem amoris in amorem concu* 
piscentiae ) ec amorem amicidae ^ ut statuzt ^ amorem esse concupisccnti^^ 
quanb bonnm amattAm ad commodum amantis refertur ; amiciti^ ve* 
ro , seu benevolently , cum alteri honum appetimus propter ipsum ; un^' 
de omnis amor , seu impulsus appetitus , qui ftrtur in cbjectum , frota 
tst congruum , et commodum ipsi appetenti , sub amore concupiscent 
tia comprehenditur ; quodcumque vero bonum judicatur per se ama^ 
bile ) et ob id appetitus in illud impellitur > et in illo sistit absque com' 
versione ad se tpsum 5 vocatur amor benevolentia . Hxc in gencre in« 
teiligeida sunt de amore quocumque seu naturali > seu supernatural! , 
five in rdine ad Deum , sive per respectum ad homines • Si vero ad 
amorem erga Deum referatur divisio , sic ilia scatuicur ab eodem Do« 
ctore ) et cjeteris Theologis ^ ut amor concupiscentiae cendat in Deum 
ut amanti bonum ) ut habendun , et possidendum , atque adeo ut sibi 
deicccabiiem per visionem ) ec amorem beacificum; amor autem ami- 
citise , seu benevolenciae tendat in Deum ut Summum Bonum in se ) 
ct infinite amabilem, et digitissimum omni nostro amore, obsequio 1 
vel laude • Hinc primus ille amor reflectit in amantem , ec ad eum« 
dem revertit , ec sic tendit in Deum , ut ex eo aliquid » quod sibi pro- 
veniac ^ manifeste quaerat . At secundus sic in Deum cendic , uc in eo 
sistat , ut SIC ejus , quern amat sine reflexione ad se , et quin inten- 
dat ) uc ex eo quidquam ipsi commodi proveniac . Unde ec iilud etiam 
consequicur J quod amor concupiscencix est amor formalis personae con- 
cupiscencis , cui nimirum bonum appecicur ; at amor benevolentiae , seu 
amiciciae non esc amor personae amancis , cui non quaeric bonum ^ sed 
unice personae amacae ^ cui bonum appetic ^ vulc ) auc desiderat • 

5- Haec est perpecua Theologorum doccrina 5 quam innumeris lo« 
CIS Cradic S. Thomas in Sencentiariis , in Disputatis , in Summa , et qui- 
dem sic aperte > uc mirum cuique videacur, non eam tenuisse Bolge* 
nium ) cum pro se toties laudat Angelicum . Satis sit in limine dispu- 
tationis indicare , quod ait 2. 2. q. 2^. Fides , et Spes attingunt qui^ 
dem Deum , secundum quod ex ipso provenit n^bis cfgnitio veri , vel 
adeptio boni j sed cbaritas attingit ipsum Deum ^ ut in ipso sistat , non 

ut 



ut ex CO aliquii nobis provemat . Clarius autem locutus fuerat q. 17. 
a. 8. statucns discrimen a nobis ostensum inter duos amoresisic enina 
inquit co loci : Amor autem quidam est ferfectus , quidam imferfectus. 
Verfectus qui Jem am$r est , quo aliquis secundum se amatur ^ ut puta | 
cum aliquis secundum se vult alicui bonum \ sicut homo amat amicum • 
Imperfectus amor est , quo quis amat 3 non secundum ipsum ^ sed ut b9* 
num illud sibi ipsi proveniat ; sicut homo amat rem ) qnam concupiscit • 
Primus autem amor persinet ad charitatem , qutie inbaret Deo secundum 
se ipsum ; sed spes pertinet ad secundum amorem j quia die , qui sperat^ 
aliquid sibi obtintre intendit . 

6. Scio S. Thoroan) i. 2. q. i6. art. 4. aliara etiam tradere di- 
visionem amoris ^ ubi ait : quod amare ^ sicut Vhtlosopbus dicit ) est veU 
le alicui bonum ; sic ergo motus amoris in duo tendit > scilicet in bonum 
quod quis vult alicui ^ vet sibi ^ vel aliis ; et in illud , cut vult bonum* 
Ad illud ergo bonum , quod quis vult alteri , babetur amor concupiscent 
jia : ad illud autem ) cut aliquis vult b$num y babetur amor amiciti^e . 
Verum si in hoc S. Ooctoris sensu inccdere placet Auccori , qui banc 
D. Thomae partitionem in rem suaoi trahic pag. 8o. Dissertationis 1 jaoi 
z principio profligaca essec ejus quaescio^ec ad exitum usque perducca. 
Ratio est cvidens : quia amor concupiscentiae , dc quo eo loci S. Tho- 
mas , non esc amor simpliciter talis , sed unice secundum quid meretur 
nomen amoris • Sic enim pergic scribens : Id , quod amatur amore amim 
citice , simpliciter , et per se amatur : quod amatur amore concupiscentia^ 
non simpliciter , et secundum se amatur , sed amatur alteri . . , . Et per 
consequens amor ^ quo amatur aliquid , ut ei sit bonum ) est amor sim* 
pliciter i amor autem , quo amatur aliquid , ut sit bonum alterius y est 
amor secundum quid • Hanc si Rolgenius velic adopCare divisionem amo- 
ris 9 sciac ) oporrec > in suo systemate illud futurum necessario , ut ho-* 
IDO sibi desiJerans aeternam beacitudinem , se amet simpliciter ^ aeter- 
nam autem beatitudinem unice secundum quid • Nam sibi amat bonum 
illud . Actum est igirur de amore Dei super omnia Bolgeniano • Di- 
cam tamen ego « quod res est^.et, quid hie intendat S. Doctor^ inve« 
ritatis obsequium indicabo • S. Thomas loco laudato non instituit di- 
visionem amoris generice sumpti in amorem amicitic , et in amorem 
concupiscentiar tanquam in species diversas amoris , sed unice consi- 
derat ) ut bene hie Caietanus ^ terminationes cujusque amoris , sive sic 
amicitiae , sive concupiscentiar : eC terminationem ad personam vocat 
amicitia , terminationem ad bonum vocat concupiscenti^ , quamvis ter- 
minationes sint realirer indistinctae . Quo eodem sensu loquitur inter* 
dum aliis in locis , et eum saepe imitantur Tbeologi • 

7. At ur bene notat P. Suarez disp. i. de Passion, sect. $. huic 
divisioni S. Thomae ilia limitatio adhibenda est ) uC locum non habeaC 
in amore ) quo Deus amatur super omnia ob iuam Bonitatem inBni- 
tam j cum cniai haec a Deo non distinguacur ) velle bonitatem Dei 

nul- 



54 

nulla rationc did potest amor concupisccntlac . Ncc admitti ullo mo- 
do potest , quod ailior ) cui spes innititur ) dicatur amor secundum qui J 
penes illam tendentiam , per quam terminator ad Beatitudinem , quam 
qtiis sibi aroat, quia cum verc Deum attingat, et principalicer , est 
Dei verus amor , quamvis non ita perfectus , ut amor charitatis Thco* 
logicae . Quare solum erit amor secundum quid tendentia ilia quae fe- 
latur in bonum particulare , seu finitum , non autem in bonum univer- 
sale , et infinitum • Hare dicta sunt > ut apte intelligatur divisio y de 
qua eo loci S. Thomas • 

8. Scd rero non est haec vulgaris divisio j dequa Theologi , dum 
amorem sumptum generice div'dunt in species suaS) nempe amiciciar, 
et concupiscentiae . Quem item modum dividend! tenet S. Doctor j 
et servat frequenter in sentent , in quaest. dif^put. > et in summa . 
Qiiin et hoc in loco nuper laudato in ilium relabitur, scribens: Adfri^ 
mum ergo dicendum 5 quod amor non dividitur per amicitiam 5 et ccncu* 
fiscentiam 5 sed per amorem amicitia , et ccncupiscentice . Nam tile pro* 
frie dicitur amicus j cui aliquod honum volumus . lllud autem dicimur con* 
cupiscere^ quod volumus nobis. Amor ergo concupiscentiac aetcrnae foe* 
licitatis vult eam amanti ^ et amor benevolentis 3 seu amicitiae erga 
Deuro vult bonum Deo ut amico. 

9. Atque haccquidem in gencre certa sunt Theologis omnibus, non 
tamen est ita certum , quinam sit in specie sua hie amor concupiscen* 
tiae erga Deum ; qua in re trcs video inter se disciepantcs senrentias . 
Prima est P. Vazquez , qui licet bene supponat actus Spei , et Chari- 
tatis esse supematuralcs in substantia , existimat tamen , amorem con- 
cupisceritiae Dei , ctiam ut est bcnum supernaturaliter homlnem beati- 
ficans , non posse non esse naturalem , et adquisitum . Pro quo opi- 
nandi modo eas adducit rationes . Prima est 3 quia hie amor conciipi- 
scentiar est amor benevolentise hominis ad se ipsum , atque adeo ma- 
xime naturaliS) utpote qui oritur ex complacentia , quam ad se ipsum 
quisque naturaliter habet • Secunda : quia nisi id asseratur, opus esset 
quatuor assignare virtutes Theologicas contra illud Apostoli : Kunc au* 
tern manent tria b<tc . Consecutio absurda sic ab illo prcbatury quia il- 
le actus non pertinet ad Fidcm 5 ut per se constat , non ad Charita* 
tern , quia ad creaturam per benevolcntiam' revertit ; nee item ad 
Spem ; turn quia actus ille in Beatitudine permanebit , ubi jam Spes es- 
se non potest, turn quia Spes habet supero^turalitatem suam non prae- 
cise ex objecto concupito , quod arduum est , sed ab eo , ex quo spe- 
ratur , nempe a Deo supernaturaliter operante . Actus autem ille con- 
cupiscentiae unice respicit BL-atitudinem convenientem homini . Id quod 
nil est roaxime connaturaie • 

10. Verum haec sententia probanda non est. Nam actus concu- 
piscentiae Dei ut objecti bominem supernaturaliter beatificantis est amor 
per se infusus ^ et cjusdcm ordinis cum catteris actibus ad Spem Theo* 

lo- 



logicam pcrtinentibus , ut modo vidimus ex S. Thoma , qui et eamden 
trad it doctrinam quaesr. de Spe art. g. In quo consentiunt cseteri Theo- 
logi docentes unanimi consensione ) ex amore praefato Spem ipsam pro« 
venire. Nam sine aaiore Spes esse non potest) ut bene Augustio* in 
Enchyr • Ob eamdem rationem gaudium de participatiooe Dei ) ut uU 
timo diximus prolegotncno , supcrnaturale est , et ad Spem pertinet | 
quia ejusdem est virtutis amare ) desiderare ) gaudere . Deinde objectun 
illius amoris est supernaturale ) est enim beatitudO) quat sive sit for- 
Qialis , sive objccciva , sive complexa ex utraque resultans y est sine du« 
bio supernaturalis • Actus igitur tali objecto proportionatus > et in sue 
genere perfectus debet esse supernaturalis . Postremo , quia timor amit- 
cendi supernaturalem beatitudinem est actus supernaturalis , cum sit Dei 
doftum 5 // Spiritus Sancti impulsus : ergo potiori ratione amor ejus- 
dem su^*ernaturalis bcatitudinis ^ cui timor innititur . Illud enim timet 
homo amittere , inquit S Thorn. 2. 2. q. 19. art. 2. ex August, lib. 8j* 
qua^stion. q. 7,1' quod amat : tt art. 6. &\c\t : Ejusdem rationis est y quod 
homo cufiat proprium bonum s & quod timeat eo privari . 

II. Hx his jam fere responsum est rationibus P. Vazquez : prima 
enim non videtur esse mcmenti : nam amor benevolentiae sui potest 
esse supernaturalis, si nempe ref;piciat cb|Vctum supernaturale , ex quo 
sumit speciem . Sicut cum Mater desiderat Filio aecernam beatitudinem 
ex benevolentia erga ilium , supernaturaliter movetur per actum ^ qui 
est amor benevolentias erga Filium. Nee ad amorem concupiscentiae 
atternae foelicitatis pra^requir tur cotnplacentia sui ) ex qua oriatur ; id 
enim nulla ratione probari potest. Quod idem inteliigo de alio quo- 
cumque amore natural! > qui si praecedat ^ vel erit impertinens 1 vel in» 
teidum impedire poterit amorem ilium concupiscentiae supernaturalem ^ 
vel ad summum poterit remote , et quasi per occasionem juvare . Tan* 
dem actus ille concupiscentiae supernaturalis pertinet ad Spei virtutem^ 
ct ab ejus babitu efficitur , sicut et gaudium de posse§sione Dei , qui 
duo actus manent in Patria : lege D. Thomam turn 2. ^. q. 28. art, 
I. , tum I. 2. q. 4* art. 2. et 3. Unde et concluditur , miod licet in 
Patria non maneat Spes quoad actum nempe spen^ndi bonum absens^ 
et arduum , unde et ipsa denominationem accipit ,^^ix^net tamen ha* 
bitus Spei quoad caeteros actus amandi^ etgaudendi ) imo et ante re* 
surrectionem corporis potest etiam elicere actum illam sperandi, qui 
quidem actus est in beatis ) ut patet ex Apocal. 6. , et licet secunda- 
lius sit , pertinet ad virtutem Spei supernaturalis . Atque haec quidem 
satis sint dicta de opinione P. Vazquez ) quae licet mi hi non probetuc 
ulia ratione ) suggeret tamen lectori reflexionem illam contra systema 
Bolgenianum • Namque vir doctus , et in primis acutus judicat amo- 
rem concupiscentia* erga Deum sic esse congenitum naturae nostra^) ut 
naturalem arbitretur , et ad virtutem etiam Spei pertinere posse neget» 
Bolgeoius contra sic Ulum actum perfeaum esse dicit^ ut praet^-rgre- 

diens> 



5^ 
diens Spem Theologicam ad Charitatem urus ipse pertineat • Quis ^ quaso ' 

Tbcologoruna ita opinantium extreme a vcro minus reccdct f Profecto 

Vasquius suos habuit in re ista secutores non ccrte ignobilcs . An aucem 

Bolgenius habiturus sit aliquem verc Theologum , vehemcntcr dubito . 

Ego quidem ad incitas redactus Patris Vasquij opinlonem przferrcm. 

12. Altera est scntentia Durandi in g. dist. i6> q. 2. et Paluda- 
ni ibidem q. 2. docentium, amorem concupiscentiae Spei proprium non 
atcii gerc Deum ipsum immediate 3 scd solum mcdiante actu noscro crca- 
to ) visionc scilicet aut amore beatifico • Cujus opinionis tria profc* 
runt fundamenta • Primuro ) quod Dcus non est honesce amabilis isto 
modo per amorem concupiscentiae . Esset enim id amare Deum propter 
nos , quod vidctur esse plane contra rectum ordincm . Alterum quod 
Deus ipse non est formale bonum nostrum , id enim soli coropctit con- 
junctioni cum Deoj amor autem concupiscentiac versatur circa bonum 
formale. Ultimum, quia pbjcctum , quod speratur^ est aliquid futurum 
arduum; Deus autem non est proprie futurus , nee arduus^ sed visio 
est quid arduum , & futurum , et Dei consecutio est ardua , atque dif* 
ficilis . Accedit , idem esse debere objectum amoris hujus concupjscen* 
tiae , quod est objectum delectationis in Patria : hujus autem objectum 
crit visio , vel consecutio . Sed vero nee haec Durandi > et Puludani 
sententia probatur carteris Tbeologis. Nam viitus Spei non tantum yi« 
sionem , sed et Deum debet attingere immediate ) alioquin non esset 
virtus Theolcgica magis quam Religio , Paenitentia, aut Obedieniia con- 
tra illud Apostoli : manent tria b^c Fides ^ Spes ^ CbMritas. Debet igi- 
tur Deum attingere ut objectum quod ^ scilicet immediate. Ergo eta* 
mor ille concupiscentiae ) qui ad Spem peitinet ex Durando . Przte* 
rea Deus est Summum Bonum nostrum ratione fuae intrinsecae Bonita- 
tis , et nobis intime conjungitur ; nee ad rationem Boni requiritur w- 
barentia formalis , nam etiam suppositum Divinum est maximum Bo- 
num Humanitatis Christi . Deinde recte argcmentatur D. Thomas hunc 
in modum . Ille , in quem primario sperat haec virtus , Dcus est : er- 
go et id , quod primario sperat . Ut enim finis respondeat principio , 
a Deo sperare debemus aliquid eidem propcrticnatum .'Unde cum Ge- 
nes. 15. dicitur : Igo mcrces luM magna uimis ^ id ipJtm significatrr : 
et Patres per denarium diurnum afud Math. 20. Deum intelligunt; et 
ad Htb. 8. dicitur : Spcs intrarc usque ad intcriora vdaminis . Vide 
Aug. 12. de Civit. cap. g:;. 

ig. Quod Durandus affeiebat , nihil omninorcfcrt. Non primum; 
quia non amamus proprie Deum propter nos , scd nobis ut perficien- 
diS) et intime conjungendis cum Deo tanquam cum fine nostro super- 
naturali , quamvis in hoc foelicitatem , et commodum nostrum intenda- 
iDus . Qua quidem ex causa amor ille est benevolentiae erga nos , sed 
tamen non est proprie usus , quia usus versatur circa medium 5 hie au- 
tem amor versatur circa finem . Nee tamen nego , intcrdum vocari ab 

Au- 



Atigustino usum^ ut in lib. 6. de Trinit* cap. lo. et in lib. lo* cap. 
II.) sed unice intendit S. Doctor significarc verbo illo ) non esse frui« 
tioneoq) sed ad fruitionem tendere ,quo in sensu lato quidcm, etmi* 
nus proprio non omnis usus Dei ) vel pocius amoris Dei inalus est i si 
tamen totus ad fruitionem ordinetur . Non secundum > quia L'cet Deus 
nobis per bona creata intime conjungatur, est tamen perse se bonum 
nostrum , et non precise ratione visionis ) aut amoris 3 quin et haec 
non sunt bona nostra ) nisi .quia habent ad Deum ordinem , nosque 
cum eo conjungunt • Non tertium ; quia Deus est futurus non secun* 
dum se ) sed respectu noscri : est enim nobis futurus prsesens , sicut 
modo est absens , quamvis ratio absentiae non ipse ) sed impcrfectio no- 
stra sit. Quid quod habitus Spei non in omnibus actibus requirit fu* 
turicionem istam ? Similiter Deus est bonum excellentissimum , et ia 
hoc sensu arduum , ex quo fit ut tam ardua sit ejus consecutio . Quod 
ultimo loco opponebatur) potius firmat sententiam nostram ; nam ob* 
jectum fruitionis in Patria > quae respondet Spei ^ est Deus jam babi« 
tus ) obrentus , et possessus ) ut alias insinuavimus • 

14. Est igitur vera, plana, et facilis sententia D. Thomat , Sua* 
rij, et aliorum Theoiogorum , qui unanimi consensu docuerunt^ amo« 
rem supernaturalem concupiscentiae erga Deum sic Deum attingere im- 
mediate , ut etiam attingat visionem , vel amorem beatificum , adeo 
ut objectum motivum , seu formale hujus amoris sit complexum ex Deo ) 
et ex visione , ubi licet Deus principem habeat locum in movendo 1 
sua quoque vis partialis movendi visioni competit . Prima ratio est 1 quia 
hie amor concupiscentiae , ut dicebat . S. Thomas 2. 2. q. 17. art. 8. 
Mmat altquid non secundum ipsum . • • • quia tile , qui sperat , aliquid si» 
bi obtinere intendit : ergo possessio , vel visio Dei movet etiam partia* 
liter ad ilium amorem Dei. Deinde Deus est summum hominis bo^ 
num ; ergo non solum est amabilis propter se ipsum , sed etiam in 
comroodum amantis . Praeterea per ilium amorem praefert creatura Deum 
omni concupiscibili , et omni beatitudini ; tendit igitur in Deum, ut 
beatitudinem ejus. 

15. Sed quamvis ea certa esse debeant apud Theologosde amo« 
re illo , cui Spes innititur , qui certe ad Charitatem pertinere non po» 
test, tum quia elicitur connaturaliter ex habitu Spei a peccatoribus j 
tum quia proprium respicit commodum , nee siscit in Deo sicut actus 
Theological charitatis; video tamen aliquam esse inter eos discrepan* 
tiam circa actum , per quern quis beatitudinem aeternam sibi sperat . 
Nam S. Bonaventura in ea est opinione , ut asserat , Deum sab ra^ 
Clone ardui , & excedentis bominis facultatem esse objectum formale | 
seu motivum actus sperandi . Quae sententia , qua parte ponit arduum 
ex parte objecti , verum tenet, ut arbitror, sed quatenus ponit illud 
ut objectum motivum, vera esse non potest. Quid enim intelligitur 
nomine ardui > An bonum excedens omoem humanam facultatem ? At 

h Bo- 



58 

Bonitas Divina ; quae est objectum formalc charitatis , omnem nostrana 

faculcatem cxccdit . Non crit igitur arduitas , undc sit repctendum dis- 
crimen inter eas virtutes . Si aucem dicacur , charitatem tcndere qui- 
dcm in Bonitatem Excellcntem sic ut Bonitas formaliter attingatur, et 
Exccllentia roaterialiter ; et Spes tendat contra in Bonitatem materia- 
liter, et in Excellentiam formaliter, intelligi id minime potest; nam- 
que Spes est motus voluntatis prosequentis objectum ; in hoc igitur 
nece^sario tendit sub ratione boni . Fac tandem illud ardnum signitica* 
re difficultatem obtinendi bonum , non ideo proficies quidquam pro hac 
expiicanda sententia ; nam difficultas non movet appetitum ad prose- 
cutionem objecti , sed potius retrahit appetitum . Bonitas est igitur , 
quae appetitum movet ad difficultatem superandam . Est et aliud non 
leve incommodum hujus opinionis , quod duo illi actus confidere , et 
fxpectare , quos haec sententia Bonaventurae ponit , si ad voluntatem 
referantur , non possunt non esse quxdam volitiones , seu prosecutio- 
nes boni . Nam confidere in aliquo erit velle ab eo habere bonum , quod 
)udicatur dandum vel absolute , vel sub quadam condirione , et hxc 
cadem voluntas ab bonum comparata erit e/us expectati$ • Oh hate igi- 
tur disp licet haec sententia , quae tamen est vera , qua parte ponit at* 
duitatem ex parte objecti ; at vero ratio motiva actus Spei esse non 
potest, sed unice circunstantia quaedam, ex qua actus Spei Bonitate 
praeminente in objecto fortius, validius , et cum majori conatu , ac e- 
rectione tendit in bonum. 

16. Sunt et alij Theologi doctissimi , qui dicunt , Deuro ut pri- 
iDum Authorem et Principium bonorum supcrnaturalium esse objectum 
formale , et motivum actus Spei . Sic , inquiunt, Fides tendit formali- 
ter in Veritatem Divinam , Charitas in Bonitatem , et Spes in Omnipo* 
untiam J ratione cujus Dcus est principium omnium bonorum. In hunc 
dicendi modum inclinare videtur S. Thomas varijs in locis , apud quera 
sicut Fides innititur Deo dicenti , ita Spes Deo auxilianti , qua etiam 
ratione loquuntur non pauci, qui judicant, in eo esse discrimen Spei 
supernaturalis a naturali , quod ilia Deo nitatur , haec autem alijs caus- 
sis. Et vero in hac sententia verum est, in Deo principaliter funda- 
ri Spem infusam , quod arbitror esse de fide , dicenie Jeremia cap. 7, 
Kolite confidere in vcbis ipsis : et cap. 17. Benedictus homo ^ qui^con^ 
fidit in Deo. Sed vero qund Deus , quatenus speramus in ipsum ,sit 
objectum formale , seu motivum , difficile forsan videbitur . Ratio est 
in promptu, quia sperare in aliquem duos inclndit actus, credere ni- 
mirum, seu existimare, ilium futurum esse mihi auxiliatorem , meque 
sine illo non posse consequi , quod spero , quod pertinet ad intellc- 
ctum , et in Spe Christiana ad fidem;et voluntatem tendere in illud 
bonum, et in Auctorem ejus. Hie sane actus ad voluntatem pertinet; 
sed quatenus tendit in Auctorem bonorum , et ex quo auxilium ad bo« 
na obtinenda provenire debet ) unice respicit Deum tanquam causam 

ex- 



cxtnnsccam , ct emcientcm j non autem tanquam causam motivam . 
Quod tradit apcrce S. Thomas q. 17. art. 4. inquiens : Bonum ^ quod 
quis fperat , babet rationcm causa Jinalis j auxilium autem , per quodali^ 
quis sperat illud honum ohtinere , babet rationem causae ejficientis . Quod 
item con6rmat art. 5. Cujus eciam rei manifestum est indicium ; quod 
cxpectare exempli causa sanitatem sive per medicinam ^ sive per alia 
media non variat rationem formalem objecti , si in sanitate eadem ip» 
sa bonitas appecatur • Prsterea speramus a Deo quaedam ex liberaiita^ 
te , ut primam gratiam ; qua:dam ex justitia , et ex mentis ^ ot glo* 
riam ; quia tamen ratio boni sperati est eadem ^ est item eadem vir* 
tus Spei christianae . Ratio igitur formalis virtutis Spei est sine dubio 
ratio boni ad me pertinentis , quod voluntas prosequitur , quocumque 
tandem modo, sive hoc , sive illo sit bonum obtincndum, 

17. Propter haec tenenda est scntentia.illa mihi verior, sibiquc 
per omnia consentiens j qua? idem formale objectum assignat spei , at* 
que actui amoris concupiscentiap > cui eadem innititur • Nam ex amo« 
re nascitur desiderium ) quod quidem si versetur circa rem excelleo* 
tern , et ad consequendum difiicilem , erit spes ) qua? non debet dis- 
tmgui saltem realiter a desiderio • Nam quod res sit excellens , sit aU 
ta, sit difiicilis, tfiicere id quidem potest, ut desiderium sit difficil- 
limuiD ad elicicndum , nobilius , aut generosius ; efficere autem non 
potest , ut talc non sit . Et vero' quis neget , desiderare me posse bo^ 
num absens amatum , quantumvis arduum , et excellens ? Profecto ifl« 
tentio efficax obiinendi salutem non diifert a desiderio quodam, per* 
fecto tamen , absoluto , et efhcaci ; ilia autem intentio eflicax est ve* 
lissimus actus spei . Illud tamen omittendum non est , actum spei > et 
desiderium peifectum supra descriptum, licet in eodem actu concur- 
rant , ratione vero , vel denominatione distingui , unde latius patet de- 
siderium ) quam spes : nam omnis appetitus boni absentis desiderium 
est , sed vero spes exigit desiderium perfectum , et absolutum circa rem 
difiicilem : unde snepe teirdit in bonum , quod non tarn ab sperante ) 
quam ab alcero pendet ) atque adeo alterum respicit, tanquam a quo 
quis sperat , vel ut principium illius boni. Quo sensu Spes Christiana 
Deum respicit ut Authorem bonorum juxta illud Genes. 15. Koli ti- 
mer e JJbrabam , ego protector tuus sum , et merces tua magna, nimis . 
Ex quo patet ^ quommodo spes dicatur etiam fiducia , quia supponit 
judicium de bono consequendo , et persuasionem de fidelitate ejus , 
qui daturus est auxilium , unde non potest elici nisi excitante fide , 
atque movente ad actum ilium perfectum sperandi . Similiter dicitur 
spes expectatio futurae Beatitudinis , quia non est aliud expectare , at- 
que desiderare beatitudinem , ut veniat , supposito judicio ) quod ven* 
tura sit. Ex iis ergo , quae hactenus disputata sunt, illud habemus : 
primo, Theologos omnes convenire in co , quod amor concupiscentiae, 
cui spes innititur , respiciat objectum ut bonum mihi . Hoc supppnit 

h 2 Vas- 



6o 
Vasquius, id fatetuc Duiandus ) nee inter cxteros ulhis est, qui noQ 
conscntiat. Habemui secundo: communiorem sententiacn supponere 
actum ilium esse supernaturalem • Tertio : circa accum spei aliquacn 
esse inter Doctores disscnsionem , quae Bolgcnio farere inininie potest; 
ctsi enim discrimen aliquod assignarc utcumque posset ex principiis in 
Disscrtationc positis inter actum charitatis Thcologicac , ct inter actum 
spei ; at nullam potest assignare diiferentiam inter actum charitatis > e€ 
amorem concupiscentiae ad spem requisitum , ut videbimus • 

§. I I. 

Ejusdem esplicationis continuatio . 

2 8. Tarn vero quoniam judicia prolata sunt Theologorum circa aroo- 
J rem concupiscentiae erga Deum , quid ipsi circa amorem ami- 
citiae , seu benevolentiae tradiderint , expendamus . Kt prime quidera 
supponendum est , amorem amicitiae , seu benevolentiae , quae alterum 
crat membrum divisionis , non esse actum quemdam debilem , et im- 
perfectum , qui ellcitur interdum circa Bonitatem Divinam per modum 
cujusdaro benevolentiae , seu complacentiae in Deo . Nam hi actus de- 
biles , et imperfecti , ut bene observat Eximius Doctor cum alias , tum 
Disput. 2. de charit. sect. I. n. i. et lib. 2. de Gratia cap. 15. n. (5. 
7. S. et 9. eliciuntur interdum a Peccatoribus ( ex auxilio tamen su- 
pernatural! ) 3 ct a Justis ) quin tamen ex sua tendentia sint perfecte 
unitivi voluntatis cum Deo ^ eumque diligant super omnia • Ad Justos 
quod attinet , res est certissima , quia similes actus cliciri ex superna* 
turali motivo Bonitatis Divinae comprehenduntur sub latitudine habi* 
tus charitatis > qui non semper operatur secundum totam virtutem suam, 
unde et sunt etiam meritorii, ut pote eliciti ab homine gratiam ha- 
bente • Ob hanc rationem non solum voluntas efficax comedendi tem- 
perate 3 scd etiam bonus afTectus simplex , et desidcrium , licet imper- 
fectum J et inefficax temperate comedCTdi est ex virtute temperantiae, 
quia participat honesratem , imperfecio tamen modo , ejusdem speciei . 
id ipsum de actibus illis imperfectii dicendum , qui ad eumdem ordi- 
nem amoris pertinent , et ejusdem ignis quasi scintiliae sunt. 

19. De Peccatoribus res etiam videtur longe probabilis, quod ex 
Dei auxilio , ct motione Spiritus Sancti concipiant actus illos imper- 
fectos . inio consentancum est providentiae divinae gratis , ut inter- 
dum peccator ad hos affectus inflammetur , sic enim fiet , ut ab im- 
perfecto ad perfectum paulatim procedat . Ncque propterca dicendum 
est ) ut idem Auctor opportune subjungit , peccatorem posse charita- 
tern habere ) quia charitas absolute dicta vel significat habitum > vel 
absolutam conversionem animae in Deum gratis Authorem per amo- 
rem perfectum • Id quod insinuasse videtur S. Thomas > cum Supplem. 

5- P- 



6i 
g. p. q. 5. art. g. scripsit: amer potest esse ita remissus ^ quotl non suf^ 
ficiat ad rationem charltatis . Ooctrinam banc bene intellexit Bolgenius 
in 2. parte Dissertationis > quamquam non bene illam extendit ad cha* 
ritatem incipientium , quse tamen vera chariras est. Si autem earn in 
memoriam revocasset , cum explicandum suscepit articulum , in quo 
ncgat S. Thomas , benevoUntiam esse amicitiam , ejus mentem explicas* 
set multo sane verius , ct cohaerentius ; nee ut arbitror , sic abjecte 
loqueretur de amore benevolentiar Theologorum ) si considerasset, non 
inagni facere illos banc imperfectam , debilem 3 et afTectivam benevo- 
lentiam , cum de dilcctione Dei efficaci super omnia , et de benevo- 
lentia omnino eflicaci , et appretiativa tractacur . Igitur amor amicitiaC) 
sen benevolentiae , quem vocant Theologi charitatem actualem , ct ju- 
stificantem extra Sacramentum ^ debet esse super omnia , et propter 
Deum summe dilectum in ordine supernaturali gratia? , et gloria? . 

20. Sed vero quid sibi voiunt verba ilia 3 inquiet aliquis 3 amor 
super omnia ? Actus ne intensionem significant 3 an appretiationem a* 
moris cum actuali consideratione > seu comparatione intellectus inter 
Deum 3 et caetera bona } Respondeo 3 non significare intensionem ac« 
tus proprie talem , quae licet actui charitatis non repugnet 3 necessa* 
ria non est > nee ex uUo principio probari potest conatus summus pos- 
sibilis in actu charitatis vel ex natura actus 3 vel ex obligatione prae« 
cepti ; quin potius alii sunt aliis charitatis actus intensiores 3 cum sint 
in eadem specie charitatis . Nee item verba ilia significant appretiatio* 
nem cum actuali consideratione 3 vel comparatione intellectus • Potest 
quidem hsc intercedere 3 ut per se patet ^ et interdum potest esse uti- 
lis 3 sed tamen necessaria non est ; quia potest actus tendere mode 
perfecto in suum objectum absolute > et simpliciter propositum . Addo 
insuper 3 comparationem illam 3 ut dici solet de perfecta contritione) 
esse posse noxiam 3 ut quae avertere potest voluntatem : unde non est 
omnibus <:onsuIenda propter pericula ; namque sensibilibus multum mo- 
vemur. Ilia igitur appretiatio sita est in ipsa natura actus ^ per quem 
voluntas perfecte unitur Bonitati Dei supernaturali propter se ipsam 3 
quod sic explico • Prster amorem ilium debilem , et pure afTectivum 3 
de quo supra , datur et alius amor perfecte unitivus , qui dicitur obe* 
iientialis 3 quia per ilium voluntas non solum vult Deo bonum 3 quod 
in se habets sed etiam vult Deo placere in omnibus 3 et consequen- 
ter vel formaliter 3 vel virtualiter fugit quidquid Divinsr Bonitati 3 vo» 
luntati 3 aut honori contrarium est • Hie autem amor est obedienrialis 3 
ct super omnia ; est amor verus amicitiae 3 et habet repugnantiam cum 
affectu peccandis et tandem est impletio Icgis 3 vel includit formalem, 
aut virtualem voluntatem servandi praecepta . 

21. Id quod optime explicat P. Suarez lib. i. de necessit. gratiae 
cap. gi. n. i^. hisce verbis: Amor Dei super omnia esse debet amor 
obedientialis 3 quo voluntas velit Deo noi$ solum Bonitatem 3 qnam in se 

ba- 



6z 
habet , sed etiam propter illam vclit Deo placere m omnibuT ^ et fagm 
omnia contraria , solum ut ei complaceat : nam bsc amor in primis mA^ 
tur in Summa Dei Bcnitate propter se ipsam , et ita ex bac parte est 
summus . Deinde compleaitur cmne bmum dtvinum non solum imtrimse^ 
cum , sed etiam extrinsecum , et ex bac parte est etiam super omttia | 
'Videlicet qua possunt Deo displicere^ aut ab illo quacumque ratione a'Vtrtt^ 
re • Denique de se est amor amicitia s quia perfecte unit vduntatem a^ 
mantis voluntati divince , et de se excludit omnem Dei cffensam saltern 
gravem 5 quod ad amicitiam necessarium est , et sujjicit . Et bac raticne 
tans' amor bahet repugnantiam cum actuali ajffectu peccati , et includit 
formalem , vel virtualem vduntatem servandi mandata juxta 'oerbum 
Cbristi Joan. 14. Q^ii diligic me 5 mandata mca scrvabit ; unde etiam 
ad banc amor em super omnia necessarium est , ut sit per absdutum de* 
cretum , seu prcpositum voluntatis , quod explicutur bac voce : volo Dto 
omne bonum ejus ^ seu illi placere in omnibus . Atque haec quidcin Exi- 
mius Doctor , ut explicet amorem Dei super omnia . Bene aucem ad- 
vercit , amorem in hoc gradu conscicutum debere saitem exciudere na* 
tura sua omnem offinsam saltem gravem ; id enim requiritur ad veram . 
amicitiam ; per qu£ verba satis significat 3 posse amorem Dei super 
omnia esse ex Dei gratia tantae virtutis^ sublimitatis , et exceiientijt) 
ut natura sua excludat, qiiandii^ durat , omnem otfwnsam levem , imo 
etiam imperfectionem • Sed tantae puritatis , vel celsitudinis amor noa 
nisi animabus cum Deo maxime unitis concedi solet • 

22. Modum hunc exponendi amorem Dei super omnia, quern Sua* 
rius hie tradit , tenet perpetuo S. Thomas , per subjectionem scilicet 
voluntatis nostiae ad voiuntatem Dei , et per traditionem ipnmediatam 
creaturae creatori suo. ut ei complaceat propter ipsum . Est i^itur ^ 
inquit 2. 2. q. 24. art. 12. de ratione cbaritatis ^ut sic diligat Deum^ 
quod in omnibus velit se ei subiicere . Simiii modo amorem Dei desi* 
gnant Lionysius, Chrysostomus , Augustmus , Leo , Gregorius , Bernar- 
dus ) et caeteri Patres , quos dabimus oratione longa , et continent! . 

23. Ex dictis ponenda sunt in medio attributa , et proprietates 
amoris utriusque, amoris nempe concupiscentiae , et amoris amicitis ) 
seu benevolentiae . Primo igitur amor concupiscentia: intendit propriam 
foelicitatem ;amor amicitiae , seu benevolcntiae respicit foehcitatem , ct 
beatitudinem amati . Secundo amor concupiscentiae agit causam acnaof 
tis ; amor amicitiae 5 seu benevolentiae agit causam amati . Tertio amor 
concupiscentiae est quidem unitivus , inhaesivus , et extaticus , sed ira- 
perfecte , cum non sistat in objecto amato , nee ei sic inhaereat ^ ut 
non revertat in amantem , qui aliquid habere intendit ex amore ; at 
amor amicitiae , seu benevolcntiae est perfecte unitivus 5 atque inhaesi- 
vus ) et sic extaticus 5 et in amatum transiens , atque sistens , ut ex 
CO nihil quaerat 5 sed unice sit intentus, ut illi pLceat , ejusque habc- 
at curam , et quasi providentiam in bonis amati procurandis , et in ar* 

ceo- 



^3 

ccndis malis • Ut enim optime S. Thomas i. 2. c|« 28. art. j. Secun^ 

Jam , inquit , cxtasim {voluntatis) facit amcr directe^ simpliciter qui- 
Jem amor amicitioe , amor autem concupiscentice non simpliciter , sed se* 
cundum quid . Kam in amove concupiscentice quodammodo fertur amans 
extra se ipsum s in quantum scilicet non contentus gaudere de bono ^ quod 
babet , quxrit frui aliquo extra se : sed quia illud extrinsecum bonum 
qu4trit sibi habere ^ non exit simpliciter extra se ; sed talis affectio in 
fine intra ipsum includitur . Sed in amore amicitia affectus alicujus sim- 
pliciter exit extra se , quia vult amico bonum , et operatur bonum ^ qua-- 
si gerens curam , et providentiam ipsius propter ipsum amicum . 

24. Q^iarto zelus , qui enascitur ex amore concupiscentia , mth 
vetur ex Angelico Doctore q. sequcnti contra omne illud ^ quod repu-' 
gnat consecutioni , vel fuitioni quiet<t ejus , quod amatur . Amor autem 
Mmicitice quxrit bonum amici ^ unde quando est intensus ^ facit bominem 
moveri contra omne illud , quod repugnat bono amici . Et secundum boc 
aliquis dicitur zelare pro bono amici , quando si qux dicuntur , vel fi* 
unt contra bonum amici ) homo repellere studet . Et per bunc etiam mo^ 
dum aliquis dicitur zelare pro Deo , quando ea , qutje sunt contra bono^ 
rem , vel voluntatem Dei , repellere secundum posse conatur secundum 
illud g. Keg. ig, Zelatus sum pro Dom'no exercitjum . Et Joan. 2. 
super Zelus domus tuae c omedit me , dicit Glos. ( ordin, ex August, 
tract. 10. in Joan, tornl 9. ) quod bono zelo comeditur \ qui qualibet pra* 
va , quae vtderit , corrigere satagit , si nequit , tolerat 5 et gemit . Hsec 
S. Thomae verba sunt , ex quibus amoris benevolentiae , seu amicitia 
natura , ejusque discrimen ingens ab amore concupiscentiae opt.me in- 
tellig tur per efFectum zeH naturse longe diversae , qui ?Iascitur ex utro- 
que. Atque hinc oritur etiam ilia differentia inter duos amores ) quod 
benevolentiar proprium c^t fiere^ cum fientibus ^ gaudere cum gaudenti^ 
bus; at concupiscentiae id tantum est , ut de proprio gaudeat bono et 
ob malum fleat privatum. Quinto: id quod potissimum observatum- 
velim 5 amor amicitise , seu benevolentiae est actus nobilissimus virtu* 
Cis ) quae est phnitudo legis , unde qui diligit proximum , ut habetut 
ad Rom. 13. legem implevit ; at amor concupiscentiae non est actus 
virtutis , quae te^is sit plenitudo ) nee qui amat , et sibi concupiscit 
«ternam beatitudinem , legem hoc modo implet . Quod sane discrimen, 
quamvis'per se patere videatur, ex princjpiis tamen Theologicis sta- 
biliendum est , atque (irmandnm . 

25. Profecto charitas dicitur legis plenitudo ^ non quia ipsa perse 
impleat formaliter omnia praecepta, vel quia eliciat efficienter actus 
omnes > qui sub praecepto sunt } ut supra monuimus ; nam credere , 
sperare, aliaque agere, quae in praeceptis sunt aliarum virtutum^ ab 
earum unaquaque fiunt ) et eliciuntur; sed quia virtutes omies infor- 
mat , et dirigit , easque ^novet j imperat , et determinat ad suorum 
exercitium actuum . £t baec est causa 1 cur Charitas sit , et vere di- 

ca* 



^4 

catur radix , ct mater omnium virtutum . ncc sine illis c?5c possit ii 

aliquo subjecto . Unde ilii tnbuuntur actus ab ea quidem imperati , sed 
cliciti a cactcris virtutibus juxta illud Apoftoli I. ad Corinth. 13. Cba* 
ritas pattens est , benigna est . Non semulatur y non agit perperam , mom 
infiatur , non est ambttiosa j non quterit , qu<t sua sunt , non irritaimr^ 
non cogitat malum , n9n gaudct super iniquitate , congaudet autem ^eri^ 
iati 5 omnia suffert , omnia credit , omnia sperat , omnia sustinet . Qui* 
bus in verbis multi continentur virtutum actus non eliciti immediate 
a chantiite , sed vero omnes illi imperantur ab iila 3 et ordinantur ab 
eadcm suum in finem , et objectum motivum . Cum nihil aiiud in im« 
perio respiciat , nisi Deo placere propter se ipsum . Qiiam ob causam 
disserte inquit Apostolus. Kon quarit^ quce sua sunt. Quaent igitur 
quae Dei sunt bona . Et haec quidem de parte prima , veniamus ad al« 
teram, ct inspiciamus, an amor concupiscentiae sit in vero quodam 
sensu impletio legis , yel eliciatur immediate a virtute , quae sit Itgis 
flenitudo . 

16. Amor concupiscentise futurae beatitudinis ^ quantum vis illc sit 
firmus ) et efficax , esse potest in homino peccatore ) in quo existert 
posse Spem Theblogicam non modo quoad habitum ; sed ctiam qaoad 
actum sperandi , nemo est ) qui possit in dirbium revocare • Spes an* 
tem sine amore esse non potest , ut Augustinus ajebat • Nulla qaippe 
ratione fieri potest, ut quis speret, atque dcsideret efficaciter^ quod 
non amat . Si ergo peccator arternam spent faslicitatem , illaiii absque 
dubitatione amat, et prosequitur . Quod notavit S. Thomas i. 1. q. 
66n art. 6. dicens : Spes pr^suppontt amorem ejus , quod quis adipisci a 
sperat y q^ui est amor concupiscentia . Similia tradit alijs in locis. Prc« 
terea satis , credo , probatum est in praecedentibus , actum ilium con« 
cupiscentiae ad eamdem pertinere virtutem , ad quam spectat actus dc« 
siderandi , et sperandi . £x quo (it , ut sicut actus sperandi ) et desi« 
derandi beatitudinem non est impletio totius Icgis , ita nee amor con- 
cupiscentiae cterna? beatitudinis habere possit ilium principatum • £k 
eodem principio manifeste concluditur , amorem concupiscentiar non es- 
se actum virtutis, quae sit radix ^ mater ^ et forma ca?terarum virtu* 
tum , nisi velis , ut peccator eliciens actum sperandi beatitudinem a> 
ternam , quam amat , atque desiderat , statim justificetur , ut pote jam 
habcns radiccm , matrcm , et formam omnium virtutum . 

27. Dicet fortassc Bolj;enius , po^se qucm ex amore concupiscent 
tiae seternae Beatitudinis efficatiter velle legem implere . Verum id om* 
nino nihil refert. Nam potest Spes ipsa jer actus, quos illi voluerit 
assignare Bolgenius , exercere illud Im^)erium , et velle efficaciter le- 
gem implere , nee ideo tamen erit legis plen tudo , nisi eam confun- 
dat cum Charitate Theologica. Idem argumtntum fieri potest in virtu- 
te Religionis , et in alijs virtutihus , quin tjmen earum aliqua aut sit 
Charitas , aut ei de principatu litem intendat • Impenum ergo Chari- 

tati 



<55 

tati conveniens super virtutes caetcras exercetur ab ilia } ut foima vir- 
tutum , atque adeo per se , et primario 9 cum enim non tain sit mo* 
tut in finem ^ quam eonfirmatio ad Jinem % ut inquit S. Thomas , mo* 
vet per se caeteras virtutes , ut tendant in finem ; hinc ex uno moti- 
vo Bonitatis Divinae illas per se determinat ad suos actus ^ non quae- 
rens quae sua sunt ^ sed quae sunt Oei bona ) quaeque ipsi placent 5 ut 
ajebat Apostolus. At actus ille concupiscent! a? ^ sicut etiam Spei^po* 
test movere caeteras virtutes ^ et charitatem ipsam ^ sed secundario 1 et 
quasi per accidens ^ non ex uno motivo Bonitatis divinar ) sed ex mo- 
tivo remunerationis } quaerens nimirum ea , quae sua sunt ) non autem 
qu« sunt Del bona intrinseca , et extrinseca • 

$. III. 

^ Qi^^ f^cef Bol£€nius in froposiMne argumtnti } 

)8./^^um argument! cujusque propositio facilior multosit ^atque ex« 
v^ peditior » quam ejus probatio » et contrariorum solutio ^ ac 
cnodatio , null us profecto crederet ^ elapsa hie etiam fuisse Auctori non 
paucd) quae castigatione indigerent. Et primo quidem culpa non va« 
cat prima ipsa Dissertationis linea ^ que verbis illis continetur . Agi- 
tur in bac Dissertatione mon jam dc cbaritate babitutili > qu^t Jicitur r- 
tiam Gratia sanctificans . Quasi nimirum nullum esset inter Theologos 
dubium , nullaque inter sapientes contentio } an charitas habitualis sit 
Gratia sanctificans , an vero habitus supernaturalis emanans a Gratia 
( sicut et extern supernaturales virtutes ) , atque ab ilia distinctus > Li« 
tem hanc esse sub judice ^ vix quisquam ignorat Theologorum • Et mi* 
hi quidem probabilior est opinio distinctionem affirmans ) quae sane sen- 
tentia recepta est a pluribus y et gravioribus Theologis ^ satis confor- 
mis Patribus , magis commendans naturam gratiae ^ et melius servans 
ordinem supernaturalem • Nam gratia est nova nativitas » seu natura 
in ordine supernaturali , ex qua fluunt , seu emanant tanquam proprie- 
tates ejus supernaturales virtutes. Id quod insinuare videtur S. Pctrus 
2. cap. I. Maxima^ et prettosa nobis fromissa donavit^ ut per b^c ef* 
ficiamini divine censortes natura . Item Apost. ad Rom. cap. 8. Acce^ 
pistis spiritum udoptionis Filiorum . Parva , inquics, culpa ilia est. Nee 
ego magnam esse contendo , sed tamen esse aliquam , omnino video . 
Namque ilia scribendi ratione ansa datur lectori , ut non dubitet de 
controversa idcntitate . Praetcrea hoc ofFendiculum praeparasse legenti 
vcl in primo Dissertationis versiculoj parum profecto decet Theolo- 
gum tenacem notionis exactae 9 qui ad discutiendam se prcparat na- 
turam charitatis Theological . Ego sane Bolgenio auctor fuissem , ut 
scriberet : Kon agitur bic de cbaritate babituali ^ quse vel est Gratia 
sanctificans , vel certe habitus cum ea semper cunjunctus . Hac scriben* 

i di 



66 
di rationc omnis , qu« irrepcrc posset amblguitas , sublata csset . Hoc 
primi m , venianius ad alteri:m . 

29. Amor henevolenti^ , inquit Auctor , MpuJ Tbeologos est tile , 
quo qtas amat Deum infinite hoMum , sanctum , justum , et perfectumiti 
se ipso sine ullo ad bonum nostrum , aut foelicitatem respectu , aut rela* 
tione . Verba ista rite intellecta non male exprimunt amorem bencvo- 
lenti«5 sed ilia observo non bene inteliigi ab Auct^re in Dissertatio 
re, in qua satis demonstrat, cxcludere Theologos ab objecto bcnevo* 
lertiaeomncm prorsus respectum ad amantem , unde movcntilli sterna* 
chum voculr ills in se , secundum se . Ut ab hoc ult.m> incipiam ) il« 
lud sciat ) oportet ) Bolgenius, vocnlas illas desimpsisse Iheologosex 
Fhilosophis non malae latinitatis , et recte quidem sertiertibus hac in 
re; et quod majus est, eas decerpsisse , ut tace.m de carteris Patri- 
bus , ex Bernardo, Thcma , B^navertura, et Ar.tonino . To in se u- 
tltar Bernardus ad exprimendum objecttm m t yum charitat.s . To in 
se ut'tur Angelicus in rem emcem . Q;Jod idem ob^ervarc licet in 
Bonaventura 5 et Antonino . Quid ergo Theologis veittur en mini ^ 
quod Patribus trihuitur laudi > Prarterea vo es ills aptissimc procul du- 
bio sunt, rem ut significent , quam intendurt Theoloi^i , nimirum ob- 
jcctum m' tivum actus charitatii esse D-tm solum j nihilque ad actum 
illi.m movere , quod non sit in Deo . Hoc est igitur habere in se ra* 
toitm m tivam . Quapropter To in se non est solum objectum intel- 
lectus J ut contcndit Auctor, sed est et objectum volurtattm mcvcns. 
Profecto Bolgenius in Declarationibus pag. 2]. sic scribit ; quisquejus 
babet , ut sibi placet , explicanJi se , si modo sensum designet expressio* 
num^ quibus utitur. De hoc ego pronuntiato modo non disputo ^ di- 
cturus piura , si esset opus .Sed tamen in rem meam illud contra Bol- 
gcnium vcrto . Qiiis enim Theologis imputet , quod sensum vccula- 
rum td its se non satis definiant? An quod sibi ipse Auctor assumiti 
id a Theologis non sine crimine assumetur ? 

go. At quern respectum admittit imor benevolent!* Theologorum | 
quem item excludit respectum , et relationem ? Satis de hoc diaum 
est nobis in prarcedentibus ,ex quibus constat apertissime objectum cha- 
ritatis Theolo-icse importare respectum convenient!* , proportionis^ et 
consentaneitatis cum natura rationali ad gratiam elevata , seu per fi- 
dem iliustrata . Est enim Divina Bonitas supernaturaliter cognita ob- 
jectum maxime per se decens hominem Tbeologicc consideratura . Im* 
portat item Divina Bonitas respectum fundatum in universali Bono . ad 
quod cartera bona revocantur, in quo continentur omnia , et a quo 
omnia dependent ) ut diximns ex S. Thoma , et ex Suario . Prsterei 
non excludit amor benevolentiae ab ohjecto mctivo respectum funda* 
tum in rendentia intertionali .seu affectiva amoris Dei erganos.Qui 
enim Deum amat^ quia amatur a Deo ^ Tere amat Deum propter ip- 
9um ) nam amor Dei erga nos Deus ipse est : amat igitur Deum ib 



6l 
St ) et nihil est extra Deum ) quod ad amorem moveat . Imporcuni 
prorsus esset in argumento prxsenti discussio ilia difficilis de actibus 
Dei liberis , ec de eorum constitutione . Tene , qaod velis ; iode mi- 
hi nihil officies. Nam si terminatio actuum Dei liberorum sit extrin* 
seca , ut docetur communiter , nulla est difficultas in eo , quod amans 
Deum propter amorem suum Deum amet propter ipsum • Si vero di* 
catur alterum , et contendatur amorem Dei in ratione liberi constitui 
dc obliquo ) ut dicunt , per actionem ad extra , tunc quod ad amorem 
movet , non est actio ad extra ^sed natura ipsa amoris, quae Deusest. 

31. Amor igitur amicitiae , seu benevolentiae unice excludit ab ob- 
jecto amaco , ejusque ratione motiva respectum ^ aut relationem ) ex 
qua proprium trahat commodum ) aut utilitatem • Tunc enim non si« 
stit in objecto , sed ad amantera revertit , ut videre licet in amore 
praecedente actum sperandi : amans enim beatitudinem , quam sperat , 
proprium commodum , et utilitatem intendit ) et amor illud procurans 
non sistit in objecto 5 sed ad amantem regreditur 3 in ipsumque re» 
flectit . Ex quo fit ) ut ratio motiva similis amoris non si^ Deus solus ) 
sed etiam aliquid , ex quo Deus reddat amantem beatum j nempc actua* 
lem Dei consecutionem , ut explicatum est supra • Et hare quidem ad- 
denda erant explicationi amoris benevolentiae , quam Bolgenius tradit : 
videamus , quo cxplicet pacto amorem concupisccntiae , in quo notan- 
da sunt alia • 

11. Exprimit Auctor amorem concupiscentiae erga Deum verbis 
istis : amo tc Deus mcus , quia et Summum Bonum meum > ncmpe ulti* 
muT finis meus , mca ultima fxlicitas , et Jesidcro te frui , it te in <e- 
ternum possidere . Qua in re hoc primum observo , quod , licet BoN 
genius amorem asserat esse desiderium , atque adeo non duos esse a- 
ctus , sed unum tantum esse pronuntiet ; in expositione tamen data , 
natura ipsa vincente pra^judicium , non nnum , «ed duos agnoscit ; amo 
te . . .et Jesidero ^e frui . Videtur enim vel natura ipsa dictare , nos 
primum rem amare 9 et deinde illam desiderare • Profecto quod duo 
isti actus dlversi sunt , pra^ter alias dicta de diverso modo tendendi in 
suum obectum > proprio etiam cujusque experimcnto comprobari po* 
test . Nam contingit saepe rem amare , et illam non desiderare . Et 
ncgari a ncmine potest, quod dari potest odium mali sine fuga ejus- 
dcm , et sine tristitia > ut cvidens est in Deo , et in Beatis , ct sappc 
etiam in nobis ipsis; ergo et dari potest amor sine dcsiderio , etgau- 
dio . Quod enim est odium in malo 5 est et amor in bono , et ut ad 
fugam se habet odium , sic se habet amor ad desiderium . 

3g. Deinde nisi Bolgenius ponat tres illas conjugationes affcctu- 
um ) dc quibus toties S. Thomas turn i. 2. tum 2. 2., parum sane 
congruenter, quin et omnino non salvabit dictum Apostoli; Cbaritas 
uunquam excidit . Nam si amor in via est formaliter desiderium , ct 
gaudium in Patria ) ut ex Augustino contendit non bene intellccto , 

i 2 non 



6S 

non eric in Patrla eadem charitas ec quoad hablcum » et quoad actum , 
uc docet expresse S. Thomas i. a. q. 67. art. ^. ec cum eo comma* 
nicer Theologi • £c Tero Apostolus , uc notac Exim . Doccor disp. j. 
cle charic. $ecc. 3. dc accibus potius loquitur , quam de habitibus . Nam 
quoad actus amandi beatitudinem , eaque fruendi manct etiam habitus 
Spei ; quia tamen noD manec penes actum prxcipuum iperandi ^ noa 
nianet Spes • De accu igitur dilrgendi 1 quem habemus in via , insd* 
tuic praecipue sermonem S. Paulus > cum dicit : Cbaritat nunquam ncb 
cidit . Quas rationes allegat S. Thomas loco laudato ) ills sunt optiroar • 
Prima est , quod amor nuilam dicit imperfcctionem ) quia potest esse 
amor et babiti , €t non babiti j tt visi , ft non visi . Altera 1 qnia a* 
ctus amoris Oei non habet pro objccto cognitionem , sed habct pro 
objecco rem cognitam , qu^ est eadem et in via , et in Patria , scilicet 
if sum Deum . Quae rationes itaSuario probancur, utscripserit loco ci- 
tato : Mibi certe probabilissimum est de facto y Beatam Virginem in stHt 
transitu actum divini amoris non interrupisse , sed eumdem numero im 
f atria , quamvis necessari$ , et majt rt ferfectione continuasse . Fateator 
ergo Bolgenius rcmansurum in Patria amorem Dei , quem habemus 11 
via; at non remanebit desiderium ab eo descnptum: hoc igitur noo 
est amor viae • Quare ut Pauli dictum salvetur , dicendum necessario 
est ) amorem , desiderium , et gaudium tres esse actus ex sua tendett- 
tia distinctos, et amorem viae permanere in Patria simui cumgaudioi 
ubi non est desiderium . Quo scilicet recte sentiendi modo apte inteU 
ligitur non excidere in Patria Charitatem secundum actum prarcipuuai 
diligendi quem habemus in via , excdcre autem Spem secundum actum 
sperandi . Nam sfes ex S.Thoma hie art. ^.importat motum quendam 
in id , quod non babetur . Et quod vtdet quit , aic Apostolus 8« ad Ro- 
man, quid sferat ? 

34* At Augustinus, inquit Bolgenius^ lib. 14. de Civit. Dei cap» 
7. clanssimis hisce verbis describit amorem: amor erg$ inbians habere y 
quod amatur^ cupiditas est. Audio te jam a principio semel ) & ite* 
rum proponentem hunc Augustini locum , et in caereris Dissertationif 
capitibus saepe repetentem , quasi nimirum Theologi non ilium legerinl 
unquam ^ vel certe non satis consideraverint. Est igitur ille per guam 
obvius apud Theologos , qui mentem Augustini optime tenent 1 cum 
dicunt ) propositionera illam Augustini esse causalem ) in eaquc do* 
ceri ) amorem esse causam omnium afTectionum ) ex eoque oriri cu- 
piditatem inhiantem • Audi Azorium in explicando Augustino solertem 
aeque ) ac fidelem ^ et in definiendis animi afTcctibus perspicacissimum , 
Sic enim scribit lib. ^. Instit. Moral cap. 4. super hunc S. Doctorii 
locum . Augustinus vero per amorem tanquam per causam , et originem 
omnes affectus definivit s non autem quod omnis affectus ratione sua , rf 
matura sua sit amor . S^pe res definttur per causas , ex quibus oriuntur 9 
mon fer Jbrmai 1 ex quibus babent 1 ui swt • Video tc > movendum pa* 

ruqp X 



69 

cum Azori) auctoritatC) ejus tamen ratio moverete tliquantulum de- 

becec. Veniamus ad S. ThomaiD Theologorum Principein ) qui sua te 
fran^ere videcur auccoritace in ijs ) quae contra nos ex ilio prod ucis • 
Quo pacto disserit Angelicus Doctor in hunc Augustini locum \ Ita qui* 
deiii L. 2. q. 16. art. i. ad 2. DicemJum quo J amor dicitur ( ab Au^ 
guttino , cujus objecerat verba ) esse timer , gaudium ^ cufiditas ) €t tri* 
stitia^ non quidem tssentUliter ^ scd causMter . Idem fere dixeratq. 2J« 
art. 2. Omnes scilicet passiones ex Augustino ab amor§ causari • Amor 
$mm inbians habere , quod amatur , cupiditas est . Et reddit rationem 
adjungens : nos autem ut plurimum per effectum cogHosctmus eamsam . Effi* 
ctus autem amoris , quando quidem babetur ipsum amatum , est delectatio 
quando non babetur s est desiderium , vel concupiscentia • Vt enim Augusti^ 
nus dicit lo. de Trinit. cap. ix. Amor magis sentitur^ cum eumprodit indi* 
gentia • En , mi Bjlogeni{) quo modo idioma referat Platonis Auguscinus 
obscura explicans per ciariora , et quam praeciare id advertens Angelicus 
illius mentem assequatur. Id a te observatum maxime vellem: nullam ca 
profecto occasioncm sumpsisses a vero Augustini sensu discedendi . 

35. Quod si auctoritate S. Fbome ^ejusque ratione non omn^no 
de opifiione conce^^ta moveariS) venianajs ad Augustini verba) quas 
si seme! tantum exaipsisses omnia ) rem ipsam in bono ) imi et aper* 
tissimo lumine coUocasses . Hec sunt AU(;u>tini verba , quorum timea 
partem minimim, tibi que ad speciem faventem pr^tnlsti . Recta ita* 
que voluntas est bonus amor , et voluntas perversa malus amor • Amor 
€rgo inbians habere ^ quod amatur , cupiditas est : id autem babens . eo* 
que fruens , Itttitia est : fugiens ) quod ei adversatur , timor est f idque 
si acciderit sentiens , tristitia est . Proinde mala sunt ista , /i malms est 
amor } bona ^ si bonus . Nullum fore dubito , qui lei^eus ea non videat) 
hie nobis Augustmum proponere amorem tanquam causam , radicem ^ 
et originem omiium afTectionum • Profecto eo sensu amor exprimituc 
€upidi:ar , quo Utitiit , quo timor , quo tristitia ; atqui natura amoris non 
C>t Utttia non timor , non tristitia , sed radix , et causa Utitise ^ timo^ 
ris i et tristitia ; eodem igitur in sensu non est cupiditas ^^ted radix 1 
et C2}i^ cupiditatis . Propterea praemisit Augustinus : bonus amor recta 
voluntas , matus amor perversa volnntas • Quibus in verbis continctut 
radix , et causa caeteramm afTectionum . Et idcirco daudit discursum 
ultimis illis : Proide mala sunt ista > si malus est amor , bona , si bonus. 
Niniirom malus etfectis, si mala causa ^ bonus efTectus , si bona can* 
sa • Et vero siquis , nee m iltum qjidem actente , consideret naturami 
ct essentiam Utiti^e , timoris , et tristitia inveniet protinus eos eflfec* 
tus non esse f nmaliter amorem ^ sed eiTectus amoris . Quod idem in* 
veniet in cupiiitate 1 quae quia m tgis pr$dit indigentiam , magis etiam 
prodit amor;:m, ut ajeiat S. Doctor. Qjid e^t igitur tn^^titia ? Qiid 
tim^r? Tristitia est amaritudo qusedam vitalis ex pr^esentia malt qmd 
$diQ babemui % usidtans • Tunot e^t diridcrium viiMdi rem malam i0« 

ita0^ 



70 
stantcm , quam avenamur . Atqui ncc amaritudo ilia est formalitcr a- 
mor , nee desidcrium illud rem avertendi est natura sua amor ipse ; 
sed ex eo potius ) quod bonum aniamas ^ malum timemus contrariuni) 
si sit imminens , et de illo contristamur » si jam sit praesens , et vita- 
ri non possit . Quidquod Bilgcnius ad casum quendam conscicntiat a 
Mcdiolancnsis propositum dc actu Contritionis respondet in Deciara* 
tionibus p. i2i.(quo tum^n fundumento suo loco examioabJtar ) fieri 
minime posse, ut uniis actus es csimul possit amor, et odium ? N*m 
ille actus conjunctionem im^oitat , hie aut^m disjunctionem . Qui sic 
respondet, abe«^t sane miiltum, ut ccmponcre pojsit in codem actu 
amorcm , timorem, et tristitium . Nam in amore , et odio dire- 
cte quidem oppositis non videtur in eo esse diflicultas, quo^i in co- 
dem actu convenire possint, si sermo sit dc diversis objectis , et in- 
ter se subordinatis ; at in amore, et timore , sicut in amore, atquc 
trist.tia rcpugnantia videtur insupcrabiiis . 

1% Ut hare in Auctore parum placent , sic displicet maxim;, 
qucd scribit stb fincm hujus capitis . Tbeologos Scbclasticos convtnirt 
in divisione prufata , et ducrum amorum exflicatione . Ego vero dico , 
addit ipse , memoratam distinctionem non habere locum in cburitate MctuM^ 
li . Quid est quod lego, CI. Bolgeni ? Convenire Jbeologos> Thcolo- 
gos igitur deseris Scholasticoi addens : Ego vero dico non habere locum. 
Cur igitur in Dcclarationibus vel ab ipsa Praefatione conqucreris quod 
dc hoc crimine sis in judicium vocatus ? Nonne verbis ipse tuis accu- 
sationem instituis .^ Et quasi sint pauca , qus modo retuli veiba,non* 
nc addis contra te ipsum verba alia cum expressione magis extensa ? 
In re omnes ( nullo ncmpe The ologorum excepto ) conveniunt in sensu 
distinctionis , et divisicnis a nobis datce . Cur igicur crimen semel , et 
iterum in Dissertatione a te confcssum , id ipsum in Praefatione Dc» 
clarationum negas , et pernegas , scribens : Hac accusatio ifparemter 
vera est , sed in substantia , seu in re falsa esti Mi bone , non ne as* 
seris Theologos in re convenire in sensu distinctionis , et divisionis a 
tc cxplicatap ? Nonne inquis immediate : Ego vtro dico , men:oratam 
distinctionem ( in sensu a tc exposito , in qua Theologi in re conve- 
niunt) non habere locum in charitate actuali? Ergo in tua ilia cba* 
ritate non habet locum ilia doctrina , in qua Theologi omnes conve- 
niunt in re. Discedis igitur in re ^ et in substantia ab omnibus Thco» 
logis . Accusatio erga ilia est vera in re , ct in substantia . Quod ct 
ipse plane confirmas in Dissertatione , in qua ne unum quidem produ- 
cis Theologorum , qui amorcm benevolentiae fictitium esse judicaverit. 
57- Praeterea in ipso Proemio Declarationuoi , in quo pronunras 
( quis crederet / ) Scholasticos primce Classis , et ex $mni Scbtla , et in 
maximo numero ( cxceptis quibusdam minoris auctorit. ti<J ) pro te iwi/i- 
tare , ut accusationem elevate conaris , honorcm illis defcrrcns , ita il- 
lam firmas , et auges scquentibus verbis : nomint Boni n§ftri intelHgunt 

ipsi 



71. 
ipsi solum fruhionem Dei consiJerntl in se , et in essentia sua . Non id 

ass;:iunc ) Bolgcni mi, Theologi prims classis , secundx ^ vel terciae, 

fruicionem scilicet Dei in ss consideraci esse objectum motivum amo- 

lis benevolentiae , sed Deum ipsum in se ) secundum se movere^ad amo- 

rem benevolenciae , et dum oppositum sensum illis affigis , his peccas . 

Primum quia in re deseris iilos . Aiterum quia id eos dixisse contendisi 

quod in eorum mentes minime venit • 

^S. Producis quidcm pag. 45. Declarationum testimonium Suarii 
disp. I. de Charit. sect. z. n. 6. d\ccmis: Nam licet be nevolentise amor 
non tendat in object urn ut bonum amantis ( alioquin jam non esset amor 
benevclentia ^ sed concuftscenti<je) requirit tamen conjunctionem aliquam 
inter dmatum y et amamtem : verbi gratia i licet ita amem Patrem^ vel 
amicum , ut velim illis bonum propter se ; tamem bic amor non esset ^ 
nisi illos apprtbenderem , ut unum mecum , et mibi conjunctos ) ut dicit 
jlristotcles ^. Etbic. cap. 2. amabile bonum , unicuique autem proprium*... 
Hinc fit ulterius , objectum benevolentite , quamvis propter se ametur , ita 
tamen am tri . ut simul appetatur conjunctio ^ et unio cum tali objecto : hoc 
enim requiritur ad perfectionem Mmicitice . Si Suarius his in verbis tuam 
in re tradit sententiam , poceras etiam Jaudare Theologos secundae,et 
tertiae classis , et me ipsum quoque , si locum habere possum in quar- 
ta . Namque id ipsum docent omnes , et ego forsan dixi majus quid- 
quam sine detrimento amoris benevolentis . Est etiam ec illud > quod 
jure miremur , quod scilicet Bolgenius post factas aliquas in verba Sua* 
rii reflexiones > in quibus satis ostendit « illius se mentem non vere te* 
nercf , in hac tandem verba descendat . Fident profecto Lectores ex con- 
fiderationibus supra factis talem oriri rerum confusionem , ut laudatus 
Suarii locus sit inextricabilis lubyrintus . Ita profecto , CI. Domine 1 
Suarii locus est inextricabilis error . Sed mihi crede , non est opus 
Dxdaleo ingenio , ut exitus inveniatur • Da manum ) precor , et ego 
ipse dolos tecti > ambagesque resolvam , commonstrans iter , et exitum 
designans • Est autem lUe securuS) ec obvius, quod scilicet omnes j et 
cum its Pater Suarez in loco laudato supponunt ad quemvis amoreoi) 
indeque etiam benevolentiae ) pra&requiri primam illam conjunctionem » 
qua deficiente non esset amor , qui unice terminari potest ad bonum, 
quod sit amato conveniens • Altera conjunctio , et unio cum objecto , 
quae requiritur ad perfectionem amicitiae y appetitur etiam per amorem. 
Sed vero hare non est ilia, quae praesuppanicur , sed ad quam aspirat 
amor intendens maximam unionem , quam potest > et motivum hujus in- 
tentionis non est conjunctio ipsa, sed amatus ipse propter se • Ipse 
est enim , qui movet ad appetitionem conjunctionis cum eodem • Qua 
de re fusius in capite tertio . 

39. Alia nisi proferas ex Suario ) vel ex aliis Theologis cujuscum- 
que classis j id unitm colligam ^ non esse te assecutum satis menteai 
Theologorum • Et veto uaum i duobus fieri necesse esc , ut vel otn- 

nes 



7* 
ncs fere Theologi sibi ipsii non comtent tibi nempe faventfs , «t aino* 

rem simul benevolentix disserte tradentes , ?el ut eorum loquendi ra- 

tionem non omnino intellexeris . Hoc ulcimum , quod magis esc sint 

dubio credibile , pace tua , factum dixerim . Etenim facilius esc mul* 

to ) errare hominem unum quamvis sapientem y et ingeniosum , quam 

tot viros judicio commendacos y et omni excultos doctrina sibi ipsis 

turpiter contradicere • Fatendum est ergo tibi 5 charissime Bolgeni , a 

Thcologis te disccdcre j et quidera omnibus , ut palam in Dissertatio- 

ne dixisti . Omnes in re conveniunt ; ego vero dtco ^ locum non habere • 

Quod si ad Declarationes confugias, erit mal^ caus^ pejut patrocinium^ 

nam et tibi ipsi contradices , et ut mihi clarum videtur, omnibus fe* 

re Theologis calumniam impinges literariam ex interpretatione si« 

nistra • 

40. Haec cUm ita sint , ut probavi ^ et ratio ipsa demonstrat ) id 
unum addendum superest, quo fortasse Auctor commovebitur . Ego 
certe plurimum commoverer , si quae de Theologis scribit ille ) aliqua 
ex parte firmassem . Quodnam autem hoc aliud f Regula h^c est S. 
Ignatii ad orthodoxc sentiendum undecima } in qua nos docet Doc* 
trinam Sacram plurimi facere ) turn eam ) que posiiiva dicitur , turn 
qu« Scbolastica . Peculiare est , inquit , Beato Tbcmse , Bonaventur^ , 
et Magtstro Sententiarum , et aliif Kecentioribus Theologis dcgntata ad 
salutem necersaria exactius trader e , atque definire , prout con'otnit tuii 
temporibur , et posteris ad errores baresum confutandos : // quidem D«f- 
tores hujusmodi , ut sunt tempore ponerioret j non solum Scripture Sacrse 
intelligentia pr^diti sunt , et veterum Auctorum juvanntur scriptis , sed 
etiam cum infiuxu Divini lumints y Conciliorum Sanctionibus , Decreiis , 
et variis Ecclesice Sanctse Constitutionibus ad salutis nestne subsidium 
faeliciter utuntur . Haec pro Scholasticis Doctoribus contra Bolgcniuin 
Ignatius . 

41. Nee huic vulneri mederi se posse Auctor existimet ) quod S. 
Bonaventura actum concupiscentiae perfects ad charitatem dicat posse 
frohabiliter pertinere . Est enim hacc alia quaestio longe di versa ab ea, 
de qua in prarsenti tractamus , an sit nimirum chimaericus amor bene- 
volentiar mille locis a S. Thoma traditus , a Bonaventura diserte si* 
gnatus ut primarius Charitatis actus > a Magistro Sententiarum , cc« 
terisque Theologis omnibus sine ulia contentionis specie constantissima 
traditione receptus ? Et vero s) CI. Auctor illud unum intenderet , quos 
sequi posset duces, in promptu haberet, atque in primis Bonaventu- 
ram , qui dare prae caeteris sententiam illam sustinet ut probabilem ; 
sed tamen quicumque sint illi ) sartum tectum servant omnino religio- 
se cum eodero S- Doctore amorcm benevolcntiae , ut qui actus est ve- 
lus amicitiar , quo Deo bonum volumus > et optamus , ut cap. 3. de- 
monstrabimus . Sed amorem toliere benevolcntiae , eumque fictirium , et 
phimaericum esse contendere , id plane improbabile scatuo • Adeo cer* 

turn 



73 
turn mlhi est, suam ejus opinationem non probari nee a Vcrbo scri^to, 
nee a tradito,nec a praxi Ecclesiae , nee a racionibus Theologicis, aut 
Philosophicis . Ipsum tamen audiamus incipiences ab iis > quae nobis pio* 
ducit ex Scnptura • 

CAPUT I L 

Synopsis capitis secundi , in quo Bolgenius assumptum 
probare conatur ab Scriptura . 

I. t^um Verbum Scriptum noblr Deum reprcesentat ut vbjectum amorU 
V^ nostri turn nobis propontt ut Summum Bonum nostrum , ut seter* 
nam nostram foelicitatem , ut fontem perennem gaudii nostri , ut bencfi* 
Cum, ut protectorem ut Tbcsaurum , ut delectattonent nostram . In Te» 
sta^nento vcteri audi David in cffjisione sui cordis exclamantem Ps. 17. 
Dili^am te Domine fortitudo mea: Dominus firmamentum meum , eC 
refu^ium meum, et liberator meus, Deus meus adjucor mens ec. ^Wi 
tumdem Regium Psaltem Pr. 41* Quemadmodum desiderat cervus ad 
fontes aquarum , ica desiderat anima mea ad te Deus • Sitivit anima 
niea ad Deum fortem vivum; quando veniam , et apparebo ante fa- 
ciem Domini ? Porro dcsiderium hoc vebemens videndi Deum intelligunt 
Patres esse actum amoris ardentis . Legitur Cbrysostomus in expositione 
in Psalm. 41. f/ /lugustinus in Expositione in eumdem . Praterea in 
Tsalm. jfi. quod legitur in versiculo 4. Delectare in Domino explicatur 
ab Augustino pro eodem arque dili^e Dominum . Reddit rationem expo* 
sitionis in Serm. 17. de verbis Domini per huec verba notatu dfgna: 
Non enim amatur , nisi quod delectar . Rursus Psalm. z6. sic scribi' 
tur: Unam pecii a Domino, banc requiram , ut videara voluptatem 
Domini . Quod ipsum majori cum energia expressit S. Paulus L ad Pbi» 
lip. 23. dicens : Gupio dissolvi , et esse cum Christo . Quod desider turn 
S. Attgustinus in Expositione ad Eoangelium Joan. Tract, g. reputat a* 
morem ardentem , cestu^ntem , anbelantem . David item contritus est cor'- 
Je ad verba Natan ipsi Deum proponentis ut benefactorem : Ego unxi, 
inquiebat ^ tc in Regem 2. Reg. cap. 17. v. 7. S. Paulus commendans 
ad H<tbreos 11. fiJelitatem Moysis ; aspiciebat , inquit ^ ad remunera* 
tionem . Similiter Abrahamo dixit Dominus Genes. 21. Ego Protector 
tuus sum« et merces tua maijna nimis . Pr^tmium hoc Christianos ex* 
citabat ad opera bona , unde Paulus ad Cclos. 4. ait : Audiences fidem 
vestram m Ghnsto Jesu , et dilectionem , quam habetis in Sanctos 
. omnes propter Spem, quae reposita est vobis in Cnelis . Jam vero di- 
lectio Dei in observatione legis consistit : Qj\ habet mandaca mea , et 
servat ca , dkttur Joan. 14. ille est , qui dili^it me . 

2. In Testamento novo pr<tter illud Pauli nuper insinuatum , quod 
intelUgttur a S. Thoma 2. 2. q. 24. art. 8. Scd contra de Cbaritate 

k per^ 



74 
perfccta y S. JoAnnes Jiscrte loquens ie motive cbaritatis illui froponit^ 
quod ad nos propriisrime special : Nos ergo, inquit ^ diligamus Deufu , 
cuoniam Deus prior dilcxit nos . Super qutt verba ita S. Auguftinus 
Condone 27. in Ps. 118. Sic enim Joannes Apostolus ait: nos diligi» 
mus , inquit, Deiim , et veluc causa quaererctur , quare nos diiigere 
feet, adjunxitj quoniam ipse prior dilexit nos. S. Lucas cap, q. in 
ilU P^ra^a/tf : duo dcbitores erant cuidam fceieratori . , . cUrissine con* 
cUJit ad rem nostram: cui autem minus dimittitar, minus diiigic . S. 
Math. cap. 6. 11. aperte signtficare vtdetur , quod intendimus , verbis 
Hits compendiosis : Ubi enim esc Thesajrus tu.is , ibi est et cor tuum . 
In qua verba sic ait S. Augustinus lib. 6. de Musica cap. 2. Delec* 
tatio quippc quasi pondus est animse , ubi enim crit Thesaurus tuus , 
ibi erit et cor tuum , et ubi delectatio , ibi Thesaurtis . Hitc cum itM 
sint , ubi est in Scrip tura Sacra amor benewlentia Tbeologorum ? Pro* 
ferant , si possunt testimonium altquod , in quo ita cUre proponatur mo* 
tivfim amoris sui , ut in adductis testimoniis , aliisque plurimis , qua, ad^ 
iuci facile pQssent exprimitur disertissime motivum amoris cQncupisceu* 
tia • Proficto qui rem banc bene consideret , multum quidem mirabitur y 
quod Tbeologi ScboUstici amorem tradiderint benevolentiae 5 cujus in Sa* 
era Pagtna nullum extat exemplum , nullumque reperitur vestigium • Kon 
nego in Scriptura Sacra inventri loca , in quibus nobis Deus proponitur 
injintti bonus . magnur ^ potens ^ perfectus in seipso : ut cum Exod. 3, 
V. 4. dixit Deus ad Moysem : Ego sum , qui sum ec. Sed vero id pra 
oculis habendum est ^ Deum in tilts locis unice intenden hominibus insi* 
nuare c$gnitionem sui , et perfectionum suarum , non autem eos ad sui 
amorem excitare , vel incendere . Igitur si amare Deum sub aspectu , res* 
pectu , vel relatione a me propositis . non est Deum amare ex charitate 
Hheologtca , audeo dicere j Verbum Dei scriptum non modo lumen , et tn» 
structionem , ut recta via procedamus , non porrigere j sed tenebras potius 
offundere , ut a recto itinerc dtscedamus . 

RESPONSIO. 

?• \>f"'fa congerit Auctor hoc in capite, in quibus aperte confir- 
iVl mat, se nee omni ex parte Theo logos intclligere , nee Scrip- 
tur« scnsum satis assequi . nee statum servare controversiae , nee tan- 
dem quae sit natura virtutis spei , et quae sit natura charitaris , aptc 
discerncre. Quis crederet tantam fieri posse confusionem virtutum Theo- 
logicarum , et quidem ab eo , qui suscepit accurate discutienda moti- 
va Charitatis J et Spei Christiana? ? Nee hac rerum confusione conten* 
tus eo usque progreditur , ut vehementer mirari se dicat , quod Theo- 
logi tradiderint naturam amoris , cujus nullum est in Scriptura vesti* 
gium . Et quod legere quidem non potui , quin totus interius , cxtc- 
rius que commoverer > est ultima ilia capitis sui clausula ) in qua ( prae« 

faoi 



* . 75 
fans Auctori honorem dico) mirabilem ausum fidentissimis exponit ver- 
bis inquiens : Audeo dicere . Igitur si Apostolus 3 dum inquit de Moy- 
se, aspichbat in remunerationem ^ non indicat motivum amandi Deum 
ex charicate Theologica , audcs dicere > mi Bolgeni > Verbum scriptum 
non modo lumen non dare recte procedere volentibus^ sed tenebras 
potius ofTundere , unde a recto aberrent itinere ? Modestiam hie tuam 
desiderabif , qui tranquillo animo verba perpendat . Jam vero priusquam 
expendamus Scripturae Sacrx testimonia, quae ab Auctore hinc inde 
congeruntur ) eorvrnque planum) et germanum sensum definiamus ) amor 
benevolentiae Theologorum ex utroquc Testamento Veteri , et Novo 
probandus est largiter , et accurate iirmandus . Sic enim fiet ) ut Lec- 
tor ) causa cognita ) per se ipse judicet ) qua animi moderatione scrip* 
tum a Bclgcnio sit, nullum extare vestigium in Sacra Pagina amoris 
benevolentiae Theologorum . 

s. I. 

Amor benevolentta erga Deum adco non repugnat Scripto Verba , ut 

ex eo potius evidentissime demonstretur , et prima quidem , ex 

intimatione fraecepti iiligendi Deum . 

4* /^uamvis alia non essent Scriptural loca ^ ex quibus verus amor 
V^ benevolentiae erga Deum demonstrari posset , ea sola suffice- 
rent j in quibus tum in Veteri Testamento , rum in Novo in- 
timatur omnibus piaeceptum amandi Deum ex toto corde . Profecto in 
Deuteron. cap. f). sic scribitur : Diliges Dominum Deum tuum ex tota 
corde tuo , ex iota antma tua , et ex tota fortitudine tua . Id ipsum fe- 
re habetur cap. 10. Et nunc Israel^ quid Dominus Deus tuus petit , m« 
si ut timeas Dominum Deum tuum , et ambules in viis ejus 5 et diligas 
eum^ et servias Domino Deo tuo in toto corde tuo , et in tota anima tua . • . ? 
Idem praeceptum iraditur apud Math. 22. ubi et tria ilia proponuntur 
ex toto corde tuo^ et in tota anima tua , et in tota mente tua: apud Mar 
cu(ti autem cap. 12. quatuor cxpximoiitur ex toto corde ^ et ex tota ani- 
ma , et ex tota mente , et ex tota virtute . Quae omnia habentur in Lu- 
ca cap. lo. nisi quod pro tota virtute , legimus ex omnibus viribus tuis. 
Jam vero in hac multiplici intimatione praecepti nullum exprimitur mo- 
tivum diligendi Deum praeter illud , quod contmetur in verbis ipsis di* 
ligendi Deum ex tota corde. Est ne in verbis ^psis motivum aliquod 
diligendi ? Est sane motivum maximum, nobiiissimum obvium omnibu<s, 
ncmini qnantumvis tardo, rudi , et ilhterato non plane ccgnitum . Quid 
est enim Deus? Nullus, credo, Fidelium non respondebit statim illud 
Bcrnardi lib. 5. de Consider, ad Eugen. quod etiam frequentissimc le- 
gitur ipud caetcros Ecclesiae Patres : Deus est id ^ quo nihil melius ca* 
gitari petest . Id enim omnes homines fide tenent ) rudes ^ literati , se- 

k 1 nes « 



7(5 
ncs , juvcnes , ct parvuli j viri , ct facminae . Omncs sine duKo crcdurt t 
id illis significari , cum audiunt nomen Dei . Bonitatcm inceliigunt irfi* 
nrani) ct Bonum amabile super omnia bona . Ergo percipiunc nomca 
Dei audiences maximum mocivum amabilicatis, id nempe , quo nihil 
potest esse melius , id, quod est infinite bonum, id , quod est ir.fini* 
te dignum omni amore nosrro. Itaque cum jubemur Deum amare ex 
toco corde , nullus est, qui non inceiiigat , Deum a se amanduoi es* 
se ) quia talis est, quia est infinite bonus, quia est infinite dignus a- 
more nostro . 

5* Prxcerea non modo jubemur Deum amare, sed et ilium amare 
ex toco corde, ex (ota anima , ex tota vircute, ex toca fcrcitudinC) 
ex tocis viribus . Jam vero qui Deum amaret ex alio motivo , quod 
Deus ipse non esset , vel quod in Deo non sit , plane convinccretur ^ 
Deum non amare ex toto corde , mente , vel amma , non enim {to- 
turn cor ) mencem , ec animam m D;:o una collocaret , eique soli sc 
uniret affective totum , non ei se totum subjiceret , et incc^re trade- 
ret , ut ejus esset, ec non sui . Si eniai ab alio, quod Dcus non ef« 
set, vel parcialiter m:)verecur ad amandum , non amaret propter De- 
um solum , sed amiret eciam piopcer illud , a quo moveretur . Non 
jg'Cur amirct Deum ex toco corde. Q^ure recre dixit S. Thomas 2. 2. 
q. 82. jid cbaritatem pertinet immeJiute , quod homo tradat se ipsum 
Deo 5 adb(€rendo ei per quamdam spiritus umonem . Ubi mocFvum amo* 
ris non esc precise adh^sio , hxc en m esc amor i^se , sed Deus , cui 
amans per amorcm unitur . Similicer S. Dionysius 4. de Divinis No« 
min. docet , amorem non sinere amantes sui ipsofum esse I sed eorum^ 
qute amant . Unde Aposcolus : Vivo ego ^ jam non ego y vivit ver$ in 
me CAri//tt/ . Pone igicur motivum anions dicere quidquam aliud , quao 
quod per nomen Dei significacur , verbi gracia possessionem Dei , «^i- 
sicnem Dei , vel fruitionem Dei , et evidcncissiiiium erit , non amari De- 
um ex^toto corde , siquidem amacur etiam propcer possessionem , visio* 
nem, et fruicionem , et non propter Deum jolum, nee in eo solo coK 
locabicur totum cor , tota anima , ec tota mens , sed etiam in alio > 
quod non est Deus . 

6. Clara sunt omnia in amicitia honesta natural! , quam depinxi* 
rous in Proleg, 5. Qiiis enim dicat, amicum ex toto corde, seu men- 
te amare alcerum , si non ilium amac propter se , vel propter solam 
bonicacem in illo exiscencem ? Unde Tulliys ajebat , amandum esse ami- 
cum ex toto pectore . Quanto igitur magis verum est , amari non pos- 
se Deum ex toto corde, nisi amecur propcer se, propcer se solum, et 
propcer solam suam ipsius'Bonitacem infinicam, quam nobis reprarsen* 
tat nomen Deus} Profecco Sancri Patres ex hoc pratcepto diligrndi 
Deum ex toco corde unanimi conscn^^u nos docent , Deum esse dili- 
ger.dom propter se iprum . Qiiod et praxis renec Erclesiae idem ipsum 
doccntif iQ Catechismis, ut suo tempore cammodius demons trabimus* 

Nunc 



,17 

Nunc vero s^iis sit propcncrc Augustini , quocum csteri omnes con- 

stmiunt Patres , explicationem in tradicuni dc amore prstccptum* Sic 
ille inquit lib. I. de Doct. Christ, cap. 22. QuoJ enim propter se iili^ 
gendum est . in eo constltuitur vita beata , cujus etsi nondum res , tamen 
ipes ejus nos hoc tempore ccnsolatur .... Sed nee seipso quisquam fiui 
debet , it liquido advert as ^ quia nee se ipsum debet pr$pter seipsum di'* 
lig*re N scd propter illud , quo fruendum est . Tunc est quippe optimus 
homo cum tota vttu sua pergit in incommutabilem vitam , et tota afft^ 
ctu inbaeret tlli : si autem se propter se diligit , non se refirt ad Denm^ 
sed ad se ipsum conversus non ad incommutabile altquid convertitur ^ et 
propterea jam cum defectu aliquo se fruitur , quia melior est , cum totus 
bitret . atque comtringitur incommutabtli bono , quam cum inde vel ad 
se ip'^um relaxatur . Si autem te ipsum non propter te debes diligere , 
sed propter ilium , ubi dilectionis tua rectissimus finis est ) non succen^ 
seat alius homo , si etiam ipsum propter Deum diltgis . Hac enim reguld 
dilectionis dtvinitus constituta est: Dtltges ^ inquit^ proximutu tuum si* 
cut te ipsum : Deum zero extoto corde 5 et ex tota anima , et ex tota 
mente ^ ut emnes cogitationes tuas^et omnem vitam ^ et omnem inseltectum 
in ilium conferas , a qu9 babes ea ipsa , qutt confert . Cum autem ait | 
toto c$rde , tota anima , nullum vita nostr^e partem reliquit , quit vaca* 
re debeat , et quasi locum dare , ut alia re veht frui , sed quid quid aU 
iud diligendum venerit ^ illuc rapiatur ^ quo totus dilecti§nis impetus Cur* 
rit* Quisquis ergo recte proximum diligit. hoc cum eo debet age re ^ ut 
etiam ip^e toto corde ^ tota anima ^ tota mente dtligat Deum. Sic enim 
eum diligens tanquam se ipsum tot am dilectionem sui , et illius refer t in 
illam dtltctionem Dei , qua nullum a se rtvulum duct extra patitur > cu^ 
jus derivatiine minuatur* 

7. En tibi naturam , charactercs ^ ct notas certissj;^as amoris be- 
ncvolentiac crga Deiim , crga nos ipsos ) ct crga proxicnum , quae de» 
ducuntur ab Augustino ex praeccpto amandi Deum ex toto corde > ct 
proxinium sicut nos ipso*^. Porro dilcctio ex Augustino fi :ri debet prop^ 
ter Deum , propter ipsum) propter iihim > propter summam nempe , et 
infinitam Dei Bonitaiem 5 infinite amabilem , infinite dignam omni ho* 
nore , iaudc , ct obsequio . Praererca currit ^ rapitur , constringitur ^ per* 
git , inbaret , se confert , se refert in Dfum , quin rclaxetur j qain con- 
vertatur ad amantem , ^^ed ad incommutabile conversa , ad quod ct amans 
ipse , ct dilcctio , et fruitio omnino refcruntur . Q>jae verba exprimunt 
roanifeste amorem ilium extaticum benevolentiae 3 qualem descripqmus 
ex Dionysio , et Thoma . qui omnino neganc bunc amorem nobili^si- 
mumj et excellentissimum ad creaturam converti . sed sic ajunt^totutn 
inhaerere Deo ^ ut amans sistat perfectc m Deo > ut amans jam non sit 
sui , sed sit Dei solius, qui unice vivat in eo, rettnet in eo , in ipso 
imocrct, quia se tradit 5 et immediate Deo committit per amorem. 
Vivo ego , itcrum dico cum Apostolo ( diccDduin est enim saepius . ut 

res 



78 
res apte intclllgatur) Fivo ego ^ jam non eg$^ vtvit verb In me chrU 

stus . Tandem ex njotivo Dcum diligcndi propter ipsum colligic Augu* 

stinus ) cc nos ipsos a nobis diligi dcbcre propter ipsum , et propter ip» 

sum diligcndum esse proximum . Neque id tantum colligit S, Doctor , 

sed eciam illud subjicic , quod diligens recte proximuai hoc cum eo Je^ 

bet Mgere^ ut etiam ipse toto corde , tota anima j tota mente diligat 

Deum . Quod non solum exprimic amorcm benevolentise crga Dcuin , 

5c^ ct vcnssimum amorem benevolentiae erga proximum . 

8. Idem ipsum confirmacur ab Auguscmo cap. 27. ejusdem libri, 
ubi ex virtuce qiocivi amandi Deum propter ipsum aliam eciam elicit 
consecucionem , nempc Deum esse amandum plusquam nos ipsos • Oj0« 
nis peccMtor , inquit j in quantum peccator non est diltgenJus , in quan* 
turn homo MligenJus est propter Deum , Deus vero propter se ipsum . JBl- 
/i Deus cmni homine amplius diltgendus j amplius quisque debet Deum di* 
ligere ^ quam se ipsum. Hsec quar a nobis adducca sunt ex Augusciooi 
quxque juxca intimum , ec communem omnium sensum aptissime qua* 
dranc amori bcnevolentiae erga Deum, et proximum, quo, precor, 
inodo accommodari possunt amori concupiscentiae Bolgeniano f Nam 
prime: hie amor j si res bene inspiciatur, non est propter Dcum so- 
lum, sed etiam propter fruitioncm ( godimento ait Bolgenius). Se- 
cundo: amor ille concupiscentis non sistit in Deo, sed ad amantem 
convertitur . Tertio ; expJicari minimc potest, quo pacto ex amore con- 
cupiscentiae Bolgeniano proximo velim bonum , nempe dileciionem , pro- 
pter Deum . Quarto . Nee aliter salvarc potest Bolgenius , creaturam 
amplius amare Deum , quam se ipsam , nisi ad actum confugiens be- 
nevolcntiae , qtse juxta ilium est actus virtutis Religionis , cuji?s not) 
est Deum amare ex toto corde , sed ei cultum praebere . Actus igitur 
concupiscentiae Bolgenianus non est impletio pra^cepti diligcndi Dcum 
ex toto corde , mente , arrima , et fortitudine . 

p. Non nego, inquit Bolgenius , Deum esse amandum propter SC) 
quin ego ipse aperte seme! , iterum , et tertio profiteer Deum esse a- 
mandum propter se, sed ct illud contendo, amari non posse ab ho- 
mine nisi ut bonum ipsi delectabile , ipsi tribuens foelicitatem ^ ei que 
communicans beatitudinem . Hxc est aequivocatio Bolgenij a prima in- 
cipiens Dissertationis pagina , et ad ultimam usque Declarationum con- 
tinuata . Pugnantia plane sunt ilia : amo Deum propter ipsum : amo Df- 
um ut wiibi delectabilcm : si ad unum actum pcrtinere contendat . Amo 
Deum propter id unum quod est Deus: amo Deum ut mibi duturum <f- 
ternam foelicitatem . Namque primus amor unice movetur ex infinita 
Dei bonitate ; alter vero non solum concipitur ex Bonitatc Authoris 
aeternae foelicitatis , sed etiam ex fcelicitate ipsa. Porro bonuui dcle- 
ctaSile qua tale vel esse delectationem ipsam ; vel saltem illam inclu« 
dere , satis , super que demonstratum est Prolegomeno 2. , et , ut cre- 
do, rationibus non facile solvendis. Sed vero non agamus cum tanta 

sub* 



19. 
subtilitatc ( quae tamen sola discutcre potest naturam obscuram objc^ 
cti ) et illud demus , bonum delcctabile {$1 esse ^ quod potest delect ationem 
causMre : qua* quidem notio exhiberi videcur ab ethymologia nominis • 
Nee in hoc sensu fieri unquam .potest , ut amet quis bonum , quatc* 
nus potens detectationem causare , quin vel eo ipso delectationem amet. 
Tarn hoc mihi videtur impossibilc 9 quam quod quis velit medium uti« 
le ad aliquem fineiti , quatenus utile est ) quin ec finem ipsum attin« 
gat • Amac quis pocionem ut utilem ad sanitatem , amat item eamdem 
ut sibi delectabilem , seu proportionatam ad delectationem causaxidam') 
quid discriminis inesc inter duos illos amores ? Plane nihil ad rem^ 
de qua di<;putamus . Nam uterque actus movetur ex eo, quoil facit per- 
tionem amabilem ^ prinaus nempe a sanitate 3 et alter a delectatione • 
Et hxc est ratio ) propter quam Durandus, ut supra vidimus , conten* 
debar , amorem Spei Theologicc concipi ex beatitudine formali , nc 
scilicet Deus ordinaretur ) quod nefas est , ad rem ahquam creatam ^ 

10. Sed ut Durandus veritatem non tenuit , quia^non consideravit | 
Deum non amari in Spe Thcolbgica praedse propter formalem bcati* 
tudinem , neque propter nos , sed beatitudinem complete sumptam a* 
mari nobis ut subjecro per beatitudinem perficiendo ; ita Bolgenius a 
vero discedit , dum duo ilia uno in actu nititur conciliare : amo Deum 
propter ipsum solum : amo Deum ut mibi delectabilem . Opus est igitur > 
ut hic ukimus attingat etiam parcialiter delectationem ipsam , quat si« 
mul cum Deo constituac objectum motivum illius amoris • At vero Dcus^ 
inquicc aliquis , est Supremum Bonum honestum : est ergo Supremum 
Bonum Delectabilej seu potens causare supremam delectationem. Vc* 
rissimum id quidem , ct extra omnem contentionem ab omnibus ponen* 

-dum . Sed ne obrepat acquivocatio 5 duo hic consideranda . Primum : 
omRC bonum honestum hoc in sensu e$s« delectabile ^ licet non omne 
delectabile sit honestum. Unde cum quis honestum jam habet) quod 
amavit > et desideravit, dc illo delecratur , et gaudet. Et hrc est ra- 
tio propter quam charitati Theologicae suum etiam gaudium , suaque 
delectatio rcspondec de Deo ; sed non est delcctario de Deo partici- 
pato 5 ut saepius diximus , sed de bonis ejusdem Dei . Secundum : amo* 
rem benevolcntiae tendere in illo sensu in Deum Supremum Bonum Ho- 
nestum , et Supremum Bonum delcctabile j potens efficerc delectatio- 
nem summam . Hare enim potentia summa delectandi est ipse Deus ^ 
quam tamen sic amo ^ ut in ca sistam, et non revertar ad me dele- 
ctationem trahens . Me quippe movet Suprema ilia Honestas ^qus est 
in re potentia summa delectandi . Qiiod Theologi brevibus illis verbis 
in Schola receptis apte explicant dicentes , amare nos Deum Supremum 
Delectabile specificative sumptum , non autem reduplicative qua tale , 
vcl Deum in se delectabilem , non autem ut nobis delectabilem . 

11. Dices in gratiam Auctoris : Prarceptum diligendi Deum inti- 
matur nobis cum aliquo ad nos aspectu 1 vel respectu ^ cum dicitur , 

Deum 



So 

Deum fuum^ Domtnum iuum ; ergo ct amor, ex quo illud impleatur ^ 
debet esse amor concupiscenciae : talis enim esc amor id respiciens ) 
quod ad nos pertinet . Mala prorsus consequentia 5 ct qua? miniroc pro* 
batur ex ratione subjuncta • Duo hie sunt accurate observanda ) nimi« 
rum cognitio amorem praecedcns , et amor per cognitionem regulatus. 
Judicium Fidei amorem regulans nobis repracsentat objectum ad nos pcr^ 
tincns, sub aspectu ; et respectu ad nos . Ncque enim amare possum , 
nisi objectum , quod apprehcndam mcum , ad me pertinens , mihi coih 
veniens hoc , vel illo genere convenientiae juxta ea , quae late dedi , 
stabilivi , atque firmavi Prolegomcno 5. At amor per banc cognicionem 
regulatus non tendit necessario in bonum ut mihi conveniens , sed ia 
bonum saepe tendit sine conversione ad amantem . Et tunc amor illc 
est verissimus amor benevolenciae sistens in objecto sine rciexione kd 
creaturam. Hoc esc enim, quod ajebat S. Thomas: Quamvis unicuim 
que sit amabile , quod sibi est bonum , non tamen oportct quod propter 
hoc ametur , quia est sibi bonum , cum amicitia non retorqueat ad se ip^ 
sam bonum , quod ad alterum optat . Item : Hon it a creatura amat Deum 1 
quod bonum totius ad se referat , sed potius ita quod se ipsam referat in 
bonum totius . Ob eandem rationem exclud^bac Augustinui ab amore 
char<tacis conversionem , relaxationem ) et relationem ad amantem • Uq« 
de Suarius . ut vidimus , non explicat communem divisionem amorisex 
eo quod judicium bonitatem objccti reprapsentans iilam nobis proponat 
sub aspectu ad amantem) vel sine respectu ad ilium , sed ex eo quod 
amor sistat in objecto absque conversione ad amantem , vel non ita 
sistat in objrcto, et ad amantem rcgrediatur .At cl. Auctor totus est 
in perpendenda natura cognitionis prarcedentis amorem , et naturam 
ipsius amoris non bene considerat , nee speculatur attente . Non est 
contra naturam amoris benevolentiae j quod judicium proponens objeai 
bonitatem ) illam nobis reprarsentet in ordine ad ncs , si modo actus 
voluntatis feratur in illam secundum se , et sine reflexione , vel con- 
versione ad amantem , qua in re continetur essentia amoris benevo- 
ientia? . 

12. Ut raagis declarentur ea , ct natura amoris bcnevolentiae ma- 
gis percipiatur , illud ad extremum adjungo , mihi esse ccrtum , et cx- 
ploratum omnino , posse quern in actum amoris benevolentix prodirc 
sub judicio ipso Fidei Spcm Theolog'cam rcgulante . Exempli causa; 
ut quis clicere possit actum Spei christianac , prapcedat , necesse est 1 
hoc Fidei judicium , aut simile : Credo Deum optimum Maximum ae- 
ternam mihi fcelicitatcm pron isisse , eumque paratissimum esse ad con- 
ferenda auxilia , ex quibus illam promeream . Hoc fidei judicio praelu- 
cente potest voluntas ex gratia Dei actum elicere Spei Theologicae • 
Sed cum voluntas sit libera in suis actibus eliciendis , et possit in ob- 
jecto proposito moveri ab hac , aut ilia bonitate in illo resplendence) 
potest per gratiam Dei sublevari ad eliciendum actum charitatis , sea 

be* 



8c 

benevolentiae , roota scilicet ex sola Dei bonitate » quar talis est , et 
tanta 9 ut ita liberaliter promittat beatitudinem , et media ad illatn con- 
sequendam necessaria • Profecto actus hujusmodi est Dei vcrus amor 
ex toto corde ^ sistens in Deo ) et ad amantem non reflectens > ut qui 
non intendit a Deo sibi aliquid proTenire, sed totum se Deo imme« 
diate tradere > ei se committere , et inhaerere ) illi subjiei , et fieri ju* 
ris Divini • Ex his ) quae tractata sunt nobis , constare satis existimo 1 
non posse creaturam amare ex toto corde Dcum , quin eum amet prop* 
ter ipsum solum ) sic ut ratio tota amoris motiva sit Deus unus ; et 
licet interdum proponatur Deus sub aliquo respectu ad commodum > 
sive utilitatem creaturae ) necessarium non esse 3 ut sub illo respectu a* 
metur a creatura , cum possit ea pro sua iibercace sublevari per gra- 
tiam Dei ad amandam Bonicatem tantam 9 ac talem ^ quantam , et qua- 
lem esse cognoscit ex ejusdem difTusione.Et haec esse solet praxis ani« 
marum amore Dei aestuantium, ut ex dicendis abunde constabit. In* 
rerim Auctorem rogo ) ut banc meam ab Scriptura probationem atten- 
te consideret. Namque eum spero a mentis suae praeoccupatione mo- 
Ycndum ) si pro animi aperta bonitate separet ea , quae interveniunt in 
judicio regulativo amoris ab illis ) quae amoris sunt propria j eique cohip 
petunt ex sua natura. 

§. JL 

DemBfistratur secunJo ex amore Dei spontaneo^ laude^ 

gaudio ^ et complacentia de bonis Dei in 

Scriptura commendatif^ 

ig. /^ertum est, ita frequenter in Scriptura commendari nobis amo* 
V^ rem erga Deum spontaneum ) iaudem Dei ^ confessionem lau- 
dis ) et gaudium in Deo, aliosque ejus geieris afTectus praedicadonis 1 
et laudis Attributorum Dei , ut si loca cmnia producere vellem , Ion- 
gior sane , quam par est , excurreret demonstratio • In Psalmis David 
saepissime occuriunt afTectus isci : Omnir terra adoret te , dicitur in Ps. 
6%. et psallat tibi , Tsalmum dicat nomini tuo . Psal. 94. Venite , exuU 
temus Domino , jubilemus Deo salutari nostro ; praoccupemus faciem ejus 
in confessione 3 et in V salmis jubilemus ei . Item • Quoniam Deus magnus 
D$minus et Rex magnus super omnes Deos. Ps. j2. Exuttate justi in 
Domino • • • • Confitemini Deo , quoniam bonus • Confiteantur Domino mi^ 
sericordiie ejus y et mirabilia ejus filijs hominum Ps. g. Lietamini in Do* 
mino ) et exult ate justi , et gleriamini omnes recti corde • Sed vero aflfe* 
ctus 3 qui magis est obvius apud Regium Vatem 1 est laudis confessio 
facta Deo s quoniam bonus est y in qua exprimitur accurate bonitas Dei 
tanquam motivum formale laudis. 

14. Non negat Bolgenius actus istos,quos potius frcqueotcs sup* 

1 po* 



8t 
ponit in Scriptura Sacra 9 sed uno verbo 9 nullaque reddita radone cos 
refert ad virtutem Religionis , cujus tamen nacuram 9 propriccatcs , et 
actus convincitur non b^ne considerasse . Enimvero Religio cendit ad 
Deo cultum exhibendum, unde actus elicitus a Religione est affectus 
ad divinum cultum ) non cultus ipse . Quare actus immediate prove- 
niens a Religione 9 ut ostensum , et firmatum est Prolegomeno 7. est 
velle exibere cultum Deo debitum 9 velte coniiteri Deo 9 et quidem coq-» 
fessione laudis , velle laudare 9 velle gratias agere 9 velle petere 9 tfcUe 
postulare 9 vtlle obsecrare 9 et sic de aliis ; at confiteri 9 laudare 9 grti^ 
tias agere 9 petere , postulare j obsecrare 9 cum sint ipse culcus , non sunt 
actus immediate eiiciti a Religione 9 quae in illis invenit rationem cuU 
tus 9 sed eiiciti ab aliis virtutibus 9 prout fuerit objectum formale cu- 
jusquc actus . Petit quis verbi gratia a Deo aeternam beatitudinem ex 
affectu ad aeternam foelicitatem 9 petitio ilia erit quidem Dei cultus 9 
sed aflfectus per petitioncm expressus pertinebit ad Spem Theologicam. 
Confitetur quis eonfessione laudis Deo 9 quoniam bonus est 9 ilia con* 
fessio est quidem Dei cultus 9' sed afTectus in confeisione insinuatus est 
verus Dei amor benevolentix 9 vel gaudium de bonis Dei • Idem est 
de sacrificio laudis 9 in quo reperitur ratio cultus 9 qua racione respici- 
cur a Religione tanquam actus impcratus > sed vero afTectus ille inte* 
rior 9 in quo sacrificium laudis continetur 9 ad Charitatem pertinet 9 
. praesertim si fiat gratis 9 spontanee 9 seu voluntarie • Nee enim cond« 
pi mente potest hoc laudis Sacrificium voluntarium , vel Dei confessio 9 
quoniam bonus est 9 ita nimirum ut quod confitetur lingua , teneat affec* 
tus 9 sicut scribebat Ambrosius lib. 4. de Sacram. cap. 5. 9 quin vera 
erga Deum habeatur interna benevolentia per actum amoris 9 deside- 
rii9 seu gaudii de bonis Dei* Sanctorum explanationibus explicanda 
res est. 

15. S. Augustinus in Enarrat. ad Ps. 53. in quo legimus : Volun* 
tarie sacrificabo ttbi 9 ft confitebor aomini tuo , Domine , quoniam bonum 
est 9 ita exprimit sensum suum 9 ut manifeste designet amorem benevo* 
lentiae: Dicamus^ inquit9 ut possumus ^ quid sit ^ voluntarie sacrificab$ 
tibi .... Quid faciam ? Quid offeram , nisi quod ait , sacrificium laudis 
honorificabit me ? Quare ergo voluntarie f Quia gratis amo , quod lau- 
do . Laudo Deum , et in ipsa laude gaudeo .... Laudetur ( Deus ) vo^ 
luntarie 5 laudetur charitate . Gratuitum sit , quod amatur , et quod lau* 
datur . Quid est gratuitum ? Ipse propter se 9 non propter aliud . . .Vo^ 
luntarie sacrificabo tibi. Quare voluntaries Quia gratis . Quid est gra^ 
tis ? Et confitebor nomini tuo Domine 9 quoniam bonum est : ob nihil aU 
iud^ nisi quia bonum est • 

16. Idem plane dicit S. Doctor in Enarrat in Ps. 84. Invenimus^ 
ait 9 aliquid , quod libera voluntate faciamus > Inventmus plane 9 cum ip» 
sum Deum amando laudamus . Hoc enim libera voluntate facis , quando 
amaf y quod laudas^ non enim ex necessitate^ sed quia placet . Undeju^ 

sStis^ 



8j 

stis ) it Saudis placuit Deus ettam flagtllans eos ... Hoc Jixit ille lau* 

iator ejus : in me sunt Deus vota tua , quie reddam laudationes iibi . 

17. Haec Auguscinus, ex quo habemus, laudem gratuicam , et sa« 
crificium voluntarium laudis non esse actum immediate elicitum a Re-p 
ligiooe ) sed esse aroorem spontaneum , gratuitum ^ ec voluntarium ^ at*^ 
que adeo verissims benevolentix , quia laus ) sacrificium , ec confessio 
fiunt ex motivo illo excellentissimo 3 quoniam bonum est ^ ob nihil aliudy 
nisi quia bonum est ) fropter se , non propter aliud. Quod fieri mini* 
me .potest nisi per internum sacrificium, et traditionem immediatam 
creaturae ad creatorem, cui per intimam unicnem amoris traditur, sic 
scilicet ut jam non sit sui juris , sed Creaioris • Hoc est enim creatu- 
ram magis Deum diligere ) quam se , ut opcime expressit idem August, 
lib. 83. quest, q. g(5. per Ilia vetba : S^d cum Deus magis diligitury 
quam animus , ut malit homo ejus esse 5 quam suus , tunc vero animo ) 
summequi consulitur cor port « nobis id non curantibus , aliquo appetitu sa^ 
tagente ^ sed tantum prompta , et oblata sumentibus . Cui est conformz 
sententia , quam ex ipso scribit Muzzarelli Opusc. de mot. amoris p. I. 
Jam te solum amo ) te solum sequor ...tui juris esse cupio. Concinit cum 
Augustino S. Thomas in amoris explicatione per internum hominissa^i 
crificium , et traditionem ad Deum ) ut jam alias insinuavimus ; sed ta*< 
men ejus verba integra , quae habentur 1. 2. q. 82. art. 2. ad i. exa- 
randa hie sunt) quia etiam ponunt in medio discrimen inter Charita* 
tem Theologicam , ac Religionem infusam : Ad Charitatem , ait ; per- 
tinet immediate ^ quod homo tradat se ipsum Deo , adharendo ei per quan- 
dam spiritus unionem . Sed quod homo tradat se ipsum Deo ad aliqua ope^ 
ra divini cultus ^ per tinet ad Keligionem ^ ^mediate autem ad Charita- 
tem^ quie est Religionis principium . En quam acute tradit S. Doctor^ 
hominem ex Religione tradere se ipsum immediate ad opera divini cui* 
tus , mediate autem ad Deum ; contra vero ex Cbaritate se ipsum tra« 
dere immediate Deo , mediate autem operibus divini cultus • Est enim 
Charitas principium Religionis , eamque movet ad suos actus, quamquam 
et interdum Religio a Cbaritate mota movet et ipsa ad alios actus 
Charitatis, uc fiet perspicuum consideranti ceconomiam , connexionemi 
et propinquitatem virtutum supernaturalium . 

1 8. Augustino ) et Thomas conformis est omnino'Bernardus in ex- 
pont nds confessionibus laudis , de quibus Regius Psaltes • Sic enim 
scribit iMellifluus Doctor Tract, de diligendo Deo describens sincerita- 
tem amoris, et ejus formate motivum , quoniam bonus. Ilia ^' inquam ^ 
vera , et sincera est charitas , et omnino de corde puro , et conscientia bo^ 
na , et fide non ficta fatenda est procedere , qua proximi bonum aque ut 
nostrum diligimus . Kam qui magis , aut certe solum diligit suum , coh'* 
vincitur non caste diligere bonum , quod utique propter se diligit , non 
propter ipsum . Et hie talis non potest obedire Prophets , qui ait , Con- 
fitemmi Domino, quoniam bonus. Confitetur quidem ^ quia fortasse b$» 

1 2 nus 



84 
ntif est fibi , ncn autem quia bonus est in se ( aadi Bolgcni voculas 

in se ) quas ab Scholasticis audire usque eo recusas ) • Qu/ipropter uo^ 
verit in se dirigi illud ab eodem Prcpbeta opprobrium : confitebitur tUn ^ 
cum benefeceris ei • Est « qui conjitetur Domino j quoniam potent est , et 
est ) qui confitetur , quoniam sibi bonus est ) et item qui confitetur , qu^ 
niam simpliciter bonus est • Eamdem doctrinam tradiderat paulo ante 
ail explicandum amorem castum , et sinceruni , ex quo anima sic amac 
Christum I non qusrens sua » ut amatur a Chiisto 9 qui nos qustsiviti 
unde possit talem amorem rependere ) qualem suscipit • Sic amat j in- 
quit ) qui dicit : Conjitemini Domino , quoniam bonus . Qui Domino con^ 
Jitetur ) non quoniam sibi bonus , sed quoniam bonus est ) hie vere diii^ 
git Deum propter Deum , et non propter se ipsum . 

19. Similes confessiones laudis ex amore benevotentiar prefects 
invcniuntur in aliis Scripture lociS) ut Eccles. 4:{. Benedicentes Domi» 
numy exaltate ilium ; major enim est omni laude . Imo difficile forsan e* 
rit , ullum designate Scripturae librum , in quo non ills contineantur . 
Juvat tamen anerre ex Apocalypsi duo loca, in quibus benevoleotis 
^audium expressius commemoratur • Primus habetur cap. 7. ubi Sancti 
in Coelo regnantes amore Dei inebriati ita canunt : Benedictio 9 et do* 
ritas ) et Sapientia 9 et gratiarum actio , honor , et virtus , et fortitude 
Deo nostro in Stecula Saculorum . Amen. Alter habetur cap. 19. Alle* 
luja y quoniam regnavit Domlnus Deus noster Omnipotens: gaudeamus y 
et exultemus , et demus gloriam ei . Quis autem dubitet , quin hoc Bea« 
torum gaudium sit gandium verissimar benevolentiae de bonis Dei in se 
consideratis , et quidem longe majus , longe que perfectius , quam gau- 
dium de propriis eorum bonis ) seu de Deo , ut ab ipsis viso ^ obten- 
to 3 seu participato? 

2€. Morem hunc benedicendi , et congratulandi Deo ex intimo 
benevolentis gaudio de bonis ejus didicit ab Ecclesia triumphante hie 
in terris Ecclesia militans, dum canit frequenter : Sanctus^ Sanctus , Sm* 
ctus Dominus Deus Sabaoth . Pleni sunt Ca^li et terra gloria tua . Ho* 
sanna in Excelsis . . . Gloria in Excelsis Deo . . . laudamus te , benedici* 
mus te ) glortficamus te , gratias agimus tibi propter magnam gloriam 
tuam • • . Quoniam tu solus sanctus > tu solus Dominus ^ tu solus Altis* 
simus Jesu Cbriste cum Sancto Spiritu in gloria Dei Patris . Amen . Et 
ut h labiis , ac corde non decidat haec amoris expressio , vel affcctuS) 
et hoc purissimum gaudium benevolentiae , quod teste S. Thoma 2. 2. 
q. 28. art. i. est gaudium in Spiritu SanctOy et de bono divino in se con* 
siderato , decrevit congruenter Ecclesia , ut post singulos Psalmos ad- 
derentur verba ilia dulcissima : Gloria Patri et FtUo , et Spiritui San* 
cto , et ut nullus dubitaret , hoc esse gaudium de bonis Dei intrinsc- 
cis , ita versiculus desinit : sicut erat in principio , et nunc , tt semper , 
€t in sacula saculorum. Amen. Ut vero res minime obscura illustri 
comprobetur cxeroplo ) placet hie afferre ^ quod R. P. Franciscus Van- 

dcr 



der Veken tradit in Appendice post Canontt exposltionem de Sancto nu* 
per a Pio VI. foeliciter regnante Sanctorum cestui adscripto. Ferunt ^ 
( inquit pag. 205. ) B. Gasparem Bonum ex Or dine Minimorum verba 
ista: Adoramus te , quoniam tu solus Sanctus , tu solus Dominus, tu 
solus Altissimus Jesu Christe ) semper babuisse in corde > semper in ere^ 
adeo ut ducenties per diem repeteret , atque bine inter familiares vix alio 
nomine ^ quam Tu solus Sanctus compellaretur . Kimirumjesti amor apud 
illius animum obtinuerat 9 nt in suo Dilecto gloriosissimi tituli eum miri^ 
fice oblectarent: quare nunc debitos gratulando^ nunc ab omnibus agnosci 
txopiando , nunc infima submissiene deferendo ^ satiari non poterat . Ita 
celebrat Scriptor ille piissimus juxta ac Sapientissimus Exiroium B. Gas* 
paris Boni amorem erga Jesutn , qui unus in ejus corde regnabat. 

21. Quae hucusque commcmoravinius loca potissimum respiciunt 
bona Dei intrinseca ) de quibus aoims sanaae ex intima benevolentia 
congaudent • Circa bona autem extrinseca Dei tendit etiam aflfectus in 
Deum propter ipsum turn per amorem benevolentiae , ea volendo Deo 
ut amico y turn per desiderium benevolentiae , ea illi desiderando > turn 
per gaudium benevolentiae ei congratulando • Cujus rei multa sunt etiam 
Scripturae Testimonia 9 quae in decursu Operis proferemus , praesertim 
probatione septima . Nunc vero unice observatum velim , bos actus be- 
nevolentiae elici minime posse a virtute Religionis ^ ut quae Deum non 
attingit immediate ut objectum quod ^ sed cultum ipsum resplendenteni 
in praefatis actibus , qui proinde sunt materia ) et objectum affectus im« 
mediate eliciti a Religione. Vultquis recitare exempli gratia Officium 
divinum ^ et hoc debitum persolvere > baec volitio ) seu affectus erga 
cultum in solutione consistentem est actus immediate eifectus a virtu- 
te Religionis ; at exolutio ipsa pertinere potest ad aliam viitutem j 
prout fuerit objectum illorum actuum > qui interveniunt in exolutione. 
Dicirur verbi gratia Credo in unum Deum ^ pertinet exolutio ad fidem. 
Dicitur Confiteor Deo , pertinet ad paenitentiam > vel ad contritionem 
perfectam , prout fuerit objectum , quod quisque sibi praefigit • Dicitur 
Expecto resurrectionem mortuorum , et vitam venturi saculi , pertinet ad 
Spem • Cumque in Psalmis mira sit afTectuum varietas > Humilitatis ^ 
Fortitudinis 1 Religionis , Obedientiae , Charitatis > mille quoque interve* 
niant virtutes 9 ut nemo non videt. Quod hie insinuatum est deexo* 
lutione Divini Officii) idem ipsum contingit in Sacrificio peragendo> 
ubi non sunt actus Religionis confundendi cum actibus aliarum virtu- 
tum . Ex doctrina tradita placet du{^icem conficere syllogismum ) qui 
ut Auctoris Systema omnino convolvit ) sic etiam admittit nuUam ex« 
ceptionem Theologicam • Sit primus • Confessio laudis , de qua Pro* 
pheta ) pertinet immediate ad Ulam virtntem 1 ex cujus objecto mo- 
tivo concipitur : atque concipitur ex objecto motivo Charitatis quo^ 
niam bonus: ad banc igitur virtutem elicitive pertinet. Fit ergo a Cha* 
ritate ^ etiamsi a Religione imperetur . En alter : Ad virtutem Reli* 

gio. 



96 
gionis unice pertinet immediate affectus internus tendens in coItQin Deo 
prtestandum ; scd confessio laudis faaa Deo > quoniam bonus , non est 
affectus intrrnus erga cultum^ sed ipsa est cultus Deo prrstitus: ergo 
non fit immediate a virtuce Religionis ^ sed est materia circa qaam vci* 
satur Religio. 

§. I I L 

Demonrtratttr amor benevolentU ex illis Serif tur^ lotis , f v quibus 
constat cbaritatem esse veram Dei amicitiam . 

21. Qunt in Sacra Pagina innumera locaj in quibus exprcsse com« 
i3 mendatur charitas tanquan vera ) propria ) et perfecta ami« 
citia hominis ad Deum • Judit. 8. Abraham Dei amicus effictus est . 
Psal. 138. Himis bonorati sunt amici tui Deus • Cant. 5. ComeJite ami- 
ti Sapient. 7. Participes facti sunt amicitae Dei. Isai. 41. S^men Ab» 
rabic amici Dei. Quo rcspexit Jacobus in sua Canon« cap. 2. inqui* 
ens • Abraham amicus Dei appetlatus est • Luc. 1 2. Dico autem vobis 
amicis meis . £t Joan. 15. Vos amici mei estis. Unde et Trideo* 
tinum Ses. d. cap. 7. inquit de justificato , quod ex inimico fit amicus. 
Produci possent et alia , sed ea sunt satis , superque , ut res ista ad fi« 
dem pertineat 3 vel sit saltern proxima fidei • Est igitur charitas habi« 
tualis amicitia quasi habitualis hominis ad Deum > et charitas actualis 
amicitia actualis. Jam veio sine benevolentia amicitia esse non poresti 
non solum in amicitia naturali bonestaj quz ex Philosophis duonun 
est benevolentia reciproca ) sed potissimum in amicitia supematurali > 
quae ex S. Thoma est maxime bonesta . Consequens est ergo > quod 
charitas actualis ^ quod dilectio , quod amor Dei hominem justificaos 
sit vera benevolentia . Alioquin si dilectio ) seu charitas actualis homi* 
nem justificans non esset vera benevolentia 9 homo se ad Deum coo- 
vertens per illam dilectionem s atque adeo justificatus ^ non esset Dei 
amicus. Quo igitur pacto verum erits quod Tridentinum affirroat jW^ 
tijicatum ex inimico fieri Dei amtcum . 

ig. Ut hoc principium certissimum ex amicitia desuniptum om- 
nium oculis subjiciatur , revocanda in memoriam nonnulla , qusc dis* 
cussimus in Prolegomeno 5.3 et quae sola satis mihi esse videntuc ad 
demonstrandum ) esse prorsus rejiciendum systcma Bolgenij , utpote mi- 
nus congruens cum Scripturae testimonijs nuper exaratis . Diximus il» 
primo: triplicem excogitari posse amicitiam, utilis^ ddectabilis ^ & bo* 
nesti , et amicitiam utilis , et delectabilis non esse verani , cum in eis 
ametur utilitas , et delectabilitas , non persona , ad quam habetur ami- 
citia • Secundo : solam amicitiam honestam esse veram amicitiam , in 
qua una amatur amicus propter se ) et intercedit vera conjunctio bc- 
nevola inter amicos ^ quod quidem demonstratum est ex placitis Philo- 



«1 

sophoram > quia udus sit aliquis in re ista dissentiens , atque id ipsu^n 
docere Pacrcs capite sequent! ostendemus • Tertio tandem : banc ami« 
citiam honestam in duplici genere conscitutam esse. Aut enim est a* 
micitia aqualitath > et inter personas yersans omnino aequales ; aut ex* 
cellentU , ubi non servatur inter personas in diversa dignitate constitu* 
tas xqualitas alia > quana proportionalis > quia unaquaeque alteri tribuit 
id honoris , officij ) amorisi seu obseqili) 9 quod unicuique pro sua con- 
gruit conditione • Ejus esse generis amicitiam omnium perfectissimam 
inter Cteum, et hominem justum, nemo iguorat. Et de ilia intelligi- 
tur ) qjod Hieronymus scripsit in Micb. 7. Amicitia parcf accipit , aut 
facit. Videns enim Deus insequalitatem magnam inter naturamdivinam, 
et humanam voluit pro sua infinita bonitate^ et inenarrabili dignatia^ 
ne hominem elevare ad statum siipernaturalem ^ eumque per dona gra- 
tis constituere in dlvina ordtne 9 sic ut fieret divinas consors naturse ^ 
ct acceptus ad eumdem beatitudinis ordinem . Igitur homo ita per gra- 
tiam elevatus ) et acceptus ad gibriam habet jam zqualitatem illam pro-^ 
portionalem ) ut ad excellcntia amicitiam admittatur > supplente nimi- 
rum Dea ex maxima sua di^natione ) qaod perfectae , quae Deum in- 
ter et hominem esse non potest , aequahtati deficit • 

24. His igitur positiS) negari non posse videtur, benevolentiam 
hominis erga Deum , per quam ei vult intrinseca bona ) et procurat 
fxtrinseca ) esse per se se illam actualem charitatem ) et amorem for- 
roalem, quae ex parte hominis amicitiam coqjplet, non aliter ac be* 
nevolentia Dei ^ qua vult nobis bona , quae colllfert ) est amor verissi- 
mus, et illud idem, quod ex parte Dei amicitiam perficit. Sic enim 
servatur aptissime proportio 9 quae inest inter amicitias honestas natu<- 
rales 9 quae, ut vidimus, reciproca duorum benevolentia conficiuntur • 
Nee enim gratia naturam destruit, sed cam potius perficit 9 ut insi* 
nuavimus y et quod perfectionis 9 nobihtatis , et excellentiae iQ amici* 
tia naturali honesta rcperitur, invenitur sinedubio^et ratione quidem 
excellentiori , in amicitia supernaturali honestissima . Hcc nisi admit- 
tat Bolgenius et clara 9 et perspicua y et juxta omnium sensum ubique 
recepta , en tibi paradoxa 9 quar velit 9 nolit > admittenda sunt ilii • 
Primum, charitatem actualem non esse per se se veram 9 et actualem 
amicitiam , quod sane pugnat cum testimonijs Saaae Seriptarae 9 que 
supra dedimus . Ratio est 9 quia juxta ilium benevolentia est actus Re« 
ligionis 9 non autem actus Charitatis . Secundum 9 Charitatem habitua- 
lem non esse propter eamdem rationem per se se amicitiam habitua* 
lem 9 sed talem esse unice complexun ex habitu Charitatis , et ex ha- 
bitu Religionis 9 quod nemo somniavit • Tertium 9 hominem recens ju* 
stificatum per suum ilium amorem 9 ex quo Deum dili^it ex toto cor- 
de 9 non esse ex virtute ipsa justificationis amicum Dei , quod est ma- 
nifcstc contra Tridentidum supra laudatum • Ratio est manifcsta 9 quia) 

fa- 



ss 

facente Bolgenio ) sine benevolentia non datur amicida » actus aotein 
ille justificativus non est benevolentia • 

a J. Si vero Auctor dicat ^ benevolentiaan consequi necessario so- 
urn ilium amorem ) non ideo quidquam proficic • Namque obstat i. 
quod ex virtute atnoris illius ex toto corde jam homo intelligitur )o« 
stificatus ; ergo jam intelligitur amicus • Quod si autem justificatus noo 
est ) actus ille benevolentiae » seu Religionis vim habebit justilicandi , 
quod erit mirabile. Obstat 2. quia non est unde lepetacur coooexio 
sic arcta inter amorem ilium concupiscentiae propria fcclicitatis ^ et a* 
ctum 5 per quem quis Deo velic bona ejusdem • laio superius proba* 
tum est efiicaciter ) noo esse tancam inter eos actus connexionem • Coi 
enim desiderare non possim seternam meam foelicitatem exintioao ani< 
mi affectu ^ nihil interim cogitans de cultu D^o prxstando ? Ommit* 
to ) benevolentiam Dei erga nos esse non posse actum Religionii . 
Quid igitur erit? Actus scilicet amoris • Unde qusrrnte Bernardo lihi 
5. Consid. ad Eug. Quid est Deusi Respondct • Est benevolcuiissimM 
voluntas nos sid benevolentiam informans • Id est ) amor increatus nos 
ad amorem informans. Ommitto , benevolentiam nostram ad proxi* 
mum esse veram actualem Charitatem , veramque ad ilium amicitiaoi ; 
nee tamen in hac amicitia intcrvenit actus Religionis • Quod idem ar^ 
gumentum fieri potest in amicitia naturali honesta , in qua excogitaii 
non potest) ad quam virtutem benevolentia pertineat , si non est a* 
mor) ut inductione facta per morales virtutcs firmavimus in Prolego* 
meno 5. Hsc ) aliaque multa , qur facile occunent argumenti ma« 
teriam ) seposito partium studio , consideranti , explicare debuisset Bol- 
genius , siquidem fidem facere leaori desiderabat ^ dum scripsit » ami- 
citiam esse non posse sine benevolentia . et benevolentiam non esse a* 
morem , sed aaum virtutis Religionis . Quod ego dictum adeo noo 
probo ) ut existimem , tres ipsas Dissertationis partes vel ex hoc uoo 
amicitiae capite reprobandas esse • 

§. I V. 

Demonstratur amor benevolentia ex illis Scripture hcis ^ 

in quibus Dei perfectiones ittfinita proponumtur 

bominibus contemplanda • 

26. "plena est Scriptura Sacra clausulis , versiculis , et expressionibiis » 
X quae altissimum Dei Nomen repraesentant nobis , et ejus infi- 
nitas perfectiones ante oculos ponunt . F^o sum ) qui sum , dictum est 
Moysi ( Exod. g. ) Qui est ) misit me ad vos . En Dei nomen in a- 
moris signum ostensuni Moysi , cui etiam dicenti Exod. ;}• Ostende 
mibi gloriam tuam , responsum est : Fgo ostendam omne bonum tibi • En 
infinita Dei bonitas . Unde Christus apud Lucam ) et Mathxum nos 

in- 



instruic diccns : nemo bonus j nisi solus Deus . Similiter proponitur no- 
bis Dei aeterritas . Daniel. 7. Antiquus dierum . Immutabilicas . Jacob. 
I. Afud quern non est transmutatto ) nee vicissitudinis obumbratio . In* 
coroprchensibilitas . Ps. 38. et 85. Domine quis stmilis tibi} cc Ps. 88. 
Qu^is in nubibus ixquabitur Domino , stmilis erit Deo in tiliis Dei ? Im- 
niensitas 3. Reg. 8. Cali cttlcrum te capere non possunt . Sap.cntia j 
Omnipocentia , Misericcrdia , Liberalitas multis in locis commendantur ) 
quae omnia sunt ipsa Dd immensa bonitas infinite digna 5 uc ab homi- 
nibus amctur , qua de causa dictum est ab Sponsa Cant. 5. Totus //r- 
s'tderabilis . Jam vero quis neget , verba ilia : Ego sum , qui sum : Ego 
$stendam tibi omne bonum^ et cztera ^ quar adjuncta sunt, esse obje* 
ccum vers contemplationis ? Nee enim solum est objectum vitae con- 
templativae Deus ut bonus nobis, ut nobis delectabilis , sed Deus in 
primis ipse in se consideratus , ec infinita perfection infinita Bonitas, 
et infinita Veritas sunt objectum primarium contemplationis , ut ex Pa*» 
tribus Mystici cumulatissime ostendunt ; ergo et amor noster in illud 
idem objectum contemplationis ferri potest . Non est quippe mystics 
contemplatio sine actu voluntatis , qui potiorem habet partem in con* 
templatione afFc'ctiva. 

27. Porro S, Thomas tractans 2. 2. q. 180. dc natura, indole, 
et propnetate Vitae contemplativae statuit in primp articulo , vitam con- 
templativam habere aiiquid in vi afTectiva , seu appetitiva > quia ex Gre- 
gor. 6. Moral, cap. 18. Vita contemplativa est cbaritatem Dei ^ et pro* 
ximi tota mente retinere , et soli desiderio Creatoris inbaerere . Addit de» 
inde in eodem articulo , S. Gregonum vitam contemplativam in cha- 
ritate Dei ponere j in quantum altquis ex dtlectione Dei inardescit ad e^ 
jus pulcbritudintm insficiendam . Et quia unusquitque delectatur y cum ade^ 
ptus fuerit id y quod amat , ideo vtta contemplativa terminatur ad dele* 
ctattcnem , qu^e est in affktu ^ex quo etiam amor tntenditur. Statuit de« 
inde S. Doctor art. 7. quod hac est ultima perfectio vit^ contemplatio 
v^ , ut scilicet non solum divina Veritas vidcatur , sed etiam ametur . 
Ex ijs formatur f«icile discursus ille : Contemplatio respicit potissimum , 
spccuiatur , et intuetur perfectiones Dei infinitas secundum se conn* 
deratas; hoc est enim objectum primarium contemplationis , Veritas nem* 
pe increata , ut testatur S. Thomas in hac ipsa quaest. art. 4. dicens; 
quod principaliter ad vitam contemplativam perttnet contemplatio divinx 
veritatis: testatur item Bernardus lib. 5, die Consid. ad Eugen. in- 
quiens : prima ^ et maxima contemplatio est admiratio Majestatis. Sed a- 
mor objecti contemplandi est principium contemplationis ejusdem , et 
ultima perfecrio contemplationis : ergo amor veritatis , et pulchritudi- 
nis divinae in se considerate est principium crntemplationis , et amor 
intensior eju?dem pulchritudinis est ultima perfectio contemplationis • 
Propterea dicit S. Thomas art. i. quod ad ipsam visionem primi prin^ 
cipij , scilicet Dei , incitat amor Dei . En principium contemplationis . ^ 

m Et 



9^ 

Fr art. 7- quod in vita contenplatrva jiviix rcspondet principio . Undc 
S. Gregorius super Ezech. homil. 14. dicic: qunJ cum quit ipsum , quem 
amat ^ vlderit ^ in amorem ipsiur amplius ignescit . Habeinus igicur aojo* 
rem pulcbritudinis divina? secundum se consideratz movere ad visionenii 
seu contemplationem ejusdem in se considerate ^ et ex visione » sea 
concemplatione pulcbritudinis divins oriri amorem intensiorem y et pes- 
fectiorem ejusdem divins pulcbritudinis , sic scilicet ut objectum seiii« 
per sit idem. Atqui amor divinae pulcbritudinis in se considerate t%t 
ilie ipse amor benevolentis Tbeologorum • Hic igit'jr non roodo pos- 
sibilis est) sed omnino necessariuS) nisi velis dc medio tollere ?itam 
contemplativam , qualis describitur a Patribns. 

28. Addendum tamen ex Suarez lib. 2. de Orat. ment. cap. ^ 
n. 10. desiderium perfectum contemplationis supponere communiter a- 
morem Dei in se ) et propter se ( cogniti scilicet per puram Fidei cognitio* 
ncm ) ex quo dixit S. Thomas art. i. Wyidzto : ccntemplationem perfc* 
ctam proceJere ex ibaritatf ipsius Dei . Ratio est ^ quia contcmpla* 
tio amatur ) et desideratur ex afTectu cbaritatis ad ipsum Deum , qua- 
tenus amicitiar proprium est , uniri amico ) et adesse illi ) arque cum 
illo colloqui . Quo scilicet modo beati amant in patria visionem bea^ 
tarn ) non tantum ut proprium commodum suum « sed maxime ex cha« 
ritate Dei ) turn quia per illam babent prssentem , quem amant , turn 
etiam quia vident per illam maxime glorificari Deum . Jam vero bu* 
jus vitae contemplatio est quaedam participatio , et imitatio illius visio- 
jnis , ut significavit Augustinus lib. i. de Trinit. cap. 8. et 9. Amatur 
igitur contemplatio ex amore primae veritatis > ad eamque expresse rc- 
fertur » ut motivum amoris . , 

29. Ex boc discursu rite intellecto non videtur dubitari posse > 
Moysem ^ David ) aliosque Sanctos in altissimis contemplationibus ex 
Dei amore propter ipsum carptis amplius exarsisse in ejusdem amore > 
et in Dei laudes erupisse cum aifectu vehementissimo . Ut cum Moy- 
ses Deut. J2. canebat: Quia nomen Domini invocabo : date magnijicen^ 
fiam Deo nostro .... Levabo ad c^lum ) manum meam ; vivo ego in a* 
Urnum et David. Psalm. ^^. Vacate ^et videte ^ quoniam ego sum Deus z 
ixaltabor in gentihus , et exaltahor in terra . Item cum Dei magnitude 
nem ceiebrat in Ps. 144. Magnus Dominus , et laudabilis nimis ^ et ma* 
gnitudinis ejus mn est finis: et cum Sanctitatem Dei commendat in 
cxercitio Divinae Justitiae : Cwy5Srf^(?r tibi quia terribiliter magnificatus 
es : mirabilia cpera tua , et antma mea cognoscit nimis . Quid dicam > 
cum se ad bomines convertens Dei laudat excellentissimum Principa* 
turn) Dominium^ Misericordiam , Magnitudinem infinitam.^ Canfitenu'^ 
ni ) intonat , Domino . quoniam bonus .... Confitemini Deo Deorum • . • 
Conjiteniini Domino Dominorum .... Qui fecit C4iUs in intellectu , Psalm. 
1:55. Qood ipsum commendavcrat in antecedenri canens: Laudate Do^ 
minum^ quia bonus Dominus : fsallite ngmini ejus ^ quoniam suave \ qug^ 

niam 



9^ 

nlam ]acob elegit sibi Deminuf % Txraelin possessionem sihi : quia ego cogtt$» 

ffi , quia bonus Dominus ) et Deus nosier fr^e omnibus Dtjs . 

go. Haec qui consideret ) concludct racilie 9 Moy^em ^ David , et 

alios Sanctos laudes Dei contexere excellentissimas suis in conteapla* 

-rionibus ex amore erga Deuro ferventissimo verissitnie benevolentiae , ex 

desiderio atstuanti praedicandi gloriam ejus ^ ec ex gaudio suavissimo de 

Bonitate ^ pul chricudinc ) et perfeaione Dei • Unde merito S. Ber* 

nardus non solum in loco superius laudato, sed etiam in Epist. I2. 

ad Carthus. Confiteri Deo ^ et amare Dftiw, quasi unum , idem que ef- 

sent) proponit. Quod idem prsstitit S. Thomas 2« 2. q. 2j. a 5. pro« 

bans ex illis verbis : Conjltemini Domino , quoniam bonus diligendum es« 

sc Deum propter se ipsum , ejusqut Bonitatem infinitam . Jtfvat auteoi 

concludere demonstrationem istam testimonio duorum Venerabilium ) 

qui et Theologi fuere maxiroi, eximij Ascetc ) in exercitio contem- 

plationis experientissimi > et in arte amandi peritissimi • Primus est Vic 

iile plane Magnus Altonsus Orozco) cujus virtutes in gradu heroico 

declarats jam sunt. Hie igitur in Arte amandi Docum. V. ita loqui* 

cur : Laudate Deum ^ dicebat David , quia bonus est . Ob id ipsum lau^ 

dare iebeo , propter quod debeo amare . Amare ilium debeo , quia bonuf 

est 5 laudare igitur debeo propter eamdem rationem .... Hie est amor be'- 

nevoleniia , de quo Theologi , amare Deum ipsi Deo , gaudere , quod sit 

ipse ) qui est , Omnipotens , JEternus , infinite Bonus . Amor est interest 

satus ) cum Deum mibi amo ^ quod munera dat , quod gratiam confers ^ 

quod gloriam est collaturus. At alter amor tanto est potior ( et quidem 

amplius ) quanto est Coelum ) si cum terra conferatur .... Qui sic in aU 

tum expbcant volatum , et in hoc se occupant exercitio Angeforum ; sunt 

adinstar tllorum Sanctorum Animalium 9 quae inspexit Ezechiel , et qu^ 

fades ) it alas babebant levatas ad Coelum , non ad suum commodum in- 

tenta , sed ad Dei solius gloriam , et bonorem respicientia . Alter est Ve* 

nerabilis Ludovicus a Ponte , de quo quid ego adducere , non possam 

in rem , quam verso } Id unum dico mulca complectens . Legat 9 qui 

volet , nee sine fructu leget 9 igneas iilas 9 et Spiritus Sancti unctio- 

oe plenas 9 quas in Sexta parte conscripsit 9 contemplationes de Deo 9 

ejusque Pertectionibus infinitis 9 et proprijs inspiciat oculis 9 principem 

in quaque contemplatione 9 ne dicam 9 puncto 9 esse semper affectuoi 

• aut amoris 9 aut desiderij > aut gaudij benevolentice circa Deum seu 

unum , seu Trinum 9 seu JEcernum 9 seu Incomprehensibilem , seu Bo* 

num 9 seu Perfectum , seu Sapientera 9 seu Liberalem 9 seu Misericor- 

dem 9 seu Omnipotentem &c. Sed quoniam paucorum est altissima 

contemplatio , nee ita multorum assidua Divinse Perfectionis medita* 

tic 9 veniamus ad petitiones , qus omni Chrisciano communes sunt 9 et 

videamus 9 an in ijs proponat Scriptura Sacra omni hominum generi a« 

morem benevolent] x • 

»i 2 5. V. 



9» 

S V. 

Demonstratur Mmor hcncvolentiat ex Oratiom DominicM . 

gr. XT^nio est inter fidclcs 5 qui ignoret Orationcm Dominicam pri» 
l\l mum tenere locum excellcntiat ct dignitatis inter Oracionei 
omnes ) turn propter Authoris cminentiam , tum etiam quia brcviute 
8: mma ^ dispositione mirabili ) et ordme congruencissimo univcrs<xm 
orandi materiam compleccicur , ut notaruut PatreS) qui earn cxposue- 
lunt . Continet ilia prarambulum excellencissimum , et petitioncs 5ep« 
tern in omni fundatas charitate^^^ndc in ea potissimum continetur a* 
mor verissimus benevolentiar , de quo Theologi . \mct ad ilium inforrra* 
mur omnes vcl in prima petitione sanctijlcetur nomen tuum Illc ipse 
amor in petitione tertia indicatur: Fiat voluntas tua , siiut im CotlOf 
it in terra , cum in secunHa adveniut Re^num tuum ad ; m )iem Be^ 
tftudinis > ejusque adipiscendae S^em erig^mur , quod pertinet ad amo* 
rem concupiscentix. Ut id oculis cmmtm proponamuS) quoad 6eri 
possit , clarius ) et apertiuS)S. Tnomz arti:ulum cxcribcre placet ) io 
quo argumcntum hoc tractat docte , ut solct , brcviter , et pcrspicue. 
Qjaerit S. Doct. 2. 2. q. 83. art. 9. utrjm se^tcm Orationis Demi* 
mcs Fetitiones convenienter assignentur ? Et ab argumento Sed contra 
ita rcspnndet pro convenientia . Sufficit autbrritar Cbrirti Orationem 
instituentit • Retpondeo ^ dicendum ) quod Orutio Dominica perjictissima 
est; quia sicut Augustinus dicit ad Proham ( Epist. 121. cap. 11. in 
frinc. torn. 2. ) fi recte , et congruenter oramus , nihil aliud dicer e pot* 
sumus . quam quvd in ista Oratione Dominica positum est . Quia enim 
Oratio eft quodummodo desiderii nostri interpres apud Deum , ilia recti 
solum crando petimus , qua recte destderare valemus . In Oratione autem 
Dominica non solum petuntur omnia , quae recte desiderare possums , sed 
itiam eo or dine ^ quo desideramda sunt , ut sic bac oratio non solum in* 
struat postulare , sed etiam sit informativa totius nostri affectus . Mam* 
festum est autem , quod primo cadit in desiderio nostro Jims , deinde ea^ 
qti^ sunt ad finem . Finis autem noster Deus est , in quem n^ster aji* 
ctus tendit dupliciter ( adverte animum CI. Boi^eni . ) uno quidem modo , 
frout volumus oloriam Deo ; alio modo , secundum quod volumus jrta gh* 
rix ejus : quorum primum pertinet ad dilectionem , qr4a Deum in se ipso 
diligimus : secundum vero pertinet ^ad dilectionem , qua diligimus nos in 
Dfo. Et ideo prima petitio ponitur Sanctificecur nomen tuum, per quam 
fetimus gloriam Dsi . Secunli vero ponitur ai^eniat Regnum tuuoi jfer 
quam petimus ad giorixm Repni ejus pervenire . 

32. Explicat demJe S. Djctor q'jom.')io reliquae petitioncs ten- 
dant a J id, q»j:>d nos ordinat ai prselictum fineii , sc'licec vel ordi« 
natione per se tali, seu direcce, uc tertia fiat voluntas tua ^ v-l ordi- 
lutioDe instrumentali ) ut quarta Panem nostrum quotidianum da nobis 



boJie , vcl ordinatione per accidcns , scu per remotionera prohibcntis, 
qaaic ess^c peccatum y ct esse potest tentatio \ acque pcenatitas pr^senT^ 
qux ad cres ultimas peticiones referuotur . En quam dilucide explicaC 
Argclicus Doctor ordinetn , et convenientiam Orationis Dominies i 
quam apte y solide > et sapienter petitiones distribuic ^ principem tribu* 
ens locum xpetitioni prims , quae pertinec ad dilectionem, qua Deum 
in se ipso diligimuT • In te ipso > inquam ^ uc ajebat supra Bernardus ) 
in se , quin fiat confusio actus intellectus cum actu voluntatis ^ ut ine* 
pee pronuncias contra Scholasticos tradentes> nos ex amore benevo* 
lentis amare Djum in se , secundum sfi , in se ipso . En item quomo* 
do altera petitio Adveniiit Regnum tuum pertineat ad alteram dilectio* 
nem honestam quidem , et supsrnaturalem , sed vero inferiorem , qutt 
volumus frui gloria, ejus ; et ad gloriam Regni ejus ferventre , quod 
percinet ad amorem concupiscentix ad Spem Theoiogicam necessarium .r 
Pecimus itaque per ilia verba Sanctificeturnomen tuum , ut Njmen Dii 
cognoscatur , honorecur , glonficetur, et amjtur in toto munlo, vel 
ut omnes creaturs rationales Deum ament , prxdicent , glorificent , 
quia dignus est omni laude , omni am3re, om ii gloria , praedicatione, 
et honore^ nndc Doo cupimus , opramus , et desideramiis bona ex- 
trinseca ex affectu benevolencis sincerissino ad bona ejus intrin^eca, 
et extrinseca. Petimus autcm per ilia alia Adveniat Reguum tuum 
seternam nostrum fcelicitatem , beatitudinem , glonam , et Kegnum no- 
bis promissum , ut eo frui mereanur , vel ut ad illud pervenire valca- 
mis: quod ad amorem pertinet concupiscentis , ex quo bona nobis 
volumus^ et optamus. Id quod ab eodem Angelico confirmatur in 
responqone ad primnm per hapc verba Dkenium , quod sicut Augus* 
tinuf dicit in lib. i. Je Serm. Dom. , cum dicimus Sanctificetur Nom n 
tuum , non hoc petitur % quasi nan sit sanctum Homen Dei , sed ut san* 
Ctum ab bominihus babeatur : quod pertinet ad Dei gloriam in hominibus 
prepagandam • Quod uutem dicitur Adveniat Regnum tuum ) non ita die* 
tum est , quasi Deus nunc non regnet , sed sicut Augustinus dtcit ad Pro* 
bam , desiderium nostrum ad illud Kegnum excitamus y ut illud nobis ve» 
niut ) atque in eo regnemus . 

^3. Et ut magis pateat Doctorum Augusttni , et Thomae in ex- 
plicatione concordia ) non est omitcenda ratio ) quam tradit ex Augu- 
stino S. Thomas y cur scilicet Lucas omiserit tertiam illam petitionem 
fiat voluntas tua . Ea quippe ut ostendit consensionem SS. Patrum , ita 
traiit apeire sententiam nostra m • Dicendum^ inquit in hoc articulo S. 
Til ;>mas , quod sicut Augustinus dicit in Encbyr. Lucas in Oratinne Do* 
ntinica petitiones non septem , sed quinque complexus est: ostendens ter» 
tiam pctitioncm duarum pnemissarum esse quodammodo repetitionem , pra* 
termittendo eam magis fecit intelligi^ quia scilicet ad hoc praecipue vcdun^ 
tas Dei tendit , ut ejus sanctitatem cognoscamus , et cum ipso regnemur. 
Quod intelligeDdum de cognitione practica includcnte dilectioncm , uc 

in- 



^4 

intclligit S. Thomas • Eodcm in scnsu explicat primam petitionem S. 

Augustinus in lib. 2. de Serm. Dom. cap. 5. dicens : petimuf^ ut N*> 
mtn Domini tanctum babeatur ad bominibuf , it ita illis innotescat Deus^ 
ut mn existiment aliquid sanctius , quod magit offendtre timeani • Ita 
etiam Grcgorius Ny^senus, et alii Patresapud Suariim lib. g. de Oral. 
vocal, cap. 8. qui etiam addit , velle S. Cypriannm , ut hie etiam pe* 
culiariter postuletur per2»everantia finalis . Fortatse , inquit , quia cum 
Patrem oramus ) sanctijkati esst debemus tanquam Ftlii , ct- ideq^ petimur^ 
ut ejus sanctitas in nobis perseveret ^ qua ipre semper magis fdHcti/kcsar 
in nobis . Quam senientiam multum commendat Augustinus lib. de Bom 
per sever antide cap. 2. magis propter veritatem doctrina ^ quam propter in» 
terpretationem propriam bujus petitionis . Ita Suare£ post adductas explica- 
tionci Patrum super prima ilia petitione. Sed cum perseverantia 
fiiialis possit etiam a Deo peti ex afTectu confirmandi , seu perfi* 
ciendi amicitium cum Deo propter ipsum ) si ex hoc motive fiat po- 
stuiatio,ad primam illam petitionem potest directC) et pecoliaritet 
peitmere • 

34. Ex dictis abunde constat in prima petitione Orationis Domi^ 
nicae clarissime conrineri 3 et intimari nobis amorem benevolentix er* 
ga Deum , ejusque bona extrinseca ^ quae iili debentur ob suaai infi- 
nitam bonitatem , dignitatem , excellentiam . Ita tenet EcclesiK pra- 
xis : ita rem explicat) ut videbimus^ Catechismus Romanus , quem se- 
quuntur caeteri , quin ullum dubium rei clarx per se satis relinqui pos- 
se videatur . Unus fiolgenius primam illam petitionem explicat de vir- 
ture Religionis , et secundam de virtute Charitatis . Sed veto hsc io- 
terpretatio ferenda non est • Primo > quia ordo petitionis , quem si- 
gn iicat S. Thomas, minime conservaretur • Nam Religio est inferior 
Charitate ^ et item non est ad finem , cum non sit virtus Theological 
sed ad ea , quae sunt ad finem , ut manifestum est . Secundo , quia io 
hoc ipso satis significatur ^ non recte penetrari naturam virtutis Reli* 
gionis • Ex eo namque , quod ego desiderem , Deum ab omnibus coli , 
agfiosci ) amari, et honorari ) non recte consequirur , illud meum deside* 
xium ad virtutem Religionis pertinere > sicut ex eo > quod optem ooi* 
nes in cum credere , et sperare j minime inferes , meum hoc dcside- 
rium ad fidem , vel spem spectare debere . Et tamen haec videtur es« 
se Auctoris aequivocatio existiniantis petitionem eo intentam , ut De* 
us ab omnibus colatur , et honorctur , ad Rcligionem esse revocan- 
dam • Affcctus igitur expressus per primam illam petitionem ad illam 
spectat virtutem, ex cujus objecto motivo concipitur. Cum igitur ego 
desidero , Deum ab omnibus agnosci , coli , et amari , quia esc suoi- 
me bonus, et infinite dignus ; ut ab omnibus cognoscatur , colatur, 
et ametur , moveor ad illud optandum , et desiderandum ab infinita 
Dei bonitate , et cognitionem ^ cultum , et amorem desidero Deo tan* 
1^ quam bona ejus extrinseca • Pert i net ergo desiderium illud ad Charita* 

tern 



tem Theologicam , quae a Banicate divina tanquann ab objecto motU 
vo specificatur • 

g). SeJ prius quam ab Oratione Dominica discedacnus ) in cujuf 
prima , cc cercia pccicione manifesce commendatur amor benevolenciae 
erga Oeum ) juvac eciam actente considerare^priefationcm > ex qua 
non minus clare innoccscct cuique amor, quern intendimus • Sic ilU 
incipic, uc cor ad Oeum dirigamus Vattr uoster ^ quibus verbis satis 
si<i)ificacur amor , quem ad [>?um Patrem haberec debemus , sicuc in 
aliis multis S:ripturs locis , in quibus verbi hujus dulcissimi menciofit) 
uc Isaiae dj. Tu enim Pater noster,. .. Tu Domine Pater noster ^ et 
Kedemptor noster a saculo Homen tuum. Jcxcm, ^.Et dixi yPatemVQ^ 
cutfif me . Maiach . I. Si ergo Pater ego sum ^ ubi est honor meus } £piSN 
aJ K^iicrs. 4 Unus Deus Pater omnium. Ec apud Math. ij. ait Chri- 
scus ; ^Omnes vos fratres estis^ et Patrem nolite vocare vobis super ter* 
rum , unus est emm Pater vester , qui in Calis est • Igitur si Ueus est 
Vdtcv noscer , et nos fiiii tanti Pacns esse debemus, unde colligebat 
Cy,>r!anus : Scire debemus , quia quando Patrem Deum dicimus , quasi 
Jilit Dei agere debemus . Audito igitur noume Patris excitatur staam 
cnaricas, uc oDservat Suarius, quia filiis nihil debet esse charius ^quam 
Tut€r . Hinc autem charitatem a nobis exigere videcur Joan, ij.cum 
dicit : ^idete^ qualem charitatem dedit nobis Pater ^ ut filii Dei nomi* 
nemur , et simus . Quasi diceret : Considerate , Fratres Ctiarissimi , vi- 
scera divins misericordis , et paterna? charitatis dignationem animo 
informate ) ex qua in nos mirabiles , et excellentissimi eff^ccus proma- 
narunt • Nos enim pro sua infinita bonitate sublevavit ad sublims insta* 
turn Filiorum cum iis omnibus excellentiis , et proprietatibus > quas se- 
cum ferat , necesse est ) talis , tantique Patris esse Filios dilectissimos. 
Quar vero sint ilia , hac in vita cognosci satis non potest , unde et 
addit : Cbarirsimi , nunc Fdii Dei sumus ^ et nondum apparuit , quod 
trtmus . Scimus , quoniam cum apparuerit > similes ei erimus j quoniam vi' 
debimus eum , sicuti est . Dignitis igitur Filiorum Dei in Cacio nobis 
innotescet omnino plane ; sed vero nnnc vel in terra non nihil iliius 
dignitatis per Fidem cognoKimus • Qjidnam illud ? Charitatem esse di* 
fussam in cordibus nostris ^ per quam inciinamur ut filii ad amandum 
Deum Patrem . 

l6. Ex hac veritate descendit suapte natura ratiocinatio hdec fa* 
cilis • Charitas Theologica propria Filiorum Dei inclinat ad amandum 
Deum verum eorum Patrem ; at hie est amor benevolendae : ergo cha- 
ritas propria Filiorum Dei inclinat ad amandum Deum amore benevo- 
ientiae, de quo Theologi, et.non solum ad amorem concupisdentia^ ) 
de quo Bolgenius • Plana sunt omnia praeter minorem ) qua? tamen cer« 
ta est, sive auctoritatem consideres , sive rationem spectes.Et pri* 
SDum S. B;:rnardus tract, de dilig. Deo amorem Filiorum Dei plane de- 
clarat la nostrum fcosum • Est ^ qui cQitfitetur ) inquit > D$mifta ; qu(^ 

niam^ 



96 
ntdm potem est j et est , qui confitetur ) quoniam sibi bonuf est ^ et est^ 
qui cottfitetur ) quoniam simpltciter bonus est • Primus servus est s et timet 
sibi . SecunJus mercenartus est , et cupit sibi . Tertius Filius , et defert 
Vatri. Sola ^ quse in Filio est ^ cbaritas ^ non qu^rit qu^e rum sunt. 
Quamobrem puto de tlU dictum : Lex Domini immaculata convertens a* 
nimas ^ quod sola videlicet sit , qu^e ab amore sui , et mundi axsertere 
possit animam . et tn Deum dtrigere. Exprimit ctiam alias proprietates 
anions Fihorum Dci y uc quoa Hac amor sponte q iod fiat gratis ^ quod 
nihil de suo retinere consueoit i cut de proprio ntbd est y qui oon quoJ 
sibi utile est , qumrit , sed quod multis . 

J7. Dicat nunc nobis B^.Igeiiius , sit ne amor concupiscentts «» 
nam in Ds^o qjsrentis foelicitacem . an amor bencvulentiae Deo bona 
volentis, amor hie filiorum Dei a Beirardo dc^criptus , qui scilicet J& 
gratis , et spontanee , qui defert Dto , de suo nibtl retinens , nibil qut* 
rens de proprio . utile non intendens , et ob illud unum mrtivum > quia 
De.is simpltciter bonus} Ceaissimum ergo est, amorem Filiorum Dei 1 
de quo BcrnarJus , esse longe majorem , nobihorem et excel IcntioreiDj 
quam sit , esseve possit amor concupiscenriae Bolgenianus , ur qui 
amor est formalis creature > ejus quaerit fcelicitaceni , aliqutd de suo 
retinet i et procurat 5 et qui noii fie ex motivo , qu*a bonus simpUater^ 
et in se . Ilium igicur cclsissimum amorem cxigit Deus Pater a Filiis 
suis in verbis Malachiae supra exarat is : Si ergo Pater ego sumyubiest 
honor meus> Ut enim ait idem Bemardus serm. 8j. in Cant. Absque 
hoc ( amore ) b^nor non habet gratiam . . . . Et qui de amore non venit 
honor , non honor ^ sed adulutto est. Et quiJem soli Deo honor ^ et glo- 
ria . Sed horum neutrum acceptabtt Deus 5 si nidle amoris condita non 
fuerint . S. Cyprianus explicans vcrbum Pater pra^farionis Dominica? in 
er.nj.^m nos ducic amorem benev^olcatiac , qicm B*rnardus cxpressit; 
Meminisse , inqu't , Fratres dilectissimi , et scire debemus , quod quandi 
Patrem Deum dictmus , quasi Filii Dei agere debemus , t4t quomodo nos 
nobis plucemus de Deo Patre , sic sibi pluceat ille de nobis / Uoi djo 
iu-inuac . Frimum nos de D;;o Patre placcrre , qu )d pcrtinet ad gau- 
dijm beiicrvyJentiX de bonis Dei. Alterum , id nobis ut Filiis curan- 
dun , P^itri ut noscro pUceamus , quia Pater esc , qjod pertiner ad 
amorem benevolcntia?. 

38 Non minus efficaciter ex ratione demonstratur Minor ilU) 
si res, seposito omni prjcjuJicio , consij^rctur . Q^iia amor Filiorum 
Dei erga P.itrem non debet esse ex gencre sjo auc minus nobilis , aut 
minus ijenerosus , qiuni amor naturalis tiiiorum erga parentes suos . Fi» 
hi n^mque parentis amanc propter se 5 et in se , ob corL^m dignita* 
tem , et exceilentiam , adeo ut etian) si a Patre nihil omnino utilita- 
tis expectaret filius , etiain si nihil sibi re!inquw'n:luin haereditatis pra?- 
videret , ilium tamen amaret , et genus omne , obsequii , honoris j et 
auxilii praestarec . Id enim intimat omnibus ) seu dictat b;;ne informata 

na* 



turt • Quod si aliqui inveniuntur interdum ^ aui ta non pneftwt pa^ 
rentibus , id naturs deformatK tribuenduni , vet patsioDibus rationis Sxo^ 
turn prarvertentibus • Si igitur in amore naturali filiorum erga Patrem 
hie affeccus bencvolus invenitur , otpote a natura dictacus ^ quanto ina« 
gis amor supernaturalis filiorum Dei erga Patrem ) qui per supernatu* 
ralem nativitacem eos ad altissimum scatum 3 et ad eumdem eum ilb 
ordinem elevavit ^ totus in Patreai feretur propter ipsum > ec iofinitam. 
suam Bonitatem , nihil omnino curans in objecto suo foroiali > seu mo^ 
tivo auc delectationis , aut utilitacis ) aut haeredicatis ? Nee enim mo« 
vet immediate ad amorem hunc castum filiorum Dei delectatio > vel 
hsreditas ipsis prsparata , sed una Patris excellentia ) una dignitas 1 
una Bonitas • Consequitur quidem dilectionero hxreditas » et delecta- 
Cio ) et quo major fuerit dilectio magisque gratuita 3 tanto erit ma* 
joT merces ) prsmiumque copiosius , ut bene advertit Chrysostom. ho* 
mil. 5. in Epist. ad Roman ) inquiens: Atqui tilt major merces est y si 
modo citra mercedis spem feceris « Unde et Apostolus ad Rom. 8. scri« 
bit: Si autemfilii^ et baeredes; b^eredes quidem Dei ^ cob^r^^es autem 
Cbrifti . iibi tria in his verbis observo • Primum : Hxreditatem Filiatio- 
nem consequi : alterum ; haeredem esse dignum Dei ) qui ei gratuito > 
ct propter ipsum tanquam filius servit 1 eum honorat ) et eum anat • 
Tertium denique : esse verum Christi cohatredem ) qui ad exemplum 
Christi in id intendit potissimum ) ut Patri propter ipsum cdmplaceat. 
Id est enim imicatorem esse Christi ex glorioso titulo filiationis juxta 
illud Apostoli ad Eph. 5. Estote imitator es Dei , sicut Filii cbarissimi. 
Filiorum est quippe imitari Patrem ^ qui nihil a nobis repetit , qui nobis 
non indiget) sed omnia donat liberaliter ) sponte ^ quia bonus ^ quia vult. 
Considera ^ inquit S. Bonavent. Opuscul. 12. cap. 6* quod ipse Benefa^ 
€tor tuus Deus ita tibi beuefaciat ) ut nihil a te repetat y nee te ^ uec 
Mliqua creatura indigeat. 

S. V I. 

Demonstratur amor benevolentia ex amore ) quem babet anima 
justa erga Deum ut sponsum • 

29. A nimam justam sponsam esse Dei ) constat ex variis Scriptural 
£\ locis , ut Oseae 2. Et sponsabo te mibi in sempiternum ; et 
sponsabo te mibi in justitia ^ et judicio , et in misericordia 5 et miseratio* 
nibus • Et sponsabo te mibi in fide , et scies ^ quia ego Dominus • Jerem. 
}• Tu autem fornicata es cum amatoribus multis ^ tamen revertere ad me^ 
dicit Dominus • • • Ergo saltern amodo voca me y Pater meus es tu ) et dusc 
yirginitatis mess . Quapropter in Canticis Canticorum anima justa per octo 
Integra capita gerit personam turn sponsae ) turn discipulae , sicut et 
Christus munus gerit Sponsi , et Magistri • Qiio posito facilis est dc« 

n mon« 



98 

' monstratio amoris benevolentiae ex fidelitate sponsas desumpti • Nam* 
que amor sponsae diligentis sponsucn dileccissimum debet esse sic cas* 
tus, gratuitus ) ec voluncarius , uc sine admixcione pioprii commodi i 
deieccacioais ) et utilitatis feratur in suum Sponsum ob suas ejus dotes | 
excellentias ^ et perfectiones : si ergo anima justi sponsa est '^bristi , 
eumque diligens ut Sponsum ^ diligere Christum debet in se ) propter 
se ) suasque perfectiones infinitas sine ullo ad proprium commodum , 
et delectation em respect u • Profecto amor sponsi , seu Chrisci erga spon* 
sam ) seu animam justam non est amor concupiscentiae • Quid enim ab 
sponsa expectet) qui) quidquid boni habct , habeieve potest sponsa, 
totum ei gratis , et ex sola sua liberalitatc contulit? Est igitur veris« 
simus amor benevolentis non sua quxrens, cum nuUo indigeat, sed 
quae sunt sponsx • Ut ergo sponsa respondere quodammodo possit amo- 
xi tanto ^ quoniam habere non potest erga sponsum amorem benevo- 
lentiae cum beneficentia conjunctum $ ex quo bonum aliquod intrinse- 
cum acctescat sponso ) habere saltern debet amorem benevolentiae , per 
quern de bonis intrinsecis , de excellentia > et dignitary sponsi compla- 
ceat ; ejusque bona extrinseca procuret ) tum ei placendo > turn etiam 
curando , ut ei placeant sorores , et adolescentulc sponsor • Hie est 
sensus communis Doctorum Cantica exponentium > et hie est intimus 
sensus animarum charitate ferventium^ qux hanc inclinationem chari- 
tatis propria experientia cognoscunt ) Deo scilicet placendi propter ip- 
9UI0 , et alios excitandi ad omne obsequii genus praestandum Deo ) quia 
omni laude , honore i obsequio ) et amore dignus est. 

40. Haec ,quae in genere dicta sunt, essent profecto satis ad rem 
per se claram demonstrandam ; aliqua tamcn in particular! exponenda 
sunt ) rei ut hujus Veritas magis suadeatur . Et primo quidem amoris 
benevolentiae partes expleverat optime sponsa , dum ab sponso lauda* 
tur, et celcbratur cap. 4. Cant. vers. 9. illis verbis: Vulncratti cor me» 
urn Soror mea Sponsa , vulmrasti cor meum in uno oculoram tuorum . Per 
quae ultima verba saris significatur pura^ indiv'tdua , et simplex inten* 
iio > qua propria est castissimi , et perfectissimi amoris in solum Deum 
ccllimantis , et non iti dona Dei 5 nisi ut in ipsum referuntur , ut apud 
Tirinum docet Ambrosius serm. 2. in Ps, 118 Deindc cap, 5. vers. 7. 
super ilia verba : invenerunt me custodes 5 qui circumeunt civitatem . per* 
cusserunt me j et vulneraverunt me : tulerunt pallium mtum mibi custo* 
des murorum ; ita fere apud Tirinum idem Ambrosius , Gregorius , Cas- 
siodorus, Beda , et Richardus: Hempe docebant me nudo affectu amoris 

jt quarere ddectum meum ; abjicere impedimenta , et cbst acuta omnia per fee* 

tionis ; et ne men voluptatis , aut oblectationis causa , sed Sponsi soliut 
ipsum quarerem : ne dona ipsius potius > quam personam expeterem . 

41. Pergit practerea Sponsa vers. 16. cjusdem capitis signa dans, 
indicia , et proprietates sponsi , qucm toto menis qua^rebat affectu j 
et inter alias excellentias illam designat, in qua caeccrac clauduntur: 



99 

Totuf desiJerabilis > quia sive considerctur ut Dcus , five ut homo , to- 

tus esc summe desiderabilis , amabiiis., delectabilis ^ quia totus pulcher, 
totus sanctus ^ totus bonus ) totus jucundus ) nee in eo est quidquam , 
quod amari non debeat , et desiderari . Itaque super ilia verba ita diserit 
V. P. Ludovicus a Ponte part. 6. Medit. 8. piinct. I. Non est in eo 
quidquam , quod desiderari non possit • Omnia , qua in Deo sunt , amo^ 
re sunt d'tgnissima . Etiam justitia ipsa vtndtcativa , qua cb deltcta sua 
funtuntur peccatores , est desiderabilis , et amabilis • In ea quippe Dei res* 
pUndet infintta Bonitas , nee esse posset sine ilia summe Bonus , et Stf«» 
ctus Deus . De bac igitur, gauder^e debeo , et valde Utari , quod Deus 
offensam puniat et in bac vita ^ et in altera , et quod Infernum fecerity 
atque Furgatorium non minus ^ quam Coelum ^ et locum dcliciarum . Id 
enim cmne ad Dei pertinet perfectionem integram . 

42. Qiiae adduximus ex a Pontc , oscendunc ardentem Sponsae af- 
fectum per modum gaudii 9 apptobationis, et complacentis circa bov 
na intrinseca Sponsi; sed quod ait cap. 7. vers. iz.Kova^ et Vetera^ 
Dilecte mi , servavi tibi ; pertinet ex Theodoreto > et Rikelio ad bo- 
na extrinseca 5 scilicet ad studiura ardentissimum Sponsae servandi om- 
nia i'^l^) atque Sororum, et Integra Deo consecrandi ex pura intcn- 
tione piacendi . 5ic enim inquiunt apud Tirinum laudatum : Omnia , 
qua seu in meo , seu in m^CT^^ hortis 5 vtneis , et agris succreverunf 
ab initio anni usque ad finem noi>A 5 il Vetera uni , et soli tibi , Dilec^ 
te mi integra , et intacta servavi , et nunc tibi j ln'^^q^^ appono , tut «- 
nius , tuorum que obsequio 5 et in tui unius bonorem , cultum , ^^ gloriam 
offero J dedtco , comecro , quidquid pretiosum , jucundum > suave tn me | 
atque in meis , quidquid a natura ) quidquid a gratia est , appono tibiy 
ut inde tu epuleris j jucunderis , delicieris j nibil mibi servo > nihil mea 
voluptati , mea gloria , meo commodo sepono : tibi servavi omnia j ad tui 
solius nutum , et benepladtum distribuenda j quia tu solus es ddectus meus , 
et tibi mille nominibus omnia debeo . Sic igtnr anima per gratiam , et 
charitatem in Sponsae dignitatem elevata parat , et instruit Coelesti 
Sponso jucundissimum convivium ex purissima intentione illi piacendi, 
ct ex charitate perfectissiraa , cum nihil omnino ad se, suaque respi- 
cit, sed unius gloriam Sponsi et in se, et in aliis recta intentione 
procurat . Solo namque amore Sponsi propter ipsum ( ut repetebat S. 
Ignatius Lojola ) omnino contenta , de caetcris curabat prorsus nihil , 
quod ad ilium amorem non refcrrctufi dicerequc proinde vere po- 
terat : Dilectus meus mibi^ et ego illi. 

43;. Qijod si adhuc dubitas, Charissime Bolgeni, de amore cas- 
tissimo benevolentise Sponsae erga Sponsum prae (iliis hominum specio- 
sum , lege j precor , Bernardum serm. 83. in Cant, amorem Sponsac om- 
ni depuracum proprietate , commodo 5 seu voluptate 5 delicate , ut solct, 
exprimentem; qucmodo nullus , quern legerim 5 Theologorura amorem 
clarius expressic benevolerrtiae . Sed quia distencus occupationibus aliis > 

n 2 * in 



xoo 
in quibus tempus (absit verbo invidia ) utiliter collocts ) legcre totum 
forsan gravaberis > ego tibi aliquas ex praefato sermone seoteodas exhU 
bebo ) quae certe uhi amori benevolo aptari possunt • Sit prima : Ama^ 
sibi abundat ^ amor , ubi venerit > i^teros in sc traducit ) ct capii^ 
vat ajffictui; Propitrea qu^ .amaty amat ^ et aliud novit nihil. Sit Se« 
cunda • Is ( amor ) per se fufficit > is per se placet y et propter st ^ if^ 
Si merit urn y ipse premium sibi est amor y pr^eter se non requirit causam^ 
non fructum ^fructus ejus usus est . Amo , quia amo , amo | ut amem. 
Sit Tertia : Magna res amor ^ sei sunt in eo gradus . Sponsa in iumm§ 
Stat • Amant enim et Ftlii » sed de bareditate cogitant , quam dum ve» 
rentur quoquomodo amittere , ipsum , a quo expectatur b^reditas , plus 
reverentur , minus amant • Suspectus est mibi amor , cui aliud quid asB^ 
piscenJi spes suffragari videtur . Infirmus est ^ qui forte spe subtracta aut 
fxtinguitur ^ aut minuitur • Impurus est ) qui et aliud cupit • Quod ta- 
men non sic incelligi velim , quasi nimirum Spes Theologica ^ e/us 
que amor ^ et desiderium bonum non sit j et supernaturale ; sed quia 
desiderium illud non attingit puritatem ) et perfectionem amoris be* 
nevolentiae ) et quia Sponsa , quoad ejus fieri potest ) omnia ad amo- 
rem perfectum revocare conatut) adeo ut cum credit , cum sperat ) 
cum aliarum virtutum exercet acciones ^ ex intentione tamen Deo pla* 
cendi propter ipsum et credere , ct sperarc , ct obedire nititur , qua« 
tenus per Dei gratiam illi da(ur. Quo eodcm sensu iorelligendum » 
quod sequitur in altera sententia ) qu« ilia esc : Purus amor mercemt^ 
rius non est • Purus>^ amor de spe vires non sumit y nee tamen diffidentid 
damna sentit . SpoMM bic est , quia hoc Sponsa est , quacumque est . 
Sponsa res y .et spes unus est amor • Hoc Sponsa abundat y hoc contcntmi 
' est Sponsus • Nee is aliud quarit y nee ilia aliud babet • 

44. Ex quibus illud videre quisque potest y quod indoles ) essen- 
tia ) et natura amoris Sponsx in eo tota continetur y ut Sponsa y quao» 
ta quanta est vel per naturam , vel per gratiam , tota fiat Sppnsi , to- 
ta ei immediate tradatur > et dicetur Sponso propter ipsum , hoc uoo 
contenta , ut sit ejus tota y quin locum det ( ex vi illius amoris ) spei 
cujusquam rei propriae y et private adipiscendae . Si enim Sponsus hoc 
amore contentus est , eodem ipso contenta est Sponsa eo intenta , 
ut illi propter ipsum placcat . Hie est enim , ut inquit ipse Bernardas ^ 
complexus . ubi idem velle y et nolle idem unum facit spiritum de duobus* 
Compara jam , Bolgeni mi , characteres , notas , et proprietates aira- 
ris tui concupisccntis aeternam amantis foelicitatem cum notis , et pro* 
prietatibus amoris , de quo Bernardus . Profecto taus ille amor tendit 
ad fruitionem de Deo quaerens in eo summam delectationem ; amor 
Bernardi de fruitione non curat ex vi motivi , nee delectationem 5 quid- 
quarave privatum commodum pra?tendit . Annr ille tuus praemiuro , ct 
fructum quaerit; amor Bernardi nee praemium quaerit, nee fructum in- 
tuetur. Amor tuus ad amantem regreditur) unde est amor formalis 

ejus* 



lOI 

cjusdem amantis ; amor ^ de quo Bernardus , totum se refct in Deum • 
Amor concapiscends ad foelicitacefn aspirat amantis ) qua sine conteo* 
tus fsse non potest ; amor a Bernardo expressus co tenilic ) ut Spon* 
sa tota fiat Sponsi , et haec sui traditione contenta est . Tandem amor 
ille tuus de spe foelicitatis vires accipit, imo ab amorC) cui spes in* 
fiititurt distingui non potest; amor alter ita est nobiliS) atque perfe* 
ctuS) ut de Spe vires non sumat. Quid est igitur^o Bolegeni ) qudd 
ad Bernardum appelles, tuumque ex illo systema stabilire contendas 
extracto compendio ex doctrina^ quam ttadit Nfellifluus Doctor in 
Tract, de diligendo Deo ? Verum de hoc Bolgenii ^atu fusius alio 
in loco. Nunc vero id tantum advertO) aieo ab Auctore nostro dif •* 
sidere Bernardum ^ ut ejus doctcina in contrariam onnino declinans 
partem indigere potius videatur , sin minus temperamento > certe ju« 
dicio inter legendum omnino prudenti ) et circunspecto • 

§. V I L \ 

Demonnratur amor benevolenfi^ ex amort Del ergM net^ 

ex amore Cbrtsti erga Pairem , et proxlmos y 

et ex amore nostro erga Christum . 

45, /^ertum esse videtur^ nee posse in dublum revocari nisi a con- 
v^ tentioso prorsus , et pugnaci , Deum amare nos amore be* 
nevolentix ^ ex quo ninirum vult nobis sua dona conferre ) quin ei 
quidquam accrescat ) qui nullius eget . Haec porro notio est amoris be- 
nevoientiae Theologorum ; quae non excludit ) quin potius in se clau« 
dit) unienem^afTectivam amantis cum amato ) sed tamen ita ut exa* 
mato non quaerat delectationem > utilitatem , aut foelicitatem • Nee in 
Deo adversus nos benevolo ex una sua voluntate > et spontaneitate po« 
ni potest actus benevolentia^ ) qui amor non sit ) vel qui ad Religio- 
nem , aut aliam virtutem , nisi per summum deliramentum ) revocetur • 
Hanc igitur benevolentiam Deus in «os habet tum per modum amoris ^ 
turn per modum desiderij) tum per modum gaudij , seu complacentiae ) 
quamvis hi actus in eo non distinguantur 1 quemadmodum distinguun- 
tur in nobis . Et quidem quod pertmet ad amorem beneyolentiae ^ per 

3uem Deus vult nobis bonum , explorata res est . Sie Deus dilexit mun* 
urn ) ut Filium suum TJnigenitum daret j ut omnis ^ qui credit in eum ) 
noH pereat , sed babeat vttam aternam : ut ait Chnscus apud Joan. ^. 
et ipse Joan, in Epist. i. cap. 4. id ipsum testatur dicens : In hoc ap^ 
paruit charitas Dei in mbis , quoniam Ftlium suum Unigenitum misit in 
mundum , ut vivamus per eum* Ex quibus habemus , Deum diltgere mun* 
dum , esse bonum mundo velle , et Deum sic eximie mundum diligere es- 
se vell'e mundo tam eximlum bonum ^ nempe suum Ftlium Unigenitum 
Similiter charitas Dei in nobis est ipsa Dei benevolentia erga nos ^ et 

haec 



I#2 

hsec Chtri(aS) et bcncvolentia in hoc continftur, ct in co appareti 
quod dedic nobis ma^cimum illud honum ^ ut vivamus . Est ne hoc bent 
wile 5 an aliud quidquam a benevolentia ? Telle tantispcr bencvoleo- 
tiam; et dilectionem , per quam mundo datur maximum bonuai ex 
spontanea Dei voluniate j omnino tolles . Similiter dilectionem Dei spoo* 
taneam juxta illad Ose« 14. diligam eos spontanee animo informa , ct 
nvessario concipies benevolam Dei voluntatem erga eoS) quos spoo* 
tancc diligit. 

4^. De desiderio benevolentia* ( quatenus nempe in Deum cadcrc de- 
sideriuro potest) tktis est 5 qjod ait A post, i adTimoth. 2. ^ult omnes b(h 
mines salvos fieri , et ad agmtlonem verttatis venire . UndeK^hrysostomus cx» 
presse dicit, ardenter Deum exoptare salutem hominum^IuUum item po- 
test esse dubium de gaudio , seu complacentia benevoiCTiciae . Quis enioi 
non videat, complacere Deum in anima jusca ? Quod non solum de 
Christo et ut Deo 5 et ut homine verum est ; dc quo scriptuin : Hie 
est Fillus meus dilectus ^ in quo mibi bene comflacui; scd cciaW de ani- 
ma quavis justa donis caekstibus ornata . Legantur Cantica CanticorucD) 
ot passim invenietur ha?c Sponsi ccmplacentia in Spcnsa ,quam laudat. 
Fixum igitur maneat , ratum , ct inconcussum benevoltniiam Dei erga 
nos esse amorem verissimum 5 per quern bona vulc Deus , non sibi,sed 
nobis, ea procurat , ec in ijsdem complacet. Unde et Psalm. 17. di- 
citur ; Salvum me fecit 5 quoniam voluit me . 

47. Nee minus certum esse videtur y Christum ut hcminem dile- 
xisse turn Patrem , tum nos verissimo amore L enevolentia? , et hunca- 
morem nobis constare ex his, quse narrantur ab Evangelistis . Porro si 
in memoriam revocemus ternarium ilium ordinem aifectuuni,de quibus 
S. Thorn, menciooem facit frequenter i. 2. ec 2. 2. ct qaos August!* 
nus complexus est verbis illis , que capite antecedenti exaravimuS) li- 
quido constabit nobis ex Scriptura Christi amor, dcsiderium , et gau* 
dium benevolcntite circa bo«a Patris, et odium, fuga, atque tristitia 
de malo extrinseco ejusdem: similiter patebit ex Sacra Pagina hie af« 
fectionum numerus circa bona , et mala Fratrum suorum • Ut tamen 
hujus demonstrationis vis melius intelligatur, supponendum est,animaDi 
Christi > prater amorem Dei necessariumr per Scientiam Visionis rcga- 
latum , alium etiam habuisse amorem liberum , et mericorium reguU- 
tum per Scientiam infusam . Sic enim commodius explicatur Christi 
nieritum , quod quidem certum est Theologis omnibus , quod attinet ^^ 
actus charitatis erga proximcs , et quod spectat ad actus charicatis «• 
ga Deum , probabilissimum . 

48. Hoc igitur statuto , facile ostenditur amor benevolentia Chri- 
sti erga Fatrem ex illo Joan. cap. 14. JJt cognoscat mundus ^ quli £• 
ligo Patrem , et sicut mandatum dedit mibi later , sic facto ; surgite ) 
eamus bine . Profecto hac Christi verba ponunt ante oculos amorem | 
ex quo Christus Patri placebat propter ipsum , ejus obtemperans vo* 

lun* 



luntati ) et banum ) gloriara ^ et clariBcacioaem eiusdem prae. omnibus 
incendens j et procurans : quod uni amori benevolentix competere po- 
test . Fac tamen illaoi Christi dilectionem esse amorem concupiscentis , 
qualis a Bolgenio describitur. Nihil profecco adduci potest pro expo* 
sitione verborum 5 quod non sit incongruum , repugnans , ineptum . Nam 
ilia dilectio vel significabit desiderium sterns BeatitudiniS) vel^tfu^iMm 
de ilia > et erit sensus : Ut cognoscat mundus , quia desidero Beatitu- 
dinem essentialem^ quam jam habeo a primo conceptionis instanti : vel 
quia de ilia gaudeo : surgite^ eantux bine. Quid magis insulsum , ma- 
gisque pugnans cum veritate sententiae ? Simili modo amor benevolen- 
tix Christi erga proximos facillime demonstratur ex illo alcero Joan, 
loco cap. 1 1 . Cum diltxisset suos ) quierant in mundo , in fincm dilexit 
eof . Sicut enim dilexerat eos tot ea illis bona volcndo > ^ic eos dile- 
xit in finem , in ultima nempe cxna ) summi amoris edens argumen- 
ra : Primo : in lotione pedum Discipulorum , qua significavit ^ se unum 
esse J qui animi sordes potest abluere : Secundo : in Sacrae Eucharistie 
institutione , qua Corpus , et S^nguinem in mcmoriale perpetuum il- 
lis 9 atque adeo nobis ex mira , et ineifabili charitate donabat : Tertio : 
it} caelesti doctrina , quam ct solito prolixiorem , et suaviorem in hac 
coena deprompsit • Est ne hie Christi eximius amor actus concupiscen- 
tiae , an verissimae benevolentiae ? Quaerit ne Christus quidcjuam a Di* 
scipulis ) an eis potius omnia vult bona , et omnia rounera impeititur? 
Profecto eximia haec Magistri erga Discipulos amicitia cxplicari mini- 
sie potest per actum Religionis Boigenianum • 

49. Veniamus ad desideria benevolentiae Christi Domini . Hujus 
generis desiderium erga Patrem 5 cujus gloriam vijs omnibus propagarc 
desiderabat , quia nimirum dignus erat propter se omni honore , glo- 
ria J et amore . constat ex omnibus gressibus Christi dicentis : qua pla* • 
cita sunt ei , facio semper . Certe apud Lucam 1 2. habemus ilia verba : 
Baptismo habeo baptizari , et quomodo coarctor , usque dum perficiatur ? 
Quae verba , ut docet S. Ambrosius , dicta sunt a Christo accenso ig« 
ne coelesti 5 puta , zelo j et desiderio passionis subeundae . Eadem fe- 
re ratio applicari potest desiderio benevolentiae erga proximos ; sicut* 
enim Pater per FHii Passionem glorificandus erat, sic et nos ex ejus- 
dem Passione eramus fructum relaturi . Sed et idem Lucas cap. 22. de- 
siderium benevolentiae erga nos expressit illis verbis : desiderio deside* 
ravi hoc Pascba manducare vobiscum , antequam patiar 5 post quae ver- 
ba refert Evangelista Instirutionem Eucharistiae , quasi designans vehc- 
mentissimum ilUid desiderium eo tendere, ut nobis rclinqueret donum 
illiid inenarrabile , et ut nos tanto bono, tantoque munere cumulatis* 
simos redderet. Jam vero de gaudio benevolentiae certissima sunt ver« 
ba ilia, quae irapletis Prophetijs, et expletis omnibus, qua: dccreta 
crant , mundo redempto , et Patre glorificato dixit Jesus: Consumatum 
est . Nsc enim dubicandum est , ca protulisse Chriscura ex intimo gau- 
dio 



104 
dio de glorificatione Patris ^ ec de rcdemptione hominum • Nee mi> 
Dus est tfercum id bcDCVolcntiK gaudium babuisse Cbristum cfga inum 
adolescentem » qui proponenti Domino prrcepta apud Marc cap. X. 
respondit : MMgister , b^c omnia obstrvavi a juventute mtM ^ cu« £?afr 
gelista subjungat : }csus autem intuit us cum . diUxit eum . Id est ^ uk^ 
quit Tirinus , per roetalepsin > instar summe dilecti prcbenditj mmpleioh 
tus ) €t ofculatus cft eum • Ceice incuitut iiie placidissimui Domioi ^ et 
diieccio exceiDe maDifesrata esse non poceraoc nisi cum approbatiooe) 
complacentia ) seu gaudio de bono , quod inerat adolescenti ex obse^ 
vatione prcceptorum . Hoc benevolentis gaudium docuic ipse Doaii* 
nus Apostolos suos ^ dum de ejus discessu moerentibus dixit : Si WS/ijgf 
retis mi y gauderetis utiquc . Quam igitur ob causam } Audi , quod ad- 
dit : Quia vado ad Patrem ; quia Pater major me est . Hortatur igicoi 
illos ad gaudium de bonis Magistri sui • 

50. Et hsc quidem de actibus amoris j desiderij , et gaudij vei^ 
stntibus circa bonum; nunc vero juxta regulam S. ThomK,ec princi- 
pium Augustini : Amor • . • .fugient quod ei adversatur , timmr tst 9 i/- 
que y si aceiderit > sentiens , tristitia est ^ facile est demoDStrare amo» 
rem benevolencia? Christi erga Patrem) et erga proximos ex ocfioya* 
bominatione > et tristitia eju^em circa mala extrinseca Patris ) et ci^ . 
ca mala proximi . QuaCer legimus plorasse Christum , dum intet moc^ 
tales viveret passibilis 1 cum esset recens natus ^ et pratsepio jaceret t 
cum jLazarum suscicavit , cum flevit super ingratam Hierusalem , cuo* 
que pendens erat in Cruce • Si causae harum lachrymarum exquiraotuf} 
invenietur protinus ) earum esse pocissiroam peccata hominum 9 quate* 
nus opposita bonitati divine ) et quatenus mala nostra ) atque adeo 
lachrymas ex amore benevolentix profluere • Pro cujus iotelligentia sup- 
ponendum est id , quod negare ) extremum esset dementis > Chhstum 
Dominum a primo sua conceptionis instanti operatum esse perfectioii 
modO) quem potest mens humana concipere ) atque ideo semper foil* 
se in actuali exercitio virtutum • Si enim Angeli semper sunt in acta 
secundO) ut dicitur^ et nunquam transeunt a non actu ad actum ^sid 
ab actu ad aaum semper procedunt y unde et ad Deum se sc in pri- 
mo creationis instanti converterurit y quanto magis anima Christi ^qom 
certe inferior non fuit Angelis in operando per scientiam infosam ? 
Hinc etiam fit ^ ut licet Christus meruerit per actus virtutum infusarumi 
atque per actus alios liberos etiam ordinis naturalis , omnes tamen t* 
jus actiones retulerit sine dubio in Deum ex charitate illos imperante • 
51. lis igitur statutis , cum infans Christus ploravit y lachryms pio« 

fluere videbatur ex necessitate naturs , sed cum judicium haberet pepi 
fectissimum > plenissimamque cognitionem peccatorum , qux plane erant 
opposita Divine bonitati y et hominum mala verissima y causa prxcipua 
lachrymarum erat . ut ex principijs Theologiae observat Vener ^ Ludovi- 
cus a Ponte ^ odium ^ et tristitia dc peccatis . Sinaili modo ploravit in 

Cm- 



105 

Ctuce s Certe vis dolorum acerba ) et incredibilis erat sufiiclentissima 
ad extorquendas lacrymas; sed tamen illas pocissimum effundebat ex 
offensis contra Patrem factis , et ex dolore peccatorum nostrorum • Quod 
quidem sine amorc benevolentise erga Patrem , et erga Proximos es- 
se non poterat • Flevit item cum Lazarum suscitavit turn ex compas* 
sione defuncti, atque Sororum ^ et , ut mihi quidem videtur valde ere- 
dibile , ex tristitia de peccato ) quod mortem in mundum introdttxit • 
Profecto Judzi non mali sane » uc res ostendit ipsa , Logici amorem 
ex lachrymis collegere dicentes: Eccc quomodo Mmabat eum. 

52. Sed clarius adhuc demonstratur amor benevolentiae Cbristi ex 
lachrymis , quas efTudit super civitatem ingratam Hicrosolymx • Ait enim 
Lucas cap. 19. £r ut appropinquavit vidans Civitatem^ flevit super f/* 
Urn . Quibus in verbis super illam signiiicatur aperte ^ flevisse ob ma* 
la , qu« Ventura erant super cives Hierosolymae y et quod non recipie- 
bant bona 9 quae illis conferre volebat • Primum ostenditur verbis illis : 
Quia venient dies in te , et circundabunt te inimici tui vallo etc. Alte» 
rum significatur illis: Quia si cognovisses et tu^ et quidem in bac die 
tua , qu4e ad pacem tibi • Flevit igitur Christus ex compassione ) atque 
ex tristitia malorum , quae , quantum erat ex parte sua > arcere vole- 
bat a Civibus, quos ex vcro amore benevolentiae diligebat) non ali- 
ter ac cum Proditori traditionem exequenti osculum dedit verbis illis 
suavissimis : Amice j ad quid venisti ? volens ilium ad se adducere 3 et 
ad facti poenitentiam revocare • Ex eodem benevolentiae amore » quern 
ostenderat erga Hierusalem > nata est exprobratio ilia ) quae habetur 
apud Math* 2g. Hierusalem^ Hierusalem^ qua occidis Vropbetas ^ et la*^ 
fidas eos , qui ad te mis si sunt , quoties volui congregare fllios tuos , quem^ 
admodum gjllina congregat pullos sub alas y et noluisti ? 

53. Si a Christi lachrymis ad ejus sudorem sanguirteum proceda- 
inus , nonne luce clarior splendescet amor benevolentiae animae Chri- 
st! erga Patrem, et homines? Sciunt omnes > causas illius sudoris in- 
soliti fuisse multas , sed ignorare nemo debet , unam ex ijs nostra fuis- 
se peccata y ut testantur Patres , sive incredibilis eorum numerus con- 
sideretur , sive ratio ofTensae divinae Majestatis > sive malum , quod ex 
iliis obvenit hominibus • Quod quidem commendat maxioae et benevot- 
lentiam erga Patrem ofTensum , et amorem erga nos ^ quos ^ tot > tan- 
tisque maOs cum acerbissima , et voluntaria sanguinis efTusione libera- 
re desiderabat. Aliam etiam hujus efTusionis causam addit S. Lauren* 
tius Justinianus lib. de Spirit. Christi agone cap. ipo^x qua non mi- 
nus decfaratur benevolentiae amor erga suos . Docet enim S. Pater 1 
id esse factum , ut ostenderet Dominus sensum intimum , quem ha- 
bebat | tormcntorum ) et afflictionum , quibus sui exercendi erant. Un- 
de fait in Stephano spiritaliter lapidatus , in Petro crucifixus , in fur- 
cam aaus decussatam cum Andrea ) in Laurentio tostus etc. Erat enim 
haec intima compassio ^ ex amore benevolentiae profecta > cujus est gan- 

o de- 



lotf 

dere cum gaudentibus ^ flerc cum flcotibus ; nam bona amici } atqoe 
mala reputat propria. Ob eamdem rationem aaimc jin tK gaudent cum 
Christo ) et compaciuncur Cbrisco ex ammi tensu tcnerrimo 3 cooside- 
ranees ejuft^ dolores acerbissimos in Passione perpessos • £t quod majos 
CSC) major! habent in pretio ((ompassionem supernaturalcm ex amore 
Cbristi profi^scentem , quam xternx beatitudinis desiderium } ut satis 
indicat S. Juslri^ianus supra iaudacus , cum in Serm. de Passione petit 
a Domino y non ^^elum^-tft veniat in Regnum suum , seJ ut doloribus 
€$mpatiattir suis , suaque communicct Passioni . Sciebat enim optime 9 quod 
Bonavenrura tradit in Stimul* div. am. meliorem nempc disposttionem 
ad Christi dolores in anima persentiendos ejusdem Domini amorem es* 
se • Quod si amor hie esset concupiscentis ) propriam intendens forli* 
citatem ) et ex vi sua non volens amico bona, nescio, quo pacto mo- 
Terec vebemcnter ad condolendum de malis ejusdem • Veniamus ad 
praxim* 

54* Qj^iS) precor, Fidelium , dum Bcatissimae Virginis Maris do- 
lores , quos in Passione Filij sui pertui t acerbissimos , conatur utcum- 
que intelligere , vel ponderare » i^t ci^m ca ex intimo ammi sensu con* 
doleat, non illud verset in animo «dolorum scilicet magnicudincm fuis- 
se tantam , quanta fuit amoris magnitiido Pijssimx Matris erga Filium 
Dilectissimum ? Finge nunc animo , amorem ilium in eo continerii 
quod Matris anima desideraret ardenter aternam foelicitatem in Filio 
habendam • Profccto desiderium hocce esse non potuit in Virgine ra* 
dix I aut mensura dolorum , quibus illips animam pertransivit glidius 
acutissimos • Quid enim Macri tantr decrescebat de xterna sua ibdi- 
citate ) quod ejus Filius cruciatus immensos pateretur f Dolebat qui^ 
dem Mater , quod ita pateretur , et vch^ mentissime dolebat , fed ooa 
crat illud desiderium causa dolendi . Quxnam igitur ilia f En tibi cao* 
sam I et a nemjne in dubium revocandam . Volebat Virgo Sanctissima 
Filio suo , quem esse Deum , et Summtm Bonum clarissime cognosce- 
bat y omne bonum nedum intrinsecum , <sed etiam excrinsecum ; vole- 
bat ) eum ab omnibus cognosci , amari , et honorari ob infinitam ejus 
Bonitatem j Dignitatem , Excellentiam ; volebat ei ab omni creatura red- 
di laudem , gloriam , obsequium , et honorcm . Hie erat smor, faa^ 
radix erat , hacc mensura dolorum , quos juxta Croccm stans inciedw 
bill consrantia pcrpessa est Mariyrom Rcgina . Cum enim Flio charis* 
simo 5 Vero Deo , et infinite Bono vellet cmne bonum , cujus erat in- 
finite dignus 5 proprijs inspiciebat oculis omni affici ignominia , nulla 
non corporis parte torqueri ) stupenda hominum ingratitndire male ha- 
beri ilium ipsum Deum , qui mira faciens humane j^eneri ex sua sola 
dignatione ) mala multa , magna ^ et incredibitia abeocem patiebatur. 
Id animam Matris discruciabat acerbe j quod pro bonis debitis mala 
Filius reciperet ab ingratis. Nam ex amore, ct desjderio boni . quod 
alicui folo^ exoritur necessario odium, ct tristitia dc malo contrario. 

Eit 



to7 
Est igitur ceito cerdus amorem benevolenthe 6. Maris Virginis crga 
Filium suum fuisse causani) radicem ^ et mensuram tormentorum > qua; 
in aceiba iliius Passione pcrpessa est • Unde ut amoris magnitudinem 
non possumus satis cognoscere ) ita vim tormentorum exprioiere non 
valcnous . Haec est via ^ quam nobis o tendunt Patres ad dolores Vir- 
ginis contemplandos • Haec e^t ratio ) qua nobis illos demonstrant Asce- 
tc omnes , et hxc est praxis Fidelium , qui non in desiderium VirgU 
nis ) aut in ejus intendunt amorem foeiicitatis , ut vim dolorum intelii« 
gart ) sed in amorem benevolentiae erga Filium suum , et in ejus in* 
finitam Bonitatcm) et Dignitatem > quam clarissime cognoscebat • Di« 
ces ) pias has esse devctarum animarum meditationes • Addo ego ) pijs- 
simas » et in Scriptura solidissime fundatas , e SS. Patrum testimoniji 
clarissime deductas, ex vera desumptas Tbeologia^et principijs Pbiio» 
fophiae omnino conformes • Addo insuper 9 illas locum habere minime 
posse in amore Bolgeniano^ qui unam amantis foclicitatcm > et bea* 
ticudinem procurat . 

; 5* Nae ego essem justo longior ) si prosequi loca vellem > in 
quibus ex verbis , et gestis Salvatoris nostri ostenditur aperte amor be- 
nevolentiae 9 quo nostra quaesivit Bcnignissimus Dominus ^ non sua. Uti- 
nam et nos ejus amori benevolo responderemus ) et qualeni ab eo a* 
raorem sucepimus , talem eidem » it optabat Bernardus, rependeremuS) 
non nostra quxrentes , sed qua? iliius sunt , toto corde ) totis viribus | 
ct tota forticudine procurantes . Veniat nunc clarissimus unius amoris 
concupiscentiae assertor Bolgenius , et explicet nobis benignissimum Dei 
erga nos amorem y explicet amorem Salvatoris erga Parrem , et noS) 
explicet amorem nostrum ad Redemptorem omnium , et videat 3 an ope 
actus Religionis ) ad quam juxta ilium benevolentia pertinet> quiavir* 
tutis hujus naturam cerce non tenet ) expont congruenter possint » quae 
in hac parte ab Scriptura deduximus ? Ego quidem in hac sum opinio- 
ne , ut audeam dicere ) fore Bolgenium in sui syscematis inventione mi- 
rum in modum ab omnibus suspiciendum ^ si modo quae in hoc capite 
produximus > demonstret inteliigi posse commode amore benevolcih' 
tiae sublato ^' Interim tamen dicO| nullam ex suis principijs elici posse 
-interpretationem , qcae probabilis sit , aut quae ulla ratione Sacrie Scri- 
pturae , Patribus ; et menti Fidelium congruere videatur • 

S. VIII. 

Demonstratur am$r benevolentia ex -Eptsiolh S. PauU • 

56. T Tt ex gestis , et dictis Salvatoris Nostri Jesu Christi colligitur 

U evidenter > ut vidimus , amor benevolentiae , sic ex Episto* 

lis , et ex gestis S. Pauli idem clarissime demonstratur . Et ut in me- 

moriam revocanti Salvatoris exempla ^ et testimonia Evangelistarum 

o 2 tot 



io8 
tot mihi occurebant loca > ct tam manifesta > ut qQibm potissiimm 
Qterer in numero prscedenti , diu ) multum que datnuvcrim , id ipsuiB 
mihi contingit in Episcolis ) et recte factis Apostoli Gentium • Nam 
sive ccelcstem Pauii doctrinam i et exhortationem ad meliora charis* 
mata considerem; stve zelum gloriam Dei propagandi contemplcr; si- 
ve persecuttones ) pericula > et tribulationes > quas pro salate Fncnim 
pertulit) antmo volvam; nihil ferme video ) quod benevolentia ooo 
sit ) nihil , quod amicitiam non commendet ad Theologorum seosum ) 
nihil denique ) quod non ponat ante oculos amorem ) desiderium 5 ec 
gaudium benevolentiae de bonis Dilectissimi sui , et odium) abomina* 
tionem , et mcerorem de malis j quae Infinicae Bonitati opponuntor , et 
saluti Fratrum contraria sunt • Molestus essem lectori , si quae occur* 
runt) proponerem loca omnia. Aliqua tamen producenda sunt • £c pri* 
mo quidem Apostolus ad Ephes. 5. sic Fideles ad Charitatem hortatur • 
Effote imitatoref Dei ) ficut Filij cbarinimi ^ et ambulate in dilectione 1 
sicut et Cbristus dilexit not y et tradidit temetipsum fro nobir oblatiomem | 
et hosiiam Deo in odorem tuavitatit • Item . Ut filij lucis ambulate . • • 
frobantes ) quid tit beneplacitum Deo . Tandem . Ptallentet in corsBbas 
vtstrit Domino : gratias agentet semper fro omnibus in nomimt Domini 
nostri Jesu Cbristi . 

57. Ex qua Apostoli doctrina tria hxc habemus : Primum : Ephe^ 
sios debere esse imitatores Dei , ut (ilios charissimos ; sed Oeus illos 
amavit amore benevolentiae ut filios charissimos , eis communicans o(D» 
nia bona ) et ex illis nihil sibi quxrens : ergo ec Filij charissimi ama* 
re Patrem debent amore benevolentiae, nihil ex vircute illius amoris si- 
bi quserences , sed quie sunt bona Patris intendentes , amantes , et pro* 
curantes. Alterum: Ephesios debere ambulare in dilectione » sictit et 
Christus dilexit nos, se ipsum pro nobis tradendo ; sed amor Christi 
se ipsum tradentis pro nobis est amor benevolentiae , nostra quaerens ) 
et non sua : ergo Ephesij debent Christum diligere amore benevolent 
tic, non sua quaerentes, sed quae sunt Christi . Tertium ; Ephesios de* 
bere ambulare ut filios lucis j probantes ) quid sit beneplacitum Deo; 
sed filius lucis sic ambulans > ut prober se Deo placere , agit ex amo- 
re benevolentiae ad Deo placendum intenro : In id igitur inteodit frc* 
quentissime Paulus 9 gloriam Dei ut qnxramus , non nostram ) et ut 
quae Christi sunt , procuremus , ut veri amici , non vero quae nostra . 
Unde ad Philip. 2. magnopere dolet , dicen^: NfMi'/ifm baheo tam una* 
nimem ( ut Timotheum ) qui syncera affectione pro vobis solicitus sit • 
Omnet enim , qu^ sua sunt , quarunt , non qute Jesu Cbristi . Id est « 
ut exponit S. Anselmus : non admoium soliciti sunt de Evangelia pn* 
movendo , quod est negotium Cbristi . 

58. Deinde multus est Paulus in monendo Fideles , ut omnes 1* 
ctiones in Deum dirigant , ut in laudem , et gloriam Dei opera exe- 
quantur > ei scilicet placentes ^ et ex ilia puris^ima intentione omnia 

in 



10^ 

in fiQeni ulrimum referentes • Ad Ephes. 6. Kon act oculum servienter , 
quasi bominibut flacentes > sed ut tervi Cbristi facientes voluntatcm Dei 
€x animo. Ad Corinth, i. lo. Sive ergo manJucatif ^ five bibitif y si» 
ve aliud quid facttis ) omnia in gloriam Dei facite. Ad Colos. ^. Om* 
ue ) quodcumque facitis in vtrho ^ aut in of ere ) omnia in nomine Domi^ 
ni Kostri Jesu Cbristi , gratias agentes Deo , et Patri per ipsum . Item : 
quodcumque facitis , ex animo operamini , sicut Domino , et non bominh- 
hus . Non esc animus, id in praesenci discutere , sint ne de prsecepto > 
quae hie traduntur ab Apostolo , an de consilio , nee item qusenam hie 
relatio Charitaris signifiestur , aecualis ne , an virtualis , an habitualis , 
si de prseepto inceiligantur? Iliad autem , quod rei nostrae interest, 
certissimum est , hie loqui Apostolum de Charitate , cuius est opera in 
Deum dirigere , et in gloriam Dei agere , ei ut placeat tanquam ami- 
CO, eujus bona procurat • Jam vero haee Charitatis intentio eo tendens, 
non ut amanti bonum qusrat^ sed ut placeat amieo , ejasque bonum 
promoveat , et curet , esc verissimus actus benevolentiae , nisi rerum 
notiones invertere velis , sensumque communem negare contendas . Sic 
Paulum exponunt Interpretes , sic Ascetar intelligunt , sic Fideles praxi 
fpsa, usu , et exercitacione confirmant • Fac tamen , ut hxc Charitatis 
intentio ad amorem percineat coneupiscentiae ; nihil sane invenies ma* 
gis insulsum , ineptum , aut pugnans cum p^'aecepto , vel potius consi- 
lio Apostoli • Erit enim sensus : Omnia in Dei gloriam facite , ejus 
beneplacitura exquirences , et bonum quaerentes ; id est , facite omnia, 
ut fcelicitatcm vestram assequamini , vestram quaerentes gloriam , et bo* 
na vestra procurantes . 

59. Rursus idem amor benevolentiae demonstratur ex Apostolo 
commendante i. ad Corinth. 13. et 14. excellentiam Charitatis supra 
virtutes caetcras . Cum enim sine Chancate prodesse nihil edixisset , et 
ci attribuisset actus aliarum virtutum , quas suo movet imperio , ita 
concludic caput decimum tertium . Nu:tc autem mahent Fides , Spes > 
Cbaritat , tria bite : major autem borum est Cbaritas . Ex qui bus habe* 
nius duo ilia . Primum , quod Charitas uc Fides non est > sic etiam ab 
Spe distinguitur. Quod idem traditur 2. ad Timoth. 2. Sectare justi^ 
tiam , Fidem , Spem , Cbaritatem etc. Et Ecclesiast. 24. Ego mater pul^ 
cbrje dilectionis , et timoris , et agnitionis , et Sancta Spei . Quare dis- 
tinctio simpliciter talis inter Chariratem , et Spem videtur esse de Fi- 
de , illamque supponit Tridentinum Sess. 6. can. ^. Quod vero distin- 
ctio sit omnino realis , est item certum ( quamvis non certitudine Fi^ 
dei ) unde falsa est prorsus opinio , quam tenuit Ocham docens , Spem 
non esse quid tertium distinctum a Charitate, et Fide, sed quoddam 
illorum aggregatum • Nee enim sine errore affirmari^ potest , Spem in 
peccatore non manere. Alterum , quod ex Apostolo colligimus, illud 
est , Charitatem esse m^orcm , et perfectiorem casteris virtutibus Theo- 
logicis Fide et Spe. 

60. 



do. Jam veto sublato amore benevolentiae neutrum horum salva* 
ri potest in Bolgenij systeroate • Non primum ; nam amor concupiscent 
tiae aeternx bcacitudinis ad habitum Spei manifestissime percinet . Id 
enim demonstravimus ex Augustino ) et Thoma , et ex ratione Theo 
logica. Nee enim concipi potest 9 quo pacto possit quisquam sperare 
id ) quod non amat , et desiderat • Nam spes non versatur circa ma- 
lum ) sed circa bonum > arduum tamen > et difficile , sic tamen ut li« 
cet arduitas ex parte objecti supponatur , id > quod ad amandum mo« 
vet ) et desiderandum y sit bonitas , in quam tendit actus prosecutivus 
voluntatis • Unde S. Augustinus in Enchyridio laudat Poctam Italum 
foelius canentem • 

Hunc ego si potui tantum sperare dolorem • 
Sed vero praefert Hispanum alium melius sentientem • 

Liceat sperare timenti. 
Sicut igitur timor tendit in malum ) sic etiam spes tendit in bonum • 
Reliquum est igitur , ut in principijs Bolgenij nullum sic discrimen in* 
ter Spem , et Charicatem ; nam quamvis diversitas aliqua assignari uC» 
camque posset inter actum ipsum sperandi , et amorcm concupiscentiae 
foelicitatis sterns , nullum tamen assignari potest inter hunc actum 
extremum ) et inter amorem ilium eumdem , cui Spes innititnr Theo« 
logica . Sola igitur Spes satis eric ad actus Theologies Charitacis . Un- 
de et illud etiam absurdum prorsus , et erroneum > necesse est ^ ut 
consequatur , in homine scilicet peccatore Charitatem permanere . 

6i* Ob easdem fere rationes non salvacur alterum in opinione BoI« 
genii ; nam actus prscipuus Charitatis Bolgeniana^ ad Spem pertinet ) 
et ab ejus elicitur babitu ) ut probavimus • Charitas igitur Spe perfec- 
tior esse non potest , namque perfectionem illam majorem ab actu sui 
primario deberet Charitas habere , seu participare • £x alio etiam prin- 
cipio Theologico Veritas eadem suadetur . Quia Theologi cum S. Tho- 
ma I. 2. q. 23. art. 6. inde probant ^ Charitatem esse virtutem caete* 
ris potiorem , et perfectiorem , quia magis Deum attingit ) quam cas- 
ters omnes ; atqui actus concupiscentis Bolgenians non magis Deum 
attingit ^ quam actus concupiscentis ad Spem Theologicam necessarius; 
nam uterque Deum attingit ) non ut in eo sistat sine reflexione ad a- 
iDantem ) sed ut ex Deo proveniat concupiscent! adeptio boni . Sunt 
igitur pares prsfati actus in attingendo Deum * Ergo ex hoc Theolo« 
gorum principio minime probari potest ) potiorem esse Charitatem Spe 
Theologica . Nee ex alcero principio S. Thoms , et Theologorum dc- 
sumpto ex majore adhssione > seu perfectiore unione ad Deum ) que 
Charitati tribuenda est prs virtutibus csteris , evincitur minus evidea- 
ter ) quod intendimus • Nam major ilia unio ) majorque adhssio in 
CO continetur ) quod in amantem non redeat) quod non retorqueat bo- 
num ad amantem ) ut tradit S. Thomas in 3. dist. 29. q.i. art. i.ad 
2. dicens . amicitia non retorquet ad sc ipsam bonum y quod ad alter urn 

op^ 



Ill 
§piat . Et quaest. 5. de Charit. art. 2. : amaf bonum iwinum ) non ut 
M te babtatur , vel possUeatur. sedstcundum /r . Hoc autem principium 
Dihii babec commune cum amore Bolgenii ) in quo adeo non inveni* 
tur iila major inhssio? ec ilia major unio cum Deo > in se ^ct fecun^' 
ium St ) ut pocius ad amantem retorqueat bonum > et ad concupiscen- 
tem redeat ) cui bonum optac , et foelicitatem procurat • Igitur in BoN 
genii principiis non videtur salvari dictum Apostoli : major autem bo* 
rum est Cbaritas • 

61. Nee solum verbo nos docuit Apostolus Paulus amorem bene- 
volencis ) sed ilium etiam exemplo roirifice confirmavit • Duo proferam 
loca ) quae certe explicari mmime possunt, si amorem tollas bcnevo* 
lentiae , ec veils esse actum uiricum Charitatis amorem concupiscentiaf. 
Primus locus habetur in Epist. ad Rom. 9. ubi in banc exaggeratio* 
Dcm prorumpic Apostolus : Optabam ego ipse anatbema a Cbristo esse 
fro fratribus meis . Quibus in verbis ex communi Doctorum explica- 
tione Athanasii ) Theodoreti , Tbepphilacti j et praesertim Cbrysostomi 
homil. 2. et ^. de laudibus Fauli , quibus accedunt alii Patres , desi* 
derabat Apostolus carere in aliquo nimirum sensu beatitudine aeterna 
propter Judsorum salutem • Id autem exponi nulla ratione potest 3 a* 
nore benevolentiae secluso ) imo non prorsus excedente > sibique subor« 
dinante amorem concupiscentiae . Et quidem quamvis interpretatio 3 quae 
forsan cuiquam non probabitur, vera non esset > illud tamen certissi^ 
mum cf^t , D.Ktores j ec Patres amorem bic benevolentiae communiter 
tradere, eumque longe praeferre amori concupiscentiae , quod satis es« 
set ad (i.ientiam BDJgenii pro se uno laudantis Patres ex hac sola eo«» 
rum opinione penitus retundendam • 

dj. Scio aliquos ita intelligere verba Pauli , ut non significent ca« 
rcntiam beatitudinis , sed unice mortem corporalem • Verura haec ex* 
positio est plane contra literam , quae in sensum alienum detorquetur# 
Quo enim pacto per morren anathema esset a Cbristo ? Alii etiam ex 
Clossa explicant S. Paulum baec verba referentem ad statum pristinum^ 
cum nempe Christum non cognoscebat ) et eos ) qui in eum credebant^ 
pcrsequcbatur . Unde non dicit opro , verba referens ad tempus , in quo 
icribebat , sed optabam ^ tempus respiciens praetcritum . Verum baec expo- 
ficio non placet : uc qjid enim Paulus tanra exag^eratione rem propo- 
oerec , qux facile credi poterat ? Praeterea non esc verissimile ex amo* 
re praecise Judaeorum Ecclesiam esse pcrsecutum . Tandem verba ilia 
Paali videntur esse simillima , et ex eodem Ciiariratis aff?ctu prolata | 
atque ilia alia 1 quae habemus ex Moyse Exod. ^i. Dimitte eis bane 
noxam , aut dele me de libro vita , quern scripsisti . Ubi sensus debet es- 
se conditionatus praeferens amorem benevolentiae proximi propter De- 
um amori propriae foelicitatis pro bypotbesi revera impossibili , quod ca* 
lencia aeternae beatitudinis propria? esset nccessaria ad salutem aliorum • 

^4- S. Thomas 2« 2. q. 27. aiC. 8. ad i. post quandam pra?mit« 

taia 



Ill 

sam expositjonem alteram adducit ex Chrysostomo inquiens:^/ potest 
diet ) sicut dicit Cbrysostomus in lib. i. de Compunct. ) quod per hoc non 
ostenditur ^ quod Apostolus plus diligeret prcximum ^ quam Deum : sed 
quod plus diligeret Deum , quam se tpsum . Volebat enim ad tempus pri^ 
vari fruitione divina ) quod pertinet ad dilectionem sui ^ ad hoc quod bo- 
nor Dei procuraretur in proximis , quod pertinet ad dilectionem Dei . 
la banc camdem expoiitionem concurrunc Magister ) et Bonaventura 
in g. distinct. 19 Lyranus, et Haymo in Paulum ) necnon Alboreus 
lib. 14. cap. 17. Theosophis • Qui omnes aperte praeferunt amori pro« 
pris foelicitatis amorem proximi propter Deum. 

65. Sed utdesiderium eflicax , et absolutum carendi aeterna foe* 
licitate propter fratrum salutem non admitto j ita suspicor majus ali« 
quid significari in verbis Fauli ) quam quod ex D. Thoma dicitur de 
fruitione ad tempus. Ratio primi est • Quia carentia aeternx foelicita* 
tis non est medium ad salutem aliorum : item talis carentia debet es- 
se conjuncta cum carentia Chaaritatis , quam desiderare est sine dubio 
intrinsece malum . Potest > inquies ) una ab altera praescindi ; nam de 
potentia absoluta separari possunt . At obstat illud , quod saltem de fac- 
to non licebat id velle ; nam etiam de potentia absoluta potest Deus 
private me Charitate sine peccato ; an :ideo nrihi licet id deside- 
re? Ratio secundi est; quia CdntntiZ fruttionis ad tempus non indige- 
bat tanta exaggeratione ; nam et alii Sancti minus perfecti illam ha* 
buere voluntatem^ ut legimus de S. Martino sic dicente apud Sulpi- 
tium : Domine , si adbuc populo tuo sum necessarius y non recuso laborem • 
Non absimile legimus de S. Ignatio Loyola in ejus vita apud Riba- 
deneiram . 

66. Propter hare existimo locum ilium Pauli exponendum esse ad 
sensum , quem indicat Eximius Doctor Franciscus Suarez Disp. g. de 
Charit. sect, i* n. 6. sic scilicet A verba Apostoli veram contineant 
exaggerationem , quasi diceret Apostolus Paulus , si oporteret , si esset 
necessarium ) id optarem . Unde verbum optabam non exprimit deside* 
lium praesens ^ vel praeteritum ) sed quasi potentiate ) seu quod posset 
haberi • De hoc desiderio exponendi sunt Patres supra laudati > non 
de altero absoluto ) et efficaci . Et vero actus ille potentialis non po- 
test dici inordinatus , quia revera non est aflfectus carendi beatitudinej 
sed modus loquendi energicus ad explicandam vim Charitatis eximiam, 
et potest etiam deservire ad illam excitandam . Nam considerans ani« 
ma Charitate praedita gloriam) ut bonum ipsius proprium esti^et salu- 
tem proximorum) ut cedit in quamdam majorem Dei gloriam , ait j se 
optare ) carcre proprio bono propter majorem Dei gloriam , et ad huoc 
a^ectum significandum utitur desiderio illo conditionato , sicut Angu* 
stinus ) ut tradunt graves Auctores ( nihil tamen certum hac de re in- 
venire potui post diligentiam non mediocrem ) vellet potius^ id quod 
eft , Deum esse y quam se Deum esse^ non i contrario ) si boc possibile 

fin^ 



flngerttur . Legatur pro hac sentiendi , et loquendi ratlone conditiona- 
ta amantium cm toto cordc Deum S. Franciscus Salesius Tract, de A mo- 
re Dei part. i. lib. 5. cap. 6. ubi proponit praxim horum desiderio- 
rum ) quae condiciombus impossibilibus innicuncur 5 et non modo agno« 
scit in illis amorem bencvolentis erga Deum , sed eciam ipsum osten- 
dit amorem ex eo ) quod amans Deum anima Istacur 3 et complacet 
in conditione impossibili ) vei quod Deus non alius sit ipse; qui est, 
immutabiiis , et bonis nostris minime indigens • Quod ut explicet , pro«> 
ponit cxces5um amoris in dicto illo , quod esse fertur Augustini • Ex 
dictis coQScat , Apostoli verba , de quibus disputamus > obscura quidem 
esse ad explicandum , 5ed esse clarissima ad demonstrandum , quern 
amorem intendimus . Neque cnim aliqua proferri potest expositio con- 
gruens sine amore benevolentiae . Quod idem existimandum est de ver* 
bis Moysi , quae apud Exodum leguntur • 

67. Veniamus ad locum alium Apostoli chriorem , ex quo Ita per- 
spicue demonstratur amor benevolentiae Theologorum , ut nihil supra. 
Habetur illead Pii'lip. I. ubi duabus illis alfectionibus coarctabatur Pau- 
las • Mibi enim vivere Cbristus est j et mori lucrum . Quod si vivere 
in came , bic mibi fructus est operis s et quid eligam , igmro . Coarctor 
enim e duobus : dessiderium babens dissolvi > et esse cum Cbristo j multo 
magis melius . Vermanere autem in carne necessarium propter vos . Et 
hoc confidens scso , quia manebo , et permanebo omnibus vobis ad profe* 
ctum vestrum , et gaudtum fiiei . Micto prima ilia verba : Mibi vive* 
rt Cbristus est , per qiijc , ut et per ilia altera Vivo ego Jam non ego ; 
vivit veroin me Cbristus^ manifeste ex^rimitur cxcasis perfccta, quae 
uni potest com.)etere amori benevolenci* , et venio ad duo ilia , q ji- 
bos coarctabat.ir . Videbat Paulus sibi esse lucniai, magis delectabile, 
ct magis commodum mori , unde et dicebat , cupio dissolvi , et esse 
turn Cbristo 'j sed reflectens vitam suam futuran Piiilippensibus unlio* 
rem, ct propagationi Evangelii necessariam zdik : per manere autem in 
carne necessarium propter vos . Et hoc ultimum omnino eligit volunta- 
te sic firma, ut dicat : manebo y et permanebo . 

66. Profecto hsec Apostoli electio ita dcliberata esset impruJens, 
imo et prorsus inordinata , si unicum motivum charitatis esset aecerna 
beatitudo, nullusque amor esset benevolentiae propter summam Dei 
bonitatem jdistinctus ab amore concupisccnti« . Nam desiderium sccer- 
n« foelicitatis deberet captivare, seu sibi subordin^re cameras animi af- 
fectiones^ ut de vero Dei amore docent Patresj et res ipsa demon. 
strat . At vero in Paulo contingit oppositnm , nam amor proximi prop- 
ter Deum captivat , et sibi subordinat desiderium apternae foelicitatis, 
quod Paulus comprimit , ut det locum affeccioni , quam potiorem cxis- 
timat, et magis conformem divinae voluntati , cujjs beneplacicum in 
Dei vuhu cernebat. Ut enim ait S. Bernardus lib. de natura, et di- 
gnitatc amjris divini. Apostolus dicit , permantre autem in carne ^ ne- 

p ^^'- 



114 
cessarium propter vos . Ajfectui erg$ Cbaritatif Des inditsolubiliter in- 
b.^rens , et de vuUu ejus omnia judicia sua colligens , ut agat , vel ^>- 
pGtiat exttrius , sicut voluntas Dei bona , et beneplacens , et perfecta dic^ 
tat interiuSi dulce babet in vultum ilium semper intendere . Igitut prat- 
ter desideriuni «ernaB foelicitatis esc afFectus charitatis Deo iohaercns 
indissolubiliter ) magisque conformis voluntati Dei beneplaccnti , ct pcr- 
fectae , propter quem renunciarc tunc poterat Apostolus desidcrio exis« 
tendi cum Christo . Nam esse Paulum cum ChrUto est juxta Bernar- 
dura loco laudato beata , et gloriosa Vault foelicitas ; at in carne per- 
manere propter Christum , erat id , quod dictabat voluntas Dei bene- 
placens , ct perfecta . Atque haec Bernardi doctrina vera est , etiamsi 
verba ilia Pauli cupio dissolvi , et esse cum Christo actum exprioaerent 
non modo imperatum ) sed etiam immediate elicitum ex charitatc ^ 
ut sequenti capite dicemus . Nam inter actus cjusdem virtutis illc pr«* 
ferendus est , qui magis est conformis divino beneplacito • 

6g. S. Chrysostomus turn in hoc Apostoli loco ; tum in illo aN 
tero ) de quo paulo ante ) unice instituit comparationem inter Pauli 
foelicitatcm , et justitiam fratrum , seu id quod est Christo placere . Sic 
cnim ait bomih de Orat. Fratrum salutem prafert sua : suamque optas^ 
set abdicare , dummodo ad veram justitiam ) seternamque vitam fratres 
90sdem perduceret . Similiter lib. I. de compunct. disserit in hunc mo* 
dum • Ita tot am ejus men t em dtvincit amor Chris ti ut etiam hoc , quod 
pra ceteris amabilius erat , esse cum Christo , rursum id ipsum . quia ita 
flaceret Christo^ contemneret. Sed et Coelorum Regno s quod vtdtbatut 
taborum esse remuneratio , pro Christo nihilominus carere pateretur , ah 
ipso etiam Christo anathema esse , pro Christo optabile haberet . 

^o. £x hiS) quae hactenus dicta sunt) formantur argumentation 
nes istae. Prima. S. Paulus postponebat desideriuro videndi Deum > 
coque fruendi ut summa sua foelicitate amori praedicationis Evangelii , 
€t manendi apud Philippenses propter Christum ; illud item dcsiderium 
comprimcbat ; hunc vero amorem comprimere non poterat : ergo di- 
lectio Christi in hoc amore dominantc continetur, qui sane ncn est 
concupiscentia? , sed benevolentiae. Sir secunda: velle privari fruitJonc 
divina pertinet ex S. Tboma ad dilectionem sui ( cui neropc volitio ilia 
contraria est ) , velle autem in proximis Dei honorem procurare , per- 
tinet ad dilectionem Dei • Amor igitur Dei > et dilectio sui sunt oronmo 
diversa . Primus est actus Charitatis Theoiogica : ergo altera est actus 
alterius virtutis, videlicet Spei Theologicae . Sit tertia: Chrysostomus, 
et Thomas agnoscunt in Apostolo tales affectiones erga pron.ctiorem 
divini honoris , et erga summam soi foelicitatem 3 ut si una posset ab 
altera separari , primam cligeret Paulus , non secundam , prima csset 
contentus , non secunda ^ nee in electione quidquam dubitaret . Ergo 
dux illae affectiones sunt omnino dtstinctae • Ergo prima est major, ct 
potior , atque adeo vera Dei dilcctio ^ cuq taroen desiderium aeternar 

foe- 



»i5 

focVicitatis secundum se consideratae ad sui pertineat dilectionem • Ncc 
hypothesis a Patnbus assumpta versacur circa affectionem eaaidem«i 
cum duas esse supponant; sed circa possibilicatem separationis earunii 
nempe si una essec ab altera separabilis. Longus essem multum nimis 
si alia vellem persequi Scripturae loca ) ex quibus demonscrari amplius 
posset amor benevolenciae Theologorum . Adeo verum est > quod scri« 
bebat Bolgenius ) nullum extarc in Verba Scripio vesuglurk amorit bene* 
volentU . Sed qux adducta sunt ) satis ) superque existimo fore > uc 
quicumque sit lector 9) ipse videat » quilm excesserit Auctor modera* 
tionis fines > dum verba ilia sua praeoccupatus opinione dictavit • 

§. I X. 

Quomodo sint inteUigenda qu^e pro se adducH ab 
Scriptura Bolgenius i 

71. /^uoniara nos multa protulimus Sacrae Pagins testimonia ad de* 
V^ monstrandum amorem benevolentiae , aequum est ) ur videa* 
mus I quaenam sint ilia ^ quae a Bolgenio producuntur pro 
suo unico , et veto amore concupiscentia? • Profecto omnia ) quae ex 
hoc Scripcurae fonte ab Auccore CI. proponantur , ad quator capita re« 
vocantur • Namque alia testimonia indicate videncur , Deum a nobis 
amari propter beneficia ^ alia propter retribationem , aut mercedem ^ 
quam speramus in altera vita : alia exprimant amorem tanquam desi* 
derim 9 et sitim Deum videndi » et apparendi coram Deo: alia deni« 
que delectationem indicant amorem esse ) nee esse posse amorem sine 
delectatione • Hare omnia parvt certe moment! sunt ad excludendum 
amorem benevolently ) ut expensis singulis) fiet) ut arbitror) mani* 
festum rem seclulo partis studio considcranti . 

72. Et primum quidem ad benefica quod attinet ) supponenda est 
doctrina funiamentalis de quadruplici causarum genere ) quam tradit 
S. Thomas 2. 2. q. 27. art. 2. Quaerit S. Thomas eo loci Utrum De* 
us^ sit propter se ipsum ex charitate dtligendus ? Et respondet affirraati* 
ve eodcm ipso in sensu , in quo Theoiogi benevolentiae Patroni . Et 
ab argumento Sed contra , sic incipit . Augustinus dicit in J. de Doct. 
Christ* frui est amore inbarere alicui propter se ipsum : sed Deo fruen* 
dum est , ut in eodem libro dicitur : ergo Deus ddtgendus est propter se 
ipsum . Hxc ratio ex Augustino desumpta visa est omnino efficax S. 
Thomae , et nobis etiam efficax esse debet . Quia idem est objectum 
tnotivum amoris Dei in via, quod est objeccum motivum eaudii , seu 
fruitionis in patria ; sed objectum moti/um gaudii, seu truitionis in 
patria est Deus propter se ipsum ) et in se ; cum h6c gaudium sit de 
bonis divinis in se consideratis : ergo Deus ipse in se et propter se 
ip5um est objectum motivum charitatis in via • 

P * 73- 



u6 

7g. Explicat deinde idem Angclicus ratione Thcologica , ct pcr- 
via omnibus , quod ex Augustine collegcrat . Ktsjondeo , inquit , diccn^ 
dum , quod ly propter importat babitudinem alUujus caura . Est autem 
quadruplex genus causa ; scilicet finalis , formahs , efliciens , ct mate- 
ria'is , ad quam reducitur etiam materialis dispositio , quse tson est causM 
slmpUciter^ sed secundum quid . Et secundum bite quatuor genera causa* 
rum dicitur aliquid propter alterum dlligendum . Secundum quidem genus 
causa finalis , sicut diligimus medicinam propter sanitatem : secundum au* 
tem genus causa for malts , sicut diligimus bominem propter vtrtutem , 
quia scilicet virtute est formaliter bonus , ef per consequens diligibilts ; 
secundum autem causam efficientem , sicut diligimus aliqucs , in quantum 
sunt filii talis patris : secundum autem dispositionem , qua reducitur ad 
genus causa materialise dicimur aliquid diligere propter id ^ quod nos dis* 
ponit ad ejus dilectionem , puta propter beneficia suscepta : quamvis post^ 
quam jam amare incepimus , non propter ilia beneficia amemus , sed prop* 
ter ejus virtutem . Primis ergo tribus modis Deum non diligimus propter 
aliud ) sed propter se ipsum . Hon enim ordinatur ad aliud sicut ad fi* 
nemy sed ipse est ultimas finis omnium; neque etiam informatur aliquo 
alio ad boCy quod sit bonus ^ sed ejus substantia est ejus bonitas , secun* 
dum quam exemplariter omnia bona sunt : neque iterum ei ab altero bcnitas 
inest . sed ab ipso omnibus aliis . Sed quarto modo potest diltgi propter 
aliud \ quia scilicet ex aliquibus aliis dispenimur ad hoc , quod in Dei 
dilectiane proficiamus , puta per beneficia ab eo suscepta , vel per pramia 
sperata , vel etiam per paenas , quas per ipsum vttare intendimus . 

74. Placuit ad longum transcribere banc Divi Thomae resi onsio* 
ncm J qu^ una sufficerct non jam solum ad confringendos , sed ad red- 
dendos etiaof^ inutiies prorsus Bolgenij conatus , qua parte concendit » 
suam ejus opinionem multis in locis tradi ab Angelico Doctore . Qua 
in re Auctoris cricica multum desideratur • Nonne quaerit. in arriculo 
proposito S.Thomas 5 an Deus propter se ipsum dihgendus sit? Non- 
ne respondet ex Augastino j et ex ratione Theologica j unicam causam 
motivam, unicum objsctum formale charitatis esse Deum ipsum ^ es- 
se vircutem, bonitatem , et perfectionera Dei, et quidquid est extra 
Deum esse unice posse dispositionem , ex qua quis diligere Deum pos- 
sit 5 non propter dispositionem , sed propter ip*^um ? An non expresse 
prafoccupat S. Thomas opinationes Auctoris , quat ex beneficijs repe- 
tuntur 5 affirmans plane ex beneficijs nos quidem ad amandum disponi , 
^d propter beneficia npn amare? Igitur si Angelicas hoc in loco Theo- 
logorum sententiam He vero amore benevolentiae ex professo proponit, 
tractat , probat , et firmat auctoritate, et ratione , eamque vindicat ab 
objectionibus , satis id cririco cuicumque veritatis amanti essedeberet, 
ne Doctorem Angelicum pro parte contraria in Disserutione publici fa« 
eta juris prodncere auderet. 

75* Praevidit , ut arbitrori ista BoIgeniuS) et se se tegere cona« 

tur 



tur contra hoc S. Thomae tclura , quo solct clyplco, inquicns: subti^ 
lU b^e esse , atque obscurM , et qu^ a Fidelibus capi minime fossunt . 
Sic enia scribic pag. loi. Declarat. contra cl. Cpmitem Muzzarel- 
liuoj; Interea dum aliud nihil affirar prater distinctiones ^ et subdistin* 
ctiones > dtvisiones subtiles , et speculationes inter objectum materiale , et 
firmale , inter quatuor cautarum genera finalem , formalem , efficientem % 
€t materialem , ntbil omnino conficies ; et ego semper tibi dicam , maxi^, 
mam Cbristianorum partem non modo nibil borum capere , sed nee posse 
intelligere , atque adeo fieri minime posse ut ab speculationibus ignotit et 
a populo nequaquam percipiendis vert , sancti , et perfecti amoris ergg 
Deum exercitium dependere debeat . Omnaitto banc ultimaoi non certc 
opportunam consecutionem 3 quae a nobis profliganda est cap. 3., et 
quae si admitterctur ) sacis esset ad explodendam integram Dissercatio- 
Dem Bolgenij , ut cam legenti roaoifestum erit • Venio ad prima ilia 
Auctoris verba : suhtilitatis , et obscuritatis accusantis divisionem obje- 
cti in materiale, etformale^ct .ausarum m finalem ^ formalem^ efficient 
tern I et materialem • Ad pnmum qjod actinct , quis inter Discipiinae 
Phiiosophicae candidatos sic erit tardus prodigiose j ut discernere nesciat 
in genere objectum formale a matertali , cum audit obfectum firmale 
esse id ) quod amatur propter se ) et materiale id ^ quod amatur prop* 
ter aliud? Sic aeger amat potionem amaram propter sanicatem , ubi sa« 
nitas amata propter se est objectum formale ^ et potio amata. propter 
sahitatem est objectum materiale . 

71$. Q^iod attinet ad secundum , S. Thomas (qui non minus apud* 
B jlgeniuni castigatur hoc loco j quam Comes Muzzareliius ) satis , cre- 
do ) perspicue causarum designat ideas • i^ater est , inquit , causa fill] 
efficiens. Mira subtihtas! samtas est causa finalis , propter quam as^u* 
nitur medicina . Quis id percipeie satis possir! Hjmo est formalitet 
bonus per virtutem • Ojscurissimjm cff itu n ! Beieficia disponant ada* 
mandum Bcnefactorem propter ejus virtutem , et affectum , atque adeo 
reducuntur ad genus causae materials. Hdc ulcimum non est ita cla* 
rum ex penetratione term: norum, sed vel homini non penitus ingenid* 
90 fiet illico clarum^ si dicatur , id qJod materiam , seu subjectum dis* 
ponit ad aliquam formam , seu fi^uram recipiendam , dici ccmmunicer 
causam di^positivam matenae, et in quodam sensu causam materialem^ 
quia se habet ex parte materiae. Sic calor disponit lignum, ut ignes* 
cat) et comburatur , sic cera per moliitiem disponitur , ut sigilli R* 
gura melius imprimatur ect. Id est igitur , et non aliud 1 quod innuic 
S. Thomas • Est ne hie obscuritatis quidquam > Profcrcto Concilium Tri« 
dentinum ) quod certe vitio non laborat aut obscuritatis ) aut subtilitom 
tify dum Sess. 6. cap. 7. tradit justificationem imptj , praeter causam: 
dispositivam , quae ad genus causae materlalis reducitur , nobis etiam 
proponit causam finalem , efficientem , instrumentalem , meritoriam , at^ 
que formalem • £t quis ^ quaeso 1 tametsi literis parum initiatus divisio* 

nera* 



n8 ^ 

Bern illam nofi percipit? Sed demus tamen divisionem illam causarun 
S. Thorns alrquantuium esse subtilem, demus icem esse subobscuram ; 
non ideo Auctor novi systematis de Charicate Theologica ) cujus na- 
tura abstrusa quidem esc , aica , sublimis > et difficilis ^ a mence inda- 
{anda S. Doccoris > quern suum esse tocum leaori volebac persuadere ) 
detfneri debuisset) praesertim cum ei faveat ingenium bonum , mens 
aperca , et non vulgaris acuminis perspicacia ) ut in ejus operibus pla« 
ne video. 

77. Jam verd ut eo regrediamur , unde digressi sumus , illud est 

cerCum apud S. Thomam loco laudato in responsione ad primum ar- 

gumentum : ^uoJ txijs , quit animus novit y discit incognita amare , non 

quo J cognita tint ratio diligendi incognita per modum causa for malts ) vel 

Jlnalis ) vel efficientis , sed quia per hoc homo disponitur ad amandum in* 

iognita . Certum est icem ex responsione ad tertium > quod spes ^ et ti« 

nior ducunt ad Cbaritatem per modum dtspositionis cujusdam . Certum 

est tandem ex corpore articuli , quod ^ licet Deus diligatur propter se 

ipsum , quia in se bonus , quia in se est finis ultimus , quia in se non 

est ab alio > nee habet causam efficientem ; dihgitur samen propter a* 

liud y quia ex aliquibus disponimur ad ilium propter se amandum ) ex 

beneficijs scilicet ab eo susceptis ) vel ex pratmifs speratis , vel ex poe* 

nis ) quas per ipsum vitare intendimus , sic tamen ut postquam amare 

inccpimus > non propter beneficia amemus ^ sed propter ejus virtutem • 

Hac ratione diluit iaciie S. Thomas quidquid sibi opposuerat contra ve* 

rum Dei amorem propter se ipsum ut verum motivum amoris. Eadem 

nos facilitate respondemus iis j quae contra nos ex hoc beneficiorum 

capite Bolgenius aifert ex Scriptura • Nimirum Rex David ereptus mi- 

sericorditer a Deo ex insidijs> quas toties ei tetenderat Saul ,unctusin 

in Regem ) et mille a Deo beneficijs cumulatus ; similiter Debitor ) 

cui tot debita condonata erant ; tandem creatura , quam Deus prior 

dilexerat , Deum diligunt ex toto cbrde 5 ex tota mcnte , et fortitu- 

dine propter beneficia suscepta, ly propter significante causam disposi* 

tivam ) seu dispositionem ad diligendum Deum propter ipsum. Quate- 

nus ex beneficijs susceptis ^ eorumque recognitione animus crigitur ad 

cognoscendam virtutem , et bonitatem benefactoris , a qua dimanant; 

et virtus ipsa, seu bonitas jam cognita immediate mover ad amorem • 

Unde proprie loquendo , cum voluntas amare incipit ) non jam amat 

propter beneficia, sed propter virtutem, et bonitatem benefactoris. 

Simile quid contingit in Fide Theologica , cujus assensus immediate fit 

propter divinam veracitatem nobis roysterium revelantcm ; et nihilomi- 

nus ex argumentis credibilitatis disponitur homo ad assentiendum my* 

sterio propter Dei testimonium. Ratio autem utrobique eadtm est, 

unde et acque dici potest; homo mysterio revelato assentirur propter 

agumenta credibilitatis, ly propter unice significante causam materia- 

lem , et dii»positivam , seu dispositionem , non vero causam motivam 

as- 



\ 



"9 

usemm . Siciit entm argumenta credlblllntts ducunt homioeoi ad pianr 
affectioncm credendi , ec hare affectto pia assensum iisperat proptec 
Dei restimoniuro ; ita beneficiorucn rccogoido ducic bomincm ad co» 
gnitionem vircutis » et bonicatis benefactoris ) eC haec virtus ) ct bonkas 
cogQJta mover immediate ad amorem • Hoc eodem modO) inquit S* Tho 
mas , disponit ad amorem spes , disponit et timor ; Deus enim , ia 
quern speramus , booitatem nobis ostendit ct in promittendo , et ia 
auxiliando 9 similiter ostendit virtutem > et bonitatem suam in potentia 
nos a poenis eripiendi: ergo ex SpC) et timore disponimur ad Deun 
amandum propter ipsius bonitatem ) virtutem ) et perfectionem • 

78. Prater h«c est et alia peculiaris ratio in gratitudine pre ce- 
teris virtu tibus ^ ob quam ex ilia potius disponamur ad amandum Deuot 
super omnia propter ipsum ) Ut ilia bene intelligatur ) supponendum est 
ex D. Thoma z. z. q. lod. et ex ceteris TheoTogis y gratiam , seu gca* 
titudinem erga Deum esse virtutem supernaturalem sub virtute Religto* 
nis comprehensam ; nam licet inter homines^ pietar > qua colimus pa« 
rentes > observantia , qua reveremur personas in dignitate excedences 1 
et gratitudo , qua gratias agimus bene fac tor ibus , censeantur virtutes 
inter se distinct^ , quatenus tamen ad Deum referuntur , omnes ia 
Religione continentur ) seu radicantur , quae est ex D. Thoma supc^ 
rexcelleat piefas ^ obstrvantia , a gratitudo erga Deum ; in quo coo* 
currit omnis ratio debiti ; quia est primum principium omnium bono- 
fum nostroruro • Unde invenitur in eo debitum descendens ex Pater« 
mtate 1 ex Persona in dignitate constituta > et ex supremo Benefacto* 
re • Atque htnc fit } ut sicut virtus Religionis non respicit immedia- 
te Deum ut objectum quod^ sed medio cultui in quern afiicitur, ita 
tt gratitudo non respiciat Deum immediate 1 sed media gratiarum a- 
ctionC) seu redditione debiti^ node proprius actus elicitus a £;ratitu- 
dine est vclle reddere debitum 1 seu vtlle recompensare beneficium • 
In hac autem redditione , seu com^nsatione tres gradus agnoscit S« 
Thomas hie q. 107. art. 2. quod etiam ante ipsum prantiterant al$ 
Pacres . Primus est beneficium recBgnoscere . Alter est laudare , et sra-^ 
tias agere • Tertius tandem retribuerc pro loco > et tempore secundum 
bcuitatem • 

79. Ex hac de gratitudine doctrina , et ex tribus enumeratis gra^ 
cBbus illud sponte sua consequitur , quod , licet ad gratitudinem pec^ 
tineat velle recognoscere beneficium , velie laudare ) seu gratias agc- 
K) et velle retribuere secundum facultatem; ipsa tamen beneficii re> 
cognitio s laus ) seu actio gratiarum , sicut et retributio ad alias virtu- 
tes % imo ^t potentias pertinere possit . Nam primo recognitio interna 
beneficii non pertinet ad voluntatem , cuius est wile recognoscere ^ sed 
•d intellectum ponderantem beneficium acceptum . et obligationem in- 
de resaltantem , quamquam et voluntas hunc actum intellectus , seu re^ 
CQgoitioocm otkut Deo solet pes modum cuitus ^ ct idea est qao^ 



12^ 

dammodo gratiarum actio. Unde diccbat Augustinus 2. Confcs. cap. 
7. Gratia tua deputo , tt misericordU tu* , qui peccata mea tanquam 
glaciem solvisti : gratU tu<€ Jeputo » et quacumque non feet mala . Qmi 
enim fdcere non potuii Atqui hie primus est gradus , in quo non est 
charitas, seu amor actuahs; disponitur tamen animus ad cseteros gra- 
dus ) in quibus inveniri solec . Secundo laus Dd cribus modis fieri po* 
test) vel ad se ^ vel ad alios homines , vel ad Deum, ut cuique po« 
test expericntia constare. Et tribus hisce modis Angeli Deum in Coe- 
lo laudant , turn secum ipsis colloquentes , turn cum aliis Angelis , 
turn cum Deo. Quocumque tandem modo fiat hsc Dei laus > quae si 
mentalis sit > in actu consistit intellectus ^ ut bene Suarius , si vero si- 
mul vocalis ) addit locutionem excernam , frequenter excitat actum vo- 
luntatis complacentis ) et gaudentis de magnitudine ^ libeialitate ) et Bo* 
nttate B^nefactoris , qui quidem actus ad charitatem speccat • Nam si 
Dei magnitudinem ; liberaiitatem , ac bonitaten laudamus apud noS| 
earn illico ex Dei gratia approbamus , et de ilia complacemus. Si eas 
perfectiones apud alios laudamus , facile ( supposito semper Dei auxi* 
lio) inter/enit tunc desiderium Dei gloriam propagandi , tum gaudium 
de p'xdicatis Dei perfectionibus . Si tandem laudem Dei eidem pre* 
sentamus dicentes verbi gratia : Tu solus Sanctus , tu solus Dominus , 
tu solus Altissimus Jcsu Cbriste , nemo non videt , quod hanc nostram 
ad Deum locutionem consequatur actus gaudii de perfectionibus Chri* 
sti > dummodo quod confitctur lingua^ ut ajebat Ambrosius ) teneat of* 
fcctus • £t hsc laus dici solet gratiarum actio > qus sine aliquo afl^ 
ctu ad Charitatem pertinence non fie . Imo si perfecta sit gratiarum 
actio , continet etiam tertium gratitudinis gradum > in quo darius os* 
tenditur amor Dei super omnia. 

80. Licet enim in hoc gradu secundo communiter inveniatur a- 
mor aliquis ad Charitatem pertmens , sed vero non raro solet esse pure 
aflfectivus, ut dicunt Theologi , et non perfecte unitivus cum Bonitate Di- 
vina ) vel super omnia : at in retributione perfecta secundum faculca- 
tem creaturae gratia Dei praeventae intervenit sine dubio amor Dei cf- 
ficax super omnia ex toto corde , anima , et mente . Ratio est ^ quia 
cum gratitudo non tam respiciat ex S. Thoma hie q. 10^. art. 5. be* 
neficium ipsum , quam affectum Summi Benefaetoris , cui fieri non po- 
test aequalis retributio , imperat , quam potest perfectissimam compea- 
sationem secundum faculratem viribus gratiae adjutam . Haec aatem ia 
actu charitatis perfectae propter Deum eontinetur . Imperat icaqne grJt— 
titudo ao^orem Dei super cmnia , quo certe nulla major retributio 3 
seu compensatio a creatura fieri potest • Quid enim majus facere po* 
test creatura ex Dei gratia , quam se totam Deo immediate trader^ 
ad ejus beneplacitum in omnibus saltem praeceptis omnino sequerm- 
dum ? Audiatur S. Athanasius in Psahnum adductum ab Aucrcr- 
le : Diligim te Domine fortitudo mca ) qui certe ilium intelligit in bc7^ 

CO* 



Ill 
codeiD sensu ) qui obvius est naturam gratitudinis consideranti . Sic e* 
Qiflu scribit i Diligam te Domine fortitudo mea : Cum Dei senserit bcn$* 
fida 9 quoi omnium donorum est maximum ^ offert if si i nempe ebaritOm 
t€m ) cut primas in prMeptis Salvator detulit • Offert igitur Propbeta Re- 
gius pro beneficiis ^ quibus a Deo fuerat cumulatissime auctus , roaxi-* 
mum 9 quod potest , donuni) ^scilicet charitatem, in compensationem 
perfectam i et qua roaiorem exhibere non poterat • 

8 1. Hanc eandem animi grati coropeDsationem pro beneficiis a 
Deo acceptis exprimit egregie S. Bernardus ab uno ad alterum gra* 
duoi ascendens in Serm. de Passion. Domini ita disscrens : Kam et ani^ 
mam tuam in mortem perdidisti , ut meam perditam mibi redderes . Et ec^ 
ie me duplici debito obligasti • Ham pro eo ) quod dcdisti tuam ^ debitor 
tibi sum ; et pro mea quidem anima bis a te mibi data , semel in crea^^ 
tione ) et semel in redempitone | quid magis juste tibi reddam ) quam if* 
sapn ) non babeo . Pro tua autem prettosa anima ita eontribulata i quid 
ab bomine rependi possit ^ non invenio • Nam etsi Caelum ^ et ter* 
ram , et omnem ornatum eorum pro ea possem rependere ^ certe nee sic 
usque ad mensuram debiti ullatenus attingere possem . Ut autem ipsum j 
quod et debeo » et possibile mibi est , retribuam , tul ) Domine , muneris 
est . Diligendus ^ mi Domine ^ toto cofde ) tota anima ^ tota virtute ^ et 
tua mibi sequenda vestigia ) qui pro me mori dignatus es . Adbacreat ani" 
ma mea post te , qui pro me mori dignatus es . En quomodo gratitudo 
supernaturalis disponit suaviter^ et natura sua ad amorem Dei super 
omnia inclirians ad compensationem , seu retributionem , quam potest 
anima perefectissimam > Benefactori suo • Considerans Bernardus bene- 
ficium duplex creationis , et redemptionis , yolensque ex gratitudine 
aliquid pro duplici rounere retribuere , ^W , ^it y magis juste tibi red* 
damy quam animam ^ non babeo. Item: Diligendus^ mi Domine ) toto 
eorde y tota anima , tota virtute , et tua mibi sequenda vestigia • Quo 
clarius tdduci nihil potest pro amore benevolentis , ad quern gratitu* 
do disponit . Et id est proprie rependere aroorem amgri , id est , eun- 
dem redhibere ) seu talem reddere ) qualis suscipitur • Sicut enim De* 
us nos amat gratis , spontanee ) nihil sibi retinens , seu intendens uti* 
litatis , aut commodi , sed omnia in nos bona diffundens , et beneficia 
cumulatissime conferens , ita ec nos si amorem amori rependere volu* 
nus ) debemus eum diligere gratis ^ sponcanee ) nihil utilitatis ex amo- 
re quaerentes , sed potius > quae sunt ei bona , saltern extrinseca 5 pro* 
curantes . Eamdem doctrioam de hac amoris redditione tradit Bernar- 
dus serm.8g.in Cantic. dicens: Solus est amor ex omnibus anima mo-' 
tibus y sensibus , atque affictibus ^ in quo potest creatura y etsi non ex 
aqu$ y respondere Auctori , vel de simili mutuam rependere vicem . Quod 
^ideo) legimus in Manual, apud Augustini opera: Antma amans cune* 
fh Sids renuntiat affictionibus y et tota soli incumbit amori , ut possit res^ 
fondere amanti in redbibendo amorem . Atque baec quidem ) ut arbitrorj 



122 

ntio est, cur S. Augustinus Epist. 77. tantopere cotnmendtt nobif 
gratiarum actionem sic scribens ; Quid melius et ammo geramus , tt ore 
promamus , et ealamo scribamus 9 quam Deo gratias ? Hoc nee did bre^^ 
vius } nee audiri Utiuf j nee intelligi grandius > nee agi fructuosius pa» 
test • Uode et non semei tradit Fraociscus Suarez perfectaai gratiarum 
actionem sine charitate non posse fieri ; et S. Ignatius in Exercitatio* 
ne ad amorem Divinum excitandum bac eadem via nos ducit y ut vi* 
dimus ) ex consideracione divinorum donorum , ut scilicet ei , qui no* 
bis talia ptaestitit ) pra?scando quod possumus respondeamus . 

82. Ex dictis credo a nemine posse in dubium revocari , gratitu* 
dinem ad Dei amorem ita disponere animum Tortiter , et suaviter y ut 
vhc sit ulla virtus supernaturalis , quae majorem habeat proportionem 
ad excitandum amorem • Legatur S. ' Bernardus sermonc de amore Dei^ 
ubi totus est in ostendendo , quomodo Incarnatio 5 et Passio vim ba» 
beant majorem ad accendendum amorem y quam vel ipsa concupiscent 
tia gloriae • Neque id solum inde provenit y quod Dei a(tribura not^s 
clarius ex illis operibus manifestentur , que ratio potissima quidemesti 
sed eciam ex natura gratltudinis , qus cum vera est , sincera > atque per* 
fecta ) inclinat ad retributionem perfectam • Unde dixit S. Thomas q. 
106. art. 5* quod recompensatio beneBcii potest etiam ad amicitiam 
pertinere. Et ratio ^^ quam adducit > ilia est; quia in amicitia bone* 
sti debet in recompensatione beneBcii haberi respectus ad electionem) 
sive ad affectum dantis . Ec in Opusc. de Dilectione Dei cap. 3 . ( si ta* 
men est. D. Thomas ; certe continet sententias in ejus operibus sparsas ) 
disettc tradit ) amorem crga Deum ex beneficiis suscepcis non esse con- 
cupiscentic , sed amicitiae • Sir iste , inquic , diUgit ilium ( Deum ) pr«- 
fter benejicia , quit confert ei ; iste motus est magis amicitia y quam cou^ 
cupiscentiit . De hoc Joan. cap. ultimo : Diligamus Deum , quia ipse prier 
dilexit nos : et ita meruit redamari . Ubi vides hie a S. Thoma pro* 
poni ) et ad sensum nostrum explicari eumdem Scripturae locum , quern 
Aactor opponit . Unde addit ex S. Bernardo : dignus plane Deus , qui 
redametur ) pnesertim si advert amus Quis ) Qualis , Quantumque ama* 
verit . Est igitur redamatio non amor concupiscentiae , sed verissimui 
amor amicitiae , et bencvolentiae . 

8j. Sec vero hie etiam notandum est ( quod licet alias insinua* 
verim ^ repetendum est saepius , ne irrepant aequivocationes , quibus ir* 
rctitur CI. Auctor ) non esse confundcndam virtutem Theologicam Cha- 
ritatis cum virtute morali gratitudinis. Cum enim gratitudo vult red* 
derc Deo retributionem perfectam, volitio ilia respicit ut objectum 
formale motivum honcstarem resplendentem in redditione debiti ; ct me* 
dia hac redditione respicit Deum; at ilia ipsa retributio perfecta^cum 
fit amor Dei , respicit immediate Deum , ut objectum motivum amo* 
ris: unde prima ilia virtus est pure moralis^ suumque proprium habenf 
objectum a Deo distinctum ; altera autem Theologica est $ et Deum 
«t proprium objectum motivum immediate respiciens • Simili modo po- 
test 



12} 

test gratitude velle Deo retribuere actum Fidei > Spei ) Patientiie , seu 
altcrius vircucis , ut v. g. in verbis propositis Davidis : Dlligam te Do* 
mine fortitudo me a > addic etiam Regius Psaltes ) et sferabo im turn i 
nee ideo aaus Spei est indistinctus ab acta gratitudinis . £rigicur qui* 
dem David ex coDsideratione beneficiorum ad Deum aroandum ex (o- 
to corde » et ex eadem consideratione erigitur ad sperandum ) quia 
DimirufD ad utramque virtuteai beneficia disponunt • Quod additiu de 
contritione Davidis ad verba Nathan propoaentis turn beneficia prte- 
terita ) turn alia futura ) et quidem majora , eodem prorsus mode in* 
telligendum est ) atque locus insiauatus • Unice addo , quod si ultima 
ilia verba ^ per quae indicantur futura beneficia , continent premium 
€ssentiale > ut vult significare Boigenius ) illud fiet sine dubio ) ut prse* 
niia sperata non jam pure disponant ad amorem> ut ajebat S. Tho« 
mas ) sed sint causa amoris motiva > atque adeo ut nullum sit inter 
Spem ) et Charitatem verum discrimen • Verba ergo ilia non indica« 
bant essentiale premium ^ sed stabile in domo David regium sceptrum^ 
et ex eo Messiam nasciturum > ut exponunt communiter Interpretcs t 

84. At Augustinus , inquit Auctor ) super Joannis verba : DiHga^ 
mus Deum , quoniam Deus prior dileStit nos ) haec habet ; Et velut cau* 
sa qu4treretur y quare nos diligere fecit 5 adjunxit ^ quoniam ipse prior 
dilexit nos • Ergo id ) quod nos movet immediate ad amandum > est 
amor) quern prius erga nos Deus ostendit: ergo beneficium non pu« 
re disponit ad amorem , sed immediate movet ad amandum • Negan* 
da est plane haec ultima consecutio ) quam nee Boigenius ipse admit* 
fere potest ) alioquin an^or Dei propter ipsum solum esset amor Dei 
propter beneficium a Deo distinctum • Distinguenda sunt accurate duo 
ilia ) affectut scilicet dan tis beneficium , et beneficium ipsum coUatum, 
Mmor Dei prior ^ et utilitas in nos derivata ex amore illo priori • Jlf^ 
fectus dantis beneficium ^ et amor Dei nos movent immediate ad amo* 
rem ; beneficium ipsum > et utilitates , quae in nos derivanrur > nos tan* 
turn disponunt ad ilium • Ratio primi insinuata jam est > quia scilicet 
amor Dei est Deus ipse ; igitur qui Deum amat propter amorem Dei 1 
Deom amat in se , et propcer se • Item .* Deus nos amat quia bonus 
est in se ) nam ex sola sua bonitate roovetur ad amandum nos : si er* 
go Deus amatur a nobis, eo quod nos amat) amatur a nobis » quia 
bonus est ) ut optime argumentatur Suarius • Ratio secundi constat ex 
dictis de natura virtutis gracicudinis ^ quam qui accurate teneat ) pa* 
fum sane movebitur ) etiam si Boigenius mulco plura ex Scriptura , et 
Patribus produceret ad persuadendum amorem suum unicum concupi« 
flcentis 3 quia nimirum ex beneficiis excitamur ad amandum Deum • 

85- Non est tamen prietermittenda parabola debicoris, et multo 
minus ilia sencentia : Cut autem minus dimittitur , minus diligit . Haee 
amcm adeo non favet Auctori ) ut contra ipsum potius regeratur • 
Nam amor debitoris magis diligeotis co tendic ) ut quoad possit > rct« 

q 2 poo- 



124 

pondcat affectoi donatoris. Hie autem major est erga cum , cui dena- 
rii quingenti remittuntur , quam erga eum ^ cui unice condonancur 
quinquaginta • Uc enim ex Seneca inquic S. Thomas hie q. io6. art. 
5. btbtneficium non tarn in eo ^ quod Jit ^ aut datur , consistit ; sed in 
if so dantif , aut facientis animo . £x quo conciudit S. Doctor ^ gratia* 
rum actionem atcendendam esse secundum affectum benefactoris , et 
non praecise secundum efTectum » qui interdum exiguus esse potest , cum 
grandis sic aflfectus • Quare is ^ cui plura Deus peccata condonat , ma* 
eis ilium amare debet, quam is, cui pauciora remittuntur , quia ma« 
|orem in Deo erga se cognoscit affectufn , majjrem gratiam , id est , 
ma^s gratis , cum majori esset poena dignus . Majori autem affectui , 
ct gratis majori major debetur recompensatio • Atqui amplior hzc 
gratia ; ec aflfectus major est ipse Deus , bonitas , et perfectio infini* 
ta i Igitur qui Deum amat propter ilium majorem aflfcctum , Deum 
amat in se , et propter se • 

85. Nee est , cur Bolgenius tantopere insistat in ilia proportione, 
quae inest inter magnitudinem beneficii collati , et mas^nitudinem amo* 
ris recompensantis beneficium , nulla facta mcitionc atfeccus benefacto* 
lis. Non enim quantitas sola dati^sed qjanc:cas potius atTectus bene* 
factoris compensationem exigic. Profecto majjs esse videcur Dei bene- 
ficium donum innocentia conservat^t , quam donun justitU restitute ^ 
et tamen poenitens in verissimo quodam sensu ma^^is teietur gratias 
Vto redderci quam innoceis ; quia licet ex quantitate d%ti , ut inquit 
S. Thomas quast. sup. laud. art. 2. teneatur innocens ad majores gra^ 
tias Deo reddendas ^ alio modo potest (juttitia restituta ) diet major gra- 
tia quia magis datur gratis: et secundum hoc magis tenet ur ad gratiarum 
actionesl fcenitens y quam innocens , quia magis gratis datur illud , quod 
ai datur n Deo , €um enim esset dtgnus poena , datur ei gratia • 

87. Ex doctrina S* Thomse de quadruplici causarum genere , quam 
fuse explicavimus , eoquod operas pretium non modicum existimavimus, 
manifeste coiligitur , imbeciliem esse Auctoris rationem ex eo desunh 
ptam ) quod Deus in Scriptura nobis proponatur sub aspectu liberalise 
benefactoris , et largitoris beneficiorum , ut ad eum amandum excite- 
iDur . Namquc propositiones illas sic intelligit Theologus cum S. Tho* 
ma ) ut beneficia disponant ad amorem , et Deus diligatur propter a* 
liud a Dco) to propter significante causam dispositivam , non autem 
immediate motivam amoiis. Id autem unice competit Divinae Boni- 
tati ) quae nobis ex beneficijs innotescit 3 et cui talem ex Dei gratia 
amorem reddimus, qualem ab ea suscepimus, spontaneum scilicet ^ 
voluntarium ) atque gratuitum . Ob hanc ipsam rationem SS. Patres 1 
przcipue Augustinus , et ^ernardus , cum nos Jiortantur ad Deum a- 
mandun^ propter ipsum amore casto , gratuito 5 «t voluntario ) indica- 
re Solent causas ad amorem xlispositivas^ ^uia dat se ^ quia tton aliui 
Mccipiis quam Deum &c. ut nimirom ex iUis excitemur ; ec dirigamur 

ad 



125 

ad amindum Deum propter iptum ^ qui unus est causa inomediate mo* 
tiva dJlectionis ) non aucem possessio ^ vel consecutio Dei « Alioquin 
amor Dei nee virtus essec Theologica) si in Dei sisterec possessionc 
caoquam in ratione. motiva • 

88. Ac in Solii. inter Opera Au^usdni cap. i. sic exclamat igne 
succensus Auccor pius : Diligam te vita anima mea . Appare mibi dele* 
etatio mea magna ^ solatium meum duke ) Domine Deus meus > vita mea 9 
tt gloria tota anima me^e etc. Quae omnia manifesce exprimunt amorem 
concupiscent is ) nee nisi violeiiter nimis aptari possunt amori benevo- 
ientis. Haec Bolgenius in Psai. Diligam te Domine fbrtitudo mea. Ve« 
xum hsc unice proponi possunt contra amorem benevolum ab eo > qui 
non satis observat tendencias diversas actuum supernaturalium , et eo* 
rum connexionem ; atque dependenciam « Profecto in praefatis piissimi 
Auctoris verbis tres actus ex sua tendentia discincti continentur , amor 
Dei , desiderium Dei , et gaudium de Deo ^ qui tamen omnes ad bene- 
volentiam pertinent) et eiiciuncur immediate ab habiru Charitatis , cu- 
ius objectum forniale respiciunt . Primus actus est amor diligam y alter 
est desiderium Appare mibi > tertius gaudium delectatio ^ solatium duW^ 
€€ y vita mea etc. Amor est causa ) et radix deJderij, et gaudi) ) un- 
de duo isti actus sunt cfiectus amoris • Qui enim amat ardenter ^ de- 
fiderat ad eum , quern Miat , pervenire , et de illo gaudeC ) s\ quodam- 
Bodo teneat . Sic camoa ut iile ipse ^ qui propter se movet ad sui a- 
morem ) moveat ad de<;*derium , ct jam quodammodo babitus sit id ) 
in quo quiesctt amans , et delectatur . Hinc Sancti , quia amant Deum ) 
Deum tenere desiderant y et de illo gaudent , cum ilium habent ulla 
ratione praesentem . Qtiod si velis > ut desiderium ^ et gaudium sint e« 
tiam formaliter ) vel realiter amor; nihil refert. Nobis enim satis est > 
quod tres hi actus idem prorsus objectum motivum respiciant) ut ad 
benevolentiam pertinere intelligantur • Nam amo bonum ^ desidero ^» 
Bum ) gaudeo de bono alterius ^ quin hi actus regrediantur ad roe. 

89. Ut haec explicentur ad principia Theologica ^ recolenda est do» 
ctrina , quam dedimus Prolegomeno ultimo de natura delectationis ^ 
ubi explicuirous ordinem istorum actuum , et naturam » causas 1 ac ob- 
jectum delectationis ;. Placet hie summam omnium colligerei et ante 
oculos ponere ; namque non semel hac chorda oberrare mibi videtur 
cruditissimus Auctor in tribus primis Dissertationis suae partibus • Enim 
fero anima Sanctis dedita meditationibus , maxime s\ ad contemplatio* 
wm per Dei gratiam elevetur , Deum videt cogniti^ne supernatural! 1 
tel etiam intuitu quodam simplici ^ ad quem donum sapientise > vel in* 
tel-ectus concurrcre solet ^ prout fuerit <contemplatio ^ et ex hac cat* 
IcKi lilustratione Bonitatem infinitam modo quodam peculiar! detegen- 
tc ) in Deum fertur amore ardenttcsimo . En amor principium caetera« 
limi aff^cfionum • Cumque amet infinitam illam bonitatem > nondum 
tibi praeseotem per yisiootm beatificaiii) ctper consecutionemrealem^ 



ii6 

quam sperat y cupit , desiderac ) anhclat pro reaH possessione BotiA nc 
infiniti , ut magis illi afHciatur ) ec magis illud amet propter ipsum . £n 
dixiJeritim eiTcctus amoris • Nam amat quidem anima ) at amare ma* 
gis desiderat infinitum Bonum amabile propter ipsum • Sed licet bonuoi 
infinitum non sit anims realiter praesens per visionem beatificam i sen 
realem possessionem 5 est tamen illi prarsens peculiar! modo per co» 
gnitionem illam altissimam y et per amorem ardentissimum ; prssens 1 
inquam affective 9 ut vidimus ex S. Thoma } et ex bono ita praesenti 
gaudium habet ineffabile de bonis Dei • En gaudium ex amore resul* 
tans • Anima igitur Spirrtus Sancti gratia singulariter mota » et muito 
magis si ad contemplationem elevetur, tres hos benevolentiar actus ^ 
prscer plurimos alios ^ ut fidem faciunt Patres ) et Doctores Mysticii 
cxercerc solet . Jam credit , jam sperat , jam adorat , jam reverctur , 
nunc amat > nude desiderat , nunc gaudet , et ab uno ad alterum a* 
ctum progreditur , sic scilicet ut virtutes mutuo foveantur , et inten* 
dantur ob connexionem , quam habent inter se • Princrps tamen af« 
fectus esse solet amor , qui csteros mover • Id ipsum observare quis* 
que poterit in coUoqnijs , que nobis scripta reliquerunt Sancti Patres, 
et Viri Spirituales in orationibus suis , ubi mira cernitur affectionum va« 
rietas , ut recte dicas , in colloquijs hujusmodi cum Deo omnes ferme 
virtutum actus ebuUire • Legatur Pater Joan. Baptista Scaramellius j 
qui in Direct. Mystico ad rigorem Theologian omnino forraato , quae* 
cumque ex hoc capire contra amorem benevolentiac adduci possunt » 
perspicue > solide ) et sapienter explicat • 

Exfcnduntur reKqua Scripture Ustimonia ) qu^ 
Bolgtnius alUgat. 

90. ^^ria alia adducit Auctor testimonia vere impertinentia et qac 1 
J. nullum credo lectorem fore^ qui non ea statim judicet im* 
portuna • Primum ex Epist. Paul! ad Haebr. cap. ii. qui loquens de 
fidelitate Moysi banc ryddit rationem • AspidehMt enlm in remunerati%* 
nem. Alterum ex Genes. 15. ostendens praemium essentiale Abrahamo 
propositum : JEgo protector tuus sum , et merces ttia magna nimis . Ter* 
tium denique ex Apostolo ad Colos. i. ubi Paulus hoitatur ad imple* 
tionem legis ex motivo praemij promissi : Audiemes ^ inquit ^ Jldem «re« 
stram in Cbristo Jem ^ et dilectionem quam babetis in Sanctos omnes praf^ 
ter Spem , qu^e reposita est vobis in C^lis . Ex quo ultimo Apostoli 
loco lUum conficit Auctor syllogismum : Exacta legis observatio nasci* 
tur ex amore ) ut testatur S. Joannes ; sed praemium in Carlo promts • 
sum erat motivum cbristianos excitans ad opera bona , et ad impletio- 
nem legis ^ ut fidem facit Apostolus: ergo amor proprius Charitads 

Theo* 



"7 
Theolpgioe esc desiderium prsmij nobii promissi . Eadem argumeotan^ 

dl ratioQC ucicur in duobus prascedencibus locis de Moyse ) et Abraba* 

mo. Sed vero qiris hxc cum legat, parum sane dignam Bolgenio lo- 

gicam non suspiciac f Pcrsequamur singula , et quid sic dandum cui* 

que ) videamus • 

91. Prioiuai illud de Moyse testimonium aperte designat motivum 
Spei Theologicae > qua? ^ ut vidimus ^ speciem desumit a remuneration 
ae ^ssentiali 9 a prxmio nobis promisso ) a Deo ut adipiscendo > ut 
|am alias diximus > et probavimus ex S. Tboma ) et in sequentibus am- 
plius demonstrabimus • Quid est enim quod desideramus j quid est quod 
cxpectaraas > qui tandem est ) quod speramas 1 nisi Deum videre » te« 
Dere > possidere > eoque in sternum frui ? Profecto ex hoc ipso » et 
ex ceteris » qux hie proferuntur ^ testimonijs probaot Theologi ne- 
cessitatem Spei . Id quod merico supponic Ulustr. Bossuet ^ qui ex eo* 
dem principio urgebat invicce contra Cameracensem in notis illis dis- 
putationibus > nulio modo esse contrarium statui perfectionis in hac 
vita ) quod perfeccissimi viri se ex^rceant in actibus Spei Theologics^i 
cum constet y Viros Ulustres > quos Scriptura commemorat ) illos actus 
exercuisse • 

gi. Illud alteram ad Abrahamum Cfusdem est naturae • Nam Deus 
per ilia verba manifeste erigit S. Pacriarcham ad confidendum ,etspc« 
xandum in eo ) et ad depellendum omnem timorem, ostensa ei ma« 
gnitudine praemij) et securitate protectionis • Propcerea dixit Dominus: 
No/i timere Akrabam > ego froteetor tuur sum , et mercet tua magna nU 
mis. Quae verba mirifice congruunt Spei Theologicae, quae ex magni- 
tudine praemij > et ex confidentia divini auxilij superat arduitatem om- 
nem ^ excluso timore ) et pusillanimitate ) ad quae potius inclinat ar- 
duitas. Unde S. Bonaventura in g. dist. i6. art. 4*q-4« locum istuna 
Scripturae non ad Chariratem refert > sed ad Spem Tbeologicam dicens : 
Sfei duplex est actus , quorum unus est frincipium ^ et origo alterius : 
Spes enim facit confidere s et faciendo coufidere facit expect are juxta quod 
dtcit Dominus Abrab^ : Ego protector iuus sum , et mercef, tua magna 
mmis • Certum est igitur hoc in loco fieri sermonem de Spe Tbeolo- 
^ica 9 illumque aptari optime huic virtuti , quocumque tandem modo 
ejus natura 9 et objeaum motivum explicetur . 

g%. Tertium ex Epistola ad Coliossens*. desumptum videtur mihi 
•contrarium intenrioni Bols^eni) . Porro Apostolus tres ibi virtutes aper* 
te designat: Audientes fidem: En primam . Et dilectionem: en secun- 
dam : Propter Spem : en tertiam • Cur igitur Auctor confundit Spem cum 
Meaione ? An Cbaritas non est virtus ab Spe distincta > Dicam ) quod 
W9 est » Lefi;it Bolgenius dilectitmem illam esse propter Spem , et hine 
voluit colligere ^ prasmium essentialc esse objectum motivum illius dile* 
ctfonis. Sed male prorsus collegit. Primo,quia si res sperata est ob* 
pectiim motivum Chariutis 1 actum est de dittinctione harom virtutum^ 

cc 



iiS 

et de excellcntia Charitatis supra Spem . Secondo > to propter non ti« 
gnificat ) quod spes ipsa > vel res sperata sic inocivum Charitatis , sed 
quod Spes ad Charitatem disponit ) ut ajebat S. Thomas 5 et nos so* 
pra demonstravimus • Cave , precor , cl. Bolgeni,ne virtutes has duas 
confuodere videaris ; uDam ab altera palam secerne ; namque id in ma 
scribendi ratioDe periculum est valde probabilej ut in peccatore , cui Spes 
inest et penes babitum , et penes actum > insit etiam Cbaritas , qaem 
errorem esse manifestum minime dubitas • Tandem in vulgata ponitur 
$omma , vel incisum ante ilia verba propter Spem , unde to propter noa 
innuit Spem esse motivuca dilectionis • 

94. Venianius iam ad argumentationem ex tribus hisce fonnatani 
testimonijs . Exacta legis observantia nascirur ex amore Dei • Hmc est 
major : verissima quidem • Nam Charitas est vinculum perfectionit , est 
plenitudo hgif y est Regina virtutum, quae, quia ad Jintm ultimum com- 
firmatio est , ut scribit S. Thomas , habet primario , ec per se impera- 
re , movere , dirigere y et decerminare actus caecerarum virtutum . Qua 
de causa nos diximus, amorem Dei super omnia esse obediratialem 1 
ex quo creatura Deum sic amans , ilium amat super omnia ilia , quar 
Deo displicent, imo ec super ipsam creaturam , qua? ex virtute amo* 
ris se totam Deo ad ejus libitum cradit. Veniamns ad Minoreon • Sed 
pratmium in Caelo promissum erat motivum Christianos exdtans ( ut 
et Moysem , et Abrahamum ) ad opera bona ^ et ad impledonem legis , 
ut testatur Apostolus : audientes fidem vestram &c. Minor vera etiaa 
est ) ut dicemus , sed testimonium Aposcoli non est omnino foeliciter 
adjunctum . Nam ex communi Interpretum sensu illud habemus ^ quod 
Apostolus audita fii^e^ Cbaritate ^ ac spe Colossemium oret pre ilUsy $a 
in scientia Dei ; et bonis operibus proficiant . Quare non excludit a mo* 
tivo boDorum operum ) et observantiae legis fidem , et Charitatem . Ve- 
ra tamen est Minor, ut dicebam. Quis enim neget » praemium essen* 
fiale nobis promissum magnum esse incentivum » imo ec verum moci- 
vu0 excitans ad opera pietatis , et ad Legis oteervaotiam } Sed vcro 
conseqoencia ilia : ergo praemium essential^ est objectum motivum if 
moris : recta non est , nee ad Logical principia bene deducta • Non 
enim omne , quod movet ad legis observantiam , amor est 9 non oni* 
ne , quod excitat ad opera pietacis , est Cbaritas » legit plenitudo , zfifh 
culum perfectionts • Uc autem actus ad observantiam niovens amor sit 
ad Charitatem immediate pertinens , respicere debet objectum motivum 
proprium hujus virtutis , non vero alterius , quae sit inferior Cbarica- 
te . Qiiis non videat j tiroorem supernaturalem poenar sensus aeternae cf- 
ficaciter movere posse ad excludendum peccatum , et ad observantiam 
legis , qua sine aeterna poena est sine dubio incurrenda f Quis non vi* 
deat « acttm Spei beatitudinis acterna? movere etiam posse efiicaciter 
ad observantiam Icgis necessariam ad beatitudinem assequendam ? fit 
tamen vel ipse BoJgenius varijs in locis nos docet) actum Spei non 



**9 , 

esse ftctam illuro concnpiscentic 9 in <|iio coHdOtt essenl!iain Charitacis 
aaoalis • Quod dico de timore loferni ^ ct de acta sperandi » did si» 
militcr potest de actu Fidcj 9 et de actibus aliarum virtutum superna* 
niraliiuD. Sed cum nulla earum sit pet se plenitodp legis , et rinca* 
lum perfectionis 3 nulla est radix, origo ^ertaqsacKteraruttinrtutaai. 
Cooira vera, quia Charitas est legis fUnituA ; \6titOb^ tit^lalias noia^ 
vi ex S. Thoma » est radix > et principium ) cui detentW, et quacum ih<>^ 
funduntur ali« virtutes , ut im[d[ere legem possit , quae bon semper 
impletur per actus formalis amoris 3 sed etiam per exercitium aliarum 
virtutum , quae sunt quasi administrx Charitatis • Hanc eandem doctri- 
nam video ab Auaore plane supponi in a. et }• parte Dissertationis 1 
M peccator attrirus proponit legis observantiaro ; quia tamen illud pro- 
positum noo oritur ex motivo uno Charitatis ) non est amor perfectus 
hujus virtutis. 

95* Profecto si Logica in hoc capite itidicata a Bolgenid proban- 
da esset 5 eodem quisque filo probare posset , Fidem Theologicam es« 
se ipsam eandem Charitatem . Commendat nempe Paulus ad Haebr. 
If. Moyscm a fidelitate erga. legem ^ quia atficiebat in remunerathntm. 
Atqui multo roagis commendat in eodem capite Moysem ^ PatriarchaS) 
et ^artyres a fidelitate erga legem ob eorum fidem heroicam : Fides 
igttur erit charitas. Si dubttas de minore , audi j quod a>e Apostolus 
in eodem loco : Jn ba€ emm (Fide) teftimmium ^mftcutl sunt Senei. 
tide flurimam bcstiam Abd ) quam Cain ^ abtulit . . • • Fide HtfN^ tram 
statu f est ) ne viderct mortem ^ « • Fide Hoe • • • aptavii Arcdm . : • FUkj 
am voeatur Abraham , obedimt , in iocum epcire . . • Pide obtulit Abror 
pom Isaac . • . Fide Jacob morihirus singutof Filiorum Joseph benesR^\ v '. 
Ftde Joseph morions de^projictione i/Hi$runi Israel memoratus est. Fida 
Moyser grandis factur n^avit se ets4 j/StUim Filid Pharaonis , magis r/K 
gens affligi cum popuU Dei , quam tempoPVtis fouati habere jucunditattm . • • 
Fide reliauit jEgyptum tton veritus animositatem Regis • • • Fide celebra*^ 
vii Pascha . Quid dicam de illis , *^qiKe Paulus hie addit } Qui per fi^ 
dem vicerunt Regna ^ opeirati sum jkstitiam ) adepti sunt repromissiones •• ; 
lapidati suntsf secti suntj hntati sunt y in oecisione gladii mortm sunt ; 
Qui suam- hie veller fecere Botgenianam Logicam ; an non ille |)fobaret 
assumptum multo sane uberiu«y multo sane efficacius , qtianr Bblge* 
nios ex jejunis illis verbis aspiciebat in remunerationem ^ Dicam quod 
est } et mysterium , si quod est , Bolgenio aperiam • Nullum ex iis 
xatiociniis legitimum est ; nam prster charitatem possunt et aliae vir^ 
totes movere ad obscrvantiam legis . Quodque unum legitime confia 
potest ex hoc Apostoli loco ) sicut et ex aliis multiS) quae in euin* 
dcoi sensimi allegari possent) illud est) Fidem » Spem ) Religionemi 
oeterasqoe virtutes supernaturales a Charitare foveri 9 qua de causa fi^ 
des viva, et charitate informata perfectius credit, ctspes similiter cum 
conjuncta sperat certius , firmiusqnc confidit* Id quod ex S. Am« 

f bro* 



?30 
brosio dcsamit S. Thoaitf in Disp. qusst.de spe art. g* ad i. inqaiens. 
DtcemJum y qaod stent Jfrnbrasiur ibulem tubdit ^ rwttus in se quodam 
sMCto €ircuitii( wrtutes Theologies ) refunduntuTy quia scilicet cum ali* 
quis exSfe ud CbarUatem introductus juerit j tunc etxam perfectius spc- 
rat y ft castius titpct y etj^rmiuf credit ^ Ec 2. 2. q. i8. arc. 8. adve^ 
nientc y inqujt ) clforitate ^pet, redditur perfeetior y quia de amicis maxi* 
mi speramus . sH9c 'if^nx d^ causa muica tuoi Fidei , turn Spet per 
Chaiitatem fbrmatis ) cc quidem admodum heroica y tribuuntur in Scri^ 
ptura • 

g6. Nee ilia verba apud Math. 6. Ubi enim est Thesaurus tuur , 
ibi est et cor tuum y favere possunt Bolgenio ad excludendum amorcm 
benevolenciae erga Deum . Priroo quidem, quia si sensus iicccralis inspi* 
ciatut atcept^, possunt satis congruenter aptari amori, et desiderio 
xcernas retributionis > atque adeo Spei Theologies , unde dicitur bis 
in epdem capite . Fater tnus reddet tibi: Pater tuus y qui vtdet in ahs^ 
conditOy reddet nibi. Et contra dicitur de hypocritis receperuut merce* 
dem tuam vers. 5. y et eadem sententia repecitur vers. 16. Unde Chri- 
ftus DOS docet non thesauriure thesauros in terra > sed thesaurizarc 
nobis thesauros in Ccelo y .ubi neqoe srugo , neque tinea demolitor ; 
^uod quidem videtur res|Mcere cteroam mercedem ) quam invemesius 
in Ccela.. Et huic interpretationi conformia sunt satis Augustim ver* 
ba I ubi tbesaurus y ibi ddectatid , quia nimirum amor y et desidcrium 
Spci proprium tendit ad possessionem Summi Boni>| et ad fruitionem, 
quir est tbesaurus coelestis y quern expectamus . 

^. Sed demus ) et quidem omnino libenter y verba ilia refeni ad 
Charitatem Theologicam • Q^id torn postea ? An idcirco cbaritas ac« 
tuaJis erit amor concupispenti«<.«Bolgenianus ? NoUa id ratione persua«> 
deri potest cpnsideranti natvraff^^amoris . Nan» iila verba: Ubi tbesaum 
rns tuus est y ibi et cor tuum erit : explicari optime possunt de extasi 
amoris propria , ex qua cogitationes , curs y soiicitudines , cor , et a^ 
Qiantis anima sunt in amato.. Ue^ dicebat Plato > amantis animam 
Biagis esse ubi amat) quam ubi animat, <et Augustin. 4. Confes.cap. 
6. BenCyTil y quidam dixit de arnica, su9: dimidium anims mege . Kam 
qga sensi animam meamy m animam Mius unam fiiissc animam in duo^ 
bus corporibus • Sed vero extasi^ varia est pip varieiate tbesaun . Nam 
avarus cor habet in tbesauro sqo per extasim non simpliciter talem , 
et perfectam y sed imperfectam , quia , ut ajebat supra S. Thomas i. 
!• q. 28. art. j. non conttntus gaudert bono , quod habet y qusrit frai 
aliquo extra se y ( et banc vocat extasim imperfectam ) Sed quia ilr 
^ iliud, exttinsecum bonum qusrit siU habere , non exit simpliciter extra 
se y sed talis affectio in fine intra ipsum concluiitur. Sed in amort awA^ 
citiit affectus alicujus simpliciter exit extra se , quia vult amico honum 
quasi gerens cura y et propidentiam ipsius propter ipsum amicum . Ex 
quo satis ) credo , manifestum est y extasim esse talem , qualis fuerit 

the- 



thesaurus ) et GharitateA) Theologicam , quae perfectisshnff amicitia ist^' 
sic esse in thesauio suo ) ut iff eo perfeae sistat) quin ex ieo q id*' 
quam sibi trabat ^ sed potius in thesaurum ilium infinite amabilem re* 
ferae personam amantem • Augustinus supra laudatus recte dicit , ubi 
tbesaurut y ibi delectatio > quia ubi thesaurus 5 ibi amor ^ eC nomine de« 
lectacionis amorem expnmic per propositioncm causalem , vel sumehs 
efTectum nociorem pro causa minus nota ) ut non semtl advertit S. 
Thomas. Unde in eodem loco dicit ) quod delectatio t^ md^ix pondus 
animX) quod idem expresse affirmat de amore muitis in locis.Quare 
propositio ilia S. Augustini > ubi thesaurus , ibi delectatio sic intelligent 
da cum S. Thoroa : ibi delectatio de bono amaci , concedatur : ibi dt* 
kctatii de bono ab anuinte participato ) sen participando ^ oegetur. Le« 
£acur Prolegomenon 8. de fruitione . 

98. Ac Augustinus , instat Bolgenius y pro eodem sumit verba tl« 
la Deleciare in Domino , atque ilia ama Dominum 3 et ex modo loqueiN 
di S. Doctoris videntur esse Synonyma • Verum id praeocupatom est 
nobis Prolegomcno ultimo 1 ubi ostendimus j amorem esse maxime de* 
lectabilem , et esse non posse aflfecdonem istam sine delectatione ) qa« 
quia notior est nobiS) opportunis^ma est ad exprimendum amorem • Nunc 
vero addo > delectacionem etiam supposito amorc benevorentic extendi 
debere ad actus amorem pr^cedeoteS) ad eos ^qui amorem comitantur ^ et 
ad illos , qui sequuntur amorem • Ita nimirum existimo dictum lesse ab h^ 
gnstino ) non amari nisi quod ante anorem delectat 9 tilsi quod cum amore 
delectat 1 et nisi quod fam obtentum delectat • Primum enim ) si sermo sit 
de amore benevoledtiae ( retardaute juxta Bolgenium fervorem , tol^ 
lente suavttatem i et ariMssima nutriente ce^da ) certum est apud Tbeo- 
logos , non posse quern procedere ad actum ilium bene?olentiat deli- 
beratum ^ et efficacem crga Deum ) nisi Oei gratia pr«veniatur , sic 
scilicet ut Dei Bonitas infinita supernaturaliter cognita moveat 5 aUi* 
ciat) invitet, allectec • Id autem fit per illuminationem mentis 9 et 
piam affectionem voluntatis) quas Deus in nobis operatur sine nobis 
libere agentibus. Quae doctrina traditur ab eodem Augustino cum al- 
ias ^ turn lib. a.de peccat. merit, cap. 17^ et 19. Quis autem non vw 
dcat mentis illustrationem Bonitatem divinam peculiar! quodam modo 
detegentem , et piam qusdem affectionem esse non posse noe delec- 
tatione de objecto I x]uod sic est prsesens iotentionaliter poteociis? Hie 
igitur est primus sensus, quem babet propositio ilia ) et quern pre ce- 
teris variis in locis Augustinus intendit. Oeindenon amatur , nisi quod 
deleaac tunc ) cum amatur^ et est alter sensus omnino verus . Nam 
amor est maxime delectabilis 3 ut vidimus ex S. Thoma y et Bonitas 
divina jam praesens > et unita voluntati per amorem non potest non 
in ea cau^are maximam delectationem ; est enim Bonum divinum ra* 
dix totius suavitatis, devocionis ) et delectationis . Unde scripsit S. B3« 
navcntura torn* z. de Prof. ReUg. lib. 17. cap. 16. mn esse veram de^ 



»3* 
wtionem ) gtat de radice amoris nou fuUulat . Et S. Thomas 2. 2. q. 

82. art. 2* ^''solute pronunciac ^ quod en , qua sunt Divinitatis , sunt 
Sicuttdum t€ maximi excitantU delectatumem ^ et per consequens devotio' 
turn • In codcfD sensu loquitur Bcrnardus , dbum ebaritatit appellans 
dulcem et suavem ^ e$ mmstos Utificantem. Sed cum haec per sc sint 
clara satis > venio ad tertium propositionis sensum , quern vel Auaor 
ipsenoD ncgabit. 

^9. Non amatur nisi quod jam obtentum delcctat.Tunc enim Bonum 
amatum.a voluntatc est ipsi prarsens realiter , vel quasi realiter • In illo igi- 
tux quiescit volaous ) de'illo gaudet 9 et in illo delecracur ^ nihil jam quae* 
rens post illud inventum> in quo jam omnino quiescit dulcedine qua* 
dam 3 et suavitate fitali. Et hsc est propriissima , et perfeccissima de- 
lectatio in suo generC) quae per respectum ad bonum divinum non 
babetor in hac viUf sed habdniur in altera ) cum Deus prxsens ani* 
ni8 per Visionem Beatificam satiabit itiam plenitudine ubertatis suse • 
Sed veto haec deieaado ex charitate proveniens non est gaudiom de 
Bono divioo ut participato » id enim Spei respondet , ut notavimus ; 
sed de Bono divino in se considerate y ut non semel adveicit S. Tho«> 
mas • Et ut verum fatear , ego non video y quo pacto Bolgeniui pos* * 
nt 10 sqii principiis Augustinum explicare )Si contendat) S. Doctorem 
ut syqonima accipcte ama ^ et deleetare^ . Nam amor Bolgenianos esr 
f crum desiderium Goncupi$ceDt:« ^ quod noodum ad quietem » seu de* 
kctationem pervenit. Per detiderium; ioquit ille » in currendo^ et per 
gaudium in requiescendo • In via per deaderium curritur ; in patria au« 
t^m per gaudium % et delectationem Beati requiescunt • Ergo deside« 
lium in via non est adhuc <klectatio , ut ex ejus principiis evidenter 
convin{^(ar I ct ratio ipsa demonstrat;aliud est enim aspirare ad quie- 
tem j et aliiid jam.quiescere. Reliquum est igituTiUt fateatur Boige- 
oius ) AuguKioum sumere delectationem pro amore > quatenus delect a« 
tio est res semper cum amore conjuncta, et effectus detegens il« 
lius naturam « Quas ab Auctore proponuntur de sici y cupidicate ) de- 
tiderip apparendi coram Deo , ejusque praesentia fruendi , commo- 
dius expendentur capite sequeoti) ubi varias Sanctorum Patrum sen- 
tentias to tcndentes in vero5 et germane sensu , et quern amorit 
nature ctarissime demonstrate explicabimus « Quo facto nihil erit pror« 
sus in hoc secundo Bolgeniano capite 9 quod Ktupulum lectori cit« 
arc po«sit « 



CA- 



CAPUT III. 

Synopsis Capitis tertii Bolgenianz Doctrinx 
ex Patribus desumptac 

5ancfi Patns amorem Dei Jerignant tanquam amorem quemtlam cen* 
cupisctnti^ erga Deum sub aliquo respectu ad not. Clemens Fa^ 
t M S. Joanne Damasceno ( eclog. lib. i. tit. 49. ) laudatus amorem 
ei expltcat per respectum ad nos • Grati siquidem aDimi esc ^ dicit Sum^ 
at Pontifex ^ dileccioncm erga cum conservare) qui nobis )Ut simus, 
t Auccor « S. Ignatius Martyr Epist» ad Rom. n. 7. naturam expri* 
\i Cbaritatis ardentissim^ verbis tllis ^ uC Christo fruar • S. Cj/riaffux 
/e Orat Domini ) docet , nos amare debere in illo { Deo ) quod Pa- 
r est . In alits item Operibus Fideles bortatur ad Martyrium , ut cum 
fir is to regncnt > quasi hoc esset motivum exctllentius ad major em eba* 
tatem juxta illua: majorem hac dileccioncm nemo babet • Joan. 15. 
Efistola SplendiJissima de Martyrio S. Polycarpi celebratur admirabilis 
lartyrum ebaritas^tt ratio ilU datur:ocvX\% cordis respiciebant ad ea 
ma 9 qus Coierantibus reservancur • Et ipse Polycarpus ha Proconsuli 
sfondit : Qiiomodo possum convitia dicere adversus Regem meum | 
li saifum me fecit? SS. Martyres Montanns , et Lucius exprimunt 
otivum ) quo animantur Cbristiani ad obrervantiam legis dieentes : Si 
3S invifant justis prarmia promissa • ( apud Ruinart n. XL ) S. Hefrem 
yrus ( di Judic. extrem. et de Compunct. ) describit naturam amcrisy 
iiod Justus Deum thesaurum vitae ^ eujus nulla est satietas ) diligit ^ 
: desiderat , et sitit anima 9 ut fruatur. Et Serm. Ascet. de vita Rr- 
f . atque Monast. scribit : Fcelix ille 5 ac beatus ) qui pcrcepto dilec- 
onis gustu procinUs in ipsius desiderium exarsit. Basilius (in lib. reg. 
tsius duput. cap. 5. ) proponit ut motivum amoris Dei turn cognatio* 
;m , sum beneficia > ft signijlcat 5 idem esse Deum ardenter amare ) 
tfue desiderate ) et anhelare ad concempiandam jucunditatem Dei . 
» Gregorius Natdamb. in Orat. g. Hominibus ^ inquit placere parum 
liDodum curamus ^ id unum expetenres , ut honorem a Deo conse* 
mmur » Imo sublimius etiam assurgimus • Summo Bono conjungi prop* 
ir ipsum Summum Bonum exoptantes, non ^utem propter faonores 
i altero srvo reconditos« S. Ambrosius in Psalm, i. n. i. Quoniam 
imnum virtuti ^ ait ^ incentivum proposuit Deus futurae beacitudinis 
electatiooem • Idem in txposit. in Psalm. ii6. serm.%. exprimit eha* 
Itatem bis verbis : et nos igitur illud coocopiscamus atternum ; illud 
ilotare Dei ) non concupiscamus pecuniam ec. S. Hieronimus Episu 
2* ad Eustocb. Desiderium » inquit , desiderio restinguirur • .. • Ame« 
los et nos Christum , ejasque semper quatramus amplexus • S. Joan, 
krysostomus multts in locis Dei amcrem ardtnttm fro eodem aecipit ac 

de* 



'?4 

desiderium vidcndi Deuni) ct fruendi sterna foelicitate • I^^^r/^r i^pmi/. 

28. in Genes, n 6. lib. 2. de comfunct. ad Stelcb. n. g, Exporit. in 
Ts. 41. et in Vs. 61. ubi n. 6. hac verba leguntur . Non dixic ( Da* 
vid ) amavic anima mea ad Deum vivurn ^ sed uc ostenderet afTectumi 
amorem sitim vocat , ambo nobis significans et ardoreoi anioris ) et 
ejusdenx pcrpetuitatem • S. Angustinus in Psalm. 14. vers. 4. Charitas^ 
inquit ^ quatric ( Deum ) per speciem • . • • Nan te quatro , idest , noQ 
ce diligo : sine fine quaerendus ) sine fine amandus • In lib. i. de mo^ 
rib. Eccles. cap. 25. Suoimum Bonum appecere ) est apud ipsum , De* 
urn toto corde diligere. ^ract. 38. in Joan, ita scribit: Nam illtim 
( Christum ) inquisierunt , et qui oderant , et qui amabant ; illi perse- 
quendo , isti habere cuptendo • £f universim apud S. Doctorem idem 
omnino sunt quaerere Deum , et amare Deum » Deum a mare 5 et pro 
priam foelicicatem , seu vitam beatam qusrere . Ipse enim Deus fons 
xiostrae beaijtudinis , ipse omnis appetitionis est finis . If^/i/i/r Lib. 12. 
Confes. cap. lo. et lib. io.de Civit. Dei capit 4. Leo M. serm 92- de Je* 
jun. sept. mens. cap. 3. designat charitatem dicens: Deus ipse est cba-* 
ritas • • • • quo ucique pius > et castus animus ita gaudet impleri , ut 
nulla re extra ipsum capiat delecuri. Et serm. g^.seu Homil. de grad. 
ascensionis in ilia verba : Beaci , qui esuriunt ^ et sitiunt justitiam ec. 
Math. 5* docet^famem^ et sitim justiti^ esse desiderium fruendi De$f 
pt satietur a Deo , quod vocat amorem castissima^ vcluptatis . Julianur 
Vomerius lib. 3. de vita contemp. cap. 5. inquit: Quid est diligere Dc- 
un • ... nisi concipere fruendae visionis ejus affectum ? Et explicans 
cap. 25. quid sit amare Deum propter se ipsuw > reddit rationem ittam: 
ipse quippe est omnibus amatoribus suis vita beata. Quare benevdem 
tia , ut explicatur a Theologis , non est actus veluntatis , sed inteltectusy 
non est amor ) sed admiratio . Bene sane scripsit S. Fulgentius Epist. K. 
ft. 7* discrimen esse notabile inter admirationem ^ et amorem^ cum in- 
xit : Veruntamen non omnes , qui charitatem mirantur , et laudant 9 
stacim diligunt charitatem. Amorem autem Pautiy quo mori y et esse 
cam Cbristo desiderabat ^ celebrat S. Doctor in eodem loco tanquam 4^* 
turn fcrvidissim^e cbaritatis . S. Cregorius lib. 3. m i. Reg. cap. i. «. 
7* ea nobis intimat . Et per voluntatem quid diligenteS) nisi bona vaK 
de concupiscimus > Per afTectionem quid nisi veri gaudii perfectionea 
quaerimus? Et lib^ 15. Moral, cap. 27. Dumque) ait ^ magno desido^ 
rio ad ccelestia animus inhiat ) miro modo hoc ipsum , quod accipece 
quaerit , jam degustat • Quibus ex verbis probat S. Bonaventura de j. 
itiner. uternit. dist. 6. quod amare Deum est gustare^ quoniam sua* 
vis est Dominus. Vraterea idem Cregorius lib. 1. Homil. bomil. 15. #« 
worem designat nomine desiderii vidcndi Deum y et fruendi t)eo . S. 
Bernardns Tract, de diligendo Deo quarii , quare ^etquomodo diligeii- 
dus sit Deus ? Et prima qu^esiti parti respondet : Deum esse diligendum 
propter se ipsum • Quod ut probet ^ teobu Deum froponit tattquam Crc«« 



torem » Benefactorena ) RiedenptoreiD yCt Glorificatorem . Quo J adse^ 
€undam fertinet interrggationit partem y inqmt ^ amandum esse certe De^ 
um sine intuitu praerou • Bed vero hoc esse premium a Deo distinctum^ 
smis dare indicat dicens : Quanto magis Deum amans anima aliud prae- 
ter Dtum prsroium non reqairit ? Proponii deinde quataor gradus amo» 
rh^ Primus i biquit^est carnalis ^ quo seipsum amat propter se ipsum. 
Alter est ^ quo jam Deum amat homo ^ sed propter bominem ipsum • Hos 
duos gradus excludit a cbaritate . Tertius est gradus 5 que gustata Del 
dukeame ^ diligit bomo Deum propter ipsum > non propter se • Et bic gra^ 
dus ) ait ) pertinet ad cbaritatem Tbeologicam ^ cum tamen > ut certum 
esse videtur 3 sit plane amor contupiscentia • Quartus ^ inquit , gradus 
i» eo consistii ^ quod Deum sic amet aliquir ^ ut se non diligat ni* 
si propter Deum • Qui gradus adeo est sublimis^ ut vlx ulli bomi^ 
num contingere possit in bac vita . Sed vero vel bic notandum 
est accurate ^ non esse contra cbaritatem suUimiorem s bominem se dili^ 
gere. Imo diligens Deum propter ipsum se quoque debet necessario dili* 
gere , ut pntter alios notavit Augustinus lib. 5. de Civit. cap. 4. Cum 
igitur ait Bernardus Epist. ii. amandum Deumy non quia bonus esC 
nobis ) sed quia bonus esc in se , solum excludit ab amoris motivo turn 
hona temporalia ^ tum pnemia ^tterna a Deo distincta , ut ex dictis coU 
Sgitur satis dare • Quam distinctionem insinuant Ignatius Marty > Gre^^ 
gorius Kasbiatm, y Cbrysostomus 3 s^tpe Augustinus 3 et alias etiam ipse 
Bernardus • In eadem S. Bernardi scntentia est Hugo Victorinus | qui e$ 
usque procedit lib. 2. de Sacram. cap. 8. ut stuitos eos appellet , qui di^ 
€unt mercenariuro esse ilium > qui Deo propter premium inservit . Hac 
illius verba sunt . Sed forte mercenarius eris > si diiigis Deum , et ser« 
V4S ei , uc praemiuni ab eo accipias • Dicunt hoc stuiti quidem , et 
tam stulci , ut se ipsos non incelligant. Diligimus Deum ) et servimus 
illi « sed non quxrimus praevium ) ut mercenarii simus : ctiam ipsum 
( Deum ) non quaerimus • • • . Quid est diligere Deum , nisi ipsum vel* 
I1 habCic } Non aliud ab ipso » sed ipsum ) hoc est gratis. Si aliud 
qiivreres ab ipso 9 gratis non amares.Qui hoc amat, se ipsum amat| 
qmd bonum fuum' amat. Atque boc quidem de Patribus judicium est ^ 
qui nostram sententiam perspicue tradiderunt ; reliquum est ^ ut duos al* 
ios recentiores ajferamus . qui rem istam scbolastica metbodo tradiderunt^ 
S. Tbomam , et S. Bonaventuram , qui ceteris apprime consentiunt . Quin* 
fnf €X Angelico Doctore puncta propeno > qu^ rem omnino conjtci^ 
tmi. Primum: Benefoientia ex S. Tboma 2. 2. q. 27. art. 2. ne* 
que est amicitia, nequie est amatio. Ergo benevolentia non est 
jdcmi quod diiectiO) quae est charitatis actus, heju . Dicendum) 
qa >d benevolentia proprie didtur actus voluntatis 1 quo alceri bonum 
vohimus . • • sed amor • • • importat quamdam unionem secundum affec- 
fufo amantis ad amatnm » in quantum scilicet amans atstimat amacum 
qiaodanmodo at unum sibi ) vel ad se pertinens 1 t% sic movetur ia 



il6 I 

ipsum • Alterum : Mmor MmicitU distinguitur ex 5* Tboma ab amdre cm* 
ctipiscentU , quoJ bie amor vult sibi soli bonum ; amor auttm amicttia ^ 
licet sit in re amor concupiscentia ; includit etiam actum benevoleutia y 

ftto quis vult amico bonum . Ham amicitia fundatur in communicatiomi 
onorum . Patent ea ex quast. 23. art. i. in quo sic ait S. Thomas : 
Non quilibet amor babet ratroncm amicitia?) sed amor) qui esc cum 
benevolentia , quaodo scilicet sic amamos aliquem ) ut ei bonum veil- 
iDus • • . • Sed nee benevolentia sufficic ratione amicicir ( ad rationem 
amicitia inquit S. Doctor ) sed requiritur quaedam mutua amatio ) quia 
amicus est amico amicus . Qua doctrina confirmatur ex eo ) quod scri^ 
bit S. Doctor turn q. 29. art. 4. iUh verbis : Amor ) quo quis diligit 
se ipsum , est forma , ec radix amicitis : turn ex lib. 8. Etbic. lect. 5. 
ubi bac babentur: illi ) qui aroant amicum , amant id , quod est bo- 
num sibi ipsis. Nam quando ille^ qui est bonus in se ) est factus a* 
micus alicui , fit eciam bonum amico suo .fit sic uterque , dum amat 
amicum , amat quod sibi bonum est . Tertium: objectum charitatis TbeQ* 
logics est apud S. Tbomam Bonum divinum ^ in quantum est objectum 
beatitudinis * Constat ex 2. i. q. 28. art. i. corp. ubi sic ait S. Doa^ 
tor : amor super tianc commumcationem ( beatitudinis ) fundatus est 
charitas • Et art. 4. sicut et sape alias : Bonum autem divinum 9 in 
quantum est batitudims objeccu n » habet specialem rationem boni • Bt 
idco amor charitatis ) qui est amor hujus boni ) est speciaHs amor • 
Similiter i. 1. q. 114. art. 4. inquit: quod vita aeterna in Dei frui- 
tione consbtit : motus autem humanae mentis ad fruitionem divinam 
est proprius actus charitatis. ^^fiii9f:S. Doctor distinguit aperte bea^ 
titudinem essentialem ab accident alt ^ ut videre licet 2. z. q. 24. art. 
1. et primam collocat in fruitione Dei . Unde dicit : quod cum sit ali» 
qua comnmnicatio hominis ad Oeom secundum quod nobis siiam beatitu^ 
dinem commnnicat • • • . amor super banc <ommunicationem fundatuf 
est charitas • Vltimum : S. Tbomas asstrit , Deum esse amandum propter se 
ipsum ; sed cum ipse sit font ^ causa , et objectum beatitudinis esrentiaUt^ 
qui suam in Deo quarit beatitudinem essentialem^ Deum amat propter 
se ipsum . Secus autem esset ^ si quareret beatitudinem accidentalem | 
qu4e per Spem Tbeologicam quart etiam potest . Tunc enim Deus non 4g« 
maretur propter se ipsum . Et boc in sentu intelligendut est S. Tbomar | 
cum inquit > quod charitas attingit ipsum Deum ) ut in ipso sistat , non 
ut ex eo aliquid nobis proveniat. Contra vero Spes Deum attingit 
secundum quod ex ipso provenit nobis adeptio boni • Quaquidem tum 
ft in prafato rensu intelligantur ^ inducunt evidenter in S. Tooma doc^ 
trinam contradictionem expressam . S. Bonaventura ait in Opusc. de 7. 
itiner. d. 2. quod amor charitatis est:, sive gratuitus ^ cum affeaus*. • 
elevatur ad object! beatifici supernaturalem affectionem . Et in 3* seta. 
dist. 27. q. 2. art. ita scribit : Et sic patct , quod nullum incomre« 
mens esc dicere^ quod motus charitatis possit e«e mercenarius > si di* 

ac« 



^37 
catUT mercenarius ex intuitu mercedis aeternae , et increatae . Kullus Je* 

nique SS. PP. Ustlmonuf imponeretur Jims 5 si froducere vellem ca ioctti 
in quibus verba it cbaritate facientesy cas nobis exbibent notiones , ideas ^ 
9t proprietates ^ qua non nisi amort concupiscentiae accommodari possunt . 
Id universim asserere audeo ^ legisse me accuratissime Patres , qui de 
Char it ate tract ant ex professo , et invents se plerumque expressiones cm- 
uino claras y ety ut did solety reiminantes pro amore concupiscentia ^ inter* 
ium vero non sic claras 5 sed tamen minime congruentes amori benevO'- 
lentil . Unde mirari satis ncn possum . quod tantas egerit radices doctri* 
na Scbolasticorum nullum habens in Scriptura fundamentum ) nullum ve* 
stigium in Patnbus . jJgimus de argumento maximi ctrte momenti 3 in 
quo fals4e notiones Cbristianis afferre possunt detrimentum magnum . Do^ 
centur pueri ^ dccetur pfpulus rudis ^ ut actus agant amoris benevolent 
tia ) id est ) traditur tilts d$ctrina falsa circa amorem Dei . Quamquam 
^erum est aliunde ^ Spiritum Sanctum mentes Fidelium dirigere , eas lu^ 
mine illustrare suo , ne instructiones falsa , vanissima , et cbimarica sa- 
nis illorum cordibus impedimentum apponant . Vnde recte respondit ( apud 
Kuinart ad Sac. IIL n. 4. ) S. Acatius Episc- et Martyr Proconsuli vo* 
tenti) ut Etbnicorum doctrinam fiJelibus prc^dicaret :\\\\omz[^^ non meo 
nutu 5 sed Dei praecepco reguncur . Audiant me itaqje , si justa per* 
suadeam ; sin vero pervrersa, et nocitura, contemnant. Quare parum 
iamni creatur Populo Cbristiano ex instructionibur fjlsis circa amorem 
benevolentia Kegari tamen non potest , quod ba falsa notiones multorum 
capita conturbent > prasertim Mysticorum , ut videre Ucet in Quietistis , 
quod amorem Dei ret ardent , quod tollant sujtvitate^n , et fervor em ab 
eorum corde Tbeologorum ^ qui vana ilia doctrina praventi sunt ^ et tan^ 
Jem quod occasionem , et causam dederint intricatissimis disputationibus 
de contfitione j et attritione ^ in quibus filum adbuc in vent urn ert nul- 
lum , quod ducere tuto possit ad veritatem^ qua tanti nostra refert 3 i/i- 
veniendam . Per id autem negare non intenitmus benevolentia actus ^ 
quos eltcere homo tenetur ex virtute Religienis j cujus pracepto tenemur 
Nomen Domini sanctificare , et Dei gloriam 5 atque bonorem prccurure . 
,Tlcni sunt P salmi benevolentia acttbus ^ qui potisstmum indicaniur in 
Psalmo iq6. Confitemini Domino ec. Id etiam ipsum docuit nos Salv.i- 
tor Hoster in prima ilia petitione: Sancrficetur Nomen tuum . SeJ ve 
TO benevolentia ( arete teneatur ) non est amor , non est amatio , sed 
actus Keligionis ab amore promanans tanquam a fonte , r a dice , et phn 
cipio . Cum vero amor in Deum tendere debeat tanquam in fine m nof- 
turn ultimum et aternamnostram foelicitatem , €am a Deo petimus pctitio 
ne altera . Adveniat Regnum tuum . 

RESPONSIO. 

2. /^um hie e Patribus desumptus locus %X quasi basis tocius Sysre- 
V-^ oiaiis Bol^eniani , co fuic Auctor diligentissimc incentus , ut 

8 tcs- 



'3« . 

tcstimonia Patrjm , quam posset plurima ) hinc , et indc congcreret i 
indices consulens , ut fatetur ipse , in quibus verba Cbaritas , amor ^ 
dikctio ^ desidcrium > et ejus generis alia prsfiguntur - Hinc texturam 
ctfccit speciosam ex desideriis^ appetitionibus , satietatibus , gaudijs ^ 
gr;;ciarum actionibus non male consutis , et haec omnia id unum qua* 
M corpus digesta nobis tradit sub nomine amoris concupiscentise • Ego 
sane ex hoc uno capice diligenter perlecto id in animum induxi ju- 
dicium , ut credo ) certum , cl. Auctorem fere cocum deditum Patrum 
senrentijs extrahendis , non satis examinasse , quae scripserint Iheoio- 
gi de diversis actibus amoris , desiderij ^ et gaudij virtutis Chariratis • 
Adeo debili impugnat conatu , quae tradiderunt Scholastic! • Loquitur 
tamen fidenter nimis , et Mbi videtur de omnibus trtumphare • Cuia« 
que fore putabam , ut nonnihil remitteret de fidentia , et de triumpbo 
in Declarationibus , ad summum ilia in iisdem crevisfe video • cum pag. 
ly Auctorem lego sic scribentem : Ktgari non potest , nee mibi nii- 
muam negatum est , omnia Scripture loca , omnia Patrum , et Doctorum 
Ecdesiit testimonia , qua in Dissertatione produxi , primo aspectu , in sen* 
9u obvio ) et naturali ^ quem prima specie menti cujusque reprasentamt ^ 
amorem Dei exprimtre tanquam amorem eoncupiscentia > et quidem am(h 
rem purum , castum , gratuitum , atque perfectum . Addit dcinde pag. 
sequertti : At qui primus sensus qu) natura sua sese menti bon/tnum 
ebjicit in legendo pnefata testtmcnia s est sensus verus , unicus j compU* 
tus , sine cujusque alterius inquisiiione . Sic enim exigit natura amoris j 
qui deduci in praxim debet ettam a rudibus . Nemo non videt , niajo^ 
rem esse falsam omnino penes aliqua testimonia, quae nee primo qui- 
dem aspectu amorem exprimunt concnpiscentiae ) et penes al a restrin- 
gendam , temperandam ^ ct explicanoam . Minor item parum est Br- 
ma i neque entm sensus , qui primo aspectu se objicit menti eti^m in 
re , quae ad praxim pertinet populi ignorantis , est semper verus , et 
germanus , uc videbimus . Satis erit , si Sapientes , quae ab Scriptura , 
ct Patribus intcllexere ( quod non semper illis continpit ex primo as* 
pectu > vel specie verborum ) verbis claris , et communiicr usitatis pro- 
ponant Christiano Populo , ut exequi possit virtutum opera , ct a vi- 
t is abstinere . Hinc Fideles , quicuroque sint tandem , credunt Dei my. 
stcria , quia Deus revelavit j et sic docet Ecclesia . Sptfrant atcrnaro 
Bcatitudinem sibi a Deo promissam ex fide illius prcm^ssionis , tt au- 
xilii nunquara defuturi . Similiter credentes Deuro esse infinite bcrtm, 
infinite amabilem , et infinite dignum omni o^equio , laude , ct amo* 
re ilLm amant ex tota corde , ilium prapferunt rebus omnibus, lUi sc 
tradunt totos ex totis viribus , et ex tota fomtirdine , ut ei placeant 
in praeccptis , et ne ei displiceant in prohibitis En tibi doctrinnm pra* 
cticam de virtutibus Theologicis , et en tibi doctrinam de amore be- 
nevolentiae proprio Charit^tis Chrinianae , quae satis est Vetulac nidi j 
ut gratia Dei adjuta diligerc possit , ut canebat B. i£gidius , multo fee* 

ven- 



159 
ventius DemD ) (}uam Seraphicus Doctor) qui omncs amoris subtil.ta- 
tes ) lespeccus ) objecta ^ causasque traccatu suo Theologico circuniscri- 
psit . Vcrum h«c non videntur Bolgcnio satisfacere , qui pag. 29. Dc- 
clarat. sic pergit sibi adblaadieos : Hate argumento fvept a me frofosU 
to J qui pox sit rests tere , invent neminem . flic: est profecto scopulus j in 
fuem tolHduntur , et fereunt omnes buman^e sapienti^ macbinattones . Nul- 
lum , qui resisterec , invenisti ? Miror equidem ; quod tamen dicam ) a- 
Hud non habeo ) nisi quod vel Theologi ^ quos consuluisti j non satis 
rem examinarunc 3 vel eorum responsiones , pace dicam tua , non be* 
ne perpendisci • Valec enim plurimum ad obtundendani mentis acieni 
q^antumvis acutam prsoccupatio concepta • Id ) quod tibi contingere 
potuisse ) non existimo admodum difficile • Potuit enim in perpenden* 
dis responsionibus humani quidquam paci Tbcologus ^ eciam ingenio 
ptscsians , cui docthna Suarij in argumento pratsenti labyrinthus vide* 
ttir iRextricabilis , et cui doctrina S. Thorns videtur ducere in contra* 
dictionem palpabiletn , nisi violentissima ^ si unquaxn ori Tbeologico 
clapsa est ulla ^ interpretatione excipiatur ^ ut suo evincam loco pri- 
vatam de Angelico Doctore^Sectionem facturus • Neque est ) quod de 
scopulo iirmissimo blandiaris ) nam dcmoliendum spero negotio sic fa- 
cili , nullum ut restet vestigium rupis durissims • Et ut ) quod sen* 
cio ) dicam aperte , non mihi videtur majoris esse firmitudinis scopu- 
lus iste tuus , quam esse soient' arenarum scopuli , quos erigunt pue« 
ri gescientes in medio rivulo decurrentis aquae , ea nimirum mente ) 
ut quantam in erectione novae fabricae concepere Istitiam > tantam in 
repentino ob aquam irruentem casu percipiant voluptatem • Ut igitur 
ad rem propius accedamus , nutat omni ex parte tuum hoe argumen- 
turn propositum ex Patribus . Nutat primo : quia ex eo ut summum 
confici potest > amorem perfectae concupiscentiae visionis^ seu fruitio* 
nis beatificae ad Charitatem Theologicam pertinere • Id autem nee mea 
xefert ) nee Theologorum animos contra hunc dicendi modum multum 
iBovet. Illud igitur probandum erat ex Patribus ) quod apud omnes 1 
vel fere omnes non bene audit , amorem benevolentiae turn naturalem , 
turn supernaturalem esse fictitium ^ esse chimxricum , esse notiopem com* 
pactam ex ideis plane pugnantibus • Si primum tantum teneres ) salvum 
caeteroqui servans 3 et tectum amorem benevolentiae> quo^ sequerere 
Doctores , non dubito quin haberes y et ex te^timonijs Patrum in Dis- 
senatione congestis ahqua ( non dico omnia ) probabili ratione produ- 
ceres • Sed amorem negans benevolentiae sine duce graderis ) ncc Pa- 
crum adduces facile quemquam , qui tibi vel ad speciem faveat ) non 
c primis , non e medijs , non e modernis • Nutat secundo : quia sup* 
ponit appetitiones » desideria ^ impletiones , delectationes ) satietates , 
ct fruitiones , aliasque ejus generis affectiones ad unum amorem con- 
cupiscentiae pertinere posse ; imo hie est apud Auctorem cl. inextri- 
0abifis enor \ cum certum sit > appetitiones , desideria y delectationes ) 

8 2 Ct 



140 
ct gaudia pertinerc ad bencvolcntiaro > cum ncmpc ex codcm objects 
concipiuntur, ex quo movccur amor bcnevolcntiae . Undc quo esc pcr- 
fecrior amor benevolentis amore concupiscentiae ^ eo est perfectior ap* 
pctrio, et delectacio illi competens amori,quam quae huic aroori res- 
pondec . Nutat tercio: quia pleraque Patrum cestimoDia > sisumantur^ 
uc sonant ) primo scilicet aspectu > et prima specie ) ut incelligenda 
conccndit Auccor , illud evincunt > satietatem ^ visionemj iropletionem ^ 
delectationem , et fruitionem esse objecca amoris tiiouva , ^mz:^ oec 
Bolgenius ipse se versans in partes omnes sua potest subtilitate coiu 
ponere . Non enim visio > non satietas 3 non implecio y non delecta- 
tio , non fruitio est Deus ) qui amatur ex corde i sed Deus est obje- 
ctum ipsum y quod videmus ) quo saciamur 1 quo impIeiDur ) in quo 
delectamur ) ec quo fruimur. Opus esc igicur ut in illis Patrim testis 
iDonijs aliud lateat , vel supponatur objectum motivum , quod non ob« 
servat Auctor , obscrvare camen deberet ^ cum non negec , sed suppo* 
nac ) Deum esse amandum ex Charitate propter se ipsum . Quod qui* 
dem adeo certum esse cmnibus debet > uc nee visio ipsa y vel fruicio 
formalis sir objectum ada?quate mocivum amoris inferioris ad Spem 
Theologicam necessarij y ut nos docuere Theologi cum S. Thoma con« 
traDurandum , ea pocissimum ducti ratione firmissima ) quod aiioquia 
Spes non esset virCus Theologica • Nutat quarto : quia ex testimonijs 
Patrum in argumento propositis alia sunt Bolgenio aperte concrariai 
alia impertinentia , alia deniquC) in quibus esse posset iliqua ad spe- 
ciem diSicuItas ; vei ab Auctore ipso exponenda necessario sunt ) ut 
ex illis quidquam possit in suam causam referre . Ex his igitur cod* 
scat ) argumentum Bolgenianum nutare undique 9 et sic omni ex par- 
te vacillare ; ut per se.) vix admoto digico , labefaccecur . Libet ta- 
men persequi singula minutissime, et experiri ) utrum , quod caeteros 
praestitisse Bolgenius negat , praestare ipse possim , ^ermanum definiens 
sensum Sanccorum Patrum non obscurum y non difBcitem } sed planum 
Theologis , et naturam amoris intelligentibus omnino pervium • Prius 
tamen quam haec exequor , quis sit sensus SS. Patrum circa amorem 
benevolencia? turn naturalem y tum supernaturalem continent! oratione 
propono , loogiorem certe praetcxturus catenam , si qua pollet copiosa 
librorum supellectili amplissimae Custos Ribliothecae , earn ipse ad ma* 
num haberem • Sed cui est in hoc ^ene re curta supellex y non alia ei 
potestas est , si vulc quidquam producerc 1 quam publicas adeundi cum 
certo incommodo Bibliothecas • 



%t. 



%. I. 

QmJ senterint de amore benevolently S. Clemen f^ Toljcarpur^ 

Di$nysius Areopagita , Clemens Jllexandrinuf , Origenesy 

Tertulltanuf , Cyfrianus , et Hilarius . 

;• /^ui legerit atcente Dissertadonem Boigenij , ejusque Declaration 
V^^nes oculo non admodum critico observaveric ) m earn forsan sus* 
ucion«.ai deveniet ) cl« Auctorem in ea esse opinione ut credat , im- 
DCfSos Scholasticos subtilicatibus vanis > et Arabics deditos Pbilosophiae 
ix, aut nc vix quidem evolvisse PatreS) vix ab Scriptura profecisse^ 
cd eis potius fuisse antiquius oihil ) quacn placita sua , sententias , opi* 
Diones ex uno fonce humanse Phiiosophiee desumere ) et confiimare . 
Mihi certe risum movet ) simul ec scomachum tancus animi candor ^ 
rel affeccatio tanta . Sciat igitur Bolgenius > si roodo ignorat » ( certe 
d nescire ^ vel dissimulare videtur ) nullum esse inter Theologos Scho- 
lasticos alicujus not<£ , qui non primum ab Scriptura profecerit > et ex 
Sft desumat prxcipua suis placitis confirmandis fundamenta • Sed cum 
Qoa semper ex Verbo Scripto res possic immediate dirimi ^ opus est 
ratiocinio ) ex quo per consecutiones legicimas illud deducatur ) quod 
Scripturs videtur esse magis conforme • Sciat lUos Patribus in primis 
fuis^ deditos , et in eorum germano indagando sensu versatissimos , uc 
qui non per indices solum consuluere Parrcs ) sed integra volumina e- 
volvences ) omniaque , et singula conferentes , quae cujusque mens fae- 
rie I qui sensus , qjae ratio ioquendi , fceliciter tradiderunt • Nee \xm 
leviter credat , Theologos ) amorem benevolentiae mira consensione tra* 
dentes > eum unice a Philosophis ) in hac tamen re minime discrepan* 
tibusi didicisse ) sed in Vcrbo Scripto clarissime traditum > a Patribus 
explanatum , et a Sacris Doctoribus mille nominibus confirmatum in- 
venisse • Et quidem de Verbo Scripto satis nobis dictum est capite prae- 
cedenci > nunc vero dicendum nobis est de Patribus i atque Doctori- 
bus • 

4. Primum itaque Bolgenius ipse fudicans , quia rem ( pace dicam 
faiiti Viri ) non satis penetrat) omnem amorem fundatum in commu- 
nicatione beneficiorum amorem esse concupiscentiae , duos nobis ofTert 
£ccles'x Patres ^ ex quorum verbis magis sine dubio legitime deducitur 
amor Theologorum , quam amor ille Bolgenianus ad propriam tendens 
•mantis beaatudinem • li sunt S. Clemens Romanus Pontifex , et San- 
ax Joannis Auditor Polycarpus . Verba , qu« ex pr m > rcfert S. Joan. 
Damascenus , ilia sunt. Ad salutem autem $ufficit bominis erga Deum 
Mmor . Crati siqutdem animi est dilectionem erga eum conservare y qui no- 
kis y ut simus , est auctor. Dileaio autem erga eum , qui auctor est 
cxistentis oostr« > ad quam inclinat gratitudo ob beneficium creatio- 

DIS,; 



nis ) non est desiderium sterns bcadtadinis , ut per se nctum est s^ 
lis , sed est dilectio , est rcdditio , esc repeosio , est redamatio gratui* 
ta , similis illi , quam Deus erga nos exhibuit conferens gratuiro , ct 
quia voluit ^ propriara existentiam . Et hanc pro aroore Dei compen- 
sationem sine ulla conrroversia indicat Sanaissimus Pontifex , ut con- 
stat ex ijs , quae supra dedimus ex Bernardo , et Thoroa ; et ex ratio 
nibus Theologicis. 

5. Siinilia sunt , qua? aflFeruntur ex Polycarpo ita Proconsuli res- 
pendente : Octoginta et sex anni sunt y ex quo servlo ei ( Jesu Chri- 
sto ) nee me ulla afficit injuria , et quomodo fotsum convitia Jicere al 
versum Regem me urn , qui salvum me fecit f Quorsum ista ? Ut niroi* 
ruai significaret Proconsuli , esse se gratum Jesu Cbristo , qui salvua 
ilium fecerat > et velle amorem amori rependere ) amorem amore com* 
pensare • Est ne hie desiderium sterns beatitudinis , an potius expri> 
mitur amDt ex beneficijs prsteritis , ct ex gratitudine provenicns , tan- 
quam ex dispositione , ut ajebat S. Thomas > sic tamen ut cvm semd 
aroare csptum est , Rex ilJc stemus propter ipsum a Po/ycarpo ana* 
retur ? 

6 Certe ipse Angelicus Doctor, ut notavin^us , amorem ortua 
ex gratitndine ad amicitiam ait expresse pertincre j non ad concupi^^ccn- 
tiam . Id quod supponit ctiam Chtysostomus horn. 5. in Epist. ad Rr:>m. 
ubi cum dixisset , quod sunt omnia propter Christum agenda , non prop* 
ttr mercedem , rationem procinus reddit , cur Christjm diligere debea- 
mus , addens : si consideremur > quoties ilium pratereamus 5 ipse autem 
noj non negligat , sed adcurrat , attrabat , ad se alhciut . ... est ejas^ 
qui nos amat tanta j tamque Excellens Pulcbritudo , Chria Opultntia : 
nostra autem tenuitas , et tfilitas tam ingens . Sonne injimtis supplicm 
digni sumus , ut pote qui sic tenues j et atjtcti , cum supra omnem mO' 
dum idamemur a tanto , tam Magno , et tam admirabili Bono , delic'uts 
tanien magni facientes illius erga nos amori sic illudamus} En amornoo 
concupiscentis j ncc tendens ad mercedem , sed amor benevclcntis prop* 
ter Christum respondcns amori Benefactoris . 

7. Dionysius Areoi^gita (vcl quisquis alius: quod a Modcrnis vix 
non demonscratom audio; sed cabulis non ita iirmis , ut evinccodum 
spero ab Amico in primis charo iu Dissertatione , quam parat prcio 
dandam ) dc Div. Norn n. cap. 4. ita scribic de Pulchritudine Dei prop* 
ter se amanda ^ desideranda , et expetenda 5 et de pulchro , et bono 
Dei ex sua raiionc amabili, et ad se trahente, quarcumque sunt puU 
cbra , et quscumquc sunt amabilia: Omne y inquTt', qucd ex pulcbro% 
et bono existit , et in Pulcbro . et in Bono est , et ad Pulcbrum et Bo- 
num convertitur ^ et qukt,umque sunt , et fiunt 5 propter pulcbrum et b^ 
num sunt . et Jtunt , et cuncta in ipsum intuentur 5 et ab ipso movem* 
ttsr J et conservantur , et ipsius gratia^ et propter ipsum , et in ipso om^* 
ne principium , exemplare , finale , efficiens 5 matcriale . ac denique omn$ 

grin* 



frincipium , omnis comervatio ; omnis finis ; tt ut sumnMim akam , o«* 
ifia 5 ^fi^ sunt , f X puUbro ^ et bono txistunt , f / omnia , ^trit iwn /loi^ i 
in pulcbro , r/ bono sum supcrsubstantialtter , r/ est omnium principium 
supra quam substantiale ^ et finis supr'aquam perfect us iquoniam ex ipso ^ 
et per ipsum , et ad ipsum omnia sunt , sicut ait Scriptura . Vniversis 
igifur pulcb-umy et bonum iesiderabile ^ et amabile est ^ et ab universis 
Migitur , et propter ipsum , et ipsius causa , et inferiora amant superief^ 
ray convertendo se ad ea . Si igitur univcrsa , si inferiora, si pulchrai 
si bona amanc , desidcrant , et se convercunt natura sua ad Pulchrum^ 
et Bonum divinum propter se amabile ) sui gratia ,et causa sui desi- 
derabile voluntas bominis gratia Dei praeventa amare poterit Pulchrum 
illud ^ Bjnum iliud propter se amabile ) gratia sui , et causa sui desi« 
derabilc , scque ad illud toto corde , virtute , et fortitudine converte- 
re. Quin potius eo m>igis araabit pulchritudintm divinam propter se 
ipsam ) quo altlor fueric , et clarior supernaturalis illustratio ostendeos 
bomtarem ill .m stirmam propter se, gratia sui , et ex mentis intrin- 
seci< infin tr- amab Irm . Ex quo (it , ut ejus generis amor transiens in 
puichr tudinem ilLm divinam pro ter se , et in ea sistens,sit, utscri- 
bitur in eocfem libio« amor extaticus ^ qui non stpit esse suos eos^qui 
sunt amatcres , std eorum . quos amant . Id quod unicc competere po« 
test am^ri benevi lentiae , ut sspius diximus. 

8. Clemens Alexandrinus 2. Strom, circa principium ait: Kibile^ 
nim est benevolentia ^ quam voluntas boni alterius propter ipsum. Vo* 
luutas aut;rm boni alterius propter ipsum sine amore formali nee men* 
te quidem concipi potest , ut demonstravimus ; nam motivum illud , 
quod ad illam voluntatem immediate movet , est ilia ipsa persona 
( propter ipsum ) cui bonum volumus .Illam igitur amo> dum illi prop* 
ler ips^im bonum volo . Prsterea lib. 4. loquens de suo Gnostico ; con- 
templativo, vel Theologo asserit, eum sine dubitatione prxlaturum 
propris saluti perfectam Dei cognitioncm conjunctam cum amore Dei 
propter se , si nimirum per impossibile una posset ab altera separari • 
Siquis ergo > scribit , per positionem ( hypotherim ) ei , qui est cognitione 
( contemplat'va , seu cum amore conjuncta ) pntditus , proposuerit , «• 
trum maltt Dei cognitionem , an salutem aternam ? Sint autem ea sepa^ 
rata , cum sint omnino eadem , nihil penitus dubitans tlegerit Dei C0« 
gnitionem propter se , judicans esse expetendam eam , qu4e fidem traa* 
scendit per cbaritatem ad cognitionem. Quam in rem multa alia tradit 
eiusdem generis semper intendens in Bonum honestum , amandum , et 
expetendum per se , et propter se , pr«ciso omnLtimore , lucro , vo* 
luptate , et delectatione . Eodem fere modo SCTibit lib. 7. dc viris per- 
fectis : qui propter suam in Deum cbaritatem lubentes parent vocationi , 
nullum alium si hi scopum proponentes , nisi ut Deo placeant , mn autem 
propter pr^emia Uborum . Qjod tamen sic intelligcndum est , ut afFccrui 
praevalens in corde pi^rfcctorum exprimatur , uc babemus ex Bernardo; 



M4 
P^c enim Clemens Alcxandrinus excludic actus aliarum virtutum , ut 
^^t clarum studioso lectori . 

9. Origenes lib. g. in Cant. Cantic. tradit memorandam illam scn« 
tentiam ^ de qua BernarduS) et ex qua mirifice declaratur amor divi* 
nus , quo se totam crcatura committit immediate Deo ad ejus agen- 
dam voluntatem. Deum inquit ) diligere ^ nullus modur ^ nulla mensu- 
TM i nisi bac sola , ut ei totum exbiheas ^ quantum babcT • In Cbrist$ 
enim JesA diltgendus est Deus ex toto corde , et ex tota anima . et ex 
toils viribus . Praetcrea locum ilium Apostoli Optabant esse anathema 
ad sensum nostrum interpretatur de amore benevolenriae erga fratres. 
Cum enim sibi objiciat : Esto , babeas tristitiam . Esto 5 dclcrem cajias 
de perditione fratrum ^ qui sunt cognati secundum carnem: numquid eo 
usque ^ ut optes anatbema fieri} Ita re^^pondet. Quid ergo mirumy si 
jffostolus pro fratrihus suis anatbema Jitri velit , qui sciat , f m« , qui 
erat in forma Dei , exinanisse se de ea , ac suscepisse firmam servi , ct 

factum esse pro nobis maledictum ? Quid ergo mirum y si ; cum Dominus 
pro servis ^maledictum factus esty scrvus profratribus anathema fiat . . ? 
Ififeriorem *vis Moyse Paulum videri ? Jlle se deleri petit de libro ifttd 
fro Jratribus suis , Paulus non debet cptare anatbema esse pro fratrihus i 
Et ne putes, Paulum, et Moysem renunciasse cfficacitcr, et atsolu- 
tc aDternap Beatitudini , sed in ilia potius verba erupisse ex afF.ciu po^ 
tentiali , et conditionato ( ut sapienrer aicbat Suarius ) ex quo Dei be- 
neplacitum prafcrebant eorum aeternae foelicirati . audi , quod ad^it: 
volebat fieri anathema devotione utique , ntn pravaricatione , quia scie- 
bat a Cbaritate Christi separare non posse. Legator Homil. 2. in exo- 
dum , et in Hcmil. item 2. in libr. Judic. , ubi in prima ilia ad Spem 
refcrc secundam Orat. Domin. petitionem. ^dveniat htgr.um tuum^ 
et in altera pcnit pro objectivo dilectionis objectum ipsuni admiratio* 
nis , et ctjectum , cui exhibetur ctdtus . Vmnquisque , ait , quod pnt 
cateris colit 5 qttod simper omnia mirattdr , et dibglt , hoc ei Deus est « 
Denique hoc est . quod ante omnia , et super omnia per mandatum suuim 
Deus deposcit ab homitie : diliges ^ inquit ^ Dcminum Dtum tuum ex to^ 
to ccrde tuo etc. Qua in re vclim ab Auctore rb'-ervatum , an objcctum 
admiiacicnis e<:se possit , nee ne^ q{)iectum dilectionis?^ 

10. Tertullianus , quem Parres sequuntur in expositione Oratio- 
nis Dominicae, petitiones illius explicat ad sensum D. Thomae supra 
tradituro. Nam cap. 6. de Orat. ordinem petirionum maxime com- 
inendat dicens : Quam eleganter divina Sapientia ordinem crationis in^ 
struxit ! ut post dxlestia , id est , post Dti Homen Dei voluntatem 9 
et Dei Regnum terrenis quoque necessitatibus petttionis locum faceret . Ec 
cap. 4. primam netitionem intelligit de Chiritate , quae se exrendit ad 
omnes , in quibus Dei Ncmen opramus sanctificari . Now dicentes , in- 
quit , sanctificetur in nobis ^ in cmnibus dicimus . Alteram autem peti- 
tionem cxponit de desiderio ad Spem Theologicam pertinentc , dicens : 

- no- 



, 145 
rtt>stfutn Rifgnum fettmui adwuire a Deo nobis reprcmissum , Cbrutt san- 
guine , et Pasiione quasitum . Prsterea in Apolog. ( apud pumcsnil. 
lib. 5- de Doctrin. et Discipl. Eccles. n. 27. ) plane distinguic affectum 
placeodi Deo a desideho beatirudinis ) imo et illuai ei prsfert mani- 
fcste s lit qui teodit ad agendam causam amati . Kemo quippt , ait 3 /i- 
ieii/ patitur , cum et trepidare , et pericUtari sit necesse ; tamen et prx* 
Itatur omnibus viribus , et vincens in pralio gMuJet ^ quia gloriam con* 
leqnitnr , et pr^dam . Pralium est nobis , quod provocamur ad Tribuna- 
£a i ut illic Sub discrimine capitis pro veritate certemus. Vtctotia est au^ 
um , pro quo cert aver itis j obtinere: ea victoria babet et gloriam pla^ 
eendi Deo ^ et pr^dam vivendi in ^eternum . Bis distinguit gloriain pla* 
cendi Deo a praeda vivendi in sternum) et prupo loco proponit mo* 
tivum placendi Deo > secundo autem xternam beatitudineiD , indicans 
motivum amoris benevolentix ) seu Charitatis , et motivum Spei Mai- 
tyres pro veritate certantes in praelio roborare • 

11. Cyprianus 3 ut vidimus 9 in Prasf. ad Orat* Dom. ex nomine 
Patris colligit , sic nos agere debere cum Deo > ut ipse sibi placeat de 
nobis y atque adeo tanquam veros Dei filios id prae oculis habere de* 
bere ) ut Patri placeamus • Quern eumdem sensum retment ilia alia ver« 
ba ) qus ad certiam ejusdem Orationis petitionem scribit ) dicens : De* 
um toto corde diligere debemus , amare in illo ^ quad Pater est , timer e 9 
quod Deus est • Nam ut probatum est efiicaciter auctoritate 9 et ratio- 
ne ) amor sincerus Filiorum erga Parentes non potest non esse amor 
benevolentiae . Porro hujus amoris notas , et proprietates > extasim) et 
communionem bonorum 1 et matorum , qus charitas ad alterum facit 
proprjii^ optime depingit S. Doctor Epist. 4. ad Moysem , et Maxi« 
mum Praesbyteros j caetcrosque Christi Confessorcs ; Satis , inquit , ac 
plurimum gaudco ^ quando nobis per tales ( consortes tribulationum ) ta* 
iia proferuntur . Vobis enim illic in carcere quodammodo et nos sumus y 
Jiving dtgnationis bortamenta vobiscum fentire nos credimus ^ qui sic ve* 

. stris cordibus inb^remus • Honori nos vestro cbaritas individua connectit^ 
Separari dilcctionem Spiritus non sinit . Vos illic Confessio , me affectto 
conclude. Tandem in Epist. ad Turasinm Edition. Venet. col. 395. quae 
S. Cypriano adscribitur ) manifesce doceturs nullum esse praeterendum 
desiderium afTectui erga divinam voluntatem • Sic enim legimus in ea: 
Hesurgere , credimus , mortuos , et plangimus . Quid faceremus , si mori 
tantummodo sine resurrectione pr^ciperet Deus} Voluntas utique ejus suf^ 

:J!ceret ad solatium , cui nullum praponendum scimus affectum . 

12. S. Hilarius in Psalm. 61. Adbacsit anima mea post te n. lo. 
«]iaec habet . Amoris bttc vis esty ut bis. ^ quos amamus ^ etiamsi abten* 
,Us sint y b^reamus : dum affectum insitum nequaquam aut locus divellity 

Mut tempus . AJbcesit ergo Deo Propbeta non blandimentis saculi , non 
corporis vitiis amor em suum ab eo , Cbaritatemque retrabentibus : quia 
secundum Apostolum adbacrenti Deo unus est spiritus ^ et Dominus pro 

C di* 



14(5 

discipuUs cravtt . Fater » sicui not unum sumus , it€ et illi unum sint 
in nobis . Si expiicac Hilarius per afTectum extaticum adhesionis amo* 
rem verissimum benevolentis Regis David , quern expiesserat clariut 
rumero ancecedenti per ilia verba : Hon enim ei ( David ) alia ; quam 
placendi Deo cura est ^ cujus tantum in ttrato meminit . Ec in Ps. 144. 
n. 5. Deus ^ inquit , ut benedictus , ita et laudabilts est s babent ei ex 
bis ; quibut beneficentia in not sua utitur , benedictionis ncstra confess 
sionem , et ex perfectarum in se vii tutum admiratione prxconium . U bi 
observare debet Auccor) quomodo virtates in sc perfectac , quae sunt 
admirationis objectum ) sint item objectuai prasconii ) laudis ) et a« 
moris • 

§. I I. 

Quid tenserint Basiliut^ Kazianzenus ^ Kyssenut ^ Efren Syr us | 
Cbrysottomus , Diadocbus > et Cjrillus Alexandrinut f 

13. Tlasllius in lib. regul. fus. disp. ca;). 2. a Bjlgenio lau jatus adeo 
J3 illi non favet , ut sati is ei fui>set ilium omnino prxtermittc- 
re . Docet tamen in Dissertatione S. Djctorem eo loci ne minimani 
quidem traderc ideam amori be.uvolent ae congruencem . Miratus sum 
valde ) dum legens responsionem Basilii et graecam , et latine factam^ 
nihil ibi video, quod amir benevolentiac non sit. Rogatus a Fratri- 
bus S. Doctor , quibus modis charitas Christiana possit adquiri , respon* 
det , tribus earn rationibus formandam , nutriendam ^et confirmandam. 
Prima est ilia , quia omnes anumus pulcritudinem . Secunda , quia a- 
mamus personas cognatione juoctas • Tertia ^ quia Benefactores diligi- 
mus • Duas has rationes extremas ommittamus , quas ad amorem kc» 
nevolentiae pertinere posse et supra indicavi ) et in decursu operis aoa- 
ptius demonsrrabitur ; veniamus ad primam . Die > precor > Bolgeni j 
estne per se se amabilis , expetibilis , desiderabilis super omnia Divi* 
na Pulchritudo , ^eu Bonitas , in qua omnes divinae Perfectiones con* 
tinencur , an non ? Si affirmes , amorem oportet agnoscas benevolca- 
tic , quae illud objectum sub ilia ratione respicit • Si neges ; quern lau- 
das Basilium , eurodem deseris ita proponentem primam rationem a- 
mandi Deum : Verum quid est , qu^eso , iuquit , Pulcbritudine divina 
ndmirabilius ? Qu^e notio Dei Majestate excogitari pretiosior potest ? 
t/ oiiy KxXKovi; 9kov Bxvixxi^LOTsgoy ; riq i'vyotx r^q 70V OeoiJ 

Et nc cavilleris de termino pulcbritudinis , quasi non sit idem pul- 
chrum , atque bonum , amandum , et expetendum 1 audi eumdem Ba- 
silium hoc eodem in loco ita ratiocinantem ) neque enim cum Schola- 
iticis inierat inim'citias ) aut Philosophos non curabat • Illud autem pro* 
frit j ioquic > vcreque puUbrum est > atque expetendum > et amabile , quid^ 

quilt 



, M7 
mm J est bonum : at bonus est Deus : quo J autem bonum esty id ab om* 
nibuf txfetendum : ergo Deum exfetunt omnia . Kvgiojq Hcu xaXXov 

i^Uroi 9eov ol^x rcxyrx id^Uioji. 

Ex qua doccrina illud conficitur apertissime ^ quod si Deus est bo- 
nus in se ) erit pulcher in SC) eric amabilis in SC) erit expecibilis in 
se • Si ergo pulchricudo esc amandi motivuni , amare Deum possum 
pulchrum in se • Esc ne in responsione Basilii vel minima idea amori 
congruens benevolencis ? 

14. Quinimo sic emicafamor benevolenciae in hac ad Fratres res- 
ponsione de charicace ^ ut ter ponat benevolentiam ^ scilicet ( ivyoixy ) 
loco nmorii ^ tanquam si utrique nomini eadem sit potescas significan- 
di . Non aliter discurric S. Doctor in regula brcvi 221. ubi ad inter- 
logacionem : Qui modus diiigendi Deum? respondet : assidua^ et supra 
%fires contentio ad exequendam Dei voluntatem eo proposito , desiderio 
que i ut ejus glorta quasratur • Ec in regula g. fusius disputata ita dis- 
seric ad sensum Athanasii > et Chrysostomi : Ac rursus qui amat proxi* 
mum J ei ipst , qu^ Deo debetur , Cbariiati satisfacit , cum ipse recipiat 
ik se banc beneficentiam . Quapropter Jidelis Dei servus Moses tantum 
trga fratres ostendit amorem , ut etiam ex Dei libro , in quo fuerat ins^ 
criptus , deleri voluerit , si peccati venia popuh non concederetur . Quod 
idem affirmat de Paulo , qui optabat esse anathema pro fracribus • 

15. Nee minus ofTendere videtur Auctor iu Nazianzeno 9 quam 
in Basilio piolabitur. Cum enim sic distincce proponat Nazianzenus 
duas illas intentiones inter operandum bonas^ de quibus Ascetae, et 
Mystici , sed vero primam infcriorem , alteram superiorem , illam ut 
pcrtinentem ad Spem Theologicam ^ et banc ut propriam Charitatis 
Theologies % eas Auctor sic intelligit ) ut penitus discedat a mente S. 
Doctons • Ita igitur disserit S. Doctor Orat. g. Hominibus placere pa^ 
rum admodum curamus , id unum expetentes ^ ut bonorem a Deo conse^ 
quamur . Imo subltmius etiam assurgimus ( de iis loquor qui vero Dei 
amore praediti sunt): qulppe qui summo bono conjungi propter ipsum 
jummum bonum exoptantes ^ non autem propter honores in altera ^vo re* 
€onditos. Sensus verboium clarus est cuique limpidis oculis legenci • 
.Non ideo operamur , ut placeamus hominibus , sed ut premium ha* 
beamus a Deo ; imo et altiorem habemus , et nobiliorem intentionem , 
propter summum bonum exoptantes summo bono conjungi ^ et non 
propter honores nobis reservatos • Quod autem .honor ^ quern speramus 

.a Deo consequi , et quod honores a Deo reservati amicis suis signifi* 
cent praemium essentiale > certo certius est . Nam beatitudo essentia- 
lis est honor maximus ) est maxima gloria , cui si caecera , quae con* 
seqauntur praemium illud essentiale ^ conferas ^ parva sunt certc ) et 
fix oomen mcrentur honoris, et gloriae. 

t 2 16. 



148 
i6. Ultima taoien Nazianzeni verba intelligere > non potest ioU 
genius de amore benevolentis , proptereaquod legic in Sancro Uoc- 
tore conjungi , legit item exopt antes , uc Icgerat in Basilio , et omnis 
cofjjunctio ) omne dcsiderium est apud ipsum amor concupiscenciae • Vi* 
6ti hic prsoccuparionem Auccoris ^ vldes causam labyrinth! ) quam si*, 
bi fingit, inexcricabilis • Scito tandem, Bolgeni , omnem amorem esse 
conjjnctionem affeccivam ) et non omnem conjanctionem afTectivam 
esse^ amorem concupiscentix : est enim affectiva conjunctio genus ^ sen 
ratio superior respectu diversarum specierum amoris • Illud etiam te* 
ne , desideria percinere posse vel ad concgpiscentiam ) vel ad benevo- 
lentiam , prout fuerit objectum motivum desiderii > vel appetitionis • 
Denique cura ^ne signum illud 9 quod tibi alias traditum esc ^ ad egre« 
dienduna e Labyrincho ) relinquas scilicet propter ipsum . Si haec ot^er- 
ves in Nazianzeno scribente propter ipsum Summum Bonum , plana om« 
nia ) et aperta esse videbis > et amorem b^ne/olentis secernes ab a- 
more concupiscentic • Erat optime perspecta S. Doctori amoris bene« 
voli natura, eamque incervenire plane in omni amicitia honesta eo- 
dem in sensu ) in que illam incelhgunt mira concordia et Philosophi 
et Theologi) certe supponit • Omnia ^ inquit Epist. 109. amicis lata^ 
et fausta cupio. Et Epist. 195* ad LoUianum inqa;t : Siquidem omnia 
nobis communia tecum esse dicimus tarn tristia , quam l^eta ^ et jucunda. 
Id camen prs ceteris nocandum est ex S. Doccore ^ quod amici er 
vi, ac ratione mutux benevolentix non volunt solum amico bonum 1 
%zA se ipsos amico volunt ^ et tradunt » ut sint ejus . Eras inter n^s 
scribit ad Theodosium , seu Theodorum Epist. 114. pura y minimequt 
fucata amicitia .... Hunc vera ^enere copulatur , ut animus noster in* 
€rementum capiat , et magis^ magisque alterius simus . Undc cum Jam* 
bico 5. descripsisset Fidem et Spcm > describit Charitatem non per de* 
^derium propriae foelicitatis ) sed per concordiam , et communication^ 
oem voluntatum ^ que sine benevolentia stare non potest . 

Concors voluntas ^ cbaritas , ac amor Dei 

Ad summa certam Sjdera ostendit viam • 
Hinc nihil antiquius apud Nazianzenum , quam Deum propter se a* 
mandum^ et colendim amore alio effectivo, et obedientiali , quenm 
descripsimus : Qui Bonum ipsum ^ inquit Orat. 27 torn. i. Edit. Ve* 
net. col. 414. propter se coltt ^ et amplectitur ^ quoniam rem fixam^ et 
stabilem amat , certam quoque^ et constantem erga illud animi alacrita^ 
tern babet ^ adeo ut divinum aliquid sentiem ) his quoque Dei verbis uti' 
fossit : Ego idem sum « ft non mutor . Quia nimirum unitus immurabili 
Dono semper vult , quod vult O.us ) eum velle , et numquam sejun*^ 
gitur a voluntate divina ^ si Bonum immutabile propter se colit • 

r?. S. Gregorius Nysscnus oculum etiam intendit , ut caeteri Pa-^ 
tres Qraeci) in divinam Pulchritudineoi amabilem etiam in adversis | 
et mlnime subjeccam vicissitudinibus 1 sicuc est subjecta pulchritu jo^ 

COK- 



«4f 

lOorporea • Esi coHsiHtOHiam , inqult hon. 6. in Cant. Cant Divimam 
Tulchritudinem in terrore habere aliquii amabile ex its ^ qua sunt eon- 
fraria corforea fulcbritudini . Ham bac attrabit ad cupiditatem id ; quod 
tst tfisui jucundum > et ab omnir terribili y iratique animi affectione sepa^ 
tatum . Pulcbritud$ autem ilia y in quam non cadit interitus , est magni^ 
n txcehi animi virtus terrihilis ^ et qua non potest conturbari , out stu^ 
fore affici . Adeo verum esc > Deum esse totum desiderabUem . Bt id 
ipsum esc , quod Augustinus inquit ) Deum Sanctis placere y etiam cum eos 
fiagellat. Quia nempe Divina Pulchritudo ^ infinica Dei Booitas ^ec vircus 
ilia tcnibilis amanda esc propter se ) expecenda, atque desideranda ) etiam 
cum terret) cum minacuri cum poenas immittit ; quia id non agic ex animi 
perturbatione , auc ex aliqua immoderata impressione ) quae odium exci* 
tanc ut plurimum , et malevolenciam > sed ex rectissima voluntate , su« 
perno consilioy et Dominio perfectissimo ^ quae potius ad amorem provo* 
cant, ec benevolenciam • Ad hoc etidm pertinct, quod ex Suario re« 
tulimus , S. Nys^enum primam Orationis Dominicae petitionem de No* 
iDinis Dei sancniicatione inteiligere de Chantwte in eodeoi sensa , ia 
qu^ caeteri Patres loquunrur • Unde non eKplicac petirionem per actjm 
Rcligioois ab Auccore mtentum, sed per amorem tendenCem in De- 
um propter se infinite bonum ) et dignum y at eius Nomcn saacci> 
ficecur in omnibus • 

1 8. S. Ephren dc Judicio extremo et cempunctione anaorem Dei ex- 
primit per sacrtficium internum ) et tr^diciouem im.ned'atan creaturae 
ad aeatorem ^ et per conjunctionem aflectivam obeJiencialem de qua 
Suariu^ • Hecesse enim est , inquit devotas Pacer , altquem se totum ex 
foto devovere Domino , sicut scnptum est ex toto corJe . ex virlhus . ex 
fortitudine , et ex tota voluntate suspendere , et cruet figere se ipsum ju - 
giter anima , et corpore in cunctis Sanctis ejus praceptts . Ait item , q jo- 
nodo Drum amans non sit jam sui juris , sed juris divini , cujus ad- 
iaerct voluntati , eam per omnia sequens : Ensis utrinque a^utus est 
Alectio spiritus . qua quidem dilectio ensis inttar quamcumque materia^ 
tern affectionem pracidit , omnibusque terra Umitibus supereminert factt , 
9$ adbarescere soli Deo , ejusque voluntutem per omnia explere . 

19. S. Chrysostomus in Exposit. in Ps. 28. inter ea . quae amo« 
tern Dd provocare possunC) primo loco proponir Infimcam DSi Pul- 
Chricudinem , ita dicens : Et pimum Pulchritudo tlUus beat a , et ab in^ 
Weritu aliena natura res est quadam infinita , et nulla ratione superabi- 

Ms , qua omnem excedit rationem , et omnem effugit c^gitationem . Iran- 
«t deindc ad D^i bencficia , et inci Jit tandem m D^fi erga nos arao- 
4cem • Quae tria capita maxime commendant amorem benevolentiae er« 
ga Deum , nam praeter ea , quae diximus , ilium a nobis amorem exi* 
fit Qiry<iostomjs ) qui intentu« est tocus ad placendum Deo propter ip^ 
gum loliim. HiHC placere infinitae X>*i Bonitati praeferc constancer S* 
4kKSQi cuicumque alccii affeccui^ desidexio ^ vel affeccioni^ ex qua 



^1 



150 

aliud requirat crcatura , quam Deo placerc . Si omnino dignut fueris ^ 
in quit lib. 2. de compunct. cordis , agere aliquid^ quod Deo f lac eat , aliam 
adbuc f rater hoc ipsum , quod placere meruisti j mercedem requirts , vere 
ignoras , quantum bom sit placere Deo : si enim scires 5 nunquam aliud ali^ 
quid extrinsecus mertedis y aut muneris expeteres . Ec ne Auctor existimct 
S. Doctorem per verba ilia extrinsecus mercedis intelligere sola bona 
distincta a visione et possessione Dei ) audiac > quo modo homiL 2. de 
laud PauU energice describac cxcellentiam placendi Deo Unum enim 
Hit ( Paulo ) formiJandam erat , atque metuendum , offensa nimirum Deiy 
nee quidquam aliud omnino : ergo nee desiderabile illi altud erat , nisi 
placere semper Deo . Hon dico , quia nihil pr<iesentium desiderabat , sed 
neque ipsorum aliquid futurorum . Hon enim m'thi dicas Urbes , et gen^ 
tes .. . sed ea ipsa pone , qua promittuntur in delis ( Gloria neaip;: es- 
sencialis ) ) et tunc ardentem ejus amorem videbis • • • Quod enim erat ma* 
jus omnibus^ Cbristi amore fruebatur . 

20. Veruin hsc ulcioaa verba longe sunt posita ab intellectione 
Bolgenii existimantis Pajlum amore Cbristi perfrui idem esse atque de^ 
siderare Beatitudinem in Cbristo . Non est ea Chrysostomi mens , sed 
est ilia multo subiimior . Nam perfrui amore Cbristi est apud Chry- 
sostomum esse contentwn amore uno Cbristi , ut dicebat supra Bernar- 
dus , et ut erat in corde S. Ignatii de Loyola . Ideo auteii dicitur 
perfrui , quia amorem Christi eximium sequitur nobilissima delcctatio. 
Qjapropter banc am')rem praefert etiam desiderio sterns beatitudimS) 
quia sterna beatitudo est bonum amantis ^ sed plactre Deo > et ipsum 
amare^ est bonum amati ; et qui Deum amat magis quam se ) magis 
amat bonum amati , quam bonum suum ; et magis gaudet de amati 
bono } quam de bono proprio • 

21. Idem ipsum exprimit S. Doctor horn. 5. in Epist. ad Rom. 
ita disserens verbis amorem benevolentis mirifice extollentibus ; Assi^ 
due quidem peccamus > numquam non in peccatis vivimus . Quod si quan* 
do vel tantillum boni officii prastiterimus , ingratorum swvorum more ii 
certe accurata , ac veluti institoria cum supputatione examinamus , curio* 
se de remuneratione solliciti , et quam mercedem res a nobis gesta habere 
debeat . Atqui major tihi merces , simodo citra mercedis spem fecerts . Hac 
enim dictare , curiose indagare , mercenarii potius verba sunt , quam gra* 
ti servi . Sunt enim omnia propter Christum agenda , non propter rner* 
cedem . Ob hoc et gehennam comminatus est ) et Calorum regnum pr$* 
misit , ut a nobis ametur • Amemus igitur ilium , ut amare quidem par 
est ; hoe enim magna certe merces j hoc Ccolorum Regnum , et voluftuS) 
et delicia , et gloria , et honor j hoc lumen , et beatitudo injinita .... 
Kescio quo pacto in hujusmodi sermonem abductus sum 9 qui jubeam bo* 
mines . . . propter ipsum Christum Regnum Ccelorum ccntemnere . . . Audi^ 
ut Petrus illius amore ustus ardeat > et anima y et vita , et omnibus re* 
bus ilium anteponens • 9 • ac diceas : seguar te^quccumque projecturus es. 

Om 



Omnia etUm ipse Christ uf Hits ( Apostolis) erat: At neque Cmluniy ne- 
qu€ Codorum Regnum amato pr^fexebant. ILn quomodo Chrysostc mus 
horcatur Fideles ad meliora charismata , plane discerncnsamorem Chri* 
sti propter se a desiderio sterns beaticudinis essentialis i Coeli ) Re- 
gni Coelorum nobis promiasi i ter in verbis S. Doctoris repetiti • En 
quanti sic apud eum amare propter se Christum ) si cum illo deside* 
no comparetur • En qucmodo amor Christi > et ipse Christus sit Coe* 
lum ) Regnum Ccelorura , gloria > lumen 3 merces etc. nempe in illo 
sensu ) in quo Deus est nobis omnia ^ quia nimirum bonum amati est 
amantis ipsius foehcitas , beatitudo, merces ^ honor j et gloria ) quia om- 
itta sua t^na propria ex multa dilectione postponit amati bonis . 

21. Nee dicas, hie loqui Chrysostomum de desiderio beatitudi« 
Ois accidentalis , vocat enim servos ingratos^ curiose indagatores ^ et 
mercenarios 9 qui ex intuitu illius mercedis operantur • Nam alijs in lo* 
CIS eudem modo loquitur Chrysostomus comparans beatitudipem essen- 
tialem , ec gloriam proraissam cum amore Christi ) et eum praefert si- 
ne haes'tacione desiderio sternae fcelicitatis » ut constat ex interpreta* 
tione ilhus S. Pauli memoranda^ sententiae ad Rom. p. Optabam ego 
ipse anathema esse a Cbristo pro fratribus meis . Deinde haec reflexio 
sque Bolgenium urget: nam etiam desiderium bonorum aeternorum | 
quaecumque sint ea^ nobis a Deo promissorum est bonum, honestum^ 
SDpernaturale , et pertinens ad Spem Theologicam . Ergo dici non po« 
test in rigpre servus ingratus , et curiosus indagator > qui ex illo de« 
Hderio operatur • Tandem quia eo tendit Chrysostomus, ut eflferatex- 
cellentiam Charitatis supra Spem , caeterasque virtutes > et ut nos do* 
ceat sine Charitate valere mihil , unde et nos hortatur ad omnia , quoad 
possimus, agenda ex Charitate eliciente, vel imperante . Et quidem 
quod hac in parte , in qua deprimere Spem videtur , utatur aliqua 
cxaggeratione , patet ex illis verbis , quibus rem temperare videtur > 
mere , veluii , nescio quo pacto in bujusmodi sermonem abductus sum ete. 
Haec est igitur sine dubio mens germana S. Doctoris excludentis ara- 
tione motivi Charitatis praemium essentiale , et quam exprimit verbis 
illis clarissimis , quae leguntur in Exposit. Psal. 7. Amator enim vel miU 
- hes pro amico moreretur , quamvis post mortem nihil ab eo expectaret • 
ha enim nos oportet non propter Regni expectationem nee propter aliquam 
sdiam Spem futurorum bonorum , sed propter ipsum Denm omnia pati • 
Ubi vides excludere ab immediato motivo amoris beatitudinem et es- 
sentialem , et accidentalem , nisi rerum rationes plane confundas, vel 
ooD penetres terminos illos nihil , non propter , nee pr$pter , sed prop* 
ter ipsum . 

23. Idem ipsum confirmat multis In locis in ea manens 6rma sen* 
tentia, praeferendum esse amorem Christi propter ipsum cuicumqueder 
siderio Regni Coelestis , et Beatitudinis aeternae , ut si loca 6mnia ex- 
cribeitda esseot ^ vix qod integer iibcr coafici posset . Non possum ta-^ 



152 

men facerc, quin verba proferam , quibus torn. XL Horoil. 8. in cap. 
4. ad Ephes. dc Vinculis Pauli disserens , corum memoriam celebiat pc- 
releganti orationc dicens : Vincium esse propter Christum est praclarius , 
quam esse Apostotum , quam esse Doctorem 5 quam esse Evangelistam . 
Si quis am at Chris turn ) novit ) quod Jicitur • • • Si quis in Dominum 
insanit j et ejus amore uritur , ncvtt vim vtnculorum . Maluit esse vin- 
itus propter Christum > quam habit are Ccelos . . . Fjiamsi nullam haberet 
mtrctdem , hoc solum est magna merces ^ et sufficitns remuneratio , h^ 
gravia pati propter eum , qut amatur . Sciunt , qucd Jicitur , qui amant j 
ti non Deum , at homines ^ qui magis latantur , si male patiuntur pro 
iis « quos amant . quam si honor entar . Hoc Sancti chori solum est in^ 
Ulligere , Apostolorum , inqmam . Audi enim Beatum Lucam dicentem ^ 
eos redijsse guudentes a conspectu Coucilij « quontam digni habiti sunt 
pro nomine Lhristi contumeliam pati • . . Siquts me apud Superos colloca' 
rtt . aut cum Paulo vincto , eligerem carcerem . . . Kihil est melius^ quam 
male pati propter Christum . . • New propterea bonum est vinctum esse prop* 
ter Christum , quod ea res Regnum ccnciliet , sed quod ea Jiat propter 
Christum . Hon propterea beata pradico vmcula , quod transmittant in 
Coelum 5 sed quod ea sint propter Dominum Cceli . Quaerisne j fiolgeni > 
quidquam clarius ? Fateor , me non facile illud invcnire posse . 

24. Sed tamen dabo alia S. Diadochi Episcopi loca non absioii* 
lia • S. Oiadochus de perf. Spirit, cap. 12. banc nobis tradir nctioneoi 
aoioris concupiscentiae , et amcris Bencvolentiae . Qui se diligit , Id* 
quit ) gloriam suam quarit ; qui autem Deum diligit , gloriam Auctorit 
sui amat • Est enim anima sentientis > ac Deum amantis proprium glO' 
riam quidem Dei semper quarere in omnibus mandatis ^ qua facit • £t 
cap. ij. dc trib. Vircut. cxprimit apprime desiderium btnevoleritiac a 
rationc scribendi Bolgeniana longe remocum . Kovi ^ ait 9 ego quern* 
dam , qui tametsi lugeret , quod non , ut vellet , Deum amaret : tamtn 
ita Deum amabat , ut ejus anima ejusmodi desiderio vebementi contintn* 
ter teneretur ita , ut Deus quidem gloria afficeretur in eo , ipse vero es* 
set quasi nihil . Uudc constat ^ amare Deum ex S. Diadocho esse aroa* 
re gloriam Dei ^ et non gloriam propriam , id enim pertinet ad dile* 
ctionem sui . Item eum eximic Deum diligere 5 qui desiderat veheraen- 
ter , ut Deus afficiatur gloria . Est ne apud antiques Patrcs vestigium 
amoris benevolentia , qualem nobis reprsesentant Theologi , Ascet« , et 
Catechises ? Non solum apud antiquoi Patres hnjus generis amor 10- 
venitur clarissime ) sed a Sanctis Recentioribus ad praxim deductum 
Icgimus in eorum Vitis per actus heroicos hie adumbratos a Patribus . 
Si quis amat Christum , dicebat Chrysostomus j novit , quod dicitur . Si 
quis in Domino insanit ^ novit vim vinculorum etc. Et Diadochus : ita 
Deum amabat , ut desiderio vehementi cofttinenter teneretur , ut Deus glo- 
ria afficeretur in eo , ipse vero esset^ quasi nihil .Nonnc id ipsum no* 
verat S. Joan, a Cruce > cum interroganti Chiisto > quid prsemij po* 

sec- 



secret pro tot laboribus , amore insaniens divino rcspondit : Domine 
fan ; €t conttmni fro te . Quicf item aliud est ) quod identidero habe* 
bat in ore S. Maria Magdalena de Pazzis universis Cceli renuncians 
divitn's: pati ^ non mors} Id profecto aliud est nihil) quam vebemen- 
ter desiderare ^ Deum giorificari in amato ) et amacum esse quasi ni* 
hil . Legat ^ qui volet , oper^ , qusecumque sint ilia ) S. Thercsiae , et 
hac animi affectione erga Christum teneri Sponsam ejus > sspissime 
observabit • 

25. S. Cyrillus AlexandrinuS) quo nihil babet Cr^cia €ruditius^%\ 
habeuda est fides periilustri Scripturs Interpreti Francisco Rivers , ex- 
ponens verba ilia Joan. 14. St diligeretis me^ gauderet'is utiqut ^ quia 
VMdo ad Patrem , quia Pater major me est: advertit desiderium , et gau« 
dium de bono Discipulorum Magistrum suum vere diligentium ddbere 
posponi desiderio ) et gaudio de bonis Magistfi ; Occasionem doloris ^ 
inquit ) vertit in argumentum l^etiM ^ palamque eos arguit y quod non 
latentur potius de eo ^ quod dolebant • Simul autem docere conatur , opus 
€tic ) ut qui veram , a€ sinceram in alios Cbaritatem cdunt , non tan* 
tum quod sibi cordi sit ^ ac voluptati quarant , sed quod usui sii ns | 
quo$ diligunt , occasione it a postulante . Quocirca Paulus ad quosdam seru 
bit : Caritas non agit perperam , non infiatur , ntn est ambitiosa , non 
qu^rit , qua sua sunt . Ad alios autem : Hon sua quarentes , sed qme 
sunt aliorum . ... Id enim sentire suos Disctpulos hoc loco Salvator ad* 
mcnet . • • Erat igitur jucundissimum , et optatissimum cum nobis ipsis ) 
tum Sanctis Discipulis esse una cum tantorum bonorum largitore Cbri* 
sto ) et prasentem semper eum , ac nobiscum versantem habere , sed non 
multum ei utile videbatur tam longis temporibus commorari in bumilita' 
its forma , quam propter dilectionem erga nos assumpserat , sicuti jam dU 
pcimus. Oportebat enim nostra salutis dispensatione jam ad exitum per* 
ducta ad suam Gloriam redire . • • Qui enim nobiscum ante resurrectionem 
ex mortuis homo vtrsabatur ^ postquam ad Patrem , qui in Ccelis est ^ 
Mscendit ^ tunc suum decorem induit , et pristina fortitudine se pracinxit . 
Sedit enim regnans cum Patre . Gaudere itaque dtgnum 5 et justum est , 
quotquot diligunt ilium ^ quia ascendit ad Patrem ^ qui in Coelis est , suam 
resumpturus gloriam etc. £n tibi naturam , et indolem dilectionis erga 
Christum , cujus est bonum vellc Dilecto ) bonum DiJhecto exoptare 1 
•t de bono gaudere Dilccti. 



$. III. 



154 

S. III. 

Qui J Ambrostus , Hieronymuf , Augusiinus , Prosper , Fulgeniiut j 

Cassianus , Lf o M . , Cbrysologus , Gregorius , Isldorus 

Pelusiota J Isidorus Hispalensis , r r Ildefontus . 

26. Qanctus Ambrosius lib. 3. de officijs sic nobis proponit amorem 
i3 araicitiae honestae , ut unice respiciat honcsiatetn , rectitadi* 
ncm J et decentiam , cxcluso omni e^molumento 5 utihtatej et delecta- 
tione • Imo naturam amoris in eo collocat ; uc amans se tradat 9 et 
commitcat amico , quocura in benevolentia concertare debet, malaque, 
cum oportucric , pro illo sustinere . Ea enim , scribit cap. 20. , amici* 
tia probabUis j qua amicum tuetur ^pmferenda sane opt bus , honor ibus . pO'- 
testatibus ; honestati vero praferri non sclet , sed honestatem sequi • Qua^ 
lis fuit Jonatba , qui pro pietate nee offinsam Vatris . nee sdlutis peri* 
€ulum refu^iebat . Qualis fuit Acbimtlec . qui pro bospitalitaiis gratta of- 
Jtcijs necem potius sibi , quam proditienem fugitntis amki subeundam ar- 
bitrabatur . Ciarius ad rem rostram cap. 21. inqirc : Quid est enim a* 
mieus nisi consors amoris , ad quern animum tuum adjungas ^ atque sup' 
flices J et ita miseeas j ut unum velis fieri ex ducbus , cut le tanquam al- 
teri tibi committas ^ a quo nihil timeas ^ nibtl ipse ) ccmmodi tut causa^ 
inbonestum pet as . Kon enim vectigalis amicitia est , sed plena decoriS) 
ft gratia • Virtus est enim amicitia , non quastus ^ quia non pecunia qua* 
ritur J sed gratia , nee licitatione pretiorum , sed concertatione bemevoleih 
tia . Et cap. 23. sermonem instituens de amicitia Judithae erga gen- 
tern suam diserre nctat , Judiiharo , honestatem euro sequeretur , uti- 
litatem invenisse , ut plane ostendat , amicitiam per sc non inrendcrc 
delectationes , vel utiJirates , sed eas potius amicitiam consequi . H(h 
nestattm , ait , secuta est Judith , et dum earn sequitur , utilitatem inve- 
nit ... . Hcnestatis fuit se malle pro omnibus periclitari 5 ut omnes exi* 
meret periculo. Quanta hcnestatis auetoritas *^ut consilium de summis re^ 
bus fcemina sibi ifendicaret ^ nee Principibus Populi committcret ! Quan- 
ta honestatis auctoritas , ut Deum adjutorem prasumeret ! Quanta glo* 
ria J ut inventrtt ! 

27. Eodfm modo loquitur dc amicitia supeinaturjili, cum de 7/i* 
terpellat, David, lib. 4. cap. n. n. 28. nos hoTtatur ad amardum 
Deum 5 non propter ptaemium , sed propter bonitatem suam , sicut Ch- 
ristus passus est, non ex praemij cupiditate , sed ut nobis benefaceret. 
Qui ilium sequitur , ait j non pramio ducitur ad perfrcttcnem . sed per- 
fectione consun.atur ad pramium . Imitatcres enim Cbristi ncn propter Spem 
bcni sunt , sed pro amore virtutis . Christus enim per naturam bonus , non 
propter pramij cupiditatem . Ideo passus est ^ quia benefacere turn delecta* 
fsit , non quia incrementum gloria ex sua Passiene quarebat . Tandem 
in Epist. : . ad Corinth, cap. 5. Charitatem explicat genuinam per 



«55 

lelum , et solicitudincm de bonis amati , ut nos Idocet S. Thomas. 
Hac enim vera^ inquic ) est cbaritas ^ si sua utilitate contcmpta ^ ejus 
€uram agat , qutm diligere se prcfitetur • 

28. S. HieronyiDus in eadeni est sententia ) atque Ambrosius de 
amicitia in genere non quxrente delectationes , sed amorem gratuitun)) 
et benevolentis concertationcm unice includente • In amicis rmw^ait 
Epist. gS. ad CastrutiuiD) non res qu^ritur^ sed voluntas. Unde S« 
Thomas in 3. dist. 27^ q. 2. art. i. Hieronymun) laudat, quod ab a« 
■licitia delectationes excludit ^ ut intencas per amorem • £t de dilcc* 
(iooe erga Christum expresse loquens Epist. 14. ad Celantiam non 
cam explicit per dcsiderium sterns bcatitudinis y sed per voluntatis 
commUnionem • Crandem vim , inquit > babet vera dikctio . • . nihil est 
imperiosius cbaritate . Hos si vere Christum diligimus 5 si ejus nos redemptos 
/anguine recordamur s nihil magis velle^ nwil omnino debemus agere ^ 
quam quod ilium velle cognoscimus • Nihil clarius pro amore benevolen* 
CIS obedientialis ^ de quo Theologi ^ ex quo amans se Deo tradit ^ et 
subjicit ad ea volenda , quae placent amato . Videat item Bolgenius > 
an sit) cssevc possit amor concupiscentiae in propriam utilitatem con» 
versus » quern S. Doctor describit lib. Epist. Epist. 29. inter select, 
ad Exuperantium • Inter omnia ^ inquit ^qua mibi Sancti Fratris Quif^ 
tiliani amicitia prastiterint y hoc vel maximum ^st ^ quod te mibi igno* 
turn corpore y mente sociavit • Quis enim non diligat eum , qui sub palu* 
damento , et babitu militari agat opera propbetarum , et exteriorem bond*' 
mem altud promittentem vincat interiori bomine . qui fcrmatus est ad ima^ 
ginem Creatoris ? Profecto amor hominis ignoti , quern nobis exhibet 
Hicronymus , in rect^ factis ab Exuperantio niotivum habebat » non in 
delicatis vcluptatibus , qus ex prssentia, vel colloquio amici haberi 
possunt • 

29. De Aiigustino multa diximus cap. 2. ubi excripsimus lo- 
ca varia de ^more gratuito Charitatis et ostendimus ex S. Doc- 
tore , Deum propter se se , non propter nos ^ vel propter aliquid 
a Deo distinctum esse diligendum ) et quidem per amorem minime re* 
^crtentem , aut rcflectentem ad creaturam , sed currentem , et sistenten- 
Vein omn'no in Deo ) quin uUatenus relaxetur , vel convertatur ad ho* 
minem . Qus sane notae y et proprietates unice possunt congruere a- 
nori perfecte extaticO) qualis est amor benevolus • In eumdem sen* 
mm loquitur S. Doctor serm. 3 go. in Natali Martyr. Redi , iuquit , 
Md te : sed ittrum sursum versus cum redieris ad te , noli remanere in 
ttr. Prius ab bis ^ qua fcris sunt ^ redi ad te ^ et deinde redde te ei , 
qui fecit te ) et p^ditum quasivit te , et fugitivum invenit te 3 et 
aversum convertit te ad se . Kedi ergo ad te , et vade ad ilium , qui 
Jtcit te. Adeo est Augnstinus intenti's in Dcuni j in quo vult ut ora- 
. nia sistant ) et ut omnia ad ilium reteranrur ) ut scribere non dubita* 
: verit lib. lo. Conf. cap. 29. Minus te amat ) qui tecum aliquid , quod 

u 2 non 



^5* 

non propter u , Mmit . Qtiod tamen non ita inteliigendutii est ^ tst re- 

lationem importet prscise actualcm ^ sed aut hanc , aut a liam minui 
rigorosatn . Qua de re optime disserunc SchoUnici , qui tamen reae 
condudunt ) Deum ex Auguscino diligendam esse ex chantace propter 
se ipsum > ac in se^ ec non propter aliud, quod in Deo non sic • 

go. Hoc omnino conforme est iis, quae scribit in Psalm. 3. ubi 

potissimum motivum amandi Oeum reponit in divina Pulchricudine : Qui 

facit omnia , inquit , melior est omnibus , qui pulcbra fecit , pulcbrior est^ qui 

fortia y fortior , quidquid amavcris ^illetibi erit: dtsce amare in creatura 

Creatorem • • • Quare aufem amar ista , nisi quia pulcbra sunt ? Possum 

esse tarn pulebra , quam ilhy a quo facta sunt > Miraris bxc , quia i/- 

lum non vides^ sed per ea ) qu^ miraris , ama quern non vidss . Hinc 

de Catech. rud. cap. 27. sic scribit; Amandus est Deus ^ non sicut alt- 

quid J quod videtur oculis , sed sicut amatur Sapitntia , et Veritas , nou 

quemadmodum sunt ista in bominibus y sed quemaJnjdurn sunt in ipso fon^ 

te Incommutabilis Sapienti^t . Et lib. 2. Gonf. cip. lo. : te volo ^ inquit, 

Justitia , tt Innocentia pulcbra , et decora bonestis lum'tnibus , et insatia^ 

bUi latietate . Eodem sensu loquitur Serm. 17.. de Verbis A post, adver- 

tens, sic esse amandam Justitiam , ut prxponatur cuicumque licitc de* 

lectationi • Jri/fi/i/i , inquit, sic delectet ^ ut vincat etia/n licit am dele- 

itationem y et ei ddectationi, qua licite delectaris y proeprne Justitiam . 

Ratio est , quia vera charitas justitiam , et bonitatem aoiat propter se , 

delectationem autem , aut fruitionem propter Justitiam , et Bonitatem. 

Et hoc est proprie quaerere Deum , sed propter Deum , et quaererc 

froitionem, ut homo sit aliquando plenissime juris Divini .Quod sane 

clarissime traditur a S. Doctore ) ut supra monuimus , dicence : Jam te 

solum amo , 4e solum sequor , te solum qu<tro , tibi soli servire paratut 

sum , quia tu solus jure dominaris , tui juris esse cupio • 

31. Nee omittenda est Augustini doctrina circa amicitiam hone- 
stam , in qua non minus est chima?ricus apud Bolgenium amor bene- 
Toluf , quam in amicicia supernacuraii erga Deum . S. Doctor in libro 
de amicitia ne latum quidem unguem ab Ambrosio discrepat . Nam- 
que cap. 2. amicitiam explicat per actus benevolos congaudendi , et 
condolendi , et in eodem loco approbat definitionem TuUii a nobis 
exaratam in Prolegomeno 5. Similiter cap. 20. negat ex S. Ambro- 
sio amicitiam esse vectigalem , et asserit esse plenam decoris , et 
gratia? . Et Serm. 385. ( apud Maurinos in 2. Edit. Venec. ) ha?c le- 
guntur : Est alia superior amicitia non eonsuttudinis , sed rationis , qua 
ddigimus bominem propter fidem , et mutuam benevolentiam in ista vita 
mortali .... Videat enim cbaritat vestra primum , amicitiit amor quali* 
ier debeat esse gratuitus * Scio , ser nonem ilium inter dubios collocarii 
sed tamen mihi magis exploratum est, sententiam , quam ex illo de*^ 
sumo 9 esse apprim^ conformem its, quae traduntur alias ab Augustine. 
Exempli gratia : Tract. 8. ia Epist. Joan« n. 5. ita disserit S. Doctor 

de- 



*57 

le dllcctione in geoerei et de tmicicia ^ quam benevolentiam appel- 

at: Omnif dilectio ^ Fratrcs Cbmtsimi ^ utique benevolentiam quamdam 
uAet erga eor , qui dUigHutur . • • fed amicitia qu^dam benevolentia est 
\ lion benevolemti^e , uc ex Rubeis scribit Bjlgenius ) ut aliquando pr^^ 
temus eis , quos amamur , quod si non sit quod prastemut | sola bene* 
wdentia sufficit amanti • lea legitur apud Maurinos in Edic. laudaca • 
£x qaibus Augustini verbis duo coUigo. Primum ) quod dilcctlo bene- 
rolenciana faab^c , importat ^ seu claudit ; non enim dicitur , quod ami^ 
Ma benevolentiam habec adjuiictaaa > uc explicare conatur Bolgenius 
ler complexionem duorum accuum ^ sed quod dilectio ) quod actus indivi* 
Itttis diligendi benevolentiam habec ) id est, quoi est benevolus . Alterum^ 
|iiod amicicia esc quxdam benevolentia ; quae prsdicatio > falsa essec , 
u duos in amicicia actus ponas , scilicet dilectionem , et benevolen- 
iam . N^n aliter atque haec propositio velle credere est actus intclk* 
tus ) falsa est , quamvis volicioni adjungatur assensus , qui nee de vo* 
itionc; nee de complexo duorum actuum diversorum prsdicari po- 
test , ut patet. 

g 2. Veniamus ad duos Augustini Discipulos Prosperum » et Fui- 
;«ntium . Primus lib g. de vit. con temp. cap. 16. explicat dilectionem 
Dei per unionem ^ et consensionero voluntatis cum voluntate divina : 
Hli % ait ) ferfecte diligunt Deum , qui volendo , quod Deus vult > et no* 
\endo ) quod n^ vuli ) nee ullis pTccatis ) quibus offenditur ) acquiescunt ) 
n semper se ad virtuies > quas ipse dtgnatur donare ^ ddigendas > et ba^ 
kndas extendunt • 

l\. Multo adhuc illustrius doctriqam tradit Theologorum S. FuU 
gentius, qui et nomen benevolentia? ^ et etymologram dedarat.Cum 
roin dixisset in Epist. 5. de charit. ad Eugypium Abbatem) posse 
]uemque diligere res temporaleS) quin eas habeat, et idem contin- 
;er« in plerisque spiritualium ) negat id dici posse de charitate 9 quae 
non nisi ab habente dilectionem diligi potest ; neque fieri posse ) in* 
|uit ) ut si habeatur charitaS) quae est dilectio, non diligatur; ex qui* 
Ms banc deducit consecutionem : Homo ergo benevolus est domicilium 
:baritatis • Hoc autem nomen , boc est ^ benevolus ex bene , et vetig 
wmposiium tst; si ergo alteri quisquam male velit , in quantum mal§ 
pult , benevolus non est , per boc malevolus est • En quomodo bene- 
rolentia est dilectio ) quia est idem atque bette velle ; en quomodo ho« 
no benevolus est bomo diligens ^ cumque dilectio esse non possit sine 
:haritate ^ homo benevolus est domicilium charitatis • Contra vero cunt 
guisquam alteri male vult) malevolus esc , et habet malevolentiam 1 
(X qua alterum non diligit , sed odio habet • Non aliter loquitur Serm« 
jr Charii. Dei et proxim , de amore inimicorum , ubi charitatem ap» 
pellat bcne\^olentiam . Ecee^ inquit) Dominue usque ai inimicos cbari* 
Uifem jubet extendi^ it usque ad fcrsecutores cbrUtiani cordis benevtt* 
Umtiam dilatari. 

54- 



158 

34- Cassianus collar* ii. cap. 8. ad amorejn gratuitum not hot* 
tatur propter solum Dei erga nos amorem^ seclusa quacumque spe ptae* 
roiorum . Hot trgo ^ inquit, diligamus Deum^ quia Deus prior JUexii 
uos . Now ergo aliter adillamvtram perfectiouem ccnscendere poterimus^ 
nisi ) quemadmodum nulUus alterius rci , nisi salutir nostra gratia prior 
tile nos dilexity ita eum nos quoque nulliur alttrius rei nisi sui tantum 
amoris dilexerimus obtentu. Nee omitteodum , quod cap. 6. proposue- 
xat tria motiva > quibus vitia esscnt cxtirpanda . Qtiorum primum est 
metus gebenna; alcerum spesy atque desiderium Regni Coelorum; ter- 
dum affectus Boni ipsius , amorque virtutum. £c dc hoc ultimo nioti* 
vo ita disserit: lUe namque solus ea^ qua bona sunt^ nullo metu, nuU 
la remunerationis gratia provocante y sed solo Bonitatis operatur affectu. 
Omnia enim i ut ait Salomon y propter semetipsum operatus est Dominuf. 
Unde sic operantes , inquit , imaginem , et siimlitudinem Dei praese- 
ferre • Et ut pateat y quam sit haec Ascetarum Magistri tuta doccri- 
naj post laudata duo ilia priora motiva illud ultimum celebrat tan- 
quam proprium charitatis . Secundum bunc ergo sensum ^ ait > nostra 
quoque est intelltgenda sententia y non quod contemplati$nem perpttua illi* 
us poena y vel beatissima retributionis y qua promittitur Sanctis y nullias 
pronunciemus esse momenti , sed quia , cum sint utiles , ei sectatores suos 
ad initia beatitud'tnis introducant y cbaritas rursumy in qua plenior Jldu* 
cia y perpetuumque jam gaudium est , assumens eos df timore servtli , et 
mercenaria spe ad ddectionem Dei , et adopttonem transferat filiorum y et 
quodammodo perfectiores facias de perfectis . 

35* Concors est in omnibus S. Leo ceteris Patribus et re » et 
nomine benevolentiv . Serm. lo. de quadragesima Dei amorem erga 
nos benevolentiam appeliat , et insinuat amorem nostrum erga ilium 
talem dici debere per ilia verba : Pulcbrum enim valde est , et divina 
Benevolentia comparandum y sui quemque in altero meminisst , et amare 
fropriam in boste naturam • Et Serm. J. de Jejun. lo. mens • Oriatury 
inquit y de cordis agro , quod terra ncn dedit . Semper illi , quod largia- 
fury occurrity cui bene velle y non deficit. Ad omnia igitur y Dilectissi" 
mi y opera pietatis omnium nobis qualitas prosit annorum , nee benevolen* 
iiam Cbristianam difficuUas temporis impediat . Quibus in verbis expri« 
mitur aperte fracerna charicas per duo ilia : bene velle y et benevolent 
iiam Cbristianam. Praecarea Scrni. I. de Jcjun. supra laudato , et Serm. 
7* de Jejun. Sept. Mensis explicat amorem nostrum erga Deum ) si* 
cut caetcri Patrcs , per totalem subjcccionem voluntatis nostrse volun- 
tati Divinae ; et qua? nullam aliam expectat remunerationem ) quam 
Deo placer e . Sic enim diSserit in primo loco : Dicente itaque Domini 
dthges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo ec. suscipiat fidelis ani* 
ma Auctoris sui) atque Rectorir immarcescibilem cbaritatem y totamque se 
etiam ejus subjiciat Wft»//iri. In secundo.au tern sic loquitur clari&sime* 
diligenti Deum sufficit ei placere y quern diligit y quia nulla major ex* 

pe- 



159 
f€Uni€ eft remnneratto , qntim tpta Dei Jilectio . 

^6. Oe S* Pecro Chry^ologo dici plurima possent pro argumento 
pnesCDti. Unus sermo de Bono Pastore, qui est quadragesimus , rem 
Dostram ita proponic omnium oculis, ut nullum dubitationi locum re- 
lioquat • Ibi enim depiogic elegancissime amorem Boni PasCoris erga 
eyes ) describens amorem benevolenti^i^ , qui tocus esc conversus in bo- 
mm ) commodum , ec utilitarem ovium , pro quibus pascendis , tuen- 
dis I liberandis a lupis , ec in aecernum servandis nihil non perculic be- 
nevolentissime . Partor , inquit , Bonus animam suam ponit pro ovibus 
suit : fortem facit vis amoris j quia nihil durum ^ nihil amarum , nihil 
grave j nihil Idttbale computat amor verus . Quod ferrum ? Qtue vulne* 
ra ? Qute poena ? Qujt mortes amorem prevalent super are perfect urn f 
Amor impenetrahilis est lorica , respuit jacula , gladios excutit , periculis 
inststit y mortem ridet ^ si amor est ^ vincit omnia. Acque haec quidem 
Bonus Pastor pro ovibus praestat ex amore adversus eas ardentissimoi 
quia ilks amat , quia iilis vult bonum, quia earum commodum , uti* 
litacem, et vera bona procurac • Unde pergic suavissimus Doctor. Qufi* 
ramus ergo bujus qua visy qua ratio sit amoris ) qua buj us causa mor^ 
tify qua bujus sit utilitas passionis ? Est plane vis certa ^ vera ratio , 
causa luctns ^ utilitas tanti sarguinis peraperta : namque Pastoris una 
ex morte virtus emicuit singularis : Pastor pro ovibus morti , qua ovibus 
mminebat ) occurrit ^ ut auctorem mortis Diabolum novo ordine captus ca^^ 
feret ) vie t us vinceret > puniret Qccisus ^ et ovibus moriendo viam vin^ 
lenda mortis aperiret . . , Ergo tali forma pracessit oves Pastor , Pastor 
Mb ovibus non recessit « nee illas dedit lupis , sed traJidit lupos illis ^ 
quibus donavit suos elidere sic pradnnes , ut occisa viverent , laniata re- 
surgerent , sanguine suo tincta fulgerent regali purpura y niveo vellere 
ferUicerent ec. Ubi esc , o Boli^eni , tuus ille amor concupiscentix ad 
amantis commodum ^ et utilicatem conversus ? Tolle ab amore Boni 
Pastoris velle bonum ovibus ) et amoris naturam , vim ) ac efficaciam 
omnino tolles . Nam qus a Chrysologo indicantur causae » rationes ) 
tt utilitates amoris, omnes omnino pertingunt oves ) in eas refundun- 
tur 5 nee ad commoda Pastoris referuntur : Chris tus , repeto cum Am« 
brosio ) per naturam bonus ) non propter pramii cupiditatem . Ideo passus 
est ) quia benefacere eum delectavit ^ non quia incrementum gloria ex sua 
Passione quarebat . 

37. S Gregorio Magno solemne est Charitatem exprimere per 
cxhibitiontm operum , ut nemo ignorat. Et quiHem bpportunissime » 
ut qui ad Scrioturae loquitur sensum . Si diligitis me , ait Dominus 
Joan. 14. mandata mea servate . * * Qtii babet mandata mea^ et servat 
ea ^ ille est , qui diligit me . . ^ Si quis diligit me , sermonem meum ser* 
^abit etc. Unde sicut ex hoc capite demonstravimus , Charitatem actua- 
lem consistere non posse in desiderio arternap foelicitatis 5 quia nempc 
(josacdi desiderium nee est plenitudo legis^ nee vinculum perfectionism 



t6o 

cum existere plane pofisit in homine peccatore beatitudinem sperante , 
et desiderance , ica ex eodem ineluccabili principio deducitur > non es* 
se apud S. Gregorium Charicatem accualem illud ipsum dcsideriuia ^ 
quod nisi peccator eliciac , sperare minime potest beatitudinem. Dein* 
de ipse S. Doctor lib. 2. HomiL homil. 38. ad Charitatem requiric 1 
quod homo ex toto corde se Deo tradat , nihil sibi relinquens : Kon 
§nim } inquit ) jubctur qui/que quantum iiligat , sed ex quanta ^ cum dim 
citur ex toto . Quia tile veraeiter Deum dtligit , qui sibi de se nihil re- 
Unquit. Qui autem praeter Deum moveretur ad amandum ex visione, 
vel possessione Dei) non Deum ex toto diligeret ) nee totum cor in 
Deo poneret ^ sed etiam in visione ) vel possessione , unde fam sibi all* 
quid relinqueret) quod Deus non est. Tandem lib. 4. in cap. d. Job. 
cap. II. sub iHa verba: et terrores militant contra me ^ asserit nobili- 
tatem nostrar regenerationis ostendendam esse ex amore filiali erga Deum 
ut Patrem . Tunc ) ait , nobilitatem nostra regenerationis ostendimus ) si 
turn ut Patrem diligimus ) quern nunc servili mente ut Dominum for» 
midamus. Demonstratum est supra ex Patribus ^ et ex ratione ipsa iMh 
furali ) amorem sincerum filiorum deferrc Patri ^ non sibi , esse debe- 
re propter Patrem, et non prxcise ob haereditatem consequendam • 
Et certe quis mente concipiat) nobilitatem generationis supernatura* 
lis ostendi per amorem , ex quo non deferamus Authori regeneration 
nis I ilium propter se unum amando , sed ex quo potius nostram f» 
licitatem , commodum , et hxreditaten qurramus 3 ad nos ipsos ex a- 
iDoris virtute revertendo ? 

38. Isidorus Pelusiota motivum amoris cast! ^ honestr , et lauda- 
bilis inter homines collocat in pulchritudine virtotis • Unde Epistola- 
rum lib. Epist. 87. qus incipit : Amicitia primordium ^ ac benevolentia 
igniculus : ita disserit de lege amoris pudici . At divinus , et pudicus 
amor ^ qui rei Jirma , et stabilis est^ proinde stabilis quoque ipse est: 
qubque virtutis pulcbritudinem magis imaginatur ^ ed quoque arctius et se* 
cum , ac inter se devincit eos ^ ^ui earum rerum desiderio tenentur . Et 
quod majus est 5 epistola gjd.ejusdem libriad Martinianum , Zosimumi 
^1aronem, et Eustachium ita praefert amorem salutis aBternar fratrum 
desiderio propria? sur fcelicitatis ) ut ex parte saltem imitari videatnr 
Mosem , et Paulum . Audiamus ilium , namque ejus litterar et mentero 
illuminant , et voluntatem accendunt . Ego vero , inquit ^ ut ex bac 
insania emergatis T exopto ; non quod , nisi emtrseritis , detrimenti quid- 
quam bine subiturus Mm ^ (nisi tamen quisquam mcerorem^ qui bine ad 
me redit , commemoret ; ) nam quod ad pnemij rationem attinet , ntb'd 
iamni faciam , verum quod majore salutis vestry , quam pramij conse* 
quendi cupiditate tenear . Quod siquis mibi diffidit , is longe ab amiciti^e 
hab'ttu remotus esse deprebenditur . Quodsi ^ cum coarguitur • ad impudent 
tiam se convertat y ac neminem mortalium hoc unquam prastitisse conteih 
dat i a viro Deo cbaro Mojc^ atquc a Sapient issimo Paulo refelletur. 

Ex 



t6t 

Em quihuf alier ic Avtno lihr$ exputtgt optahat , rnri JuJ^is l^nosceri* 
fur i Mitcr hoc conditione anathema esse cupiebat^ ut Juiai omnes advi* 
tarn acetdertnt . QupJ si rursum Meat . Quid igitur i Virit nt Hits te 
€omparasi lllud resfondtrim^ quod^ cum in alijs omnibus virtutum pra^ 
rogativis cunetis fcrt bominibus , nedum bis duobus ) infirtor rim ) at n- 
mam tamen hoc arete ) atque ardenti animo tenco , quod quantum in me 
situm sit I omnes salutem tonsequi cupiam . Ubi consideranda sunt ver* 
ba iUa majore salutis vestne ) quam pramij consequendi cupiditate tenear : 
kmge ab amicitiit babitu remotus esse deprehenditur.Qv^^^xdxzti^tytnwU 
Co tst forcior , ac generosior amor ^ ec desiderium salutis act<ri» pro* 
ximi propter Deum , quam desiderium propria? fcelicitatis ^ ut bonum 
eft proprium desiderantis : Item : qui haec non credit ) qu« asseveran« 
ter affirmo ^ virtutem habitus amicitis 3 procul abest ) ut exprimenco 
proprio agnoscat • 

39. Clarissimus Ecclesis Doctor Isidorus Hispalensis ) qui ) qua 
poHcbat amphssima eruditione ^ et doctrina ) ita vim nominum , ideas 
terum ) et notiones terminorum diligentissime indagavit ) benevolentiam 
esse ) ait ) amorem gratuitum > perinde ac si unus esset e Theologis , 
quos insectatur Bjigenius • Sic enim scribit Sapientissimus Doctor lib. 
3. Sentent. cap. go. am'citis honests generatim sumptae veram tra- 
dens definitionem : ilia est vera amicitia , qua nihil quartt ex rebus 
amicii nisi solam benevolentiam , scilicet ut gratis amet anutfOem. Igityr 
qui gratis amat » benevolentiam habet , et qui benevolentiam hato^t y 

fatis amat ) quia gratis amare aliquem est iUi bene velle > et quia il* 
bene velle est eum amare gratis . Item : lib. 2. Different. Different. 
31. supponit, desiderium ,ae£ernae beacitudinis prscedere Charitatem) 
ct per earn fieri , ut p^erfectius credatur . Kec aderit , inquit , Jruetus 
spei , vel stabilitatis fidei , nisi fuerit perfccta Cbaritas , qme Jfdem , ut 
€redat y adjuvet ) et spem expectatione corroboret . Certitudo itaque ex- 
pcctationis ^ quae a Charitate denvacur in Spem beacitudinis desiderata 
aDirum in modam corroborat desiderium , et aaum sperftndi , quia de 
mmicis^ ut alias diximus > maxime jptratmts.Et faic estfructus Spei de 
^uo loquitur Isidorus. 

^ 40. S. IldefonsBs Archiep. Tolet. lib. de Cognit. Baptism, cap. 

Xjj. Editit. novissimae primam , et secundam petitionem orat. Domin. 

.«odem interpretatur modO) atque caeteri Patres^sicuc prima ad Cha* 

^catem spectet^ et altera ad Spem Regni Caelestis. Cum dicimus ^ in« 

^uit ) sanctijketur l^omen tuum , ms admonemus , desiderare ^ ut Komen 

mjeu ) quod semper sanctum est , etiam apud homines sanctum habeatur . . . 

JSi in e$ quod dkimus : adveniat Regnum tuum y quod sive velimus ^ si* 

^est nolimus , utique veniet , desiderium nostrum ad illud Regnum excita* 

9nus , mt nobis veniat , atque in eo regnare mereamur . Tendit igitur pri- 

WDSi petitio ad gloriam Dei desiderandam , et procurandam in cmni- 

^^s. Qui enim dicit y ait cap. 35. eiusdem libri ) clarijScare in emnibus 

X gen- 



r6i 
gentibus \ shut cUrlfitatuf ts in nohlt ^ et Vfofheta tai JfJelet invenUft' 
tur J quid al'tud dicit ^ quam ranctificetur Komen tuum} Praeterca in li- 
bro dc itinere Dcscrti cap. 90., cum dixisset > ccrtum esse tescimo- 
nium amoris Dei dilectionem proxioii; non banc explicac per deside- 
riucn xternae rccributionis in diligente proximum , sed per id) quod di- 
iigcns.bona proximo quxrac ) ec a roalis ilium defendat propter OeLtUi 
non qu^rens qua! sua sunt) sed quae sunt amici , id quoJ sine ht^e^ 
volentia esse non potest, Et /kuC) inquit, wr^ dillgi probabitur Deuf ^ 
quando in Deum amicus propter Djeum dilectus convincitur inimtcus • Hac 
ubi vera consistat { dilectio ) intercidi nescit ) quia interruptionem nofi 
babet ^ quod permanebit in ^ternitatis bareditate : tantum efftctu su^ ope^ 
rationii idonea j ut non quarens , qua sua sunt , se se periculis in^erai 
fxoximorum ^ atque quidquid lucrandum adsciverit ^ aut propria prosper 
ritatis communione refoveat ^ aut suscefta adversitatis expu^natione dk' 
fepdat , 

S. IV. 

Quid S. Joannes Damascenus , Beda » Alcutnus , Ansetmus 3. 

Agobardus , fbtopbtiictus , Hugo Victorinus | 

Blcssemis > atque Bernardus ? 

41. C^nctus Joannes Damascenus, qui omnium primus TheoIogian» 
Cj recto ordine comprehendit , ut Rellarminus notavit , amoren 
Mponit amicitis honesrac per communionem bonorum , atque malo* 
rum 9 nihilque ait importare , ut ajebat Isidorus , pra^ter beneifo- 
lentiam ) unde in benevolentia (irma collocat veram amicitiar honestar 
rationem • Communia omnia faciamur^ scribit in Sacris Parallelis Titu- 
lo 7. lit. (p. cum molestias , turn voluptates . Hac quippe amicitia natu* 
ra est . • * Tria esse amicitia genera edocemur 5 quorum primum , et pra* 
stantissimum est . quod virtute confiatur • Firma quippe benevolentia est j 
qua a ratione projiciscitur . Secundum ) ac medium est illud quod in 
niutua vicis commercio consistit ^ quod etiam liberate^ atque ad tuendam 
vitam utile est . Tertium vtro , ac pcstremum , quod ex comuetudine cum 
Mtbnicis contrabimuf . Hovi ^ inqoit, ille, id ^ quod constat voluptate y 
verti ) et mutari posse . liaque primum amicitia genus Pbilosopbi est ^ 
alterum bomims , tertium animaUs . UDi notandum obiter *^erbum illud 
edocemur . Ncc enim puduit Dama^ccnum e Philosophis ediscere , qu« 
bene ab illis tradita sunt de amicitias natuia. Id quod refugitj parum 
sane prudenter, audire cL Auctor. 

42. Paulo aliter loquitur in Parallelo 18. lit. A. de tribus aroi- 
citiarum generibus . Quarum una , inquit , ilium , quem amat , propter 
Deum amat ; altera , quia dives ille est , accipiendi muneris causa : ier» 
UA a^ftiostis: aflu • Atgue ilia quidem pure > e^t sincere eum laudat y 9«^« 



16^ 
iitigiti MlierM oi MVMrhiam; pMrema voluptath ngd. Nee est, cur Au- 
ccor coofugiat ad subtilcs ilias dcleccationcs , et delicacas voluptat^s 3 
quas pcrcipit amicui ex przsencia ) colioquijs , et conversadone cum a- 
mico 3 namque si ilia incendantur ut finis amicitise , possunc quidem fa- 
cere amicum jucundum , sed non genuinum , uc hie advertit ipse Da« 
mascenus inquiens : jucundut tile amicus est , qui animum tnutrit . Ce* 
umntif amicus est , qui nostras calamitates suas esse censet • 

43. Venerabilis Beda in cap. 15. Lues dilucide proponit tres illas 
operandi intenciones, de quibusCasianus , quern sequuntur Ascets, no- 
bis conimendans intencionem propriam Filioruo) Dei 3 qui non solum 
ex afTectu ad Regnum Ccelorum , seu ipsis promissum prarmium mo- 
vencur ad bene agendum y et ad temperandum a malo , sed potissimum 
ducuntur ex afTectu rpsius boni ^ Servus est , inquir, qui adbue metuge* 
btnn<t ^ seu prasentia legum a vitijs temperate Merctnarius ^ qui spe y* 
dtque desidcrio Kegni Ccelorum . Ftlius , qui affictu bom ipsius , atque a^' 
more vtrtutum . Qui igitur propter Bonum infinitum operatur , uc ei 
placeat 3 longe operatur pcrfectius , quam qui agit ex Regni Coelorum 
desiderio • Nam hsc sccunda intentio bonum intend! t proprium ope- 
rantis , cujus est amor ^ at prima ilia bonum curat amati ) quern toto 
corde diligit. 

44. Alcuinus Opusc. 6. de anim. ration, torn. 2. inter Opera E- 
dit. noviss. p. 14^. docet, diligendum Deum ut Bonum Summum , et 
Indeficiens, et ut Pulchritudinem plenam.Si naturale f // ^ inquit , oi»« 
ni bomini bonum amare , naturale est etiam Deum amare 3 quia Deus 
Summum bonum est , sine quo nihil boni quisquam habere poterit . We est 
indeficiens Bonum ^ plena Pulchritude ^ jotius fcelicitatis abundantia. Amor 
vero bttjus Boni non nisi in anima esse poterit . Et hoc amma excellens 
Bonum est 3 illud amare Bonum 3 inquo solo , et a quo solo , et per quern 
quidquid boni est in ulla creatura Bonum est. In qua loquendi rationc 
nobis exihibet manifeste tanquam motivum amoris Bonitatem illaro 3 et 
Pulchritudinem universalem , et indefectibilem , in qua omnes crcatu* 
rarum bonitaces contii\entur • 

45. S. AnselmuSj cui norma coelltus data est tradendi obscurissi- 
0a quaeque ratione plana, et Scholastica, prapcipuus fuisse vJdetur3 ut 
notat Eximius Doctor Disp. de Spe , qui viamaperuit Scholasticis , ut 
divisionem , quam suscipit Auctor impugnandam , duplicis amoris , per- 
fccti scilicet , et imperfccti , verbis ad Sancti Doctoris mentem exactis 
in Scholis traderent . Nam duas in hominis voluntatc distinguit S. Pa- 
ter aptitudines ; seu facultatcs , alteram ad volendum commodum , et 
ajteram ad volendam rectitudinem j alteram 3 cujus actio esse potest ho- 
neihi, vd inhonesta , prout fuerit commodum , seu beatitudo intenta; 
et alteram , cujus actus non potest non esse rectus , et honestus , ut 
qui dirigitur in bonum honestum per se tale . Sic enim scribit in lib. 
iz casa Diaboii cap . 4. Kibil enim wile poterat ( Diabolus ) nisi ju^ 

X z fti* 



T(54 
stitUm ^ gut commoJumiex e9mmJif enim c$ufiat beatitttJe^ quam vuU 
9mnis rationalis creatura . In nobU fossumus hoc cogttoscere , quod nihil 
volumus , nisi quod justum ^ aut commodum putamus . Mag. Justitiam ve* 
TO volcndo , peccare non potuit . Dire. Vcrum est . Mag. Peccavit crg$ 
volendo aliquid commodum , quod nee babebat > nee tunc velle debuit . 

4^6. Clarius ia lib. de Coacord. cap. 9. Sicut visus , inquit , pln^ 
res bdbet aptitudtnes^ scilicet ad videndum lucem y et per lucem figuras ^ 
et per figuras , ad videndum colorem ; ita instrumentum volendi duat bt* 
bet aptitudines , quas voco ajfectiones . Quarum una est ad volendum 
commoditatem ; altera ad volendum rectitudinem . Qmdquid enim aliud 
vult 9 aut propter commoditatem 1 aut propter rectitudinem vult ) tt ad 
has , si fallitur , putat se referre , quod vult . Per affectionem , qu^e ad 
motendum commoditatem pertinet ) semper vult bomo beatitudinem ^ et beam 
tus esse • Per illam vero ) qu^e nunc est ad volendum rectitudinem , re« 
$titudinem vult , et rectus , id est ^ Justus esse • • • • Kunc considerandum 
est ) quomodo ex bis duabus voluntatibus , quas voco aptitudines , sen ef* 
fectiones , procedant ^ sicut dixi ) merita bominum > sive ad salutem , /#• 
tfc ad damnationem . Rectitudo quidem , quantum in ipsa est nulhus ma* 
It causa est , et omnis meriti boni mater est. . .. Ilia vero voluntas , qud 
€st ad volendum commodum , non semper mala , sed quzndo consentit car^ 
Iff concupiscenti adversus Spiritum. Haec S. Doctor ) ex quo habefBus,| 
apcitudineoi ad volendum comoo^odiiai , seu beacitadrneni parere posst 
actum bonum , scu malum , prout fuerit intenta beatitudo ; alteram ve* 
ro aptitudinem parere semper actum rectum , bonum > ec justum 9 quia , 
lit ait S. Pater y est rectitudo , et banc pronuntiamus j cum Justitia desi* 
gnatur rectitudo voluntatis proptjtr se servata . Ven^at nunc cl. Dissa* 
utionis Auctor ) et proprifs ocuiis victeiat , an uUum in Patribus inve- 
niri possit vestigium alceriuf ank>ris, quam concupiscentic 3 veL dc$idc« 
rij ad propriam amantis foelicicatem intenti • 

47. Quod si adhuc renuit ) quod semel in animum judicium 
ioduxit > deponere , audiat S. Doctorem in Mono), cap. (58. sic 
tcribentem ; Hibil igitur apertius , quam rationalem creaturam ad boc 
esse factam , ut Summam Essentiam amet super omnia bona , sicut ipsa 
est Summum Bonum: imo ut nibil amet nisi Hlam.y aut propter ifitim; 
quia ilia est Bona per se , et nibil aliud est bonum y nisi per illam., 
Clara sunt hate ) Bolgeni ^ nee ulia rarione sinistra interpretanda . Q^iia 
imo et tibi ostendunc clarissimam rationem intelligendi locum ilUim j 
q'Tem pro tuo opinaodi mode proHucisex cap. 70. eiusdem Monolog-i, 
in quo ilia habentur verba : Ipsum idem bonum quod sic se am.w exi* 
git > non minus se ab amante desiderari cog\t . Hum quis amet Justitiam^ 
Vc'^itatem , Beatitudinem , Incorruptibilitatem , ut bis frui non appetat I 
N ta verba ilia quis sic anfet . nimirum quis sic amet Essentiam divi- 
nam propter se ipsam^ quia bona est per /e > et ut nih I aliud ametni* 
It. propter ipsam^ quin ea fi:ui desidercti odd propter fruitionem, sed 

pro* 



iroptcr ipsam Ertentiam divtMm . Quod enim amatur > et id propter 
}u<xl amacur , esc objectum motivum desiderii fruicioois • Nan quia 
I310) idcirco desidero intime uniri cum atnato • 

. 48. Anselmo coQsentit Agobardus sic disserens in Tract* de mo» 
lo Regiminis Ecdes. cap. I. IJnuf est Sfonsus , qui babct Sponsum | 
fnf ddigendus est propter se , non propter aliquid aliud ^ cum ipse sit Pax^ 
Veritas » Justitia , Sanctificatio , et Redemptio , et omne Bonum , et sine 
'ilo nullum bonum , qui de Coelo venit ; et super omnes est | qui quos 
frifit de terra , levut ad Coelum • 

49. Theophilaccus Chrysostomi sectator locum ilium Apostoli 
Oftabam eg) ipse anathema esse pro Cbristo ) in eodem explicac sensui 
in quo iilu u Chryso^tomus commentatur. /M^ur 9 inquit,ip/^ ^go ^ qtd 
mnumera transegi , dthgens Dfum supra quam natura ferat ^ opto y ait | 
fro gloria Dei excidere a gloria Cbristi: Hoc autem non est excidere ^ 
ed potius assequi. Et pro hac exponendi racione , ex qua Paulus ptm* 
crebac sine haesitatione gloriam Oei ^ ec ejusdem nominis propaganda 
lesiderium desiderio aecernae foehcitatis , laudare possum Athanasium 1 
rbcodorecum ^ et satis commanem Ooctorum sentenciam • Qj\ omnei 
uipponunt ( nee in controversiam unquam venire posse juJicarunt ) 
liiiid esse quaerere, et desideraie xternam fcelicitatem, et aliud longe 
pcrfeccius desiderare ex affectu incimo in Dtum 1 Domen eius in om* 
DCS gentes propagari. 

)o. Hugo Victorinus Tract. 4. Erud. Theofog. cap. 8. charitatcm 
npKcat) et amorem honestum erga alcerum , quasi esset unus i Tbeo* 
lo^is recentioribus : Cbaritar^ inquit , est amor bonestus ^ qui ad cum 
flnem dirigitur ^ ad quern oportet. Amor est bona erga alteram propter 
\psttm voluntas . Unde Tulltus : Amicitia est voluntas erga aliquem bo* 
tarum rerum illius causa , querns ddigit . En ) mi Bolgeni ) tuus illc Vi« 
:torinus toties aliegatus ^ ec tantopere a te laudatus pro tuo unico 
imore concupiscenciz. Profecto verba > qua& obi ex illo- repraesenta) 
ion exhibent amorem concupiscenciae ) sed verissims bencvolentiat ad 
SQsum iiisum Marci Tulhi ) ec aliorum Philosophorum ; nee sane aliis 
tuntur Theolqgi ad benevolenciam exprimendam • Similia tradit. Vi- 
torinus aliis in locis • Sed quoniam mens peracuti Doctoris 9 in qua 
lus sequo Bilgenius innititur^ accurate nobis mox exponenda est , ve^- 
iamjs ad Blessensem , qui eadem ferme state cum Victorino floruir. 

51. Porro Blessensis Tractat. de Charit. Dei cap. 45. amorem ex- 
IfCat per affectum purum benevolentiar dicens^ : Kationalts affectus est^ 
mi ex aliens virtutis consideratione procedit • Hie afftctus , audita quan^^ 
^aque triumpbali Martyrum Passione , audientium cor da quadam suavis-' 
Ima devotione perfundit. . • Hie affect us inter David ^ et Jnnatbam sua- 
fifsimi amoris primitias consecravit ) ac soctalis vinculum gratia nunquam 
M'erna commutatione solvendum^ gravissimo foeiere Cbar'ttatis innexutt. 
^d ttamque immutabilis probitatis in Adolescent e const a una ) qua hri^ 

cjl 



v^ 



166 

tatum Gigantem fuer intrmU ftcstrOViraf j ^oJ al'tts fuhstt iti'CfiJiit 
seminttrium , fuit in Jcnatba virtutis augmtntum . jfmma trgr Jonatbm 
testimdnio Scripture Reg. 24. colUgata est anim^ David \ et dihsit eum 
Jonatbas quasi animam suam . Hunc ipse Jesus miseric^rdittr Math. 19. 
in se transformans affectum intuitus Adolescentem , qui ei virtutes fuof 
unnunciaverat , ut ait Evangelista, diUxit eum . Vix est in t^to hoc Bles- 
sensis discurfu verbucn ullutn , quod amorcm bencvolcniist non spirer . 
Audi cnotiva ex considerathfie virtutis , fassione Martynwt , constantia 
immutabilis prohitatis , virtutes suas nunciaverat . UnHc sibi constans Blcs- 
scnsis sic ait cap. 56. RaUonaVts affectum qui ex aliena virtutii const' 
deratione oboritur 5 caeteris perfectior est , quibus ad dikctiontm prcximi 
0xcitamur . Nee modicum virtutis indicium est amor ipse virtntif . 

52. De Bernardo dicere hie quidquam superfluum niihi videtur. 
Tot enim dedimus ex iilo testimonia) tamque nianifesta 9 uc vSl pu- 
gnacissiroum queraque frangere dcbcant . Et quod majus est , magisque 
Lector demirabitur , ex Mdlifluo ipso Doctore daturi sun us deinceps 
multo plura > quia nimirum Adversaiius amiqui imniemor Proverbii Ho^ 
vacula in Cotem nos ipse ad pugnam provocabir. Interim ramen ex- 
pcndat ille han: Bernardi sententiam ex Tract, de diligendo Deo : Kon 
enim sine pramio dtligitur Deus ^ etsi absque prixmti intuit^ dihgendus sit, 
Brevis quidem sentencia est ^ sed minime enervanda per distmctionem 
prxmii essentialis ab accidental! j quae licet in re sit vera , non nisi per 
summam importunitatem rei prssenti accommoriari potest. Nam exclu- 
dit Bernardus intuicum prxmii , quod maxime merecur dilcctio. Piste* 
r«a id scribit Bernardus^ ut ostendat ) charitatem non esse mercena* 
riaofi • Esc nc vera merces praemium essentiale ) an aliquid ) quod prs- 
mium non sit? Expendat et aliam , quae habetur Scrm. 13.de Djicct. 
proximi 5 et continet id ipsum , quod nos docuit \s\Aoxm : Ilia est^t* 
ra amicitia , qu^ nihil ex rebus amid qujcrit j nisi solam bcnevolemim\ 
scilicet , ut gratis amet amantem sc . 

§. V. 

Quid B. Albertus M. , S. Thomas , Bonaventura , Antoninus , 

Carthusianus , Jordanus , Malleolus , Ignatius de Loyola , 

Xaverius , Satesius , et Sancta Tbcresia > 

5g. TJeatus Albertus M. in Compendio Theologicae veritatis ( editor 
O Venetiis an. 1584. opera diligcntissima R. P. Seraphini Capo-^ 
ni Porrectani) agit de Charitate Theologica in Libro 3. C2p. 23. usque 
ad 33. et nihil in eo legitur, qnod non sit apprimc conforme placitis 
Theologorum de amore benevoJcntiae . Exponitur in cap. 24. discriroen 
duorum amorura amicitiae , et corcupiscenticT his verbis : Amor gratui- 
tus ( sic vocat amorera habicum ex gratia , et respicientem Dcum ut 

fincm 



i6r 

iticai principalem ) diviHtur U nmUttUm el cincupiseentUm. Secundum 
Mmicitiam diligit quis Deum purissimc non respicieni utilitaiem propriam^ 
ijtd bonitatem amati . Secundum vero concupiscentlam diligit quit Dcun^ 
rimunerationem expectans . Indicatur deiode differentia inter amoreaa 
Dei , ct amorcm proximi : Diligne Deum in hoc differt a diUctimt pro- 
Mimiy.quia dtligere Deum est velle ei bonum j quod babet ^scilicet quod 
sit Omnipotent et Summe Bonus , et bujusmodi . . . Diligerc vero pr$^ 
ximum est velle ei b§num , non per esse mi am , sed per gratiam . Prae* 
ferea in cap. ^6. statuicur propositio ilia , quse Auccoris nostri cona« 
tus magna ex parte convellit) ut qux distinctionem exhibet finis qu» 
Z fine in quo , contra quam toties peccatur in Dissertatione . Tarn vi» 
ta sterna , inquic, quam ipse Deus est finis nostri laboris; sed vitd 
sterna finis est 3 quo quiescitur ^ Deus vero terminus ^ in quo quiescitur . 
54. Tandem cap. 29. amoris gradus ita declarantur . Vrimus est j 
€um diligo me propter me : iste amor non est bonus . Secundus est , cum 
diligo Deum propter me : iste est mercenarius , sed tunc est bonus ^ si prin^ 
cipalis finis est Deus . Tertius est 5 cum diligo Deum propter se , id est , 
quia bonus . Hie est valdc bonus y quia talis amor uno tantum aculo , 
id est , dextro respicit Deum . Quartus est , cum diligo me propter De« 
mm. Hie est optimus ^ quia in tali amore nihil quarit homo de suOy et 
in se ipso ^ sed tantum qua Dei sunt . Qui duo postremi gradus ad 
cbaritatem spectant; primus, quia -diligit Deum propter se , idest, 
quia bonus ) non quia possidendus , ut non bene exponit Aactor noscec 
pugnantia tentans redigere in nnnni ; non enim Dei possessio est ejas- 
dem BDnitas infinita : alter , quia se diligens propter Deum in eundcm^ 
le formaliter refert , nee se quxrit ) sed Deum 9 et quas Dei sunt , cu« 
jus fit ipse per amorem • Duo tamen Alberti verba negotium possunc 
Lectori facessere ) nempe gratuitus , et prmcipaliter , quibus significat 
amorem concupiscentiae et esse gratuittim , et respicere Deum princi' 
faliter . Sed primum illud verbum unice significat ex Doctore Sapien^ 
tissimo amorem Spei haberi ex gratia Dei ; illud autem principaliter 
distincte explicatur a Thcologis affirmantibus , Deum principem lo- 
cum habere in raovendo ad actum diligendi per amorem concupisccn- 
tise ) quamvis sua quoque vis partialis movendi competat visioni ) vel 
possessioni , ut nos ipsi notavimus • 

35. Quod de Bernardo dixi pauIo ante ) dicere quoqtje possnni' 
<3e S. Thoroa , et quidem potior! ratione , turn propter laudata testi*- 
Bionia clara nimis , et sic urgentia , ut exceptionem non habeant , tuna' 
propter afTerenda multo plura, quia pugnam ex illo multis, mirisque 
Siodis instituit CI. Auctor . Nunc vero id unuro assero> paratum es- 
•e me ad demonstrandum apud Lectores integros , S. Thomam in Dis- 
put. , in Sentent. , et in Summa definivisse vicies minimum sententiam 
^tieologort.m de vero amore benevolentiae erga Deum . Ncc aliter sen- 
Vitj ubicumque dacur ei occasio de Cbatitate tractaadi . 



56. Placet tamen duo tantrnn loca proponcre , quibus discri* 
iren csscntiaie duorum aoiorum benevolcntiae , ^c concupisccntir pie* 
nissiroe ostenditur • Primus habetur quzst. 5. de Charir. art. ii. li 
6. ubi sic scribic Doctor Angtlicus • Dicendum ) quod bat est difftrnh 
tia inter amicitiam bonesti , et delectabilis : quia in amieitia deleitabiBs 
amicus diligitur propter delectationem ; in amicitia autem bcnesta amicus 
iiligitur propter se ipsum 5 sed delect at to prBvenit ex ccnsequenti • Ad pep 
fecttonem igitur amicitia bonesti pertinet , ut aliquis prcpter amicum ith 
terdum abstineat etiam a dtlectaticne , quant in ejus prasentia babet^in 
ejus servitiis occupatus . Ec secundum banc doccnnam cxplicat loca ik 
]a S. Pauli , quae antea discussimus . Quia nimirum amor perfectus ad 
Charitatem pertinens vult bonum amico 9 ec non prxcise amanci • 

57. In eadem esc firma sencencia in alcero loco , qui habetur 2. 
2. q. 2}. arc. j.in quo nos dccet) hominero ex charitate magu De* 
um diligere ) quam sc ipsum) quod fieri ccrce non posset) risi.airoi 
noster ad Deum ipsuro secundum se ) ct non precise ut a nobis pa^ 
ticipandum teoderet . Unde ^ cud sibi prcporat argun^enttm hoc : fiMi^ 
turn aliquis diltgit Deum ^ iantum Mlgit Jrui eo : sed quantum aliquis 
diligit Jrui Deo ^ tanfum diltgit se ipsum ^ quia boc est summum bcnum^ 
quod aliquis sibi velle fofest: Er^o bcmo ncn plus debet ex cbaritateDe^ 
um diligere , quam se ipsum i\m\c argumento ) qiicd in fJclgcniano S]^ ' 
stemate nullam admittit solutionem Theologicsm , cum actus Religio* 
nis, ad quern confugic -Auccor ) dileccio non sit) ita respondet S.Tbo* 
mas amoris benevolentiac defensor: jid tertium dicendum^ quod be ^ 
quod aliquis veVtt frm Deo , pertinet ad amorent ) quo Dtus amatur m^ 
re concupiscenti^ . Magis autem amamus Deum anicre amicitia ) qum 
amore concupiscentige ) quia majus est in se bonum Dei , quam Unum \ 
quod participare possumus . Et ideo simpliciter bomo magis diltgit DtuB 
ex cbaritate , quam se ipsum. Igitur ex S. ThcjRa dileccio charitatil 
est mafor in ratione amoris ) quam amor concupiscentic « Eccur 9^ 
tem ? Quia amor Charrtatis tendit in bonum divinum in se , ct qui^ 
amor concupiscenciae tendit in bonum divinum ut parcicipandum ; ^^ 
bonum divinum in se consideratum majus esc ) quam bonum quod pa^' 
cicipare possumus. 

58. Seraphicus Doctor non minus est Auctori conttarius (saltei^ 
qua parte negat hie aroorem benevolertia? ) quam Doctor Angelicus 
En quo pacto explicet Bonaventura in 4. disc. 29. arc. i. q. 2. nac 
ram charitatis , ejusque ob|>ccum , et actus • Habitus cbaritatis est u 
nus in specie . Unicus habitus venit ah unitate objecti , et actus principM 
lis . Et boc quidfm est reperjre in Cbaritate , si quis diltgente'r 'velit at 
tendere . Actus enim cbaritatis est diligere . Dtligere autem idem esr^^ 
quod velle bonum • Cum ergo cbaritas dtitgit aliquem , bonum cptat ei 
quern diligit : istud autem bonum , quod cbaritas opt at y unum solum es ^ 
videlicet Bonum sternum ; et Bonum summum . Istud Autem summum B^ 

num 



i59 

mum aliquando homo per Cbdritatem of tat Deo ^ iliquanJo sibi ^ aliquam- 
do proximo . Secundum quod opt at ipsum ipsi Deo ^ dicitur diligere De- 
um ) quia vult > quod ipse Deus sit summum Bonum | et quod babeat 
§mue Bonum per essentiam • Secundum quod optat Mud proximo , sic di' 
€itur diligere proximum > quia vult ) quod babeat illud bonum per gra^ 
tiam ) et gloriam . Secundum quod optat sibi ) sic diligit se ipsum • Gene* 
raliter ergo in actu diltctionis ipsius cbaritatif unum est bonum optatum^ 
licet multa sint > quibuf bonum illud optatur : et illud est objectum prin^ 
eipale ipsius habitus diligendi , quoniam ipsum propter se optatur a cba* 
ritate 9 ita quod babeat rattonem objecti principaliter moventis ^ et finis 
quietantis ^ et quia illud est unum solum | sive comparetur ad se ) sive 
eomparetur ad eum , qui babet Cbaritatem 3 sive comparetur ad proximum^ 
bine est ) quod babitus cbaritatis babet esse unus » Planius nihil afferri 
potest pro amore benevolentiae in sensu Theologorum : Diligere est veU 
le bonum . Diligere Deum est optare ^ quod Deus sit ipse Deus > quod sit 
summum Bonum , quod babeat omne bonum per essentiam • Et art. z. 
q. 3. ad 3- inquit item ut S. Thomas > quod Cbaritas Deo bonum optat ^ 
ftusquam babenr cbaritatem optet sibi • 

59. Eodem prorsus modo loquitur S. Doctor in Opusculis Spiri« 
tualibus, acque in Tractatu Theologicoi ut facillimuai esset a pluri- 
mis locis detnonstrare . Satis sit hie transcribere y quod lib. z. de Prof, 
cap. 23. nobis commendat his verbis : Deum diligere debemus super om^ 
ma , maxime propter semetipsum ) quia bonus in se ( audi Bolgeni vocu* 
las in se ) imo ipsa bonitas est ) et bonum infinitum ^ quo nibit melius 
vel cogitari ^ vet esse potest y et quo omne ) quod est aliquomodo bom 
num , bonum est: si ergo omne , quod bonum est , ddigendum est , tile , 
qui summe bonus ^ summe ) si possibile esset y et infinite diltgi deberet : 
justum esset ; ut saltem eum exigua mensura nostra possibilitatis , ex 
omni y quod sumus y scimus y etpossumusy diligamus . Placuit esse lon- 
giusculum in Bonaventurs verbis exarandis y quia opers pretium fu- 
curum esse judicavi y jam nunc in medio ponere mentem S. Docto.- 
ris , quern suum esse credidit Auctor ) nobisque objecit tanquam om*: 
nino contrarium • 

60. Idem ipsum conttgisse Bolgenio cum S. Antonino 1 nemo non 
videat) cum sit ejus mens ita clara^ perspicuaque legenti> ut quan* 
turn arbitror ) nisi de industria comprimantur oculi , amor bencvolen* 
tis Theologorum luce clarior meridiana cuique videndus sit • Nam part. 
4. Sum. titul. 6. cap. 3. sic disserit • Cum aliquid amamus , ut ei bo-^ 
num velimus ) dicitur amor benevolenti^ secundum Philosopbum 2$. Etbic. 
Vnde benevolentia importat amorem pncedentem a voluntate rationali • 
Koiv sufficit autem benevolentia ad rationem amicitia , sed requiritur qua* 
dam mutua amatio , quia amicus est amico amicus . Benevolentia autem 
importat solam amationem unius ad alterum y etiamsi ille non redamet y 
qui amatur . £n cibi ex Antonino enumiata tria tres Auctoris prxoc* 



170 
cupationcs disslpantia , ct ex quibus debuissct ille recte intcrpretari , 
que in Angelico Doctore in alienum ontnino sensum detorquet . Pri- 
roum est : Velle bonum altcui^ est amor benevolentia . Alterum est ; Be» 
nevolentia non sufficit ad amicitiam , quia rcquiritur mtttua amatio • Ter- 
tium tandem : Benevolentia importat solam amationem unius ad altermm. 
Quibus addi potest quartum , quod pnus expresserat idem Antoninus 
illis verbis : Quod aliquir velit frui Deo , pertinet ad amorem , quo Dc» 
us amatur amore concupiscentU . Eccur tandem ? Quia nimirum id non 
est vclle Deo bonum , sed sibi . Obvia sunt ista , mi Bol^eni , clara 
nimis ) atque perspicua , qusque Antonini nomen in tuto collocant 1 
ejusque mcntem omnino liberant a peregrina tua expositione y de qua 
postea . 

61. Dionysius Carthusianus in alterum Dionys. de divin. Nomin. 
arc. 16. nobis proponit Charitatem iisdem omnino verbis , quibus ab 
Scholasticis dcclaratur : Tbeologi , scribit 5 in Scripturif Deum appellant 
dilectum , et amatum ^ in quantum est suhttantialiter Bonus , ct Optimus. 
Bonum quippe est ipsius appetitus objectum : bonum vero intillectum , id 
est , intellectualtter cognttum , est amoris , qu<t charitas dicitur , objectum. 
Jiinc supergloriosissimus Deus summe ) pure , et incomparabiliter est aman* 
Jus prBpter se ipsum . Et si amoris definitionem vult a tanto Viro BoU 
genius audire , legat eumdem ibidem ita dicentem : Amans vocatur | 
qui vult alteri bonum • 

61. Raimundus Jordanus > qui vulgo dicitur Utota lib. i. Contemp. 
dc amor* divin. cap. zi. docet 1 in Cbristo ' esse omnia motiva > quae 
possunt accendere amorem nostrum > et prs omnibus celebrat , quod 
sit super naturalis ) et superbonus . Dilectio > ait , est juxta hominem in 
»re ejus 9 et in corde ) ut adimpleat eam^ et diligat te Domine j qui e$ 
fumme Gloriosus ) summe Delectabilis ) et summe Pretiosus . Amicitia nam* 
que est respectu honesti delectabilis , et utilis : qu^ omnia sunt in te , 
Domine Jesu Cbriste superamabilis , et superbone . Quibus in verbis si- 
gnificare videtur ) quod scribit Suarez ) Deum non modo amandum es* 
se nobis ^ ut Bgnum nostrum est , qui amor pertinet ad Spem , quse 
fertur in Bonum nobis delectabile , sed multo magis amandum esse ut 
Bonum summum in se , qui amor pertinet ad Charitatem • 

6 J. Thomas Mallcok. vulgari nomine Kempis appeUatus adeo est 
intentus in amorem benevolentic suis in libris de Imita(ione Christi vi« 
roram omnium ad perfectionen tendentium usu , et exercitatione ce* 
lebratissimlf 1 ut vix quidquam inveniri possit apud Scriptorem ullum | 
quod affectum erga Deum benevolum tnagis commendet. Qui veram^ 
inquit lib. i. cap. 15. et perfectam Charitatem babet- in nulla re seip* 
Tum qu4trit ) sed Dei solummodo gloriam in omnibus fieri desiderat • • • . 
Kee in se ipso vult gaudere , sed in De$ super omnia bona optat beatt- 
ficari . Lib. 3. cap. 5. Est amor . ..se ipsum nunquam quserens . Ubi 
enim seipsum qu4tfit , ibi ab amore deficit . Juxtaquac scripserat lib. 2. 

cap. 



171 
cap. II. Qui autemjesum propter jcsum^ it nen propter suam propriam 
€Onsolationem diligunt r ipsum in omni tribulatione 3 et ungustia cordis ^ si'- 
cut in summa consolatione benedicunt . . . .0 quantum potest amor Jesupu* 
rus nullo propria commodo y et amore permixtus I Konne omnes ' mercena^ 
rij sunt dicendi ) qui consolationes semper qutierunt ? Konne amatores sui 
magis ) quam Cbristi probantur ^ qui in sua commoda , et lucra meditan- 
turi LJbi invenltur talis ^ qui velit Deo servire gratis} Hinc lib. 3. cap. 
25. verum in via spirituali profectum collocat in offerendo te ex toto 
corde tuo voluntati divine , non quarendo ^^qu^ tua sunt ^ nee in par* 
fro ) nee in magno ^ nee in tempore y nee in aternitate • Qui sane amor 
obedientialis ^et super omnia ad benevolentiam speccat) ucostendimus. 
Innumera leguntur in eumdem sensum in hoc aureo libello 9 qux ta« 
men non sic accipi velim > ut credac aliquis , Auctorena excludere a- 
ctus aliarum virtutum • Qui enim ad omnes fere horcatur in singulis 
capitibus, omnes Reginse virtutum debere inservire contendit) et^ quoad 
fieri possit in hoc fragili statu ) a Charitate dirigi , et imperari . 

64. Quod si Viri hujus ad miraculum illuminati non flectaris au» 
ctoritate > en tibi j Bolgeni > occurrit alter non minus Sanctorum scien*. 
tia conspicuus ) quique ab ijs , quibuscum vixit ) Kempis animatus ^ ap« 
pellabatur . Huic sine dubio multum deferes , et hujus forsan exemplo 1 
monitiS) et exhortatione commoveberis • Hie est S. Ignatius de Loio* 
la ) qui cum ad majorem Dei gloriam agere omnia tota aniipi conten* 
tione consueverit) vel ex hac ipsa operandi ratione condemnare satis 
fidetur Systema novissimum . Erat ei Viro Sanctissimo Oivini amoris 
igne succenso antiquius nihil > quam amici sui Jesu Christi bona pro- 
curare ^ Dei Gloriam qusrere, ejusque honorem ab ortu solis ad oc- 
casum usque propagare • Unde et in Officio illud ab omnibus cum ad- 
niratione legitur : Auditus aliquando dicere ^ si optio daretur , malle se 
beatitudinis incertum vivere , et interim Deo servire , et proximorum sa* 
luti ) quam certum ejusdem Gloria statim mori . Qui sic sentit > sic lo- 
quitur , sic operatur ^ praefert ne destderium zternae beatitudinis stu* 
dio procurandi bona Dei ) an contra et Deo placere ) et bona ejus 
curare prseponit longe seternae gloriae desiderio } Numne existimat ii« 
le summum Charitatis actum esse desiderium xternse foelicitatis ^ an 
contra placere 1 et servire Deo propter se etiam cum incertitudme bea- 
titudinis aeterns ? Clara res est, nee commentario indiget. Venianus 
nunc ad ipsius monita ) quibus xquc fere ad amorem instruimur bene- 
▼olentiC) atque suo nos prius institnerat exemplo . Inter Constitution 
oes , quas divino edoctus Spiritu Societati reliquit , eminet iIJa, quae 
legitur part. j. cap. 10. Omnes rectam habere intentionem studeant > non 
solum circa vita sua statum , verum etiam circa res omnes particulares | 
U semper in eis sincere spectantes 5 ut serviant , et placeant Divma Bo* 
mitati propter se ipsam , et propter Cbaritatem , et eximia beneficia •, qui'- 
hms fravtnit not , potius quam db timorem paenarum , vel spem pramio* 

y 1 rum 



172 

rum ( quamvif bine etiam juvari debeant ) | et crebro aimoncuntur , ut 

in omnibus qu^rant Deum . Quae Consticucio adeo esc visa momenti 

maximi*) uc in Summarium transient Constitutionum , quod tenendum 

memoriter omnibus Filijs Societatis proponebatur , eratque Regula Sum- 

narij decima septima . Earn tu ^ Rolgeni , ab ephebia didicisti ^ et as- 

secutus mente ad praxim deduxisti . Nee quae tua est memoriae tena- 

citas ) et in Deum pietas , excidisse crediderim vel a mente ) vel ab 

intentione operandi • Quid igitur quaeris clarius quidquam pro amore 

benevolentiae eo tendentis, Deo ut placeat propter se ipsum f Quid 

est ) quod disputes de hoc amore > an scilicet sit perfectior , quam 

desiderium praemiorum aeternorum, seu a^ternae^ et essentialis beatitu- 

dinis ? De iiac enim Ignatius sermonem habet , nee ullus unquam de 

re adeo perspicua dubitavit . £x ilia itidem constat y velle Deo pla* 

cere propter Charitatem suam ^ et bencficia , quibus nos praevenit ^ ad 

Charitatem Theologicam pertinere ) et esse actum longe perfectiorem, 

quam desiderium aeternae beatitudinis . Nam objectum immediate mo* 

tivum amoris est Deus ipse . Qua de causa ad excitandum amorem , 

tria ilia ) quae in Summario insinuantur ) proponit S. Bonaventura in 

loco proxime citato de frofes. 

65. Jam vero quod amor ex beneficij^; in nos a Deo derivatis lo 
Deum tendat > aut tendere debeat , vidimus ex S. Bernardo , et ex 
natura virtutls gratitudinis ad perfectam recompensationem moventis. 
Id ipsum clarissime tradit S. Ignatius in Libro aureo'Exercitiorum heb« 
domada 4. in contemplatione ad amorem spiricuakm in nobis exciran* 
dum • Namque in puncto i. post perpensa cum intimo animi afTectu 
beneficia tum generalia ) turn particularia , quae Deus abundartissime no- 
bis contulit , et quantum nostra causa egerit , atque pertulerit 5 se ip« 
tum 5 quantum potest , donare volendo ^ docet nos Magister Sapien- 
tissimus > quo pacto in compensationem illam perfectam prorumpere de- 
beamus verbis iliis perfcctum Dei amorem propter se rontinentibus • 
Quibus nptime perspectis , vcrtar ad me ipsum , et disquiram mecum . qua 
me^ sint partes « et quid aquum , justumque sit ^ ut divince offer am | 
exbibtamque Majestati : baud sane dubium , quin mea omnia offerre de* 
beam , jtc me ipsum cum summo affectu 5 et verbis bujusmodi , vel simi- 
libus : Susctpe Domine universam meam Ubertatem . Accipe memoriam | 
intellectum , atque voluntatem . Quidqutd babeo , ztel possideo ^ mibi lar* 
gitus es , id tibi totum resiituo , Jic tuce prorsns voluntati trado gubtT" 
nandum . Amorem tui solum cum tua gratia mibi dones ^ et dtves Jum. 
satis ) nee aliud quidquam ultra posco • 

6d. Supeifluum mibi videtur inquirere 3 an hie amor •spirituaFis 1 
de quo Ignatius , situs sit in desiderio aetef nae beatitUiiinis , an potius 
in intimo aifectu , per quem creatura se totam tradit Deo 1 ejusquc 
voluntati , ut possit quodammodo implere partes suas , aliquam Deo 
recompensationem pro tantis muneribes exhibendo • Unde creatura a* 

roo- 



173 

more Dei contenta nihil aliud ex vi hujus qucrit arooris quam Deo 

placere > qui earn gratis > et quia yoluic , prior dilexic . Porro quot* 
quoc S. Igriatij exercirationes spirituales vel frequentant , vel alijs tra- 
dune frequentaodas ) hoc in sensu clarissimo doccxinam intdligunc San- 
crissimi Patris > nee nisi per abusum ) ut credo ) cnormem 9 ec contra 
commune judicium inteliigi aliter > aut explicari potest • In euoideai 
perfects compensadonis aflfectum desinunt ilia > quae proponuntur in 
secundo ) et tertio puncto ejusdem contemplationis, ut legenti facile 
constabit « Quot hie ego profene possem Filios Ignatij , qui hac ejus 
instructi doctrina amorem benevolencia? Dei aut scriptis tradiderunt ) 
aut} quod majus est, exemplo suo comprobarunt / Nam cerce do* 
mesticis exemplis abundamus^ 

67. Sit unus inter omnes Xaverius » Xaverius » inquam » ille sic 
jmmenso xstuans Charitatis incendio , ct sic ardenti Christi causam a- 
gendi abreptus desiderio , ut incendere nniversum Orbem ) nullo sui 
quxsito commodoj imo nee ulla ex vi amoris gratuiti jqussita remu- 
neratiofie ) quanta potuit animi ) et corporis contentione exoptaverit. 
Profecto amoris gratuiti > et generosi ^ quo urebatur ^ notas > et pro* 
prietates exprimit apprime pervulgata etiam apiid pusiones > et virgua« 
iculas dcvota Cantio rythmro Lusitanico a Xaveiio composita « 

Si cessct Inferni ptxna ; 

Tollatur et Spet gloria ; 

Ego gratis tc mercnten 

Diligam • 
Te, inquam, merentem , id est , dignum amore meo grataito ) quia 
Summum B:>num, quia infinite amabile propter te ipsumj etiam prae« 
cisa omni Spe beatitudinis sternae^ 

68. S. f ranciscus Salesius^ bonus certe in argumento , quod ver* 
famus ) Judex ^ et Arbiter , ut qui doetrina Sacri amoris mirifice ex- 
cultus, et multo noagis edoctus experientia iibros scripsit 12. de ori- 
gine , pro^ressu , et unione divini amoris , sic explicat divisionem corn- 
inynem amoris, de qua Tbeologi , ut nihil sit, quod dcsideres aut 
clarlus pro amore benevolentiae , aut solidius pro ejus xliscrimine ab a- 
more concupiscentiae • Bolgenium , credo , non recusaturum Patrem , 
quern pro -se ^ ut jam videbimus , vix non trmmphans allegat • Igitur 
S. Franciscus de Sales tract, de amore Dei i. parr. lib. f . cap. ii. 
sic scribic. DiviJitur amor in .^uas species^ Alter dicitur amor benevo^ 
Untise , alfer autem amor concupiscentla • Hoc amore amatur res aliqua 
oh commodum , quod xuramus ; Uh ioero rem amamut propter bonum f • 
jusdem ; non eft aliud amare /imore henevcUnti^e personam Altcptam . quam 
ei if si velle bonum . Addit deindc : cum amor henevoUntt^e non bubei 
ex parte rei umatdt amorem , qui respondeat , vocatur amor simpltcts he* 
nevolentia ; sed cum babet amorem ^ qui ex parte rei amata respondeat , 

. ippellatur amor amicititt . Hinc lib» 5. ejusdem prims? partis per >duo- 



1^4 
dccim ipsa capita docct nos duas excrcitationes amoris jacri , qu« fie- 
ri dcbcrtc crga Deuoi , Jcsum Christum ^ ct Beatissimam Virgincm mc« 
dijs actibbs bcnevolentis ^ ct complacencis 3 quos ad Charitatem re- 
vocat. Contra vero ad Sptm docet pertincrc amorem concupisccntiap, 
qui liccr sit, ut ait 5 rnultum fortis , est tamen imperfcctus , si cutn 
amorc Charitstis comparetur . Legesis integrum lib. 2. part. i. cap. 
17. ex quo placet transcribere verba hxc a Bclgenio notanda. -^«(?r, 
quern in Spe exercemut , Tbcotime , UnMt quidcm in Deum 5 sed ad 
nos revertit ; spectat divinam bonitatem , sed cum respectu ad nostram 
ntilitatem : tendit ad supremam perfectionem , sed respicit nostram satis* 
f actionem j non transfert nos in Deum , quia est in se bonus , sed quia 
bonus est adversus nos : ac idea amor tste amer quidem verus est , sed 
€oncupiscentia ) et propriorum commodorum • • . • Quare amamus Deum hoc 
amore y concupiscentia > Quia est bonum nostrum . Sed cur amamus sum* 
me ? Qtna ille est summum Bonum nostrum • Porro quando dico sumroe ^ 
non dico , eum amari a nobis respectu summi amoris 1 nam summus amor 
non est nisi in Charitate . Hie autem amor est imperfcctus ^ eoquod non 
tendat in infinitam Bonitatem ^ quia talis est in se ipsa , et nemo per s> 
lum ilium amorem ( audi Bolgeni ) possit observare Dei mand ta , neque 
obtinere vitam seternam , eoquod amor iste plus habeas affectionis , quam 
effectus . Si transcribere veliero , quse in banc rem legi in hoc S. Sa- 
lesij tractatu de amore benevolentiae Theologorum , codicem effinge^ 
rem satis longum pro re supra modum clara non necessarium • 

69. Denique producere possem Sanctos alios recentes , qui de a* 
ftiore benevolentis scripsere eum in sensum, in quo scribunt Theolo* 

{;i ; juvat tamen illis ommissis catalogo finem imponere doctrina co> 
esti Seraphics Matris Theresix , qua? jure merito Ecclesis Patribus ) 
ft Doctoribus annumeranda est , sive doctrinx consideres soliditatera % 
sive in rebus altissimiS) et a sensu remotis ordinem ^ et perspicuita* 
tem . Nee id mirum cuipiam videri debet > qui Theresis vitam ab ea- 
dem conscriptam perlegerit . Ipsa quippe cap* 23. quo solet animi can* 
dore ) humilitate mentis ^ et spiritus libertate fatetur , Deum sibi con- 
cessisse donum Sapientiae , non solum illud , quod ad dona refertur Spi— — * 

fitus Sancti , daturque ad sanctificationem propriam ( hoc enim pe 

lies habitiim omnibus inest justis cum gratia sanctificante ) et penes a»— -" 
ctum Sanctx concedebatur frequenter ad altissimas contemplationes )^^ 
sed sapientiam ) quatenus gratia est gratis data ) de qua Apostolus : 
alij per Spiritum datur sermo Sapientia. Cum igitur haec gratia gratis 
data dirigatur praecipue ad ucilitatem aliorum , qui ab habentibus Sa*^ — 
pientiam ad dicendum modo apto ) congruo > et communicabili de re* 
bus etiam altissimis instrui debent ) audiamus nos eximiam in re Asce« 
tica , simul et Mystica Magistram . Loquens Sanctissima Virgo in Cast.^ 
Mans. 6* cap. 9. de desiderijs) quae Deus infundit dilectissimis ani«^ 
mabus serviendi Sponso suo sine uUis dclectationibus > et adversa qua> 

qut 



"75 

^e pro eo ]>atiendi > sic inquit: Hac JenJeria^ ut arhitror y superna- 

turalia sunt > et tarum , qudt magno Dei amcre succensse sunt , anima* 
r4tm propria ; qua quidem vtllent Spomo suo demons trare ) se non ei ul* 
lo moJo servire propter retributionem , unde non babent pra oculis glo^ 
riam , ex qua vires accipiant ad ei serviendum ^ sed ipsum placere ii» 
mori , cujus nature est agere , et operari mille modis . Vellet tunc ani* 
ma y si posset , rationes invemre ad se perdendam , et transformandam 
in Deum ; et , si esset opus ^ esse semper in nihilum redactam ad Dei 
major em gloriam ■ et honor em , id ipsa voluntarie accept aret . Sit ille in 
sternum laudatus Amen , qui sic se inilinans ad se communicandum mi* 
serrima creatune , ostendcre vult magiitudinem suam • Agicur bic cau« 
ta creaturs ex desiderio aecernx foeiicitatis > an causa Dei , cujus ho* 
nor , gl6ria , ec beneplacitum , etiam cum majori creaturac sacrificio 5 
€x amore verissimo benevolentiae procuratur ? 

70. Qui legere velit cap. 3. Mans. 7. , non tarn sibi Icgere vi* 
debicur Theresias Mansionem) quam Bernardi Sermonem 8^. in Cant. 
Kamquc infusa est duobus doctrina omnino eadem , et quas ex fier* 
nardo collegimus sentcntias de amore castissimo Sponsae 1 esdem \t* 

funtur hoc in capitc . Atque ut omnino ostendatur solidicas doctrine 
eraphicx Matris , advertit capite sequent! , animas ita singulariter a 
Deo prsventas cadere in aliquas imperfectioncs , ct p^ccata venialia , 
non tamen advertenter > et quod ma jus est > quam vis in se mortalia 
non cogRoscant ^ non tamen habere sccuritatem ) Unde locum dant 
limori , Spei , alijsque virtutibus^ 

71. Haec autem » multaque alia, qus sunt in promptu ex omni* 
bas Operibus , quae Sancta conscripsit , directe demonstrant amorem 
benevolentiae > sed f^cere non possum ) quin locum afferam , ex quo 
omnium oculis subjiciatur, quaenam sit vera peccatorum contrition Nam- 
que spero 3 fore 1 ut cl. Auctor ilium conslderans corrigat parum sa- 
ne prudentem resolutionem , quam pag. 121. Declar. scripsit super 
casu Conscientiae Theologi Mediolanensis exquirentis, utrum qui de- 
testatur eflRcaciter peccatum , quia Dei est oflfcrnsa infinite boni , et in* 
finite perfecti ) sit sufikientet dispositus ad justificationem ? Respondet 
Bolgenius intrepide negans ob leves rationes ^ quas videbimus . At res- 
pondet aflirmans Sancta Theresia , apud quam dolor expressus non po* 
lest non esse vera contritio . Si dubitas , audi , quomodo describit per 
varias clausulas verissimam contritionem fundatam in amore benevo* 
lentiae , et non in desiderio ^ternas beatitudinis . 

72. Sic enim scribit Matft. 6. cap^ 7. Anima ( cui Deussecom- 
flsanicat particnlafi modo ) non recordatur pcen^e , quam propter peccata 
meretur » sed quod fuerit ei tarn tngrata ^ cui tantum debet , et ei , qui 
infinite dignus est , ut ametur , et ut illi serviatur ; quia et ex gratijs 
ipsis iibi a Deo communicatis maxime cognoscit magnitudinem Dei . • Per • 
Ml Inferni vix timent ( ejusmodi animae ) et timor amittendi Deum in^- 



1^6 
terdum tas affligit satis , sed non ita frequenter . Omnh earum timor eQ 
vertitur ) ne Deus permittat unquam ) ut ilium offendant . • • Panam aw 
tern 5 et gloriam propriam parum curant > et , si desiderant in Purgatori9 
per ntultum temporis non detineri , id potius exoptant ) ne a Deo sint ab* 
sentes , quam propter poenas illius loci . . . • Nee poenam ( doloris pccca* 
torum ) minuit et ju die are j et credere 5 quod jam Deus peccata dimise* 
rit 5 ^t oblivioni dederit^ quin tt hoc ipsum poenam^ et dolorem magisau^ 
get , quia vident tantam bonitatem , ex qua fit ei gratia • qui merebatur 
Injernum . Ego judico j hoc fuisse martyrium magnum in S. Petro , et in 
Sancta Magdalena , ut enim in illis amor erat magnus 5 tot acceperant 
gratias , et cognoscebant Magnitudinem , et Majestatem Dei , ita dolor de 
peccatts erat in Hits et durissimus 5 et tenerrimus . En quomodo Sancta 
Thcres:a dolorem perfeccum peccatorum in eo collocat ^ quod odio ha* 
beatur peccatum ) quia oppositum tanta Bonitati , tant^ Majestati , tan-^ 
t^ Magnitudini y et quooQodo ex gratijs receptis magis cogoscacur Bo« 
nitas alia infinica , cui malum opponitur peccati . 

7^. Ac inquit Bolgenius , odium peccati non est amor Dei , ut 
patet in dctestatione Jud« . Hoc est fundaraentum ( quis crcderet ! ) 
decisionis Bolgenians . Charissime mi) nulla est in primis difficultis, 
quod odium peccati sit amor Oei ) sic ut unus actus duplicem habeat 
tendentiam aversioniS) et conversionis respectu diversorum , praeserticn 
cum objecta sint inter se subordinata^ et recessus ab uno extremo 
possit esse accessus ad aliud.Qus vero opponi solent contra identi* 
tatem amoris ) et odii respectu diversorum ) tricae sunt ) quas juvenes 
iroberbes ^ dum Logics? penetrant terminos , expeditissime solvunt . De- 
inde sint illi actus duo; refert omnino nihil; namque odium a nobis 
descriptum esse non potest sine amore infinite Bonitatis . Ideo enim 
odio habemus peccatum , ut oiTensam Divinse Bonitatis , quia eam a- 
mamus supev omnia • Unde in casu Theoiogi Mediolanensis hie amor 
supponendus est vel indistinctus ab odio peccati , vel ut causa ) ex qua 
iliud oriatur . Neque enim sine Dei amore simile odium concipi a 
creatura potest • Quis enim non videat > ideo contritum efhcaciter de« 
. testari peccatum ut oiTensam Dei ) vel ut malum super omnia malum 
oppositum Bonitati Divinas , quia eflicaciter amat Divinam Bonitateoi? 
Kulli dubium est ) inquit Augilscinus lib. 8g. qq. q. jg. nullam aliam es» 
se metuendi causam ) nisi id , quod amamus . Ex quo S. Thomas ) et 
Theoiogi statuunc ut certum in argumenco principium , esse non pos- 
se odium mali sine amore oppositi boni . Hxtu Ci. Djmine , prin- 
cipium assumis in secunda ) et tertia [Arte Dissertationis , et verissl- 
mum esse supponis . Perridiculom certe illud est , quod de Jadac dc- 
testatione proponis . Habuit nc Jadas odium peccati , ut Dei infinite 
Boni erat ofTensa ? An ei potius peccat jm displicuit «x amore sui pro- 
prio ^ et quidem cum horrenda desperatione saiutis ? 

74. Mysticos omitto ) qui te in sensu tuo nimis abundantem , nc 

tan- 



'77 
tmdllum quidem movere videntur, Taulerun)) BIosiqiD) GodiDum « 

Scaramcilium i aliosque innumeros . Omitco iccm cadeai de causa Ascc- 
Cas Granatam > Alfonsum Rodriguez ^ Scgneri ^ PiDamontiuin ^ Alvarcx 
de Pax ) aliosque infinitos • Quena enioi ex hoc duplici Sacrorum Vi» 
loruiD agmine laadare non possem pro aaibre benevolentis inira Con- 
cordia ab omnibus tradito^ £t vero hi maximam habent auctoritatem 
apud omnes y turn ob coruni pietatem insigncm ) ec experientiam sin- 
gularero ) cum ob excellencem doctxinara hominibus ad omnem pieta* 
tern informandis accomodacam . Hos cu ) Bolgeni ) Viros suspicere de« 
buisses, nee ica faaie contra tan tarn Sapientium consensionem calamum 
Itrifigere • Principium illud tuuro jure €onstringor veritatis ^ ut mca dU 
€am J eaque aeteris frstferam > locum certe non habec in eo ) quod tra- 
ctamus ) argumepto ) ut ex unanimi Scripturx i Pacrum | et Theolo- 
goruin consensione demonstratum est i et ex liquida expositione sen* 
tentiarum ) quas producis ex Patribus magis ^ et magis demonstrabitur. 
Prius tamen de Accis SS. Martyrum , quoniam ad ea le extendit pro« 
kacio tua ex Patribus > aliquid vel brevi dicamus • 

$. V I. 

DemottTtratur ex Jctis Martyrum ^ et ex praxi Sanctorum amor 
benevcUntm TbeoUgorum • 

75. /Quoniam ad Acta Sanctorum Martyrum Bolgenius nos provo* 
V^ cat ) ex hoc etiam capite (irmanda est seotentia nostra . £( 
qaidem eo iibentius ad cum locum accedimusi quo magii 
in eo demonstrat Auctor rationum inopiam ) imbecillicatem ratiotinii t 
et vacuitatcm > ad rem quae attinet) opportune doctrins . Quid enim? 
Sancti Martyres in torinentorum perpessione spe futurorum leficieban* 
tor , et ex rcsulrante ex iila gaudio inenarrabiii roborabantur : hoc o« 
Dim 5 et nihil aliud exprimi potest k laudatis testimoniis: ergo ne cbi- 
Ciatricus est afnor benevolentiae , ficticius , et ignotus antiquitati f Pru« 
dentis- hominis Logicam desiderabit Lector . Ego sane non modo earn 
desidero 1 sed plane probandam nemini affirmare non dubito • Multa 
wot profecto in Actis Sanctorum Martyrum^ in quibus emicat amor 
verissimus beneyolentix vel certe inspiciuntur afTectiones illae ) quae sine 
tmore benevolentiae consitere non possunt. Aliqua coUigam ex Actis 
ttOceris apud Ruinart* 

76. Sanrtus Ignatius Martyr in celebratissima ad Romanos EpU 
itola affsTCtum imitandi Christum in Passione ) proband! se apud Chri« 
stum fidelissimam Discipuium , et placendi ei , vitamque pro eo tra- 
dendi multis modis exprimit. Hunc incipio dircipulus esse ... .Sed e* 
mim veltm | non ut solum dicar Cbristianus ^ sed et inveniar . Si 
mim invtmar 1 e$ di£i fossum » e$ tunc fid%lii esse 1 fuando uti^ 



178 
que mundo non appare$ . I . . frumentum mm Dei ^ et per denies bestigm 
rum molar ^ ut mundui pants inveniar Christi • £c ut^ ab hoc placendi 
Cbrisci desiderio non impedirerur a Fideiibus , hsec ait : Si enim tacea* 
tis a me , ego ero Dei . . . Mibi autem difficile est Deo potiri , siquidem 
vos non parcitis mibi . Noif enim volo vos hominibus placere , sed De0 
placere y quemadmoium et placetis . Et audita a Trojano sententia , ex 
qua vinctus deducendus essec Romam , cum gaudio exclamavit : Gra^ 
tias tibi ago Domine , quia me perfecta ad te cbaritate boner are dtgna^ 
tus es , cum Apostolo tuo Faulo vinculis collocari ferrets . 

77* In Epistola Ecclesis Smyrnensis de Martyrio Sancti Polycar* 
pi hapc babentur . jEmulos nos ergo sibi esse voluit ( Jesus Cbristus) 
ac primus virtute ccelesti injustorum Justus obtemperavit arbitrio , dam 
secuturis viam « Pertulit ante ilia ; quce aliis perferenda mandavit . qui 
omnes it a for mavis ) et docuit , ut nnn solum nos ipsos , sed etians per 
nos fratres singulos salvaremus . . . Quid enim dignum tarn pio Domino 
famulorum reddi obsequium , si majora constat pro servis Dominum , quam 
servos pertulisse pro Domino ? Und^ oportet doctiores nos redditos omniM 
cum timore narrare , et singulorum militum Cbristi fidelia devotionum 
tropbea , ut gesta constat , exponere : quo amove circa Deum fuerint , 
qua patientia cuncta pertulerint . Quis hie non videat ^ scrmoncm hie 
esse de amore 5 ex quo Sancti Martyres fidelitatcm ostendebant in r^ 
daroando Christum , et in exhibendo ei obsequium ; cujus erat omni 
rationc' dignus J qui majora pro Marryribus passus erat? Unde Lactan- 
tius lib. J. Divin. Inst. Martyres laudat , quod sc sincrent cremari non 
cx necessitate) sed ex electione, ut suam fi.klitatem Deo probarent , 

78. Porro banc erga Deum fidelitatem , et amorem ]iberum,at« 
que gratum exprimunt verba ilia Polycarpi , qu« supra dedimus ex Bol« 
genio ipso. Quomodo possum convitia dicere adversus Kegem meum ^qvi 
salvum me fec'tp} Et multo magis ilia alia 3 quae iam jam in ignem mittcn> 
dus intimo animi sensu profudit Sydera , Caelum que respiciens : D^ 

us Angelorum , Dcus Arcbangelorum Te benedico^ tibi servient) 

qui me dignum bac passione duxisti , ut pcrcipiam partem , coronamqtti 
Martyrii , initium calicis per Jfsum Christum in unitate Spiritus ; ut conh 
pleto sacrificio istius diei 5 promissa tu^ veritatis accipiam . Ob banc rem 
te benedico in omnibus 5 et glorior per sternum Vontificem OmnipotenteM 
Jetum Christum^ per quem tibi et cum ipso^ et cum Spiritu Sancto ^> 
ria nunc , et in futurum in specula saculorum • Amen . Hsc fuit ultiina 
S. Martyris Oratio j in qua ut nobis reliquit affectus ardentissiroos Fi* 
dei , et Spei Chrlstianae , sic etiam deprompsit actus excellentissimos 
Religionis , et reverentia! 5 et potissimum amoris , et gaudii benevolen- 
tic, quibus gloriabatur de Jesu Christo ^ et Trinitate , laudans, beoe- 
dicenS) et glorificans sanctissimum ejus Nomen . 

79. Ex Actis Sanctarum Perpetuae , et Foelicitatis ad annum lot* 
constat mirabiie illud responsum ^ qtiod dedit S. Foelicitas uni ex Mi* 

ni 



.179 
mistris ) qui ridens earn in partu laborantem , et dolentem dicebac: 
qu^ modo sic doles , quid fades ohjecta hcsths , quas contempsisti ? Modo^ 
inquiC ilia , ego patior^ quod patior; illic autem alius eritin me^quipa* 
tietur pro me , quia et ego pro illo passura sum . Quasi dicerec ; cum 
Christi causam actura sira , cc ei ut placeana sacrificanda , ejus auxi« 
lium prssencissimum eric. 

80. In Epist. Eccles. Vienens. et Lugdunens. ad an. 177. dicitut 
de Veccio Epagaco uno ex fratribus ioimensa quadam charitacis copia 
crga Dsutn , et proximum exuberance , quod in eo Cbristus ipse per^ 
fetiens magna miracula patrabat , adversarium funditus delens s et illu^ 
ftri exemplo Cttteris ostendens , nihil esse metuendum , ubi Cbaritas Patris 
sdsit ) nullum dolorem , ubi gloria vertitur Cbristi . Ec de sociis qusdem 
Sancti cornparacis cuai iis , qui in Confessione defeceranC) scribitur: 
iUos enim gJiudium martyrii , spesque promissa beatitudiuis > et Cbaritas 
irga Cbristum , et Dei Patris Sptrttus recreabat • Qua in oanratione ex- 
pcnden Ja sunt verba , ubi gloria vertitur Cbristi y et ilia alia : Cbari» 
tas erga Cbristum ; quae proponuntur post Sptm promissx bearitudinis* 

8i. Qjid dicam de Inclico Chrisci Marcyre Arcadio ) qui (ex Rui- 
nart. pag. 4^7. ad an. incert. ) Summa jam parte ( noanibus articula* 
tim sectis ) truncatus in dorsum supinari jubetur . Resupinus in terga 
Deum magis glorificans , quod in Martyrio Deum suspiceret , unde pete^ 
ret auxtlium , pedes alacris porrigit y et crura simili crudelitate secandaz 
€t protinus pedes articulis , crura pedtbus , femora coxendicibus , venter 
qw/que coxis sneva Carmficum arte viduantur • Et tanta fuit Martyri 
constantia ^ tanta patientia , tanta denique gratiarum actio 9 ut crudeles 
adstantium ocmli lacbrymas continere non possent 5 et ccelestem plane agno* 
scerent virtutem . Videns S. Martyr laceras corporis sui partes jaccre 
in terra diccbat : O vos felicia membra , quce meruistir Deo vestro fa* 
mulari ! Kunquam vos sic amavi in corpore sita , ut nunc exulto vos 
intuenf separata .... Vos estis nunc membra Cbristi , et me nunc esse 
Cbristi sentio , quod semper super omnia optavi .... Deum meum 9 qui 
confortat ( diccbat adstantibus ) agnoscite\ pro quo mort^ vita tst ^ pr9 
quo pati delicidt , cujus amor nou tepescet . cujus honor semper crescet ^ ad 
quern pro tam parvo supplicio accedo semper victurus y nunquam amplius 
ah eo recessurus. Non dubito, quin ea legeos , quicumque sit) obser- 
vet in Actis Marcyris praevaientem amorem gloriae Christi , eique in 
sectione membrorum terribilissima affectum placendi y quamquam ct spes 
etiam cernitur , ut par est , futurae beatitudinis • 

^2. In Accis Sanctorum Martyrum Montani » Lucli) et aliorum 
refertur apud eumdem Ruinart pag. 205. insatiabiie Flaviani deside- 
ijum patiendi pro Christo , et votum heroicum^ ut martyrium proion- 
garecur, magis ut Christo placeret) quasi immemor praemiorum aerer- 
norum . Cam enim Flaviani Martyrium diiferretur , et ejus Mater de 
diiatiooe condoleret 3 hoc de ore filii audivit responsum ; Scis y Mater 

1 z me* 



f?0 

merito cbarbtima , ut semper tentaverim ) si confiteri eontigtsset , mar* 
tjrio meo ferfrui , et frequenter concatenatus videri . Si ergo €ontigit ^ 
quod opavi , gloriandum est potius ) quam doltndum . 

83. In Actis SS. Victoris , Alexandri ) Fcliciani ^ atque Longini 
ad an. igo. exeat luculentissiroa rcsponsio Victoris ad Praefectos ^ in 
qua siiam in Deum depromit ardentissimam charitatem ob ejus Omni- 
potentiam ) Sanctitatem , gloriam » amicitiam , et magnitudincoa tc 
Sic enim inter alia legimus .Osi interne vtderetis ^qualis iste sit ^ cut 
ftus est obedient mundus ! Qualis sit , qui est desidtrabilts totut ! lit 
quo nihil vituperabile ) in quo totum laudabile , cujus cbaritas omnes recipit^ 
€ujus judicium nulluf evadit • Quid ejus vita sanctius ? Quid doctrina 
rectius f Quid promissis utilius ? Qmd minis terribilius i Q^if ejus tutiui 
PatronatuT Quid laudabiliur amicitia} Quid jucundius gloria ? Quis Deo* 
rum huic similis , quis huic comparabilis ? . . Quocirca Vtri lllustrissimi . • . 
cbedite Sanctissimo , Pulchtrrimo , Justissimo\^lementissimo , Omnipctenti 1 
Creatori et amico vestro y cujus vos bumilitas ) si ei acquiescitis ) sublimabit | 
paupertas ditabit ) mors vivificabit : cujus vos nunc advocant saluberrim4 
monita , invitant pr^mia ) ut in (tterna ipsius gloria paulo fott susci- 
ft , et ejus semper valeatis amicitise gratulari . 

84. £x cognitione beneficioruaa Dei ad ejus Bonitatem cognoscen« 
dam ducebantur Martyres , eamque considerantes omni obsequio )*amo- 
rC) et sacrificio dignissimam , libenter in tormentis animam in Oeum 
refundebant) ut ex Actis Martyrum Epipodii ) et Alexandri constat id 
an. 138. Cum enim Epipodius lilato dolore ex pugnorum ictibus con- 
stantiam demonstraret > roixtis cruore dentibus haec verba profudit : 
Christum cum Patre , ac Spiritu Sancto Deum esse confieor , dignumque 
esty ut illi animam refundam^ qui mihi Creator est , et Redemptor . Mit* 
to alia multa ^ qus legi facile possunt in Actis Martyrum sinceris CL 
Ruinart. Nam tum in Actis iisdem , turn in Martyrum responsionibus fre- 
quenter occurrunt verba ilia, passos fuisse Martyres pro Cbristo^cau^ 
sa Christi , pro gloria Cbristi j ut Christo placerent , propter Christum^ 
vt patet ex generica ilia responsicne S. Justini ad Prsfectum ad an^ 
167. Maxime nosinvotis habemus propter Domnum nostrum Jesum Chri^^ 
stum cruciatus perpetii ac salvari : ubi duo ilia attinguntur rootiva, A& 
quibus Tertullianus • Primum j ac principale gloria placendi Christo ;r 
alterum gloria capiendi praedam , vel assequendi salutem sternam • Sper 
igitur, et Charitas fovebant se mutuo, et ex Charitate Martyres ccr— 
tius sperabant . 

85. Interdura etiam primatum Chariratis supra Spem Martyres ip— 
si verbis expriracbant , ut refert Berault lib. 17. Hist. Ecclcs. sub fi- 
nem dc Victoriano Carthaginis Gubematorc , qui sic eis » qui cum ^ 
ut rebaptizarctur , urgebant , opportune respondit ; In Ecclesia Catbo^ 
lica regeneratus ego sum ad vitam aternam : sed quamvis certus tton «— ' 
fcm de magnifica Ula recompensatione ( eo tibi objectuoi motivam Chari'^ 



iSi 

Catis Bolgcnianx ) quMm fost banc vitam mortaUm tftro ) non idco in^ 
gratus Cffc ulla ranonc velUm Creatori , qui dedit mibi intellect um y ut 
€Ognos€erem , quantum ejus debeo Infinitie Bonitati . Quam enarracionem 
desuospsisse videtur laudatus Auccor ex Victore Ucicensii quern pauIo 
ante cicaverat lib. 5. Persecut. Vandal. Minime contemnebat Viccoria- 
Dus motivam exceilens Spei nostrs > sed Camen ex gratitudinc ascendens 
ad Infinicaai Dei Bjnitatecn contemplandaoi , unde in eum beneficium 
regeneracionis promanarac, ex eo excellencissinio motivo accendebatut 
oiulco magis ad qua^vis tormentorum genera perpetienda. 

86. Placet fiiem imponere Martyrum Accis exemplo duarum Mar* 
tynim et Virginuna , qux aoibae cum tredecim essent annorum ^ ec idco 
DeducD idoneat potnis ^ maturae tamen fuere victoriis , sic eas ulcra mo« 
dum Sponsi Coelescis inflafhaiante Charitate > ut in illis cernas ^ quern 
amoreoi Sponss describit Bernardus serm. 8j. in Cant. Adeo emicat 
in Marcyrio afTectio ilia nobilissima placendi Sponso propter ipsum • 
Eae sum prarctarae Virgines Agnes 1 et Eulalia EmeritensiS) de quarum 
prima sic caoitur in Kcclesia : Ipsi sum desfontata , cut Angeli serviunt^ 
cujuf pulcbritudinem Sol , et Luna mlrantur . Jzm ab also amatore fne* 
venta sum . Ipfi soli servo fiiem ^ cut me tot a devotione devovi • Non 
sunt afTecciones istae desiderium pra^miorum aeternorum ) sed actus ex- 
celleatissimi , et tenerrimi , quibus se totam amato committebat ob e- 
jus pulcbritudinem ) et bonitarem > nihil habens antiquius , quam ut ei 
placeret ) et ei (idem servaret . Unde S. Ambrosius lib. i. de Virgi*^ 
nibus hunc in modum nobis proponit Agnecis amorem castissimum er* 
ga Sponsum ejus . Kon sic , inquit , ad tbalamum nupta properaret , ut 
md supplicii locum Uta successu , gradu festina Virgo processit , non in 
torto crine caput compta , sed Cbrtsto , non flosculis redimita , sed mori^ 
bus . • • . Quanto terrore egit Carnifex > ut timeretur^ quantis blandittis ^ 
mf suaderet , quantorum vota , ut sibi ad nuptias perventret ? At ilia : 
JEt bsec Sponsi injuria est expectare placituram .... Quid percussor mc» 
mMrii ? Ubi evidenter demonstratur desiderium placendi Sponso sic ar* 
€ienS) ut vel injuriam Sponsi reputaret , minimam nectere morulam in 
placendo. Non aliter ac viso Carnifice exultavit gaudio , quod (.1 cc» 
set Sponso ) ut ore Cbristiano canit Poeca limpidissimus juxta ^ ac Su* 
pientissimus Aurelius Prudentius in Sanctas Virginisi ct Martyrii 



Aymno • 



XJt vidit Agnes stare trucem virum 
Mucrone nudo ^ latior bac ait : 
Exulto ) talis quod potius venit 
Vesanus , atrox , turbidus armiger | 
Quam si veniret languidusy ac tenet ^ 
Mollisque Epbebus tinctus aromate^ 
Qui me pudoris funere perderet . 
Hie bi$ amator Jam , fateor , p^^^^ • 



iSz 

87. Nee mious ostendltur in Beatlssima Eulalia desiderium insa* 
riabile placendi Sponso 5 et gaudium purissinaum de Christi gloria , e- 
jusque tropheis • Sic enim nobis annunciat Ecclesia in ejus officio apud 
H\sp2Lnos : Quod Beata Virgo rcnucns ( Dijs nimirum incensum adolc- 
re ) fustibus caJitur y et ungults ab utroque latere d'tlaniatur . In quo tor* 
mento Virgo lato ore notas numerans in Jj^c verba prorupit : Scriberis ec^ 
ee mibi Dominc^ quam juvat bos apices legere ^ qui tua Cbriste trcpbea 
notant ! nomenque tuum eliciti sanguinis purpura loquitur • Quid dicam 
de lampadibus lateri admotis, quarum Jlammam in caput ^etfaciemvo- 
litantem Virgo aperto ere baurit ? Nonne omnia baec verba , et facta 
Virginis exprimunt , ac subjiciunt oculis amorem bcnevolentia? , et gau- 
dium de tropheis Christi , et de gloria Nominis ejus ? In idem fere 
lecidit J quod legitur in Antiphona ad BenMctus : Assum est jam cor-' 
pus meum i jube sale conspergi^ ne cetlesti Sponso insipidum prapares bo' 
locaustum . Qiis verba dare demonstrant aflectum ^ quo tcnebatur pla- 
cendi Sponso per sapidum sui sacrificium , non aliter ac ilium expri* 
mebat S. Ignatius cum diccbat : frumentum Dti sum 5 dentibus bestia* 
rum molar , ut pants mundus inveniar ; id est , panis albus , sapidus 3 
ct ad edcndum invitans. Id quod mire declarat placendi Cbristo in- 
satiabile desiderium • 

S8. Martyrum Actis addenda sunt etiam gesta Sanctorum , qui se 
?c frequenter exerctbant in ijs affectibus cliciendis > qui amorem Dei 
purissimum benevolentia: commendant • Vidimus S. Diadochum dicentem 
novisse se qucndam supra modum lugentem , quod Deum non amarety 
tit vellet ) de quo stacim addit San^tissimus I^raesul : tamen ita Deum 
amabat , ut ejus anima ejusmudi desiderio vebementi continenter tenere^ 
iur , iti ut Deus quidem gloria afficeretur in eo , ipse vero esset quasi 
nihil. Ita Pater ille antiquissimus testimonio suo comprobans ) amorem 
esse ardentissimiim erga Deum affectum ilium , ex quo prodit deside* 
rium vchemers gloriae Dei etiam in se ipso procurandac . Ut vei hinc 
cognoscat Bulgenius , quomodo animae sanctar ex vero amor/bencvo- 
lentiae desiderent ^ et Istentur de bonis ipsis coilatis ^ non pra^cise qua-* 
tenus bona sunt propria , sed quatenus m Dei gloriaro cedunt . 

Hg. S, Josephus Copcrtinus adeo erat inccnsus amore divine ad. 
Dei beneplacituxn unice intento , ut eum exprimeret per ilium actum 
vere singularem , quern tradunt Holland- in ejus vita cap. g.n 27. die 
18. Septtmbris : Domine j ego te amo ; etsi scirem ,. me a te ^ dum crea^ 
sti me i ad Infernum destinatum esse , cmnino vellem 5 omnes illis obse^ 
quij ^ et servitij actus exercere , qui unquam a pr^ciputs Sanctis , qui 
in Ccelo sunt . txerciti fuerunt • 

90. Eadem amoris puntas, et quae tion potest non esse actus be- 
nevolentiaj , emicat in 4tteris , quibus Rex Galliae S. Ludovicus Filiana 
suam Elisabetham Reginam Navarrae ad pietatera , et perfcctionem in- 
formabat. Dilecta Filia (Bjil^nd. ia Vit. 2. S. Ludovici cap. 3. n. 

3*- 



i8j 

30. die 25. August. ) te Jocee , ut antes Dominum Deum nostrum • • • • 
Hibil tarn rccte amari potest ^ neque tarn utiltter . Dominus est ) cut om* 
ms creatura potest dicere : Dominus meus es tu , nullo bonorum meorum 
iges • • • • Meritus est abunde , ut ipsum amemus ) nam prior nos ama* 
tfit . . . Desiderium concipe ^ quod nunquam a te abscedaty nimirum qua 
ratione magts Domino nostro placere possis • Hoc etiam cordi imprime ^ 
quod si certo scires^ nullum iibi futurum bonorum ; quafeceris ?r^mium\ 
nullum malorum potnam , ntbilominus cavere deberes , ne facias Deo dis^ 
flicentium ; ae animum adjicere ad faciendum pro viribus ^ qu4e ei sunt 
^rata , puro erga eum amore • 

91. Beacus Henricus Suso in Dialogo de amor. cap. 16. sic cum 

Deo colioqucbatur : Quamvis nunc egrediens ex bac misera vita , per 

annos quinquaginta detruderer in ignem Purgatorij , essem , Domine 5 con- 

tintus maxime ) modo bac omnis poena cederet in tuam gloriam , et bono* 

rem , nam tuis provolutus pedibus illud dicerem ; Benedictus ignis ille pur* 

gatorius , in quo tut laus in me perjfcitur . Ad summam in re nulla me 

ipsum volo ; quern volo 3 quern amo , quem quaro , tu ipse solus es , tu^ 

umque unum beneplacitum . Et ideo propter laudem > et gloriam Hominis 

tui contentus essem , etiam si caderem in sternum a te pracipitatus y in* 

ferni pcenis addtctus , et a jucundissima tua contemplatiene exclusus • Quia 

non ideo pr^etermitterem laudare te ^ dum propter gloriam Hominis tui in 

tormentis existerem • Nihil sane majus dici potest pro amore purissimo 

benevolentiac exprimendo • Nee est fatua , quae adhibetur conditio im- 

po'sibilis ) sed energica ) et omnino similis rationi loquendi ) qua usus 

est Paulus , et Moyses ^ ut quae amoris puritatem maxime demonstrat • 

Id ipse Beatus et cognoscit , et dare testatur subjungens . Sed in In* 

ferno qui confitebitur tibi ? Fac igitur mi Jesu de me , quod in tui ce* 

dat gloriam > bonorem ^ et laudem ) et ego te ad ultimum usque balitum 

ixaltabo • 

92. S. Catharina Senensis in suo de Divlna Providentia tract, cap. 
89. Deum sic loqucntem introducit : Quia ego vos amo , amari a vo* 
his debeo et sine ullo respectu , et quia vos amavi , quin a vobis ama^ 
tus essem ; et antequam essetis , amor etiam me movit ad creandum vos 
Ad ipnaginem , et rimilitudinem meam . Hoc mibi a vobis reddi non po* 
test ; dcbetir ergo id reddere creaturis j qua sunt rationis compotes * eas 
jimanJo quin amemini ab Hits ) sine ullo scilicet respectu propria utilita* 
tis spiritualis , aut temporalis , sed solum amando ad gloriam j et laudem 
Kominis met 5 quia ego amo , et sic adimplebitis praceptum Legis . Si- 
mili modo repra^sentat nobis cap. 7^. Deum rationem reddentem , 
propter quam amantes animae patientes sunt in tribulationibus perferen* 
dis . Quia nimirum sic amant me propter me , quia sum Bonitas Sum* 
ma , digna qua ametur ; et se amant propter me , scilicet ad Gloriam , 
at laudem Hominis met ; et ideo sunt patientes , fortes in sustinendo , et 
ferseverantet • Duo baec loca manifeste declarant 1 quod sibi motivum 

prx* 



i84 

prarfigerct inclita Virgo Senensis In actibus illis ardentissirois , quibui 

Deum amabac , ec Fioximum , scilicet Bonitatcm Sufumam > et dignis- 
sirr.am omni amore^ obsequio, ec laude. 

92 Concors est Catfaarinae Senensi altera Celebris S. Catbarina 
Genuensis » quae , ut const^tt in Vita ex Process. Canoniz. cap. 4. n. 
j8. Bolland. die 13. Septcmb. sic ad Dcwm alloquebatur : Fieri m fG« 
test , Dulcis amor mi ) ut ahsqut consalutione ) et spe boni tarn in Cce- 
lo ; quam in terra ^ amor ^ et cbsequium tthi imfendendum nen sit f Un- 
de satagebat quam maxime , ut vits Auccor observat , dulcedintm de« 
vitare » et delectationen) > quaecumque tandem ilia esset , unictm Dei 
quaerens honorem , et gioriam • Insederat alte aniino Beata? Cathari- 
Dae ) quod ipsa de Deo scribit part. g. Dialog, cap. 12. Of cruris sc^ 
lummodo frcpter utilitatem bominis : et vis > ut ipse tantum profter Ho* 
norem tuum oferetur ^ ncn ob commodum proprium . 

94* <^id dicam de praxi ) quam in actibus amoris purissimi no- 
bis exhibet Magistra Spiritus S. Theresia de Jesu . Plena sunt ejus O- 
pera verissimis acttbus benevolentiae , quibus Deum prosequebatur ) no- 
bis eos proponens tum per modum amoris tum per modum desiderij 
ile Divinis Perfectionibus . Profccto Bcnedictus XIV. Tit. de Charir. 
de CarK)n^. Sanct. lib. g. cap. 25. part. 3. n. 27. inde demonstrat) 
quod Beata Theresia Deum super omnia propter ipsum solum amarit ^ 
quod Clorise ejusdem desiderio arserit j eamque augeri sun me ^ summisqu9 
labor ibus cur aver it . . .in mirabili doctrina Uhrorum % qucs censer iptos 
reltquit. Ipsa Beatissima Mater Casr. inter Mans. 4. cap. i. dccet: 
animas meditaticni insistentes occupari cporttre in actibus gaudijde Lent* 
tate Divina , et quod Deus sit tpse , qui est , sicut etiam in actibus de* 
siderij honoris , et gloria Dei , fexplicat dcindc ) quid tandem sit Dei 
anror ) illud adjurgens : Kescimus fcrsan. quid sit amare . Sec tantn 
miror ^ quia nm consist it in majcre dulcedine ^ sed in niajore detetntm^ 
tione ) tt desiderio placendi Deo in omnibus , et prccurandi quoad ejus fe» 
ri fossit , omnem offensam vitare ^ et tandem pcstulandi^ ut ccnservttur f 
et crescat honor ^ et Gloria Filij sui j et augmtntum Ecclesise Caihctiae • 

1,5. S. Maria Ma^dalena de Pazzis solebat exprjnere sues actus 
amof » iniernos mu\t\s , mirisque modis . En tibi quatuor ex Vita sc 
cunda cap. i}. n. 147. apud Bolland. die 25. Maji i. Caudere ^ et 
complacere sibi in Divinis Attributis , id est , Potentia , Saftentia , Bo- 
nitate , et Amore injinito ; quo Deus seipsum , et on.nes Creatutas amat . !• 
Velle Deo omne bonum 5 gioriam , et honorem , quern in se ipso habet p 
et in seternum habebit • 3. Gaudere , quod Deus adeo magnus , et infi* 
nitus sit , ut compnhendi nequeat a Creaturis. 4. Jnclinare voluntateim 
ad amandam creaturam solum -^ quia tam amat Deus. 

^. Sancta Rosa Limana eodtm Dei spiritu plena ita cum Chri— 
sro Itqijchatur . ut sciaus ex ejus Vita cap. J7. n. 225. bcll^rd. ad 
diem 16. Aug. Domine mi Jesu Cbriste ) Deus ^ tt Jicm§ | vere ConO^ 

t9r, 



I 



i8$ 

ft Kedemptor noacr ^ qu$i unquam te ^ffsnderim , vtre mente dis^ 
for ; quia es ^ qui ts ) tt quid it amo super omnia . Atquc hxc est 
lula diciends Contricionis perfectae in omnibus Dicionibus Hispa> 
:um in Huropa j tuai in Amends ab omnibus usitata ut cap. 4, 
Mcur . Neque ab hac formula in re saltern discrepare formulas ubi* 
^errarum in Ecdesia receptas, exploratissimum habeo. Loqueba« 
item frequenter extatica Virgo Je dcbito Cbaritatis ^ it affabili Bo* 
*e Dei dignantit amari ^ di Pulcbritudine MajMatis tarn digna 4« 
! 3 ut habetur ibidem . • 

97* Tandem facillimum esset nobis longum Sanctorum texere Ca« 

gum , qui omnes in actibus se Charicatis exercebant ob id URum 

ivum, quia Deus est infinite bonus > quia infinite dignus amore no* 

, quia infinite pulcher) quia infinite pexfectuS) quia est ipse qui 

et quia eo ipso omnis illi debetur amorj honor jCt gloria insc* 

sseculorum . Amen. Intende jam animum , Bolgeni charissinre y in 

tissimam veritatem ^ rdinque jam peregrinam opinationem , quae 

ius forsan post natos homines mentem subivit, amortm nempe be^ 

)lentite erga Deum esst cbimsericum j et Jictitium • Sive enim consi- 

rs Patres abunde laudatos, sive Acta inspicias Sanctorum Marty- 

, sive gesta SaOctorum , et praxim mente percurras ) fieri non 

;e credo , ut manifests veritati contentiose rcpugnes • Quod si ta« 

I aliqijo angeris importuno scrupulo propter ea^ quae ex Patribus in 

ertatione congeris; en nunc quid valeant illa^ et quo sensu intel- 

ida sint) in tui gratiam demonstro« 

$. V4L 

Quid sit sentiendum de testimoniis Sanctorum Vatrum | qud 
a Bolgenio congeruntur in Dissertaticne f 

Nimis indigeste pro se adfert CI. Auctor Sanctorum Patrum te« 
stinionia > nee omnia ) quae in Disssertatione exaravit , pro 
laudasset amore concupiscentiae ) si veram , germanatnque notioneitl 
lis benevolentiae tenuisset. Adco scilicet est mihi verum Theolo^ 
im mentem non fuisse ilium assecutum • Profecto quae laudat Pa* 
1 testimonia ) ad tria capita revocantur . Alia quippe eo tendunt) 
inor ortus ex gratitudine ad concupiscentiam , ut ipsi videtur j per- 
U ; alia naturam amoris collocare videntur in desiderio praemiorum 
norum ; alia denique amotem Dei exprimunt nominibus sitis, de- 
lii ) cupiditatis videndi Deum > eoque fruendi • Primi generis testi- 
ia Auctori sunt plane contratia , ut ostendimus • Nee est ^ cur ex 
capite subsidium petat a S. Clemente Papa , Polycarpo j Cypria- 
et Basilio • Alterius generis testimonia sunt certe inoppbrtuna , 
d rem novam«^tabiliendam repetita longissime > ct parum pertinen* 

a a tia. 



iS6 

tiu • Teitii (andcm generis testimonla nonnullam ad specicm difficult 
tatem continent , sed qux tola in eo sica est , quod Auctor naturam 
amoris intiroam haud perspiciens non satis discernit ; quaenam sit illius 
ratio vere mociva , et qua^nam sit ratio pure cerminativa . Ommissa 
itaque classe testiaooniorum primi ordinis , de secunda classe dicenduoi 
est nobis in hoc paragrapho ) tractaturis de tertia paragrapho sequentL 
99* Certum est, S. Cyprianum mulris in litteris Christ! Confes- 
sores ad Martyrium exhortari spe proposita foelicicatis aeternse y eosque 
roborare desiderio praemiorum atterncrum ad ineundum ceitamen, ex 
quo , relicto irundo , Coelestem Patriam ingressuri essent • Nee nega- 
iDUs Moysem, Maximum) Nicostratum> aliosquc Confessores ad Cy- 
prianum scribere: Qmd enim gloriosius.auidve f^Ucius ulli bominum poicrit 
ex divina dignatione conting^rc , quam relicto mundo Cetlum petiise , quam 
desertis bominibus inter Angelos stare ? • . . quam Coeleste Regnum sine 
ulla cunctatione tencre ? • • • quam per ipsam mortem immortalitatem con^ 
sequi } ec. Nee tandem in controversiam vocamus quaecumque ab Au* 
ctore aiTeruntur de Sanctis Montano> et Lucio ) caeterisque Marty* 
ribus Africanis x quos inxntabant pr^cmia promiisa . Horum quidqoam 
negare quis poterit? Imo quisnam h Christianis pueris doctrina chri> 
stiana recenter imbutus illud ignoret ) aeternum praemium motivum es* 
se magnum ad perpessiones quascumque patienter saltem perferendas^ 
Sed vero quorsum ista ) ut ex iis deduci legitime possit ) desiderium 
praemiorum a^ternorum esse verum actum Charitatis Theologicae } Quia 
nimirum j inquit Bolgenius ) majcrem cbaritatem nemo babet , quam ut 
animam suam ponat quis pro amicis suit • £t Sancti Martyres ex promis* 
so praemio ad banc sublimem Charitatem excitabantur , et accendeban- 
tur . Bene habet. Si ergo Sancti Martyres , ad Martyrium excitaban* 
tur ) et accendebantur ex viva in Christum Fide , ex obedientia ad le- 
gem ^ ex dono Fortitudinis , ex gratitudine erga Deum, ex vera Re* 
ligione ec. Fides » Obedientia, Fortitudo , Gratitudo et Religio non 
distinguentur a Charitate • Atqui virtutes ha<;ce , vel earum saTtefn ali^ 
quas in Martyrio subeundo intervenire frequenter extra dubium est.. 
Non enim Martyr occumbit nisi credens , nisi actum excellentissimutn 
cxercens fortitudinis , nisi sui ipsius sacrificium ofTerens • 

too. Crede mibi^ Bolgeni, nisi mctiva virtutum plane teneas, 
eaque discernas inter se , virtutes etiam confundas , necesse est • Quae 
congeris ex Actis Martyrum , probant quidem Sanctos Martyres cxer- ' 
cuisse frequenter actus Spei Theological, quae ad praemia aspirat aetei- 
na, et ex hoc ipso objecto specificatur • Probant eos spe firmissimai 
et praesentissima , atquc fcrmata per charitatem in perpessione tormen- 
torum roborari • Sed Spes Theologica non est Charitas , quae ilia qui- 
dem major est « ut habemus ex Paulo ( ex quo ad Fidem pertinet ista 
distinctio ) ) quae illaro reddit perfectiorem , et firmiorem , ut habemut 
tt Ambrosio^ ec Tboma. Probant tandem i Spem Theologicam in ar« 

duif 



i87 
dais soperandis adhibendam esse ^ ut quae timorem ezpelllt pnesentium, 
et imbecilhtacem corroborat ex delectatione praemiorum > qus major 
CSC tunc ) et fortior ^ cum jam quasi manutcnentur > uc jam alias ia* 
siQuavimus ex S. Tboma. Porro banc magnicudinem delectaeionis ex 
accu speraodi provenientis ^ ec animum reficiencis , et corroborantis ex 
certitudine praemiorum tradit ipse Angelicas Ooct. i. 2. q. 32. art. 
3. ad }• DiceniuMy inquit) quod amor ^ et concufifcentia delectattoncm 
€mant • Omne enim amatum fit dtUctahiU amanti ) eoquod am$r tst qu^e* 
Jam unto ) vel connaturalitl^s amantis ad amatum • Similiter etiam om* 
me cottcupitum eft delectahile concupircenti ) cum cencupiscentia sit pr4eci* 
fue appetitus delectationir • Sed iamen Spet , in quantum importat quam^- 
dam certitudinem realis pr^esentim boni delectantis y quam non importat 
nee amor 9 nee concupiscentia , ma^ii ponitur causa delectationit , quam 
ilia , et similiter magis quam memoria , qme est de eo ^ quod jam tran* 
sit . Et bacc est ratio ) cur Martyres in confessione fidei » et in per« 
pessione tormentorum in Ccelum intent! toties in verba eruperint y quae 
rivam eorum Spem foelicitatis apternap , immortalis Regni y et coronae 
sempiternae tortoribus indicabant. Quia nimirum Spe gaudentesy for- 
tes ) atque robusti afflictionem ferebant y et doiorem superabant • Un- 
de scribebat Chrysostomus horn, ult, in Epist. ad Philip. Fer/o affiic* 
tionem et doiorem spe futurorum nutritus . August, in PsaL 88. in Proa?« 
mio : nemo in hoc saculo robuttus est y nisi in spe promissionis Dei . Et 
Ambros. in PsaL i. quoniam summum virtuti incentivum proposuit Df- 
«/ future beatitudinis delectationem . 

101 • Haec ultima Ambrosii verba, quamvis eumdem habeantsen« 
SUB , atque altera Chrysostomi y et Augustini ,in suam tamen opinio^ 
oem trahere conatur Auctor , et ex illis ipsis Ambrosium a se stare 
pronuntiat . Verum bic ejus conatus inutilis est 5 ac perridiculus > sive 
vis verborum expendatur y sive res ipsa consideretur • Primum enim 
verbum illud incentiwum non est apud Latinos id ipsum , quod est apud 
Tbeologos ratio motiva , sen objectum formate . Ham incentivum idem 
est ac incitamentum , illecebra , quin et verba hacc tria videntur esse 
synonima ; at nee incitamentum ) neque illecebra rationem movendi 
pri nariam semper significant , sed saepe causam > ut ajunt , impellen* 
tern ) dispositivam , et interdum non removentem . Impunita spes y ait 
Tullius pro Gael maxima est illecebra feccandi . Itaque cum Parentes 
et Magistri donorum incitamentis, et promissorum illecebris filios, et 
discipulos promovent ad bene agendum , ratiq motiva recte facti non 
tst illecebra , incentivum, vel incitamentum. Similem exceptionem 
]Nititur verbum summum y quod idem significat apud TuUium ac perfo'- 
itum , singulare , amplissimum , et non est semper comparativum , ut 
ajant , sed partitivum , et excellentiam significans , ut cum dicitur Vir 
utmmo ingenio , summa prudentia. Sed Grammaticos relinquamus , ex 
^^ibu$ parum certe moment! in causam suam extraharc potest Bolge« 

a a 2 aitts; 



iS8 

nius; vcniamus ad rem Jpwm . Negari non potest Spei ThcologiCar 
objcctum , quod amamus , desideramas 9 et expeccamus ) esse summucD 
vircutis incencivutn • Nam sterns beatitudinis deleccatio > ad quam 
per Spem tendimas , non potest non excitare animuni ad ea peragen- 
da ) sine quibus ad terminum ilium perveniri non potest • De obiec«^ 
to igicur Spei Theologies loquitur Ambrosius , dum scribit, Deum no- 
bis proposuisse delectationem futurae beatitudinis tanquam summum 
virtuti incentivum • Nee ante te > 6 Bolgeni ^ unum aliquem fuisse 
crediderim , qui non in eo germano ; et verissimo sensu Ambrosium 
intellexerit . 

102. Ex dictis ) credo ) constare satis ^quam imbecille sit arga* 
nentum j quod desumitur ex Sanctis Martyribus ad persuadendum de* 
skierium sterns beatitudinis esse actum Charitatis Theologies ) prs- 
sertim primarium ; sed facere non possum , qum hie notem 3 occasio* 
ne data ) Auctoris incohanentiam , si ejus doctrina cum ea , quam trar 
dk alias ) conferatur. Proponit ille io part. a. cap. 5.pag. 243. haoc 

Augustini doctrinam • Qui autem propter beatitudlnem semfiternam , ff 
ferpetuam requiem , qua p$st banc vitam Sanctis futura promittitwr y 
wit fieri Cbristianm , ut non eat in ignem seternum cum Dialolo ) sed 
in^ Regnum sternum intret cum Cbristo ^ vere ipse Cbristianus est ) cam 
tus in omnt tentatione , ne prosperis rebus cerrumpatur , et ne firanga^ 
tur aiversis ^ et in abuniantia bonorum terrenorum modestus , et temper 
tans , et in tribulationibus firtis , et pattens . Quid igitur Bolgenius su- 
per hsc Augustini verba ? En illius commentarium pag. 245. Tn ejus 
generis Cbristiams invenio clarissime attritionem a me superius descriptam. 
Ham motitpumi quod inducit bic Cbristianos ad recipiendum baptismumy 
non est unicum , et simplex , sed cempositum ex iuobus natura diversis^ 
Aliud ameris y nempe propter beatitudinem . . . . Aliud vero timoris servi^ 
lis y Ut scilicet non eat in ignem sternum cum Diabolo • Unde conclu* 
dit n. 249. Christianorum hufus classis dispositionem esse adhuc im^ 
pcrfectara . fai qno ergo consistit dispositio perfecta , puritas cordis ^ 
ct intentionum ? Audi ilium : Consistit in eo , quod motiva propria ti- 
maris tervilis sepmreniur ak amore. Quia charitas perfecta foras mittit 
tkaorem . 

103. Hie est Bblgenii commentartus » in quo quidein ostendit sap 
lis , nee Augustini sensum assequi j nee admittere velle distinccionem 
obviaia Charitatis robusts a Charitate tenera^ et incipiente , qus ta- 
men vera est Charitas , et gradum jam attingit > Charitatis simpliciter 
talif • Sed vera id in prssenti non euro, illud unice ex Auctore(ut 
pateat pmnibus incohsfentia))qusro , an Sancti Martyres Montanust 
et Lucius habuerinc m subeundo Martyrio perfectam Charitatem , nee 
ne ? Aflkmabit sane Bolgenius , tum quia ex eorum verbis probat saum 
amorem eoncupiscentis , tunr quia majorem cbaritatem nemo babett 
fuam Sit atmiuM luam fonat quit pro atmcU suis . Atqui laudati Mat* 

tyres 



18^ 

tyres movcbantur etiam u motivo tlaiotis ue consut vd ex ipsis ver« 

bis a Bolgenio laudacis . St not invUant pramia proms/a ^ si ferret in- 

justis pmna prttdicta , si cum Cbristo esse ^ et regnare cupimus , qutt aS 

Christum , et ad Regmum ducant , ilia faciamus • £n quomodo uc in?t* 

tabant Saoaos pnsmia promissa) ita eosdem terrebat iojustis poena 

prrdicca. Quorum primum aodvum est apud Bolgeoiuin propriuoi 

amoris > et alterum est apud omnes raotivucn timoris ) non minus quaoi 

'notivum illud iilius classis Chrisciaoorum , de quibus AugustinuSj «# 

Mf im ignem tttermum cum Diabola . Charitas igittir Sanctorum Marty- 

mm et fuit perfecta , et esse non potuit perfecta . Ergo quod adstruit 

Auctor in prima Oissertationis parte) id ipsum destruit in altera let 

in ea negat > quod affirmat in ilia . Clarius objicitur mentis oculis in« 

cohaerentia, si discursus transferatur ad ea , quse nobis repranentat in 

Littera Ecclesiac Smirnensis. Ham eorum ( Martyrum ) scribit ^ strenui- 

tatem , ac tolerantiam , et erga Deum cbarttatem quit non admiretur } . .. 

Ob oculos quippe babebant ilium ignem ejfugere , qui teternus est , num^ 

quamque extinguetur , ac oculis cordis respiciebant ad ilia bona j qu^it /#• 

lerantibus reservantur . Quid ) quaeso ) dischminis interest inter timo« 

rem j ne eat in ignem sternum cum Diabolo ) et inter timorcm ignis 

aterm ^ et inextinguibilis f 

%. VIII. 

Qmd Patres intendant ) dum significant ad Cbaritatem pertinere 

desiderium > sitim ) famem , cupiditatem visionis ^ vel 

fruitionis divimt f 

104. /^us ex hoc capite desumuntur testimonia Patrum , videntur 
V^mihi maxime permovisse Bolgenium ad suum iilud systema 
cxcogitandum ) erigendum , atque firmandum de uno amo- 
re concupiscentise erga Deum • Sed vero res tanti non erat s ut se m 
locum committeret aperte prxcipitem • Nam si se non poterat expe- 
dite a sententiis Patrum^ quin ibi agnosceret actus Charitatis Theolo- 
* ^^^\ prudentis certe fuisset admittere actus concupiscentiac mercedis 
cternx elicitos ab habitu charitatis , sic tamen ut actus primarius ejus 
virtutis nobilissimx sit semper amor benevolentiae erga Deum , er quo 
volumus , ut ajebat Bonaventura ^Deum esse summum Bonum , Deum 
esse ipsum, qui est, Deum in se , et a se habere bonitatem infinitara. 
PoRo qui banc cum S. Doctore viam ineunt , atque muniunt , testi- 
mooia Patrum in Dissertatione congesta adbo non respuent , ut poti- 
QS in rem suam ex parte certe converrant . Cur igitur , Cl. Bol^eni % 
non es Bonaventuram sequutus , siquidem concidsus angustiis exitum in^ 
venire non poteras f Namque via y quam S. Doaor osteodit , pro^ 
babilis est I atque ab aliquiUis trita. Noa sic sobis iocedercs sub tu« 



ee maligna > atque fucaca cuoi prohabilissimo errand! perkulo • 

io^« Sed cum sentcntiae Patrum sint) uc arbitror , faciles ad in* 
telligendum | quin ullus admittatur amor concupiscentis elicitus a cba- 
rhate , non est % cur sentencia communis Theologorum deseratur . In* 
linuatum esc supra vel in Prodromo velitari ternarium numerum ac« 
tuum ad potentiam boni prosecutivam pertinere , amorem scilicet , de^ 
iiJerwm > et gaudium . Cumque habitus supernaturalis concedatur po* 
temi« voluntatis ) uc earn eleveC) atque confortec ad actus supema» 
turales eliciendos 5 CoCidem eciam accus habitui superoaturali respondent 
circa idem objeccum diversimode tamen proposicum • Hinc charitatis 
est elicere circa Deum non modo amorem supematuralem ) sed etiam 
desidaium) et gaudium. PaCres igitur dum loquuntur de affetUkm^ 
slH^ et <upditatev\dcx\A\ Deum , aut fruendi Deo , exprimunt des« 
derium benevolentiae , quod esc proprium charicacis , uc explicabo . Si« 
milicer in aliis locis declaranc idem desiderium nominibus sitis ser?icn« 
di Deo propcer ipsum , ec hoc eodem in sensu exponit S. Basilius ^ 
tim illam , qua Deum desiderabac Regius Psaltes ) sicut cervus dtsidf 
rat fontes aquarum. Nam rogatus S. Doctor ( in Reg. brcv. Reg. 157* 
apud a Ponce p. 6. Med. in Introduce ) a Fracribus , quo affeccu in- 
jerviendum essec Deo , ec in quo tandem ille consisccrct f respondic ; 
Anim4t affectio bona eft desiderium flacendi Deo vebemenr y insatiabile j 
stabile , €t constant ^ quod sane eomparatur ex diltgenti , et assidua con^ 
Semplatione Magnitudinit Dei ^ et ex grata , ac jrequenti recordatione be* 
neficiorum Dei y ex quibus resultat in anima ejus ) quod scriptum est 1 
adimpletio : Diliges Deum ex toto corde tuo , cum omni firtitudine iua y 
et ex tota anima tua ) ut faciebat Propbeta ille y qui dixit : sicut cer^ 
vus desiderat ad fontes aquarum ^ it a desiderat atiima mea ad te Deus: 
et Apostolus y qui dicebat y quis nos separabit a cbaritate Cbristi ? TVi • 
bulatio y an angustia ? an persecutio , an gladius ? Igitur desiderium 
vefaemens ) ec insaciabile placendi Deo propter ipsum esc sicis ilia in* 
satiabilis Cervi ) de quo David in allegato loco ; esc item impletio 
praecepti diligendi Deum ; eC esC affectio ^ quae concipicur ex assidua 
meditacione Ma|nitudinis Dei . Sic explicac S. Basilius , in sensu vid^ 
licet moral!) sicim illam Prophecae; quam camen explicari apte pos» 
se in sensu anagogico de siti videndi Deum) non negoi sed pocius 
confirmo ex aliis Ecclesiae Patribus. 

iq6. Prxcer sitim serviendi Deo eic cc aliud genus desideriorum 
ad Charitatem pertinens y de quo Patres loquuntur in cescimonijs ab 
Auctore laudatis . Namque desideria ibi expressa non cam cendunc ad 
Deo serviendum 3 quam ad Deum videndum | eoque fruendum • Sed 
vero h«c facillime explicantur a Theologis sic y uc ad benevolenciaoi 
referantur. Imo vix quidquam esC) quod exprimac magis ardoren sir 
moris benevolenciae ad Deum , quam desiderium visionis ) ec fruicionis 
divinae . Id , quod ex amoiis ejusdcm natura > indole ^ et inclinacione 

dc- 



191 

descend! c , ut jam alias significavimus • Hie tamen res tractanda esc fu* 
sius , ut mens Patrum omnibus innotescat clarissime. S. Thomas i. a» 
q. 28. art. i. post duo ilia unionum genera > qus in amore cognoscit | 
alteram ^ quae arooris est causal et ad amorem supponitur s et alte« 
ram ) quae amor esc ipse , sic loquitur de tercia ) quam desiderac a* 
maoS) ec ad quam amor aspirac. Qufdam vero unto est egtctus awi$* 
riff et bite est unto realis , quam amans qu^rit de re amata ; et b^e 
qmJem unto est secundum convenientiam amoris • Ut enim Pbilosopbus di^ 
Cff 2. Volit* Aristopbanes dixit j quod amantes desiderarent ex Mmbobus 
fieri unnm : Sed quid ex boc accideret ) aut ambos , aut alterum corrum^ 
fi ) quserunt unionem ^ qu^e convents y et decet , ut scilicet simul conver* 
stmtur ) et simul colloquantur j et in alijs bujusmodi conjungantur • Ex 
hac D. Thomae , ec l^hilosophorum doctrina ) quae nulli noca non est 
experimenco proprio ) illud necessario consequicur , ex amore prcser« 
rim intenso I cCvehemenci oriri desiderium unionis maximc s ec quoad 
fieri potest , realis incer amicos • 

107. Quod cum ica concingere necesse sic in amicitia honesta na* 
turali duorum ^ qui ad convenientem , et decentem aspirant conjunctio* 
Dem in convictu , collocutione ) et consensione voluntaium , et judi* 
ciorum , potiore id ratione evenire opus est in amicitia honestissima 1 
ct supernaturali hominis cum Deo • Hinc Charitas Christiana ex suo 
proprio rootivo divine Bonitatis aspirat ) sitit ) anhelat ad Dei visio« 
nem ^ et fruitionem ; nam haec est unio maxima ) decens , et convc* 
nienS) quae Deum inter, et hominem esse potest) haec est unio rea- 
lis, v.?l quasi realis, quae arctissime nectit creaturam , ec Deum sine 
ullo separationis periculo • Quare anima Deum in hac vita amans in* 
tense ilium enixe quaerit , ejus visionem ardenter exoptat , et ad frui- 
tionem toto cordis impetu anhelat , non ob sui commodum , et foeli* 
citatem , sed ob illud idem motivum , propter quod amat , ob dsvi* 
BMm scilicet Bonitatem , ut ei se tradat omnino , perpetuo , indissolu* 
biliter , ut ejus sit semper , et ut in aeternum Deus regnet in ea • 
Quod vero desiderium hoc sit amoris efTectus, inde plane constat , quod 
anima non ideo praecise Deum amat , quia desiderat videre Deum ; sed 
contra quia Deum amat, idcirco desiderat videre , quem amat. Sitis 
ergo apparendi ante Deum , de qua Propheta Regius , et desiderium 
fruendi Deo , de quo Patres , sunt effeccus certissimi amoris intensi , 
et ab eodem habitu Charitatis eliciuntur , a quo elicitur amor , cum 
idem respiciant motivum formale , quod ab amore respicitur • 

108. Placet id ipsum amplius declarare : anima desiderans ex Cha- 
litate videre Deum , ejusque sitiens conspectum , non desiderat videre 
Demn propter visionem, in ea nempe sistendo, sed eam ordinat ad 
amorem propter ipsum Deum , vult nempe visionem Dei ut objectum 
inateriale , vel ut medium ad amorem indissolubilem , perpetuum , et 
000 ifltenuptum cum Deo propter ipsum • Uode Hugo Victorinus cap. 



7* de coelest. Hierarch. inquit : rectum oriinem art intMlgtre y ut a* 
mes . £c Anselmus lib. 2. Cur Dtus homo cap. 11. scribit : esse per^ 
vcrsum crJiuem amare , ut intelUiaf : sic nimirum ut in ipsa iDteile- 
ctione siscatur . Nam ut supra diximus ex SS. Gregorio > et Thoma 1 
amor ia concemplacione movet ad intelligenilum , non uc in intellect io» 
ne mens sistat , sed potius ut voluntas ex clariori intellectione accen- 
datur ) et igncscat . In eumdem sensum loquitur Bernardus lib. de a* 
more Dei cap.i. Ex dcno^ inquit , tu^ irat'i^ contcmflans omnes an* 
gulos conscUmti^ me^e ^ vel ttrminos ^ unice^ et singular iter desidero vi" 
dere te ^ ut omnes Jin es ternt me^e videant salutare Dei sui ^ ut amem^- 
€um videro ^ quern amare , hoc est bene vivere . ... Ex eo y quod vel le* 
vitpr sensi j vel vtdi , magis accenso desiderio , vix patienter expecfo , 
ut 4 me auferas manum tangentem ^ vel infundas gratiam illuminantem ) 
ut tandem aliquanio secundum respontum veritatis tuse mortuus mibi , et 
vivens tibi , revelata facie ^ ipsam tuam facie m incipiam videre ^ et af 
fici tibi a visione faciei tua . Et fades y fades y quam beat a fades , qu^ 
affici tibi meretur videndo te ? Hxc Bernardus consencicns ooinino An« 
seltno ) et Victorino ^ ex quibus habemas ^ animam Deum amanteni 
velie clariorem Dei intellectionem , velle Dei visicnem ^ ut ilium ma- 
gis amet propter ipsum,ut illi magis afliciatur. Quod ipsum ncs do* 
cet £cclesia in Transfigurationis officio canens : 

Splendor Paterme Gloria , 

Incomprebensa Cbaritas , 

Kobis amoris copiam 

Largire per pr^sentiam • 
Ubi vides ) Visionem Beacificam j et Dei praesentiam desiderari debc- 
re ex Charitate ad amoris copiam habendam in ilia sterna vita 1 ia 
qua , ut ait Bernardus cap. 4. libri supra laudati : sola erit perfecta s 
et sterna fruitio , et tamo faelicior , quanto jam remotis omnibus ) qua 
hoc retardare 5 vel impedire videntur , amoris ejus indissolubilis seterui* 
tas ) irrefragabilis perfectio , incorruptibilis crit beatitudo . 

109. Cum igitur visio Dei ad amorem propter Deum ex Chari- 
tate ordinetur y facillimum est intelligere ^ quomodo appeticiones , et 
desideria > quae ad visionem , et amorem aspirant in testimoni/s alle- 
patis ex Patribus ^ ad Cbaritatem pertineant , cum respiciant idem ob- 
fectum motivum ) atque amor ipse. Ut enim amat anima Deum pro* 
pter Bonitateni infinitam ; ita desiderat unionem illam realcm ) vel 
quasi realem per visionem , et amorem beatificum cum Deo propter 
ipsum . Ec id est illud idem , quod ajebat Nazianzenus : Imo sublimius 
etiam assurgimus , quifpe qui Summo Bono conjungi propter if sum Sum* 
mum Bonum exoptantes ^ non autem propter bonores in altero dvo recon* 
ditos . Id item est ) quod inquiebat Augustinus : Cbaritatem voco am* 
mi motum ad fruendum Deo propter ipsum : idest 1 ad inhaerendum Deo 
per amorem mdissoiubikm propter ipeum . Nam frui apud Auguscinum 

est 



M Mmdte inbtenn nJUuS propter if sum . Sed ut tollantur cquifocatio- 
oes ) quae in hanc doccrinam irrepere possunt ) illud est habendum prae 
oculis ) DeuiB » et ejus fruicionem non esse duos fines ex S. Thoma ) 
€C oeceris Tbeologis i sed esse unuro finem integrum ; unde fruitio non 
lAppctitur ex D. Thoma propter alium finem ) licet propter Deum ap- 
feutur ) sed appctitur propter aiiiid objectum motivum a fruitione di- 
ftinctum , quia causa motiva acnir Cbaricatis est sola divina Bonitas. 
• Bx hujus doctrinat Tbeologicae contemptu > vel oblivion e descendunt 
cquivocationes varic in cL Auctoris Dissettacionem , quia nimirum se- 
parare non vult subtiliter > et accurate finem quo a fine qui ) et cau« 
tarn vere motivam a quiete ipsa ) fruitione ) et delectatione in bono 
ipso movente. Audiat S. Thomam ea clarissime discernentem ^etdo- 
centem simul ) quomodo quies , fruitio , et delectatio appetantur pro« 
pter bonum movens ad quietem ) et delectationem • EjusJcm ratiouis 
9st y inquit S. Doctor i. !• q« !• art. 6. ad i. quod appetufur bonum y 
€t quod appetatur delectatio ^ qua nihil est aliud ) quam quietatio appe* 
titus in bono : sicut tx eadem virtute est ; quod grave feratur deorsum > 
at quod ibi quiescat . Unde sicut bonum propter se ipsum appetitur , ita 
€t delectatio propter se ^ et non propter aliud appetitur y si ly propter i/i« 
sat causam finalem ; si vero dicat causam formalem y vel potius causam 
motivam , sic delectatio est appetibilis propter aliud y id est y propter bo^ 
nam , quod est delectationts objectum y et per eonsequens est principium 
ejus y et dat ei fermam . Ex hoc enim delectatio babet y quod appetatur , 
quia est quies in bono desiderato. 

tio/£x dictis conscare satis videtur ) amorem Dei propter seip* 
sum esse radicem , causam > et originem desiderij ) cupiditatis , et ap- 
peticionis videndi Deum ) habendi ilium , et eo fruendi ) sic tamen ut 
id ipsum ) quod movet ad amandum , moveac ad illud desiderium , et 
appetitionem unionis maximae , cujus est capax amor amicitis inter 
duos. Unde rectissime Augustinus in Psalm. 104. Deus est^ inquit) 
jiue fine quarendus y quia sine fine amandus ; non dicit sine fine amau* 
Jus y quia sine fine qu^rendus ; ut «que congruenter dicere posset , si 
mmare y et quterere essent verba synonima , ut contendit Bolgenius ; sed 
c contTario quserendus sine fine , quia sine fine amandus y ut oscendat 
mmorem esse causam inquisitionis . Nam quia amo Deum ) desidero vi» 
dere Deum^ et ad eumdem pervenire) nee nisi incongruenter dicere* 
fur, quia desidero videre Deum, amo Deum. Id quod vel in amcre 
naturali, prssertim honesto , videre quisque potest, si suos in actus 
leflectere velit. 

III. Atqui hie est sensus germanus , verus ) et naturalis eorum 
tcstirooniorum , quae in hanc rem congerit Bolgenius ex Patribus . Hie 
est sensus ( anagogicus nimirum , ut dicebam , nam litteralem alium 
esse, nemo est qui ignoret) rerborura Prophetae Regij: quemadmo^ 
dum dtsiderat cervus ad fontes aquarum etc. Hie item est litteralis sen- 

b b sus 



T94 

sus verboruro Pauli dcriderium habentis dissolvij et esse earn Christe • 
Ncc est in bac inteiligentia obscuritatis umbra , scd omnia sunt pla- 
na , obvia , et perspicua nacuram amoris , quae vix ulli ex hac parte 
esse potest ignota , consideranti . Quis enim ra clone prsditus non da* 
re percipiat id ipsum Summum Bonum ^ quod movet ad amorem soi 
vehementem , et intensum , movere etiam immediate ad desideritin 
ma>oris unionis cum eodem Summo Bono ^ si ad illud amans non per* 
venerit ? Nam si desiderium illud non sequatur amorem ^ et quidem 
ex eodem motivo ) plane consequitur i amerem non esse intensum i 
nee ardentem , sed debilem , imperfectum , remissum . 

ir2. Sedquamvis Sancti Pacres disercis verbis nobis traderent (quod 
sane non tradunt , nee eos tradere Bolgenius probat ) ) ebjectum motim 
mm sitis , et desiderij videndi Deum et fruendi Deo esse visionem , 
vel fruitioDcm ) non ideo quidquam Theologos moverct expressio . Est 
enim constans apud eos, perpetuaque doctrina , Charicatem primario, 
ct per se cacteras ad operandum movere virtutes , eique frequentissimc 
attribui illarum actus ^ut quae dat formam omnibus, et imperium exer* 
cet circa illas. Quare dum Charitas ex proprio bi tivo divinae Bonita- 
tis, vel amicitis cum Deo confirmandaev imperat actum , quo quis spe- 
nt xternam sui fcelicitatem , hie actus Spei suum habens proprium , 
ct peculiare motivum Charitati tribuitur movent! , et imperanti • Qui 
modus loquendi communis est apud S. Patres • S. Thomas i. 2. q. ij. 
art. I. tradit doctrinam generalem , q^ae rei applicata nostrse materiam 
mirifice illustrat : Est autem considerandum , ait eo loci in corp^ art. f» 
Mctibus anima , ^od actus , qui est essentialitcr unius potent U , vel btt* 
hitus , recipit formam , et speciem a superior! potentia , vtl habitu , /^ 
Cundum q^uod ordinatur inferius a supenori . Si enim altquis actum fat* 
Htudinis exerceat propter Dei amorem , actus quidem ille materi^liter est 
fortitudinis ^fbrmaliter vero Charitatis . Similiter Bonaventura lib. i. Prof.. 
cap. 2. inquit • Sicut Deus est unum simplex ^ et perfectissimum Bcnumy 
in quo est omne bonum perficte , et cut nullum bonum deest ^ ita Cbar'p^ 
tas est una virtus in se omnem habens virtutem . Kx quo principio iliv 
tribuit actus aliarum virtutum , ita pergens : Charitas ergo cum proxi^ 
mum respicii , ditectio proximi dicitur ; Cum ejus mi serine compatitur , mi^ 
sericordia vocatur ; cum ejus bono congaudet , congratulath ; cum tequOf 
nimiter adversa toterat , patientia : et eodem modo discurrit de actibus 
humilitat!s , castitatis , prudential , temperantiae , fidei , ct spei i quof 
omnes Charitati tribuit ut radici , et causae omnium • Sic etiam Am* 
brosius in Epist. i. ad Corinth, cap. 8. ob>ervat , quod licet Chari- 
tas litterario vocabulo appelletur una , multis tamen contistit; sine pa* 
tientia enim non potest ( consistere ) nee sine humilitate , nee sine cor* 
dis simplidtate . In eodem sensu loquunrur frequentis^i(re caeteri Patres 
Charitati tribuentes aliarum virtutum actus. Qiiin et Apostolus i. ad 
Choiiot. 13. tradit cxpcessc doctrinaia istam ad Charitateai referent 

actus 



actus aKarum virtutum : Cbarhat , inquit , paticHf est , bcnlgna est . non 
4^it ferffram . . . Omnia suffert > omnia credit , omnia sperat ^ omnia /«• 
ssincf • 

iQ. Ex quibus manifeste constat) quod licet Pauli desideriuro > ut 
cuoi Christo cssec > licet sitis David apparendi ante Dcum , et inba- 
bitandi in Domo Domini , ec licet appetitiones ) et desideria a Patri- 
im$ eicpressa respicerent ut objectum immediate motivum aeternam foe* 
Jicitatem , congruentissime tribuerentur Charitati movent! , et imperan* 
ti ex proprio motivo Divinac Bonitatis actus illos ardentes ^ et inten« 
SOS Tidendi Deum i eoque fruendi . Cum enim multo quiden perfectius 
speretur ) cum amatur , quia Je amicis ) ut inquit S. Thomas yjnaxime 
spramut; animx Sanctissimae , quae jam semel gustarunt suavitatem 
Domini ) se exercent frequentissime in hujusmodi desiderijs vtdendi 
Deumi et se se intime conjungendi cum Summo Bono per unionem 
ffiaximam intelltctus , et voluntatis • Sed non semper Charitas ex pro* 
prio motivo divinae Bonitatis efiicit^ ut efiicere potest sinedgbioi de* 
sideria ilia majoris conjunctionis cum Deo , ut demonstravimus ; nam 
interdum ilia imperat movendo Spem ) quae ex motivo proprio rter- 
A9e faelicitatis desiderat visionem Dei , et fruitionem ejusdem • At sem« 
per est verum , desideria ejus generis pertinere ad Charitatem aut eli« 
cientem , aut imperancem j et quidem potiori ratione j quam Religio* 
ni tribuitur actns Fidei ) Spei , aut Charitatis ex Augurstino dicente ) 
coti Deum Fide y Spe ) et Charitate • Ratio hujas insinuata jam est ^ 
quia scilicet Charitas est radix , et forma virturum ^ perfectior omni- 
bos 9 et per se ^ et primario imperans , movens , atque determinans 
earum actus . 

K4. Quae dicta sunt nobis de amicitia supematurali , in qua fre- 
quenter intervenire solent desideria ex motivo formali ejusdem amici* 
tiae , licet ad specicm pertinere videantur ad amorem concupiscentiae , 
contingere saepe videmus in amicitia honesta naturali unius ad alterum | 
et in amicitia politica boni , et honesti Civis erga Communitatem . 
Exempli causa • Amicum habeO) qui varijs fortijnae casibus ad eas est re- 
dactus anjgustias , ut dura egestate prematur • Ego sane de amici in« 
fortunio ex sincera condolens amickia vellcm ilium in pristinum statum 
tevocare ; sed non est penes me sic amicum de meis elevare ) nisi mu« 
MS obtineam , seu provinciam , quam jam ante amici casuin 9 mcdijs 
adhibitis ordinarijs , obtinere conabar ; nunc vero amicum erigendi causa 1 
duneris exardet desiderium, unde et conamina replico , preces exien- 
dj ) BuUi parco exquisitae diligentiae , arripiendo media non eligenda 
Cette 9 msi amicum summa premi paupertate considerarem . Quarro igi« 
tur ) an hoc meum desiderium muneris obtinendi ad propriam meam 
foelicitatem pertineat , an ad amicitiam > item an sit amor concupiscent 
tiae^ an ex amore oriatur verif^mae bcnevolentiae? Clara profecto res* 
ponsio est • Deiiderium exprf ssum in idem bonum intcndit > et idem 

b b a bo* 



tg6 

bonum pfocurat ; sed snte atnici casiitn erat plane desiderium ad con* 
cupisccnciam percinens , post amici vero casum ab amore nascitur a- 
nvxltix , cujus objcctum motlvum plane respicit ^ undo esc desiderium ) 
per quod amico bonum desiderat • 

115. En alcerum exemplum in amicitia politica, ex qoo idem 
dcnionstratur • Gives erat Mexici amantissimus Patriae > suoramque 
concivium , qui honcste negotiando ad maxiniacn fortunam pervene* 
rat. Casu auteon accidit, ut Civitate ingenti concussa terraecnotu » 
publica ^dificia corruerint> cum pecuniosus Civis naves suas roiserae 
i 1 Europam mercibus onustas pretiosissimis , ec ex Europa in Ameri-^ 
Gim delaturas genera multa . Uc primum damnum observavit Negotia- 
tor ^ destinaC iUico damnis publicis reparandis quidquid lucri ex mer« 
c.bjs cicro I ultroque delatis adquirere posset 1 oegotiationem per lie* 
CcraS) amicoS) aliaque media exquisita procurando > urgendo , ec secu- 
r ssimam reddendo • Prima navium transmissio , et negotiationis insti* 
t .tio ex amore proprio ditescendi orta est, ex eoque accrescendi de- 
t^derium est profectum , ssd post infelicem Civitatls eventum iam ex 
imcitia politica, et ex amore benevolenciae erga concives lucri ca- 
p en ji desiderium oriebatur • Sic igitur homo ex supernaturaii Spe > et 
ex amore ordinatissimo concupiscentiae desiderat foelicitatem propriam, 
sed considerans Dei visionem medium esse certissimum ad amicitiam indis- 
solubilem > non interruptam y ec sternam cum Deo propter ipsum , vult 
jam Dei visionem, et foelicitate.n propriam propter Deum ipsum > 
ut ei soli semper vivat , et uc ei tradatur in sternum , ut cum 
semper amec propter se, et semper confitcatur Deo , quoniam bonus 
est • Hjc esse videtur illud y quod desiderabat Rex David , dum Ps^ 
X4I« dicebat : Educ tk custoiia animam m^am ad confitendum n$mini 
tuQi me expectant justi ^ d^ntc rctribuas mibi . Quod S. Augustinus in^ 
telligic de corruptione corporis . Q^jem versum recitans S. Franciscui 
( DeO) uc credo, inhians in aeternum coaf^teri ) animam efflaviti ut 
in ejus vita testatur S. Bonaventura, 

|idr« Jam vero prius quam ad indagandam in particular! mentem 
aliquorum Patrum accedo, fuvat ad Scholas usum proponere syllggis^ 
mum ex doctrina ab Auctore Cradita , illuoique excipere is comno* 
dum iectoris ex iis ipsis , qua? firmata sunt nobis . En argumentacio 
B ^Igeniana . Sancti Patres nobis repraesentant charitatem expressionibui 
sUir y et deaderii videndi Deum, eoque frucndi/ sitis bjcc , atque de». 
sidcrium est amor concupiscentiae : ergo charitas actualis tst verus a- 
mor concupiscenciac . En nostra responsio . Sancti Patres nobis reprac* 
sentant charitatem per sitim , et desiderium videndi Deum , eoque 
Cruendi propcer ipsum tanquam rationem motivam desiderii 1 vel sitisi 
concedimus ; propter visionem , aut fruitionem tanquam rationem mo*^ 
vendi , negamus • Nam si sermo sic de Charitate eliciente' desiderinm 
Visip , fruicjo 1 possessia > ct consecqcio est objeccum materiale , et 

pu* 



f\xtt terntinativani eiuimodi dcsidcrii ^ et cbarltas unice respicit unio- 
neno illam propter Deum , quocum ardenter amans perfecte uniri desi- 
derae . Dixi de Cbaritate eliciente , nana si sic sermo de Charitate im- 
perante , ad earn eciam spectac desiderium vbionis > et fruitionis /r»* 
fUr se ipsam . Ex quo unice conficicur > actum concupisccntiae aeter* 
ns beaticudinis a Cdaricate imperari . Id quod nedurn verum est ) sei 
cciam frequencissime accidie > cum videndi Deum desiderium est ar- 
denS) et insatiabile • Profecco omnem fere doctrinam^ qux a nobis 
tradita est in pracsenti (. pro intelligentia vera , germanaq^e SS. Pa- 
tram ) qui proferuntuc ab Auctore ^ complexus est scitissime verus 
Jile rheoIoguS) et in exponendis Patribus solertissimus V. Cardinalis 
Robertus Bellarminus ita scribenS) sapienter ut ^olet ) lib. %, de Jus- 
tif. cap. 9. Cupimus viJcre Deum , atque ea Visione felkes effici y ut 
tanto ardentiuf , et securiur Deum JUigamur .... Vix contittgere solet | 
ut aliquif ardenter appetdt videre Deum , niH quia ardenter amat ipsum 
Deum amore amicitise , ita ut cupiat eum videre y quia diligit eum , non 
quia diligit se . Qaam ille movetur parum catena Patrum Bolgeniana y 
qui potissimam secatis suae partem in eorum accurata medi^atione con- 
sumpsit ! 

$. I X. 

IQuftnam sit S. Bernardi mens in Tract atu de diligendo De$f 
Vbi et de Juliano Pomerio* 

117. /^uamvis ex iis ) quae in genere exposita sunt nobis de mente 
V^ Sanctorum , vix quidquam ex eorum loquendi ratione adfer« 
ri congruenter possit > quod explanatum non sic , juvac tamen de aH- 
quorum mente tractare privatim > turn ut magis splendeac amor bene* 
volenciae Tbeologorum ; tum ut Bolgenii conatus Bernardum y Thomam^ 
Hugonem , et Bonaventuram appeliancis non retundamus modo y sed 
irritos eciam , et imbeiles ostendamus . Ec primo quidem agendum est 
de Bernardo , cu>us compendium ex tractatu de Diligendo Deo nobis 
lepraesentat Auctor suum ex illo firmans systema de amore coneupi- 
icentiac . Ego sane legi non semel tractatum Bernardi , et mecum ip- 
se reputans, et expendens singulas S. Doctoris sencentias^ quid .in iis 
iovenerit homo prudens pro opinione sua cordatis hominibus persuaden- 
da ) plane non video. Ad rem veniamos. Propositio > ^uae in hoc ad 
Haymericum Tractatu proponitur a Bernardo , et operis partitio adea 
csi clarai et explicate sapienter ) ut in lectoris gratiam placeat mihi 
pocius Bernardi exordium transaibere 9 quam ejus epitomem confrce*- 
10. Vitltis ergo y inquit S. Pater) a me audire ^ quare ^ et quomodo di-' 
ligendus sit Deus> Et ego. Causa dtUgendi Deum y Deus tst. Modus y 
Mm modo diligCTi. Est m bo€ tatis \ Fortasst^ utique ^ sed Sapienti . C^e- 



t^9 

ttrum si wflptentihus Jebitor rum , uhl sat fft dictum japhntt ) etimm 
illis gerendus mos est . Itaqne proptir tardiores idem profusius , qmwm 
profundius repetere non gravabor . Ob dupltcem ergo causam Deum du' 
xenm propter se ipsum diligendum: sive quia nibtl justius ^ sivc quiM 
nibd diligi fructuosius potest . Dupltcem siquidem parit sensum , cum qum^ 
ritur de Deo , cur diligendus sit ? Dubitari namque potest , quid fotis* 
simum dubitetur ; utrum nam quo suo merito Deus , aut certe quo nos- 
tro sit commoio diligendus ? Sane ad utrumqut Hem responderim ; von 
plane aliam mibi dignam occurrere causam diUgendi ipsum prater ipsum. 
ii8. Nerninera ego fore crediderira i qui hoc in exordio non vi- 
deat apsrtissims aoior^m benevolentiac . Qaid cnim sibi volant Tcrba 
ilia : causa dUigendi Deum est Deus ? Quid item ilia : Deum dixerim 
propter se ipsum diligendum} Quid illa tandem : hom plane aliam mibi 
dignum occurrere causam dtligendi ipsum prater ipsum ? An non coUo- 
cant in Deo solo totam racionem mocivam amoris f nihilque > quod 
^in eo non sit, exprimunt motivum non dignum arooris Dei? Possunt 
quidem esse aliae causae ^ quae nos disponant ad amorem , et qu« nos 
ducant in cognitionem divinx Bonitatis y sed nulla esse potest ) qtt« 
ad amorem immediate nos raoveat praeter Deum ipsum , ut mille mo* 
dis d:;monstravimus ) et potissimum ex D. Thoma , quocum mire cob* 
lentic Bcrnardus • 

119. Duas ergo causas proponit Mellifluus Doctor , ex quibus di- 
ligi deb;:t Deu; propter se ipsum . Merit urn Dei ) et premium nostruoi; 
quod exigit justitia ex parte Dei nos pnmum amantis , et quod exigic 
fx parte nostra fructus , ct commodum . Hsc ultima causa ex Bernar- 
do est pure dispositiva , cum Charitas apud ipsum premium quidem 
mereatur , illud tamen non requirat • At illa prima meritum Dei res- 
piciens intrinsccum est vera causa amoris immediate motifa ^ cum sit 
ip'^e Deus infinite dignus , ut a nobis ametur . In ea tamen tractanda 
inserit Bernardus sermonem longum de beneficiis turn naturalibus, 
turn potissimum supernaturalibus , ex quibus ad Dei amorem , et Bo- 
nitatem divinam cognoscendam , et propter se ipsam amandam suble- 
vamur . Hinc mulca coliigit etiam in hac parte prima 9 ut nos dispo* 
nat ad Deum amatidum propter ipsum , et ex quibus lectori roanifes* 
te persuadet , justitiam ipsam cxigere , Deum ab Angelis , ChristianiS) 
et Paganis dcbere propter se ipsum diligi . Haec est Bernardi gennana 
mens , ut eum legenti con^tabit liquido magis , quam esse diem , dun 
omnia a Sole collucent . Vidit illam Illustrissimus Bossuetus , qui pro- 
fitetur ingenue , Bernardum in co tractatu coromcndare amorem be- 
nevolcntia? , quamvis et amorem quemdiim secundarium , et implici* 
tum coDcupisccntiae latere contendat. Vidit \Um amorem benevolen- 
tiae CI. Rubeii Bofiiicti Sectator , et laudator egrcglui | qui in Con- 
troy, de Charit. cap. .46. commentans Bernardi tractatum ita scribit : 
Trim^va bftc ratio ( (itf;jg;endi Deum merito suo ) scHicet convemeuHa 



^99 

,^ecti amari a J amantem reperitur in amort benevokHtU y et amicitU , 

'^ko Deum in se bonum diligtmus tanquam fincm ul{tmum ^ in quo bonum 
ukm divinum volumus heo , tanquam Jini cui ac insufer bona qu^" 
gumque CKteriora ; qutc in ejus bonorcm y et gloriam , et laudem refe* 
runtur . 

1 20. Unus Bolgenius amorem ibi benevolentix non vidit , sed 
Qt est hominis quatvis arripientis in opiniorem ante conceptam , unum 
iUe amorem concupiscentix videre sibi visus esc in ombibus fere ver- 
bis • Acque hsc esc causa » cur compendium Cractatus excraxeric • At 
quo fructu f Quo operx precio f Qua in rem suam utilitate ? Plane 
nulla . Videamus , quas ex prima parce cractacus raciones adducac : Hon 
Mlikd , inquic CK AucCor , agit S. Doctor ^ quam exponere rationes di^ 
ligendi Deum , it inter eas ilia est prima , amor nempe Dei tantus , a€ 
talis ) ut Filium Unigenitum nobis dedertt ) mofttque tradiderit pro Re^ 
demptione nostra . AddiC y,rationem istam valere etiam pro Angelis ; nam 
qui bominibus subvenit in tali necessitate ^ servavit Angeles a tali ne* 
€essitate . Concludic ) Paganos amare quoque Deum debere y a quo bona 
€orporis y et anim^e accipiunt . Unde satis per legem naturalem ex percept 
its bonis anim^e ^ et corporis movtri possunt , quatenus Deum propter 
Deum et ipsi dtligere debeant. Hic esC nucleus rationum , qiae ex pri« 
ma traccacus parce excrahuncur ab AucCore contra amorem benevolen- 
tly . Dixi prius , nulla in rem suam utilitate similes rationes produci^ 
nunc vero majus aliquid dico , eas ipsas amorem benevolentix invicte 
probare. Qui enim Deum amat, quia amatur a Deo » Deum.amat 
propter ipsum 9 cum Dei erga nos amor sit ipsa Dei Bonitas ) uc all* 
as diximus . H:nc racio isca meriti , ut Deus ametur , qua parce di* 
dc amorem Dei erga nos , non est cau^a dispositiva ad amorem , sed 
Vtrc motiva , cum sic mericum incrinsecum in Deo residens ; aCque 
adeo Deus; esc autcm causa disposiciva, prouc imporcac beneiicia in 
nos abundancissime collaca ) quae ex amore illo promananc , ec ex qui- 
bus ejus magnicudirem incelligimus .Cum aucem ad ampHcudinem amo* 
ris canci) ec divins Bonicacis alcicudinem cognoscendam ex dacis mu* 
neribus pervenimus ; non fam propcer beneficia ^ sed propter amorem^ 
ct bcnitacem amamus ^ Deo reddentes amorem talem , sponcaneum ^ 
€C gracuicum , qualem et ipse Deus erga nos ipsos habuic . 

121. Hic est census clarissimus S. Bcrnardi toties a nobis exprcs- 
sos turn in Serm. 8} in Cant. , turn in Sefm. de Passion. , tum in 
lib. de Dign. divin. amor. Quod idem declarat. ^ acque corfirmac hoc 
ipso in loco eo pocissimum intentus ^ ut amor nosrer omnino respon- 
deat , qnrad fieri potr^c , ?mori Dei . Quid retribuam , irquic , pro 
omnibus iis ? Ilium ratio urget % et justitia naturalis totum se tradere 
Hit , a quo se totum babet , ex se toto debere dtligere . . , Quid ergo re* 
tribuam Domino pro omnibus • qu^e retribuit mibi f In primo opere ( crea* 
imis) me tnibi dedity m secundo {reparatioms}^ se . Et ubi st dedU^^ 



200 

me mibi Jeiit . Daius ergo tt rtJAtus me fro me Jebeo ^ ef hh iche^^ 
Quid retribuam fro se f Ham etsi millics refendere fossem , quid sum 
ego ad Deum f Jam vcro qois non videat ) banc retributioncm , com* 
missionem ) tradicicnero , ec redditionem crcacurs ad Deum esse vens* 
simum amorem bencvolentis gratuitum , ec spontarcum > per quem 
creatura exbiberc conatur tliquam recompensaticnem pro amore illo 
verissimo benevolentix , quo Deus illam creavit ^ redemic ) sanctifica- 
vit ? Quis autem mcnte confingat , retributioncm ejusmodi esse amo* 
rem concupiscentix ^ per quem creatura suam qusrat foelicitatem aeter*- 
nam ) visionem ) et fruitiontm Dei ? 

122. Profecto ex hoc amore concupisccntiae non quae Dei sunt) 
sed nostra qi^aerimus; at interta a Bernardo recompensatio ) qua? Dei 
sunt ) quxrit ) non quae sunt nostra • Sic enim amorem amori repen* 
dimus i eiquc nos reddimus totos , qui se totum tradit nobis . Quod 
fi omnia transcriberem , quae in banc rem hie aflfert, et alias S. Doc- 
tor ad anuDrem nostrum €xcit<.*ndum » et gratuitum , et spontaneum , 
talem videlicet 3 qualem a Deo sucipimus ^ ita ut ex virtuce hujus a* 
moris nihil intendamus nostrum 9 sed qus solius sunt Dei , longa es- 
set ultra modum re^^ponsio nostra • Unum tamen hie velim Bolgenium 
adverterc > quod non ilium observasse ex Disseitacione colligo • Quod 
nam illud? Duo Bernardum exprimere longe distincra, cum de Faga* 
nis scribit : rx ferceftif bonis ccrforis ) antmaque moveri fossunt qu(h 
tenus Deum frofter if sum et if si dtligere dtbeant . Priroum est mcveri 
a bonis y quae verba causam indicant dispositivam , ex qua Pagani ex- 
citari debent ad Dei bonitatem cognoscendam , eamque propter ipsam 
amandam . Alterum est diligere debeant frofter if sum , in quibus et a« 
mor bencvolcntiae continetur , et ejus objectum niotivum . 

12;. Atque hate quidem de prima parte Tractatus S. Bernardi) 
veniamus ad alteram , quae tantum abest , Auctori ut faveat) immo 
etiam hie ipse aliud agit fere nihil 3 quam explicare mentem S. Doc- 
toris in locis , quae sibi videntur esse contraria . Ncn enim , scribit 
Bernardus , sine fnemio diltgitur Deus , etsi absque framii intuitt^ diH* 
gendus sit. l^acua namque vera cbaritas esse non fotest ^ nee tamett mer» 
cenaria est • Quid ad ista non sane obscura Bolgeniut noster ? lUud 
nimirum . Loquitur bic aferte Bernardus de mercede 5 et de frdtmio , qu%i 
Deus non est . Ham si nomine mercedis ^ aut framii Deus ifse'intelli* 
gatur , id est if sum , quod quaritur ferCbaritatem y unde addit S. Doctor 
se if sum exflicans : verus amor se if so contentus est: babet framium^ 
sed id , qucd amatur . Quanto magis Deum amans anima aliud f rater 
Deum sui amcris framium ncn requirit > Aut si aliud requirit^ illud 
fro ctrto , non Deum amat . Pulchre 5 telle , optime . Bernardi men- 
tem certo tcnes, Clar. Dcnriine;nec quidquam verius diccre ipse po- 
luissem , magisque scnsui ccnfoime Sancti Parentis . Propter haec , ct 
alia ^ quae in tua observe Disscrcationc 3 in amorem ipsum benevo- 

len. 



201 

icntiae tc ducic ingenii bonitas ; ^ed vero te retrabic statim > qux alte 
iDsedit aDimo ) opinio ante concepca . Id quod in prassenti concinge* 
le video in expositione Bernardi > ubi cuis in verbis amorem benevo* 
kncix roanu ipsa contrecto. Nam qui amore Deicontencussdum De- 
um quxric propter ipsum > in eodem ipso sistic , quin ad se regredia- 
tur ) truicionem , sen possessionem scilicet exoptans . Hie est profeao 
auior benevolentix Theologoruni) apud quos amor concupiscentix mo<> 
vetur eciam partialiter a possessione ipsa ) sea fruitione • £t ob banc 
causam regreditur ad amantem , nee perfecte sistit in aroato. Sed vi* 
dendum erac tibi > quod sic explicans Bernardum cum ceteris Tbeolo- 
gis ensem in te ipsum inconsulto abdis capuio tenus • Nam charitas , 
te fatente ) nihil quaeret proprium amantis , non qusret fruitionem ( il 
Ipdimento , quo toties uteris verbo ) non quxret adeptionem boni | 
Don quxret visionem Dei 5 non quxret foelicitatem formalem > quie- 
tem ) gaudium , delectationem in Deo • Hsc enim omnia actus sunt 
vitales a Deo distincti . Quid igitur agendum de Patribus , qui in sen« 
su obvio ) claro , naturali , et qui primum se objicit menti ) ut dice- 
bas , nos docent ad amorem ilia movere ) quae per te non quxruntur 
a cbaritate } Ulos profecto deseris , Bernardum si tenes « 

124. Videj te velle omnia conciliate pugnantia ) cum addis « 
Qua ratione Deus est pr^emium , et merces bominis ? Dando nempe se 
ipsum dare videndum , et sterna feltcitate fruendum . Cbaritas igitur 
Deum quarens ut objectum fxltcitatis ) et beatitudinis bominis , Deum 
amat propter se ipsum ^ non qunerit mercedem prater Deum , nee est mer* 
cenaria . Verum hic terminorum ambiguitate convolveriS) et claram 
Dei visionem, ejusque fruitionem cum Deo ipso confundis. Deus est) 
inquis , prsmium , ec merces , dando seipsum homini videndum : ergo 
Deus , coUigam et ego , in se ipso non est vcre praemium formale 5 
non est vere merces formilis^ ut poscea videbimus ex S. Thoma ^ sed 
Iplum est praemium , et merces Deus videndt4s , Deus fruendus • Qji 
Igitur quxrit Deum propter se solum , non quaerit Deum ut videndum^ 
ft fruendum , sicut a contrario qui Deum quaerit ut videndum , et fruen* 
ium % non qaserit Deum propter solum Deum. Distingue, precor, 
tria lila notissima Tbeologis , et aequivocationem vitabis , unaque vi- 
debis, B^raardum a te explicari minime posse • Aliud est visio , vel 
frttitio ) aliud Deus , aliud complexum utriusque • Hinc datur beatita* 
4o formalis, beatitudo objectiva , et beatitudo complexa^ quod idem 
intellii^e de praenio , mercede ^ foelicitate , et siquae sunt nomina ejus* 
dem potestatis • B^^atitudo formalis , quae etiam essentialis vocatur a 
S, Thoma , nominat ex eodem S. Doctore i. 2. q. g. adeptionem uU 
timi finis et q. 5. adeptionem perfecti boni , unde quantum ad essentiam 
est aliquid creatum , nempe actus vitalis creaturae • Est enim , ut re- 
petit S. Doctor €onsecuti$ finis ultimi ^ et consistit essentialiter in con- 
juncsume^iomiuis ad bonum increatum . Beatitudo object! va est ip^e De* 

c c us I 



20Z , 

US) unde Beaticudo quantum ad causam , vel objectum ex codcm S. 
Doctore esc aliquid increatum . Tandem Beatitudo complexa esc Deuf 
visus , et obtentus . 

125. His posicis facile dctegitur sEquivocatio tua^et quid sibi tc* 
lit Bcfrnardus, ante oculos ponitur. Namque ipse a pr«mJo obfcctivo 
transis ad praemium formale , ct complexum , dicens , Dcum esse prae- 
mium hominis diligentis , quia se dat dare videndum^ unde amans quae- 
ric ilium ut dare vtdendum . Concra Bernardus asseric ) Deum uniim 
propcer se ipsum a Charitate quxri > non autem ut fracise videndum y 
tanquam rationem motivam etiam parcialem , sic enim mercedem quae- 
reret ^ premium requireret , ct jam diligerec intuitu praemij . Quia ca* 
men Charicas per aliquem sui actum consecutionem Dei qucrit prop- 
eer Deum > idcirco consuiro addic S. Doctor eodem in loco : nam quid* 
quid propter aliud amare videarif . id plane amas . quo amoris finis per* 
tendit ^ non per quod tendit . Est igitur certum ^ et ab omni alienum 
conrentione > charicatem prxmium non requirere ) sed unice Deum 
quaerere propter sc ipsum : nam quod Deus sit ipse , qui est ^ quod 
sit infinite bonus , sanctus ) perfectus ^ a se ipso beacus ) et quod sit 
afTectus bonis extrinsecis ) in quibus est amor ) obsequium , ec laus ^ 
per quae glorificatur , hoc , ut ajebat supra Chrysostomus , esc aman* 
ti magna mercer , Kegnum Ccelorum y voluptas , divitia ^gloria 5 honor ^ 
lumen y ac beatitudo . De ilia igitur gaudent Sancti videntes jam da- 
re , Deum esse talcm , qualis est de facto , per gaudium longe ma* 
jus 3 et perfectius , quam sit gaudium de propria beacicudine • 

116. Alter est Bernardi locus, inquo explicando mirum quantum 
laborat Bolgenius ; Est , qui confitetur , inquit S. Doctor , quoniam pO' 
tens est > et est 5 qui confitetur , quoniam sibi bonus , et est j qui c$nfi' 
tetur ) quoniam simpliciter bonus est . Quem quidem locum nos integrum 
retulimus cap. 2. §. 2. ubi ec advertimus , solum araorem proprium fi* 
lij defferre Patri ^ et ei confiteri y quoniam tonus ^ quoniam bonus in se^ 
quoniam bonus simpliciter . Quid ad hsec systemati suo accoromodanda 
Auctor adducit ? Illud nempe quod sane mireris • Sanctus Doctor per 
ilia verba ) quia bonus in se , non quia bonus nobis , solum excludit ab 
amore cupiditatem tum bonorum temporaliuro 5 tum bonorum seterno- 
rum a Dei possessione distinctorum . Nugari id quidem roihi esse vi- 
detur , velle id in re tam clara persuadere lectcri , qui oculos habeat 
ad legendum Bernardum • Primum enim S. Doctor excludic ab amore 
quidquid ad aliud cendic, ec ex alio movecur , quod Deus non sic bo* 
rus in se , bonus simplicicer , bonus secundum se, uC hoc ipso in lo- 
co non j^mel repecit . Atqui gaudium de Deo ( il godimenco di Dio 
faccia a faccia) non esC Deus bonus . bonus in se^ bonus simplicicer . Ergo 
amor Bernardi non movctur ex gaud^o in Deo , vel de Deo • Hoc igitur 
gaudium excludic a racione motivi Charitatis . Deinde amor ex Berna^ 
do id praemij noD intendiC) quod ipse meretur; atqui meretur pocissi* 

mvm 



ititim esdentiale premium : hoc ergo nbn intendit, net ex eo roove- 
tur. Quid cnim aliud significant verba ilia? Fcrus amor pnemium noH 
tequirit , sed meretur ? Quid item ilia ? Now enim sine pritmio diltgitur 
DeuT ) etsi absque intuitu prtemii diligendus sit . Dicere autem bic lo« 
qui Bernardum vel de prxmio temporali ^ vel de prxroio accidtntali 
ab sterna beatitudine distincto , est manifeste abludere a veritate 9 cum 
seroQonem faciat S. Doctor de praemio , quo Cbaritas vacua esse non 
potest i de prasmio , quod amanti debetur ^ quod per sever ami redditur • 
Postremo Bernardus excludit ab amoris motivo) quod sit amantis ^rop* 
Hum , quodque suum sit , et quod non sit solius Dei : praemium autem 
esseriiiale proprium est ainantis > est res sua 3 et non est solius Dei • 
Nam prsmium est ejus 9 qui meretur prsmium , et in cujus concedi* 
tur commodum • Qui ergo premium qusrit, ex virtuteillius actus non 
quae DeV sunt , qusrit , sed qua: sunt sua • 

127. Proponit* tandem Bolgenius quatuor amoris gradus , de qui* 
bus in hoc tractatu Bernardus, et omissis duobus primis , ut qui ad 
Charitatem non pertinent , c duobus ultimis non nihil in rem suan 
Chcere conatur . Amare Deum^ inquit) propter dulcedinem y et volupta* 
tern , qu^ ab ipso recipitur , est tertius amoris gradms juxta Bernardum , 
Kam bomo qu^rens a Deo foelicitatem juam ttmporalem incipit paulatim 
earn cognoscere , et degustart , et sentire in to consolaticnem , et tunc in* 
cipit amare ilium propter ptrfectiones , tt attributa . Haec Bolgenius de 
tcrtio amoris gradu ; de quarto autem , in quo ait Mellifluus Doctor ^ 
quod homo in illo constiiutus eo tandem pervenit , ut se scilicet diligat 
tantum propter Deum , lilud infert : Ergo non est contra naturam amo- 
ris J quod homo ^iii^at se \ ergo amor perfecttssimus Cbaritatis est dile* 
4tic tjusdem creature , atque ideo amor concupiscenti^ • 

iii. Ver.m baec adeo mihi debilia visa sunt, cum Bernardum le- 
gebam , ut vel ea taflgcre vix non superfluum existimanai , Diccndum 
tamen quidquam propter eos , qui Bcrn:irdiim ad manum nonhabcant. 
Et ad primum , quod attmec , falsum est pror<ius , S. Doctorem asse- 
fcre , tertium esse amoris gradum : Deum amare propter dulcedinem 5 et * 
voluptatem . Id enim illi imponit Auctor pro gcnio suo intcndens in 
foluptarem., et dulcedinem tanquam m luutvum amoris. Haec sunt 
vciba Bcrnardi : at vera cum ipsum ( Deum ) cteperit occasione propria 
necessitatis colere , et frequentare cigttando , legendo , orando , qaadani 
hujttsmodi familiaritate paulatim , sensimque Deus innotescit . consequent 
ter et dulcescit , et sic gustato quam suavts sit Dominus transit ad ter- 
tium gradum , ut diligat Deum , nou jam propter se , sed propter ipsum . 
Ubi est hie, quod ajcbas , Bolgcni, Dei.ai oiiigtiefro/^rrr dulcedinem^ 
et voluptatem esse tertium aiDaris gradum a Bernardo dcscriptum ? Eljo 
lego verba omnino comraria ; ut diligat Deum non jam propter se , s^ed 
propter ipsum . Sed quia in cspteris verbis le^jisti duhtscit ^ Icgisti sua* 
<fis , satis fuic tibi > ut voluptas , et dulcedo cssct objcctum mot um 
zmom. c c 2 12c. 



204 

iig. Ipsa loquendi ratio S. Bernardi docere te debuisset ^ quod 
alias non semel dixi ) ea scilicet , quae prscedunt ultima verba pro^ 
ter ipsum ^ quibus signatur objectum motivum , esse dispositiones , vel 
causas dispositivas , ex quibus illicimur, excitamur, et disponimur ad 
amandum . Idcirco ait Meliifluus Doctor : at vero cum ipsum aeperip 
Qccanone etc. ubi satis osteudit ) cultum ) cogitationem , lectioncm , ora* 
tionecD) experimeotum > et dulcedinem ex famiiiaritate cum Deo re- 
sultantem miriiice disponere nos ad Deum propter ipsum amandum. 
Qua de re multa dedimus de delectatione loquentes omnem actum vir^ 
Cutis consequente , et animam reficiente , ac roborante • Unde et ipse 
Bernardus disserte dicit in hoc eodem tractatu ad ejusmodi amorem 
plur illicere ( expende verbum ) gustatam suavttatem , quam necessitatem 
uostram . Pratterea ut tibi magis innotesceret ^ nee dulcedinem ^ nee 
volupcatem esse motivum amoris^ sed illicium ^ et totam novtndi vim 
Deo ipsi ut bono in se reservari, observare debuisses^ quod addit 
B;:rnardus de hoc tertio amoris gradu : Justus est ( hie amor ) quouiam 
qualis suscipitur^ talis et redditur . Quia emim sic amat ^ baud secus fr6^ 
fccto y quam amatus est : amat qu4trens et ipse vicissim y non quse sua 
sunt y sed quiC Jesu Cbristi; quemadmodum tile nostra ^ vel potius nos ^ 
et non sua qustsivit . Non igitur amor ille tendit ad propriam homi* 
nis foelicitatem > dulcedinem j vel voluptatem ^ vel ad quaerenda sua > 
sed ad ea^ quar Jesu Christi sunt, totis viribus peragenda) utsicpos* 
sit quodammodo amori Jesu Christi respondere . 

I JO. Et hie obiter notanda est Auccoris incohxrentia non mode 
circa bunc tertium Bernardi gradum , verum etiam circa quartum , de 
quo deinceps • Ait enim , S. Bernardum quatuor hie exprimere amo- 
ris gradus , quos eosdem distinguit , et explicat majori cum claritate j 
ct praecisione S. Augustinus lib. 3. de Catech. rud. cap. 7. De cla- 
ritate , et praecisione majori non disputo ) quemquam , ut dicam in- 
genue , mihi saltem clarior videtur , et expeditior , atque minus ob- 
Doxia diflicultatibus explicatio Bernardi , quam Augustini expositio • A- 
deo sunt inter se discrepantia hominum judicia J Ad rem venio , et 
illud animadverto , non potuisse Auctorem hapc scribere, si sibi con- 
stans volebat apparere Lectori . Nam tertius Bernardi gradus , et Au- 
gustini tertius nimium quantum discrepant in opinione ipsa Bolgenij. 
Tertius gradus Melliflui Doctoris est juxta Auctorem verus Dei amor 
propter ipsum , est Charitas ilia Theologica , quae hominem iustificat 
extra Sacramentum , est amor ille , ultra quem vix ulli mortalium bac 
in vita datur habere perfectiorem , ut testatur Bernardus • At tertius 
Augustini gradus non est ex Bolgenio a num. 155. usque ad 160% a* 
mor perfectus ad justificationem sufficiens extra Sacramentum 1 sed a- 
mor^ ut ait) initialis, qui et adjutus motivo timoris non egreditar fi- 
nes attritionis ad Sacramentum sufficients . Qua ergo doctrinae con 
sensione hie docet opositum } tertium nimirum Augustini gradum cuo 

ter- 



/ 



los 

tertio Bernard! confundensf Nee minus displicet Auctor)ad quartuni 
quod spectac . Primum ) quia quartus Augustini gradus est frequens ho* 
minibus j jstis . Imo esc apud Bolgenium ilia sola Charitas ^ qux justi* 
ficat extra Sacramentum . Unde omnis homo habens accualem istam 
Charitatem debet tx Auctore in bac quarta classe hominura amantium 
collocari. At quartus Bernardi gradus respicit apicem unionis illius ma« 
xmx ) afTecciva?; et transformativx hominis in Deum ) ad quam ut* 
mm anima quantumvis dilectissima in hac unquam vita pervecire po* 
tuerit , multum ille dubitat • Kescio , si a quoquam bominum , scribit 
S. Doctor , quartur In bac vita perfecte apprebenJitur • . . Asserant boc , 
siqiii experti sunt ; mibi fateor ^ impossibile videtur . 

ig I. Hac igitur Auctoris incohxrentia prsnotata ^ veniamus ad aTte- 
rum 9 quod pro sua proferc opinione ex quarto Bernardi gradu » de quo sic 
scribit S. Doctor . Ex boc jam quartus ille amoris gradus perpetuo possi* 
dletur ) cum summc ^ et solus diltgitur Deus ) quia nee nos ipsosjam nisi prop*- 
ter ipsum diligimus , ut sit premium amantium se y pnemium sternum 
amantium in sternum. Hie autem Botgcnius ita subsumit : ergo cum 
Deum amamus , et nos ipsos amamus , sed unice in ordine ad Deum i 
id est , amamus nos > ut obtineamus possessionem Dei aternam y et pr^* 
mium amoris nostri : ut sit ipse premium amantium se . Sed vero ego 
nuUam hie esse difficultatcm video > quae facessere negotium possit Au- 
ctoribus amoris benevolentis ; nam dum quis se amat propter Deum > 
vere amat Deum amore benevolentix , sicut dum propter Deum ipsum 
proximum amat. Et hoc est > quod signare tradit Bernardus • Unde 
Hon erit contra Charitatem etiam perfectissimam , sed erit potius ve- 
rissimtis actus Charitatis amare se propter Deum • Quare si illud in 
ordine ad Deum , quod de suo ponit Auctor ) idem significat ) ac prop^ 
ter Deum , ut significare viderur , en tibi Bolgenium iterum admitcen- 
tern amorem benevolentix , nam cum me ipsum amo propter Deum j 
me ipsum in Deum actu refero 9 et in ipso sisto 9 et non regredior 
ad me , mihi quaerens ^ et procurans aeternam foelicitatem • Ratio est 
evidens > quia sicut ) dum amo proximum propter Deum , infinita Dei 
bonitas est objectum motivum , et ulcimum amoris ) et proximus est 
objectum ejusdem materiale ; ita dum me amo propter Deum ^ ego ip- 
se «um objectum pure materiale > et infinita Dei bonitas est objectum 
formale ) motivum ^ et ultimum , in quo sisto . Hxe omnia plana sunt 
omnibus, nee ulli Theologorum non peraperta ; sed ilia statim Au- 
ctor obscurat lucem eripiens verbis 9 quae addit: amamus not ^ ut ob* 
tineamus possessionem Dei ^tternam^ ut premium amoris nostri: ut sit 
ipse ( Deus ) premium amantium se . 

132. Quis haec dum legat . pcregrinam hominis expositionem non 
miretur ? Kos amamus propter Deum , id est , ut obtineamus possession 
item Dei . Cum igitur fieri non possit ex Bolgenio , ut quis Deum a- 
net I quia se amet propter Deum j id est ) ut obtineat possessionem 

Dei, 



ici6 
Dei, videat rile) an Paulus Deum amitnt , Cum scripsit , permancre 
autem propter vos^ necessarium , quod contrapoiiic Apostolus desiderio 
possidendi Deum ) eoque fruendi • De qua afTeccione multa nos alias 
dedinrius . Vcrum banc ego difficultaccm ; alioqui gravem , vix quid- 
quam in prssenci pendo ; illud mihi videtur esse m^abile , Sancios cum 
Christo regnantcs , ctiam post corporum resurrectioncm ( de ijs cnim 
loquitur Bernardus) non esse Deum amaturos 5 nisi ut Dei obtinean: 
possessionem j quod insulsuai est 5 Bolgenio contrarium , et cum verita- 
te pcgnans . Insulsum esse prorsus , constat aperte ex notionc ipsa vcr- 
borum. Bjlgcnio esse conirarium , evinccur manifeste ex eo 5 quod 
amor apud ipsum in Coelo non est desiderium ^ sed gaudium : per de^ 
siderium in currendo ^ et per gaudium in requiescendo , Tandem cum vc- 
ritate pugnare ) nullus profecco non vidct , cum notum sit omnibus ^ 
Sanctos Deum jam clare videntcs 5 eoque perfccte fruentes non ama* 
re Deum, ut ejus possessionem obtineant , quod sine dcsiderio rci ab- 
sent is conci pi non potest sed amare Deum , quem pra^scncem habenr, 
et in quo fruitive quiefcunt • 

135. Tria ista , quar in nullius uhqu^m tnentem vefierunt , slngtl- 
gularem Auctorls opinationem ncccssario consequuntur ; nam S. Ber- 
nardus applicat ilia verba , quibus Auccor utitiir , Sanctis regnantibus 
in Coelo, et qnidem non ante^ sed post corporis re<?urrectionem , un- 
de et addit : ex hoc jam perpetuo possidetur . Hinc ilh satietas sine fa- 
stidio etc. Quod adJit non esse perficiendum msi post rcsurrectionem 
corporuin . Quocirca verba ilia : ut sit ipse pra^mium amantium se , 
non significant , ut obtineant Dei possessionem , quasi consccutio Dei 
sit m-^tivum amons , sed significant , Deum esse o.iinia Sanctis cum 
Deo regnantibus , er corum gaudium esse perfcctissimum de bonis nem- 
pe Dei , unde quod Deus ^it talis j qualis nimirum et id ipsum est glo' 
tin, pruemium ^ salus"^ corona^ et quidquid boni excogitari potest res- 
pectu Sanctorum , qui de Dei beatitudme ^loriantur , exultant, et lac* 
tar.tur muito sane magis , quam de sua. N )n debuissct ergo B^Ige- 
n^LS vcrtf rt* ly ut sit pra^m « m , perche Dio sia il prtmio . sed in ma* 
ntera , che Dio sia tl loro premto ; ncc sign.ficat causam finalcm , aut 
motivam , sed consecutioncm , aut concomitanciam , quem scnsum no- 
bis exh^ber patticula ut non infrequenter in Scriptura, cui sese Bcr* 
nardus accommodat . 

IJ4. Ncc obscuriorem sensum habent verba Juliani Pomerii di« 
cent s : Deum propter se ipsum amandum esse .... Ipse quippe est omni" 
bf^s amator^bus vita beata , ac salus aterna , et regnum , gaudiumque 
perpttuum. Sieniin legatur attente Julianus caj. 25. I'b ^. de Vita con- 
templat. unde verba itia desnmuntur , manife«ite con^tablt , pugnare il- 
lu'.n pro amore gratoiro Theologorum , ex quo Deum amaniu<J,nt a* 
m cum , nullo quap^jjto commodo provirio . vel utilitare . Caterum qui 
Mmicum ) inquit ) propter commodum altquod amat ^ non amicum cunvinci^ 

tur 



207 

tr amare , sed commodum .... j^f autem diligit Deum *frofter Deum ^ 
cut Deus neternuf en , ita in iieten$um ipsa anuti dilectlo permambii . 
fnde et dixerac prius , prcstanciorctn esse caeceris amoribus spontaneum 
KDorem ) quo Deum diligimux gratis 9 et amicum . Hxc mibi satis e^t 
idebantur pro amore benevelenciae persuadendo ex ratione loquendi 
»isfaci Juliani : sed cum CI. Auctor existimet , illam particulam , quip^ 
e est vita beata etc. declarare modum diligendi Deum propter se ipm 
tfjn, proponenda sunt paulo fusius verba Juliani) ut quo tendat per 
llud quippe , intelligatur • 

135. Sic igitur disserit : Et ideo Deus quo nihil est majus ^ aut 
nelius , propter quod diligatur , propter se ipsum perfecte diligitur . Si 
$ero saltern , propter ilia ^ qujt pr^stat ^ amatur^ non utique gratis ama* 
ur , quia jam illud , propter quod diligitur y ei ( quod dictu quoque lf^» 
i/ est) antefertur. Ipse quippe est omnibus amatoribut suis vita beata^ 
c salus sterna ^ et regnum , ^audiumque perpetuum • Hoc accipiumt ^ qui' 
um dtligunt ^ quia solus erit illis omnia , quando ipse fuerit tn omnibus 
mnia . Ilia igitur verba : ipse quippe est amatoribus vita beata , gaudium. 
!tc. non exprimunc motivum imroediatumamandi Deum> neque declarant 
)ropter quod Deus amandus sic . Id enim jam prius statuerat per verba 
Ha ) propter se ipsum^ quo nihil est majus ^ nihil est melius • Nee video, vel 
]uod res majore indigeat explicatione ) vel quod clarius possit efTerri • 
Deus diligendus est propter se ipsum , quia est Bonum sumiDum , quia esc 
Supremum amabile ; quia esc infinite dignus ^ ut ametur , quia id ha- 
>et in se ) et a se ) ec quia ipse est illud ipsum ) quo majus quidquam^ 
lut melius excogitari non potest . Id est enim , quod omnes percipi- 
mt J cum legunt propter se ipsum , cum oculos figant in merito Dei 
mtrinseco , de quo supra Bernardus • Pergit Julianus dicens y Deum 
non esse amandum propter alia ) quae prxscat , praestareve potest ; 
ipse quippe est suis amatoribus vita ^ salus , regnum , et gaudium • Quae 
ultima verba idcirco addit , uc nos abducat ab amore cscerorum , eC 
nos excitet ad amorem Dei propcer ipsum ) in quo omnia iflveniun« 
tur , et eroinentissime concinentur . Quo circa concludit . Hoc acci*. 
ptent y qui eum dtligunt , quia solus erit illis omnia , quando ips^ fuerit 
\n omnibus omnia . Nee vero Julianus intendit significare , Deum esse 
vitam nostram formalem, vel gaudium formale nostrum y id enim uC 
wpe notavi , est actus vitalis , per quem Deum vldenfMjs , eumque pos- 
lidemuS) sed esse causam^ et Authorem vitx nostrae beataC) et obje- 
turn perpetui gaudii • 

1^6. Hie esc sensus naturalis verborum , quibus Auctor praepedi- 
tus rem non bene intellectam persuadere conatur » quia nimirum ani^ 
EDum non intendit in sibi exosam distinctionem in causam motivam) 
et dispositivam . SciaC igitur illud quippe indicans bona , quae in Deo 
sumus habituri) simodo ilium amamus , propter se ipsum, et non prae- 
cisc propter bona ^ quae prarstat > significare causam dispositivam , ec 

ex- 



2o8 
cxcicantem ) ut potius Deum amemus propter ipsum ) quam propter 
cscera alia^ qu'<e conferre potest. Id enim agenteS) nihil non inve* 
niemus in eo ) qui solus est omnia amatoribus. suis • Sciat item parti- 
culas iilas quia quippt etc. et similes frequenter innuere causam unice 
materialem > ^eu dispositivam 3 ut lignum comburttur , quta igni appli* 
catuKy interdum conditioncm ^ ut timeo taurum ^ quia video esse fer$* 
cem ) interdum causam pure negativam, ut peccatur inhgem^ quia non 
funitur transgressio . Kx quibus constat j quam recte scripserit S. Tho- 
mas ^ amare nos debere Deum propter se ipsum ex beneficiis nos dis- 
ponentibus ad Deum amandum « Doctrina hsc prx oculis habenda est 
pro inrelligentia aliorum Patrum ) qui dum nos ad Deum amandum 
propter se ipsum adhortantur » non raro adjungunt causas alias 5 que 
nos disponunt ad amorem divinum ) ut vidimus in Bernardo ) et in Au* 
gustino observabimus « 

137. Ut autem magis adhuc constet indubitanter, quid Julianus in- 
telligat per ilia verba propter ipsum in hoc ipso lib. 3. de Vita con- 
tempi, placet adjungerC) quod tradit cap. 15. de dilectione proximi ) 
qux certe idem habet objectum motivum propter ipsum , ac Dei dile* 
ctio . Sic enim scribit. ProinJe secundum ncs proximos cmnes diligimut^ 
quando ad mores componimus , et ad ^ternitattm ccnsequendam s sicut 
nobis ) saluti eorum cvnsulimus; quando in eorum peccatis , ac periculis 
cogitamus , et sicut nobis subveniri optamus , ita eis pro viribus subve* 
nimut ) aut si facultas defuerit^ voluntatem subvemendi tenemus. Qji^* 
propter btec est proximi tota dilettio . ut bonum , quod tibi conferri visj 
tfclif et proximo , et malum ^ quod tibi nolis accidere ^ nolis tt proximo . Ubi 
duo hie emicant luce clariora . Primum esc amor verissimus benevolentis 
erga proximum . Alterum > quod hxc bona voluntas, erga prox^mum prop* 
ter Deum ipsum ^ ex <\wz illi volo bona,et pocissimum aeternam beatitu* 
dinem , non habet pro objecto motivo , quod Deus est vita mea bea-> 
ta , mea salus , regnum , gaudiumque perpetuum , et ut scribit Auctor , 
consolatio ^ sed habet pro objecto Deum ipsum in se infinite dignum ) non 
solum ut ei velim omne bonum , sed eciam ut velim bonum proximo ) qui 
est res Dei ) et imago ejus capax arternae Beatitudinis • Sic Excellentia Di- 
vina 3 quia est per se se radix , et fundamentum bonestatis cultus proprii 
Divinitatis , est item radix 3 et fundamentum hone^^tacis cultus termi* 
nati ad imagintm Dei propter Deum ipsum . Qiiod idem obsctvare li- 
cet in cultu Hypcrduliae respectu superexcellcntis Dignitatis B. M. 
Virginis , et in cultu Duliae respectu Dignitatis Sanctorum • Certum 
est igitur , Deum amari debere propter se ipsum , id est , propter in- 
finitam dignitatem , et meritum intrinsecum ) quod in se habet > a sC) 
ex se) et propter se . Atque hasc de m'ente Bernardi ; et Pomerij. 



S. X. 



2f>Q 

I. X. 

Quo jure Bolgtmui Sanctum Tbomim laudct pro iu§ 
Sjstematc • 

ijSi /^uinque ) ut vidimus > proponebat Auctor ex doctrioa S. Tbo- 
V^ mae > uc amorem uoicum concupiscentiae stabiliret • £a bic 
exponenda sunt accurate ) ut quid ilia valeant j quidve 
obsint } sepositis partium studiis ) Lector ipse dijudicet • Primum pun* 
ctum illud erat : Benevolentia ex S. Thoma ntque est amicitia ^ neque 
^st amMtio . Brevissima sunt verba ista 9 scd tamen taiia ) ut in lis ci- 
Candisj et explicandis tria videam errata Bolgenium admittere. Pri* 
mum grave y leve aiterum 9 tertium tandem multo gravius • Primo ita* 
que verba ilia non sunt S. Doctcris , sed Aristotelis . Nam S. Tho- 
mas 2. 2. q. 27. a. 2. sic scribit. Sed contra est ^ quia Pbilosopbus di^ 
fit in eoiem libro , quod benevoientia neque est amicitia y neque est a^ 
mat io y sed est amicitia principium . Verba igitur > quae Bolgenius re« 
lerc , non dw^beot sic tribui S. Doctori , sed PhilosQpho 5 quem laudac 
S. Thomas • Est enim propcsitio ) ut quisque videt ^ modaUs ^ non ab» 
joluta . Dictum igitur per propositionem non est necessario tribuendum 
S. Tho.iiae ex tuione loquendi , qua udtur , sed unice modus , nempc 
Fiilosopbus dicit . Cur ergo Bolgenius omisit h«c verba ? Cur in Dis- 
lertatioiie verbis ilUs^ititur, perinde ac si essent ejusdcm S. Ooctoris^ 
Dicam, qaod non semd venit in mentem . Videbat Bolgenius, c re 
sua baud quaquam esse , laudare Philosophum male sane audientcm a- 
pud Sciolos , imperitos, et parum amantes ratiocinij\ eumque fateri 
AucDorcm enuntiationis, ac «ententi« , qu« litieris grandioribus semeli 
bis , iteruai excribenda esset in Dissertatione tanquam principium mi« 
nime infirmaiidum opinationis SU9 . £t ne odium Philosopbi in suum 
eoiam Opusculum irreperet , altum ei de Aristotele silentium , sed de 
S. Tboma verba multa nimis . At etiim verba ilia adoptat Angclicus 
Doctor • Adoptat ilia quidcm ; at non extendit ^ ut contendit Auctor , 
et cquitas postulare videtur y ne omictatur Pbilosofbus dicit , neve pro* 
positio pure modalts ut absoluta repraesettetur • Namque aliud judi- 
cium ingenerat in lectore , ut per se patec y et ei toUitur potesta^s 
conferendi Aristotelem cum S. Tboma % ejusque mentem ; fortasse non 
iu claram , indagandi • 

ij^. Dei nde S. Thomas non producit illam Philosopbi sententiam 
nee in Corpore articuli , nee in responsione ad ea ) qux sibi objicit , 
argumenta , sed in argumento sed contra > quod maxime notandum est , 
et quod debuissct Bolgenius advertere , et monerc Lectorem. Quis 
est enim sic peregrinus in evolvendis Thcologi» partibus S. Doctoris, 
qui n^ciat , mentem ejus non ab argumento sed contra y sed a corpo- 
le articuli 1 quod tncipit Respondeo M^endum ) indagandam esse ? Id si 
f d d Au€« 



2X0 

j,^. - icribenti non occurrttioblivroQem certedeponere potuiwetcx 
^4i. 1. q. II. I. X. ubi tractaC Angelicus Doctor de jrmthne • Nam* 
que hunc articulum non potuit non legere , qui roentem S. Thocfrat 
de fruicione explicandam suscipiebat • In hoc igitur articulo proponit 
Angelicus jif argumtnto sei centra potissimam difficulcacem ex Augusti- 
no desumptam contra sententiam suam^ique conatur satisfacere pe- 
rinde ac ceteris arguoientis . Sciat igiov^Aiictor , si forsan id non a* 
verterit ) non esse certum signum ) ex quo mens Angelici detegatur ) 
quod tradit in argumcnto sed contra. Hoc enim interdum negaC; sx« 
pc temperat ^ qua m vis saepissinie probet • * 

140. Postremo , et est nfhjus ^ ut dixi) Auctoris erratum , muttum 
ille abest ) ut S. Thomar mentem teneat loco laudato . Legi ego quan« 
ta potui diligentia Philosophum , ejusque cum S. Doctoris mente 4o- 
ctrinam contuli, et illud inveni , non aliud fere docere S. Tbomami 
quam Aristotelem ; imo articulum illius esse quandam quasi epitomem 
eorum y quae de benevolentia tradit Philosophus 9. Ethic, cap. 5. Do* 
cet Aristoteles bene vole ntiam non esse amationem ^ nee amicitiam • Pri* 
mo } quia benevolentia potest esse ievis > imperfecta , non radicata ( id 
^uod docuerunt Plato , et Tullius , catterique Philosophi , ut iSuae^ 
nus obscrvavit ) j et proponit exemplum vulgare , quia erg^i pugiles 
benevolentiam habemus y dum inclinamur in hujus potius victoriaim ^ 
quam alterius , sed vero sic tenuem , debilero , ^c icaperfectam , ut 
nullam pro eo , quem vincere volumus 1 molestram subeamus • Haec au* 
tem' benevolentia non est aroatio , quae sigD\ficit fervorcm amoris , 
amorem radicatum , et consuetudine intro^ioccum. Secundo, quia ad 
amicitiam requiritur redamatio • Tertio ^ quia opus est, ut redamatio 
non lateat amantem . In eodcm omp-iPio sensu procedit S, Thomas ar- 
ticulo laudato ) unde et proponit rationes easdem praeter ultimam y 
i}uae necessaria non erat pro eo obtinendo ) quod conficere volebat • 
Recte igitar inquit S. Doctor in corpore articuli, benevolentiam per 
se se non esse amationem , ci!.m possit esse Ievis 9 tenuis^ et impei^ 
fecta y oec talis ) qualis est amor benevolentiae Theologorum ad cha- 
litatem necessarius> unde f^t ipsum proponit pugilum exemplum. Scd„ 
fiunquam invenies in S. Thoma dilectioncm esse poise sine benevolen- - 
lia I scilicet efficaci • SU ergo , inquit , in dilect'tonc , secundum, quod estm 
actus cbaritatis , incluiitur quidem benevohntia ( non dicit supcraddi— 
tux ) sed dilectio j slve amor addit unionem affectus . 

141. Ex quo illud habemus: in actu cbaritatis^ et dtlectiot^i m—' 
cludi benevolentiam j sed amor em addere unionem ajfectui. Primum ever^ 
tit funditiis. tystema Bilgenij . in cuj'j*? amore non includitur benc¥X>- 
lentia ; hoc vero secundum illi non favet , quamvis suae quidquam caii^ 
sx conferre ipse judicet^ proptcreaqnod non ob^ervat rationem \c^ 
quendi metaphysicam , qua utitur S. Tbnmas . Ut autem ilia inteU^ 
S^tuti propoaacDui cuopluin ooa Ontologii mode obviuui) sed vel 

La* 



211 

LdgitiS Hani totuiA • ftom^ e^se tion pcttn sine rathfiali j homo inclu- 
die TMtionah > ct tatnen i^mp prjeter rationale addit et 4«fm/f/ . Eccur 
ha ? Quia duae rationes. propris inveniuntur in bomine ) altera gene- 
tici > quae est unimal , et altera difTcrentialis ^ qux est rationalt . Ex 
quo fie, ut species bom$ includat utramque, et prster unam, addac 
ct alteram • In eodem sensu netaphysico , qui certe obscurus non est 
{ et si cuiquam est talis ) frustra leget Auctores proprias rationes re« 
rum coiv iderantes )) loquitur S. Thomas • Dilectio, sed actus charita* 
tis inciudit benevolentiam nempe efficacem , sed praeter benevolentiaoi 
addit tinionem affectus . Unde ad i. ait : ^tioJ bcnivolentia non ponit 
iotam rationem ifsius ( amoris ) sed aliquU ad rationem ejus fertinens^ 
in quo maxime manifestatur Jilectionis actus • Sic rationale non ponit to« 
tarn rationem bominif^ sed aliquid ad rationem hominis pertioens 9 in 
quo maxinae manifestatur bvminis natura.Qu^tc sicut vera est haec pro* 
posicio in senso logico, et metapbysico rerum notiones speculante: Homo 
tst froprit rationalis; in boc quod quif est bomo , est rationalise ita verse 
sunt ex S. Thoma x. p. q. 20. art. i. ad 3. hae dus propositiones : Hoc 
emm est proprie gmare aliquem , ^aelle et bonum . Item : In boc vero , quoi 
aliquis amat alium^ vult bonum illi. Ratio est eadem utrobique 9 sicut 
en m animal est genus » et determinatur per rationale ^ ut hominis resultet 
species vcl per irrationale 3 ut inde resultet brutum ; sic unto affectiva 
est genus > et determinacur per benevolentiam , ut sit amor amicitiat 1 
vel per concupiscentiam , ut sic amor concupiscent! s. Si velis ti* 
bi bonum $ amor erit concupiscentiar ; si id vdis alteri j amor erit be* 
nevolcnnar • Id te ) Bolgeni , ad extremum moneo , ne S. Thomam 
legas proprias rationes rerum expendentem immemor Ontologi« , ea« 
jus est eas mente secernere , atque separare . 

142. Sed licet Auctori sit, ut arbitror , factum satis in hoc pri- 
03 doctrine puncto , rcstat tamen scrupulus , qui verttatis magis sta- 
biltcndae causa expediendus est . Namque ex ratione nostra loquendi 
fit illai plane , ut benevolentia sit quasi genus j rel ratio superior res- 
pectu am^ris eflScacis , ct inefficacis , et ;iltera ex parte sit differentia 
amoris benevolentiac ab amorc coricupiscentiac . Hacc autem duo vi- 
dentur esse pugnantia . Rcspondeo , modum nostrum loqijendi Onto- 
logicum esse , et ad Metaphysicos pertinere , qui facile conciliabunt 
tespectu diversorum , quae ad speciem videntur esse pugnantia. Emm 
yero benevolentia generice sumpta , et ot praescindens ab efficaci , et 
in efficaci , est ratio superior , et quasi genus respectu amoris levissi* 
mi , et amoris radicati , et utrique convenire potest ; at benevolentia 
cfficax est differentia amoris amicitiae ab amore concupiscentiae . Sic 
imellectivum in genere est ratio superior ad Angelum , et Hominem , 
cun ot ique conveniat, et de utroque priedicetur, et nihilominus in-. 
uUeetivum connatutaliter pendens in intelligcndo a sensatione phantha- 
iw (quod est ipsum rationale) est differentia hominis a bruto • Mul* 

d d 2 ta 



212 

ta ejus generis exempla dabit Ontologia ) nee solum ea ) scd etiam Tftao* 
logia . Compara ) precor > Visionem beatificam cum cognitione abstractiTa 
fidei ) et cum visione corporea ) et illud invenies , Visionem beanfi« 
cam convenire cum cognitione abstractiva fidei in prxdicato sufcr^ 
naturalitatis ^ et ab eadem differre in attnbuto httmtioms ; contra ve- 
to evenit 9 si fiat comparatio cvra visione corporea > quacum conve* 
Bit visio beaiifica in rationc inttationis ) et a qua diffext in prxdiaLto 
smpematuratitath • 

143. Alterum doctrins caput, quod urget ex S. Thoma CI. Aq« 
ctor ) mirabile est • Video enim in ejus versione 9 vei paraphrasi lap* 
siones multas 9 ex quibus errores totidem inducuntur in doctrinam An- 
gelici . Ad probationem veniamus • Contendit Auctor > amorem concu« 
piscentis esse apud S. Thomam in re ipsa amorem amicitix cum ad* 
ditione soUus actus benevolentix 9 ex quo bonum amico desideratw » 
Id ut firmet) banc S. Thomae doctrinam 2. 2. q. 23. art. x. afTeri* 
Kon quilibet amor babet rationem amichiie 9 sai amor , qui est cum be!» 
nevolentia 9 quando scilicet sic amamus aliquem , ut ei bonum vettmus » 
Si autem rebus amatis non bonum velimus 9 seJ if sum earum bonum Wh 
his velimus • . • • non est amor amicitite 9 seJ cujusdam .... concupiscent 
tta • SeJ nee benevolentia sufficit ad rationem amicitia 9 sed requirilwt 
mutua amatio 9 quia amicus est amico amicus ^ Talis autem mutua. bene* 
tfolentia fundatur super aliqua communicatione . Cum ergo sit aHquOi 
€ommuntcatio bominis ad Deum 9 secundum quod nobis suam beatituS^ 
Hem communicat 9 super banc communicationem oportet aliquam amic^ 
tiam fundari . Amor autem super banc communicationem fundatur est cbsh 
ritas.Unde manifesium esty quod cbaritas amicitia qutedam est bommis 
ad Deum . 

144. Haec D. Tiiomas apud Bolgenium p. \6. ; nee tamen ego 
voculam minimara. detrahere sum ausus 9 siiiceritatis memor y quamvif 
Ipse detraxerir fortassis per inadvertentiam de vero $• Thome tex* 
tu . En tibi versionem Bolgenii 9 quam non possum non demirari , dum 
cam cun^ textu confero U amor di concupiscenza vuole il bene soltantA. 
per se ( id non hie dicitur a Sancto Thoma 9 scd tamen error non est )t 
I* amore di amicizia poi net suo fbndo e un amore di concupiscenza ancb^ 
9SS0 ( primus error adscriptus Angeh'co 9 in cujus mentem non venit 
similis opinatio ). 9 coU^ aggiunta soltanto di un atto di beneVQlen%a 4 aU 
ler Bolgenij error ) onde si desidero: il bene alV amico . La benevoheniMi 
mon basta per fcrmare una amicizia : per la amicizia si ricerca un nrnm 
tuo amore Jra gll amici ; e V amor sempre i fondato sulla participation 
ne di quakbe bene 9 cbe si desidera a se stesso per goderne ( tertius cr* 
ror 9 et quidem raaxime detegens paraphrasis , seu versionis infidelitaf 
^^™ ) ) poicbi V amore ^ come gia si i detto ( errore nimirum seroel , bis> 
iterum replicato ) e un atto delta volonta cot quale not desideriamo il 
bene a uoi istem^ mn ad allri. « ..• /ml fuOMto duiique V uomo desiie* 

M 



fM M goJere Did cotta teatituJine > questo i amdre it ioncufifcenza ; iu 
quanto itiiitta, 4 Dio tutu quette infinite perfezioni , e aftributi , cbe 
Mgli bd 9 qutsto i un Mtto di benevolenzH) ( mtelligic actum Rcligiocri^i 
ttode et est qtiartus error )) in quanta flnalmente al amore di^ concupi- 
fceuza aggiunge questo atto di benevolen^d^ questo i un amor di ami- 
mtia • ( primus j alter , tertiu$ ) et quartus error ad calcem repeticus • ) 
Sic Auctor in verba S. Thomat • Verum si sic licet vercere Doctorum 
verba sensum accommodando suum verbis ifpsis latinis omnino repu* 
gnantibus, non erit locus veneraodae sinceritati ) qux maxime Patraai 
sentcnci)s transfereodis necessaria esc • Credit Lector vel latinitatis ign»^ 
HIS , vel etiam in ilia lingua bene versatos , ver^onem , vel paraphra* 
fiiD Auctoris adamussim respondere notation! > quae inferius adjungitur) 
€t earn non curans sensum bibit Auctoris , quasi essent testimonia lau- 
dati Patris • Id in Bolgenio non raro admodum observo ) unde et lon^ 
gior evadit ) quam fore breviorem judicabam » impugnatio ; sed sube- 
ttnda molestia , ne tenebris ofFusa maneat Veritas manifesta • 

145. Quatuor nimirum in Bolgenio errores animadvertoi qoof 
denonstrsire facillimum est • Verba S. Thomae in loco laudato ilia sunt. 
Respondeo dieendum^ quod secundum Pbilosophum in 9, Etbic. non quili* 
kit amor babet rationem amicittje ^ sed amor^ qui est cum benevoltmia- ^ 
muando scUicet sic amamus atiquem ^ ut ei bonum velimus . Cur igitur 
Bolgenius omisit illud : Dicendum^ quod secundum Pbilosopbumi Nam 
cx Philospho discere potuisset , quid asserat D. Thomas ad mentem 
illius . Sed vero etiam bic timuit , ne ex odio Pbilosophi in suam e- 
tiam Dissertationem quidquam derivaretur invidiae . Haec autem omissio 

¥;ccatum est minutum nimis,, si cum caeteris conferatur • Ait igitur S« 
homaS) quod amor amicitiae ex Phi tosopho est amor cum benevolent 
tia : atqui amor cum benevolentia » de quo Philosophus in loco lau- 
dato a S. Itectore 1 est unicus actus , simplex > et individuus, actus 
nimirum benevolus » per quern alteri volo bonum sine admixtione ) vel 
additione ulterioris actus , ut constabit homini non omnino coeco ) 
quique verborum ultimatas notiones formare valeat in legendis Aucto* 
fibus. Ergo amor amicitiae ex S. Thoma rem a Philosopho conflr- 
sante est unicus actus, simplex, et minime compositus ex amore 
iQoncupiscentiae, et ex actu benevolentiar. 

14(5. Profecto Aristoteles in lib. 8 Echic. a S. Thoma citatus tres 
CQumerat species amicitiae , bonesti , utiUs , et delectabilis , perpetuo do- 
cens solam amicitiam honesti esse amicitiam veram , quia in ea sola 
ineit amor verus , atque perfectus propter amicum , quia in ea sola a* 
oiicus vult bonum amico , unde et ponit pro fundamento , quod ama« 
le aliquem est ei velle bonum » In hoc ergo sensu, nee ad unguem 
ffuidem ab iUo discrepans , loquitur S. Thomas , qui et clarins adhuc 
flensum refert Philosophi , dum q. 5. de Charit. art. \. pro verbis iU 
lit wmp €um b^tuvoknm pooit ea amor perfecm » Cbaritas autem ^ in- 

quit I 



J 



quit , a\ nbu qmcumfut tmitr ^ ni aminr ferfectur y quo Deu} tn st jR» 
ligitur . Et 2. 2. q. 17. art. 8. corp. aic siroiiiter • jimor ^tnrrtm qui* 
dam ut perfectuf , quidam imprrfcctus . Verfeaur quidrm ttmor est , qM 
uliquis secundum se amatur , ut puta , cum aliauis secundum se vult a* 
hcui honmn , sicut homo amat amicum . Imperfectus amor est ) quo quit 
amat aliquid non secundum ipsum ^ sed ut iltud bonum sibi ipsi prove* 
niat ) sicut homo amat rem , quam cuiHuplscit . Primus autem amor per^ 
tin J ad Cbarstatem i qua inbaret Deo secundum se ipsum* Ex quibus 
facile conficitur , peregrirvam esse , ec omnino distortam exposicioncm 
Bolgenij contendcncis contra omnes oamino Commentatores Angclici ) 
ec contra conamunem sensum verba ilia amor cum bentvolentia duos a* 
ecus includere ) aroorem scilicet concupiscenciac , et actum benevolen- 
tiae spectantem ad Religionem ) et idem prorsus significare atque amor 
cum benevolentia superaddita ^ et realiter distincta . Id quod prstet dU 
eta facile suadetur primo ex eO) quod ex S. Thoma , ut vidiirus q. 
27. art. 2. in actu dilectionts includitur benevolentia , et in actu Cba- 
ritatis includitur benevolentia . Secundo ) quia benevolentia , et Chari* 
tas sunt unus habitus apud S. Doctorem ) ut alias nctavi . Tertio quia 
I. p. q. 20. art. i. inquit: proprie amare altquem est proprie vtlle i7« 
It bonum • Item : in quo quis amat altquem ) in hoc vult ei bonum . Par* 
CO piurimis abjs ) qus sunt in promptu , namque ea sunt satis ^ super- 
que pro demonstrandis erroribus quatuor , quos Auctor afiingit Ange* 
lico ) quod scilicet apud S. Thomam amor amicicix sit in re amor 
concupiscentix : quod benevolentia sit actus amori superadditus : quod 
amor semper tendat in bonum ut delectabiie amanti: et tandem quod 
actus benevolentiae ad Religionem pertineat ^ et non ad Charitarem • 
147. Placet tamen ad extrcmum rem con6rmare clarissimo ) quo 
usus sum in primo puncto ) hominis exemplo : forsan Bolgenius ab eo j 
quod semel instituit j deducetur • Cum homo sit animal rationale ^^ non 
qaodvis animal est homo ^ sed animal cum rationali , vel animal perfe* 
ctum ) vel animal jam constitutum pc:r rationale in specie perfecta ho- 
mmis.Sic non quicumque amor est amor amicitia? , sed amor cum 
benevolentia, amor perfectus, amor in sua specie perfecta constitutus 
per uniooem affectivam benevolentiae. Quid est igitnr , o Boigenijcur 
in re clarissima non des manus ? An ea te detinent , quar adjungis ex S« 
Thoma , nempe quod amans gcstimat amatum quodammodo ut nnum sibi :=. 
et item; quando ille , qui est bonus tn se ^ est factus amicus alicui yjit 
etiam bonum amico suo , quod male veitis , diventa al tempo stesso di^^ 
lettevole , ed utile al amico ? Vana sunt ista 9 nee remorari debent ) quii^ 
veritati assentiaris . Primum illud e^t verissimum ^ nee enim esse pos^ 
set amori locus , nisi unitas ilia supprneretur , ut sapius dixi y proba^ 
vi ) atque firmavi • Alterum non utilitatero , non delectationem , secf 
honestatem respicit , maleque confundis tria ilia bonorum genera ) eC 
contra intinum mortalium seosum conttndis 1 non dari bonum nisi de- 
le 



lectabilc. Unde idem peccatam pcccas^ quando verba ilh) qui amat 
nmicum , amat quod sibi bonuni tft > itale xeddis ^ ama il frofrio btnt ^ e 
tnteresse* Agit bic S. Thomas de amicitia bomsta y quae non esc prae« 
cist utilif, neque deltctabilis: nee ad rationem boni requiritur utUitas. 
Ut enim inquit idem Angclicus i. a. q. 27. art. i. Unkuiqut auum 
0ft bonum id 3 quod tft fibi connaturale ^ et froportionatum ^ Quo autem 
sensu amor proprius sic radix > et forma amicitic commodius explica* 
bicur cap. 6. , et ob eamdem rationem reijcimus ad punctum sequens 
communicationem bonorum , super qua fundatur aoiicitia . Haec enim 
communicacio maxime conjuncca esc cum objecto beaticudinis^ ad quod 
jam venio. 

148. Tertium punctum, quod ex S. Thoma urget BolgemuS) rei- 
picit potissimum Deum , ut objectum beatitudinis , indeque communi- 
cationem bonorum , super qua fundatur Charitas , cujus motus ad frui- 
fionem tendere debet . Certum est^ S. Thomam 1. 2. q. 23. art. 4. 
sicut et alias , assererc , bonum divinum , in quantum est beatitudinif 
objectum , habere rationem boni , et Charitatem , quae hujus boni »- 
mot est ) specialem esse virtucem . Quae ratio Illustrissimum Bossue- 
turn in cam traxit sententiam , ut crederet mixtum ilium amorem , 
quern non satis expiicat • Hoc tamen B 3ssuetum inter , et Bolgenium 
inest notandum valde discrimen , quod ille adnittit, imo statuic, at- 
que propugnat validissime amorem benevolenciae , mixtum tamen amo- 
re concupiscentiae 1 sic scilicet ut actus benevolentis , quem vuk esse 
actum prlmarium Charitatis , feratur in Deum bonum secundum se^ 
actus vero concupiscent! ae , quem appellat secundarium , tendat in Deum 
ut nobis bonum , et beneficum . At Bolgenius negac prinuim omnino 
pugnaciters et unice statuit secundum, quin ullam proferat ) proferre 
ve possit interpretem S. Thoroae , qui ejus verba hunc in sensum yitkp 
tellexerit , et explicaverit . 

149. Non est tamen negandtim, verba ilia D. Thomae , quae m 
boc loco Auctor opponit , visa esse quibusdam difiicilia . Ec ob hanc 
rationem ilium impugnat Scotus quasi non bene exphcantem naturam 
. object! Charitatis , cujus est tendere in Deum propter se , non autem 
in Deum ut objectum beatificum , vel ut Authorem gratiae , et glorix . 
Id autem ultimum , ait SUbtilis Doctor , unice competere potest amo- 
li concupiscentiae . Verum, ut bene notat Suarius lib. 2. de Grar. cap. 
14. n. 18. non est sensus verborum S. Thomae talis , qualem sibi frn* 
git Scotus in impugnatione • Est igitur sensus Angelici Doctoris ) Deum 
Mt objectum Beatitudinis per Charitatem attingi, to ut significante non 
lacionem motivam amoris , sed statirm Bbnicatis Divinae , quae nobis 
detegitur excellentiori quadam ratione ) dum apprehenditur ut superna- 
toraUter communicabilis per gratiam , et gloriam . Nam- quo Deus no- 
bis altiora beneficia contulit j eo Bonius ej'JS mirabilior , et quodam 
oaioc apparet modo oostia concipiendi }.ac proinde diligibiliot} 



2x6 
fcu altiori modo diligibilis , non quia propter beneficia diligatur > scd 
quia per beneficia manifestatur ipsa Dei absoluta itonitas | ut altior i 
et potentior* Quis enitn non videat ex Incarnatioois Mysterio Infini- 
tarn Dei Bonicatem exceilentius nobis innotescere ) cum earn conspi* 
cimus ita perfecte > et singulariter connmunicabilem 9 modo scilicet Dt« 
turae ordinem mirabiliter excedentef Hanc igitur commuDicabihcatem 
superioris crdinis indicat S. Thomas uc fundameotum amoris s cum as* 
serit ) bonum divinum j in quantum , vtl ut est ohjectum beatitudinis 
t Charicate respici , et inde Cbaritatem esse virtuccm specialem » ooci 
quod Deus , ut est ebjectum htMtitudinis immediate moveat ad dileaio* 
nem , ut ex verbis ejus iotelligebat Scctus ) sed quod Bonitas Divioa 
non posset ad dilcctionem supernaturalem immediate moverej nisi pet 
Fidem cognosceretur in statu illo cminentissimo ) quae omnecD natura- 
lem cognitionera praetervolat • 

X 50. Prius tamen ) quam hunc D. Thorns scnsum , qui v^re ger« 
manus est, ex eodem S. Doctorc propono ) ut res exigit , aliquamu- 
lum fuse , atque confirmo , mirari satis noo possum , quod Auctor a 
regula ilia prudentissima Critices , quam statueiat opportune pro recta 
intclligentia Patrum > parum sibi constans recesscrit . Leg i ille S. Tho- 
mam ex professo cractantem 2. 2. q. 27. art. g. de objecto formalin 
de objecto motivo Charitatis Theologicae ) et statuentem , atque pro- 
bantem ) Deom ipsum propter se se , secundum se , et in se esse ob* 
jectum motivum amoris Dei : et quod majus est , legit eo loci respos* 
siones ad argumenta contraria , acque adeo ad sua , turn potissimum 
cum ad aliud a Deo revocat S. Doctor causas dj^^positivas , futa ftr 
btntficia ab eo speraiM , vel etiam per panas s quas per ipsum vitare 
intendimus • Cur ergo ad ilia confugit , in quibus docet & Thomas > 
Deum mt cauuim heatitudinis > et ut ohjectum ejusdem esse objectum Cha* 
ritatis ? cum ijs in locis agat S. Thomas de oiscrimine Chatitacit a vif* 
tutibus prarsertiro natural ibus ; ut jam demonstro • 

151. Doctrina est communis Theologorum cum S. Tboma x. 2« . 
q. 109. art. j. Deum amari posse duplici amore vcl naturali , vel in- - 
fuso . Homo quippe ex naturali inclinatione fertur in Deum , ut est^ 
quoddam naturs bonum summe amabiie • Huic porro inclinarioni ad — 
ditur per habitum charitatis inclinatio altera superioris ordinis ^ ad queiSH 
natora sola assurgere non potest. Pcaeterea Deus babet duplicem ra — 
tionem finis ultimi respectu humanae naturs ^ naturalis nempe ^ et 9q ^ 
pernaturalis. Est igitur summe amabilis sub utraque ratione « nam fi^— 
nis ultimus amari con potest propter alium . Ut igitur S. Thcmas al— 
trtudinem ostendat Charitatis , et superioritatem dikctionis , si cum 
amore naturali conferaCur , inquit non semel ) Bonum divinum ut ol>- 
j ctum beatitudinis supernaturalis esse objectum Charitatis Theologicir. 
Sicut enim Deus , ut est objectum beatitudinis naturalis , est objectum 
amoiis oatuialis , iu et ipse ut objectum beatitudinis superoaturalis est 

ob* 



217 

obiectMBi amoris supernaturalis . Ex quo illud conficltur > formale ob- 
jectum "Charitatis infusae esse Summam Dei Bonicatem « ut est in se 
Bonum quoddam ita excedens omnem naturae ordinem > ut nullam ha« 
beat cum tali natura connexionem ^ aut comrounicationem ) sed ut est 
ordinis altioris , et excellentioris ; sicut objectum motivum amoris na« 
turalis Dei est Bonum summum accomodatum naturae , et habens cum 
ilia necessariam connexionem j et commuoicationem • Unde ilia redu* 
plicatio ut^vtl in quantum est objectum beatitudinis ^ quam sic arete ^ 
tenere videtur Auctor^ ei certe non favet^ si ad sensum S. Thomae 
intelligatur • Non enitn indicat rationem amandi ) quae a Deo secun* 
dum se sit ullo modo distincta ) nee item rcspectum inducit in amo« 
rem concupiscentiae , per quem creatura Deum ad se ulla ratione tra* 
hat ; sed unice significat superiorem ordinem , et statum , in quo Bo* 
nitas Divina considerari debet) movere ut possit ad actum charitatis ex« 
cedeniis longo intervallo amorem pure naturalem . 

152. In eumdem sensum ^ et ad usum SchoI?e pressius locum hunc 
Angelici Doctoris explicat £ximius Doctor Franciscus Suarez Disp. i* 
de Charit. sect. 1. n. 6. dicens : Licet quidquid est in Deo superet om^ 
nem naturam creatam ) et ut sic possit did supernaturale ^ tamen Deus 
sub quadam ratione babet necessariam connexionem cum natura bominis 
sub ratione proportionati principii , et finis , et hoc modo dicitur bonum tta-^ 
turale ^ seu accommodatum natura : tamen ultra hoc est in Deo infinita 
quadam bonitas ^ et perfctio ^ qua cum natura bominis ut sic nullam ba» 
bet connexionem; quia ut sic nihil communicat illi natura y neque est 
principium ejus 3 et hoc modo Deus est bonum super ans omnem naturam . 
£x iis quis^ue facile intelliget discrimen inter duos illos amores Dei) 
summos nimirum in genere suo » naturalem ) et supernaturalem . Nam 
primus oritur ex divina Bonitate per rationem naturalem cognita , al- 
ter vero supponit cognitionem supernaturalem divinae Bonitatis, quae 
in statu altiori ) et eminentiori illam repraesentet voluntati . Hxc est 
doctrina verissima > constans ) et perpetua S. Thomae , dum asserit De- 
am ut objectum beatitudinis ^ ut causam ejus , vel secundum quod su- 
am beatitudinem communicat ^ esse objtrctuin charitatis . Nee enim a« 
liud intendit S. Doctor, quam signiBcare diversitatem statuum ^ in qua 
natura Dirina proponitur voluntati , ut in eam feratur vel per amo- 
rem naturalem 5 vel per supernaturalem . Cbaritas y ait i. 2. q. 109. 
art. J. ad i. diligit Deum super omnia eminent ius , quam natura . N.t« 
tura enim diligit Deum super omnia , prout est principium , it finis na- 
turalis boni : Cbaritas autem secundum quod est objectum beatitudinis > 
99 secundum quod homo babet quamdam societatem spiritualem cum Deo . 
Insistens pariter in exhibendo discrimine inter anorem naturalem , et 
supernaturalem scribit quaest. 5. de Cbaritate art. 2. ad i6yiamor summi 
iota prout est principium esse naturalis inest nobis a natura , sed prout 
esi objectum illius beatitudinis , qua totam capadtatem creatura excedit, 

e e non 



2l8 

non inest nobis a natura | fot supra uaturUm . Et hiec est ratio > cur 
apud S« Thomam charieas esse non possit sine Fide, et sine Spe , 
quia nimirum ordinamur ad objectum Beatitudinis per Fldem et Spem , 
uc xiiscrte docet i. 2. q. 65. aif 5. Ccrtum est ergo, et extra dd- 
bium omne , non esse mentem S. Doccoris, quam ei pro arbitrio affin* 
git Bolgenius, sed quam ex natura ipsarei,et ex verbis Angeliei de- 
roonstravimus • Neque enim aliud intendit in laudatis locis , et in aliis, 
qux afferri possent ^ quam exhibere discrimen inter duos amores . 

i$J* Sed vero cum S. Doctor suscipit explicandum charitatis di* 
scriinen ab Spe supernatdrali , cxterisque virtucibus ejusdecn ordinis , 
et esse potissimani omaium vircutum , nos docet aperte , quo pacto 
cbjeccum beatitudinis sit objectum mocivum charitatis, scilicet Bonum 
divinuni in se , et secundum se , ec non ut babeatur , vel possldeatur . Placet 
ad longum transcribere verba , qua: in banc rem tradic. qus5t. laud, 
de Charit, art. 2. Corp.; ea enim ut demonstrant invicte amorem be* 
nevolentix , ita opportunissima sjnt ad dissipandas reflexiones Aucto* 
lis . Si homo , inquit , in quantum admittitur ad participandum bonum 
alicujus Civitaiis , efficitur Civis illius Civitatis , competunt ei virtutet 
futcdam ad operandum ea , qu^/e sunt Civium , et ad amandum bonum 
Civitatis \ ita cum bomo per divinam grattam admittatur in participation 
nem Coelestis Beatitudinis , qu^ in Visione j et Fruitione Dei consistit , 
fit quasi Civis , et Socius illius beatx Societatis , qu^ vocatur Caelestis 
Hierusalem secundum illud Epes. 2. Estis cives Sanctorum , et domestici 
Dei • Unde bomini sic ad Coelestia adscripto compelunt quscdam virtutes 
gratuity , qua sunt virtutes infuste y ad quarum debit am operationem 
fraexigitur amor boni communis toti Societati y quod est bonum Divinum^ 
frout est Beatitudinis objectum . Amare autem bonum alicujus Civitatis 
eontingit dupliciter , uno modo > ut babeatur ; alio modo , ut conservetur. 
Amare autem bonum alicujus Civitatis , ut babeatur , et pcssideatur , 
non facit bonum Politicum , quia sic etiam aliquis Tyrannus amat bonum 
alicujus Civitatis , fit ei dominetur , quod est amare seipsum magis , 
quam Civitatem . Sibi enim ipsi boc bonum concupiscit^ non Civitati. 
Sed amare bonum Civitatis y ut anservetur ^ et defendatur^ boc est vt^ 
re amare Civitatem , qucd bonum Politicum facit , in tantum quod ali- 
qui propter bonum Civitatis se periculis exponant ^ et negligant priva* 
tum bonum . Sic igitur amare bonum , quod a Beatis parttcipatur , ut 
babeatur , et posstdeatur , non facit bominem bene se babentem ad Bea* 
titudinem y quia etiam mali illud bonum concupiscunt ; sed amare illud 
bonum secundum se , ut per mane at , et diffundatur , et ut nihil contra 
illud agatur , boc facit bominem- bene se babentem ad illam Societatent 
Beatorum . Et bac est Charitas , qua Deum propter se diligit , et pro* 
ximos , qui sunt capaces Beatitudinis , sicut se ipsos » et qua repugnat 
omnibus impedimentis y et in se , et in aliis , unde nunquam esse potest 
cum peccato mortali. Sic igitur patet y quod charitas non solum est vir^ 
tusy sed potissima virtutum . IH* 



\ 

154. tt his iBuIta coUigenda sunt nobis )^us Bolgenio intiman- 
da sunt accurate > ut ) velic > nolit ^ concedat taodem ) nullum e Thco- 
logis sibi esse coDtrarium magis ^ qnam earn ipsum ) quern pro se lau- 
dac . PrimufD , lx>nuai divinum ) prout est beatitudinis objectuni> a 
Cbaritate respectuai) esse bonum divinum secundum se^ ut pcrmaneati 
nt diffundatur ^ et ut nibll contra illud agatur ; non autem bonum dU 
?inum ut babeatur 1 ct fosudeatur; et ex eo fieri j ut charitas sit vir- 
tutum potissima> et ab Spe Theologica distinguatur • Quod idem ex- 
primit S. Thomas quaest. 7. de Spe art. g. ad 9. inquiens : bonum di» 
vinum secundum se est objectum cb^iritatis^ sed sicut adipiscendum est 
$bjectum Spei . Alterum , amorem aeternae beatitudinis ) seu desiderium 
divini boni ut babeatur t possideatur et participetur non facere hominem 
bene se habentem ad Socieutem Beatorum , ncc Civem bonum Coe- 
lestis Hierusalem , cum esse possit in peccatore non admisso per gra- 
tiam in Societatem illam . Tertium ) actus elicitos a Cbaritate Theolo- 
gica esse amare Deum propter ipsum ; seque , et proximos propter 
idem motivum; velle bonum divinum esse tale, quale est; desidera- 
re ) ut diffundatur , et ut nihil contra illud fiat • Quae afTectiones ap* 

^rime congruant amori , ec desiderio benevolentia? ) et zelo 3 qui ex 
iilis enascitur , impedicndi contraria bono divino • Quartum ^ hominem 
per gratiam admitti in participationem Ccelestis Beatitudinis ) fieri que 
Civem , et Socium Beatae Sociecatis per dona ipsi communicata , ex 
quibus bene se habet ad Societatem illam • Qux verba ponunt ante 
oculos, quo pacto charitas fundetur super commjnicatione bonorum. 
Sed apud Bolgenium idem esse viderur , charitatem fundari super com- 
municatione bonorum ; acque rcspicere communicationem , uc objectum 
motivum amoris. Qua in re nee sensym sequicur S. Thomar, nee ve- 
ritatem tenet , quam ipsa indicat natura charitatis , et aniicitiae , quae 
et unionem aliqualem supponit 5 ct ad majorcm unionem aspirat 3 si 
Don on;nino perfecte ad amatum pervenent • 

155. Duplex itaque in amicicia erga Deum intervenit bonorum 
communicatio . Praecedit altera ) et altera sequitur anoicitiam • Prima 
esc radix, principium , et fundamentum aiLoris; cum enim Deum in« 
ter, ec naturam hominis secundum se considerati nulla esset propor* 
cio ad amicitiam, placuit ciemencissimo Domino ex sola sua infinita 
dignatione hominem elevare ad ordinem divinum, ei liberaliter con- 
ferendo naturam excellentissimam ^ratiae , per quam factus jam con- 
sors divinx naturae accipitur ad eumdem ordinem beatitudinis , in quo 
est Dcus , qui se se illi ofTert videndum , et fruendum per visionem , 
et amorem beatificum . Haec est bonorum communicatio , super qua 
fundatur amicicia supernaturalis erga Deum , et quae nisi supponere- 
tur , inter Deum , et hominem amicitia esse non posset . Caererum 
actus amicabilis , non ob id in Deum fertur, tanquam motivum amoris, 
sed ob incrmsecam Dei Bonitatem amore nostro iniinice dignam • Nam- 

€ e 2 qoe 



220 

que admimn homo per divinam gratiam in participationeoi ccelestis 
Beaticudinis ,* ex virtuce gcatuica charicacis , uc ajebat S. Thomai $ amac 
bonum divinum secundum se , et non precise ut illud habeat , et pos* 
sideat • Altera communicatio ) qus amicitiam sequitur ) consistit in eo ) 
quod Deus bomini jam amico mulca alia conferat beneficia ; favorcS) 
et graciasi quas experiuntur animae justae, et interdum explicari vix 
possunt etiam ab iis ) quas illas recipiunt . Homo autem Justus y quam* 
vis Deo non possit prsestare beneficia ) ei tamen tribuit, quoad po-^ 
rest I gloriam , et honorem^ bona Dei extrinseca promo vet) et mala 
vitare satagit • Sed nee hsc communicatio bonorum ) quibus Deus 
amicum cumulat mille modi$ , est objectum motivum amicitias y sed 
effectus illam consequens , ut nemo non videt > 

1^6. Superest , ut dicamus pro hujus capitis coroplemento ^ quid 
indicet S. Thomas verbis iliis : ultimum quidcm > et frincipale bomum bo* 
minis en Dei frmtio. ..Et ad hoc ordinatur homo per Cbaritatem • Et 
illis alijs fere in idem recidencibiis : Vita stterna in Dei frmtione comti- 
stii : moius autem bumance mentis ad jruitiontm est proprius actus Cba* 
titatis . Alteram hinc arripit Auctor aequivocationem , qua se sc impli- 
cat ex terminorum notione non recta . liam ut dissipem ) adveito ex 
S. Tboma l. a. q. g. art. i. corp. Quod finis dicitur dupliciter . Um 
modo ipsa res quam cupimus adipisci . • . Alio modo ipsa adeptio 9 vel pos^ 
sessio , seu usus ^ aut Jruitio • • . Primo modo ultimus bominis finis est ^- 
num increatum^ scilicet Deus , qui sua infinita bonitate potest veluntatem 
bominis perfecte implere . Secundo autem modo ultimus finis bominis est 
creatum aliquid in ipso existens , quod nihil est aliud ^ quam adeptio j 
vel fruitio finis ultimi . Hinc ad secundum explicat » quomodo summym 
bonum solum conveniat Deo , et solum dicatur de fruitione » quate* 
nus est adeptio summi boni , quod idem excendit ad beatitiidinera di* 
ccns ibeatitudo dicitur summum bonum ^ quia est adeptio ^ vc\ fruitio sum* 
mi boni • Quare fruitio non babet per se se racionem movendi ad Cha* 
ritatem • Hanc enim pracrogativam movendi , atque quietandi onice tri* 
buit Bono summo ) et Increato . Bonum , inquit bic q. 2. art. 7. quod 
est ultimus finir , est bonum perfectum ccmplens boni appetttum : appeti* 
tus autem bumanus ^ qui est voluntas , est boni universalis . Qtiedlibet 
autem bonum inbarens ipsi anima est bonum participatum 5 et per conse* 
quens particulatum. Unde impossibile est ^ quod aliquid eornm sit ultimus 
finis bominis . Ex quibus illud dare consequitur , motum humanae men- 
tis ex Charitate e^se ad fruitionem non propter se, sed propter do« 
num increatum y esse ad fruitionem y inqua non sistit > sed per quam 
tendit ad ultimum finem ut rem ) in qua sola potest quiescere vo« 
luntas. Quod etiam repetit S. Doctor q. 11. art. g. dicens : Drir; f/f 
igitur ultimtis finis i sicut res ^ qu^ ultimo quaritur ^ fruitio autem sicut 
adeptio bujus ultimi finis • Id (juod brevissimis verbis expressit Augusti- 
nus diceos: Rectum €or queeru Denm propter Deum . Simili modo dis- 

cur- 



221 

reniiuai est de vita aeteroas qu« si creau »Ct tst ipsa frtiitioiVel 
rpcio finis ; si vero increata ) esc ipsuiD Summum Booaoi > quod prop* 
se mowift J et satiat appecitum « 

S. I h 

Ejusiem frofositi €ontmuati§. 

^. T oogum esse me ) ec in respondendo minatum i plane video « 
JLi quin et id mihi accidere perniolestum » ipse pr#iiteor ; feram 
oen non «gre admodum molesiiaai i si mode Bolgenio tollatur cm* 
occasio dicendi ) ejus me rationes omittere 9 minuere 3 ?el dissimii* 
s • Venio ad quartum difficultatis punctum ^ quod urget ex S. Tbo» 
. • In eo autem observanda est primum studiosa Auctoris inventio 
antis S. Thomam z. 2. q. 24. art. i. ubi agit de Charitate pro so- 
I ilia discinccione beatirudinis essentialis ab accideotali. Qua agen- 
ratione rebus cerce suis tencat prospiccre ) volens insinuate lectori 1 
irco hie agere S. Thomam de simili distinctione , ut figat 3 et ex« 
eat nobis yerum objectum motivum Cbaritatis in essentiali beatitu* 
le consistehs • Sed vero h«c inventio vana est ad id persuadendum ^ 
> quo assumpta esse videtur . Nam S. Thomas de distinctione appe« 
js sensitivi , et appetitus intellectivi ) et de distinctione bonorum | 
e unicuique respoivlent y agit varijs in locis , cum nimirum traccat 
Spci ad quam proprius pertinet ilia distinctio) et potissimum i»- 
q. 4. 

158. In hoc autem articulo primo de Charitate > quem Bolgenius 
[egat , disputat S. Doctor Je rubjecto Cbaritatis y ut constat ex titu- 
articuli , ex conclusione > ac probatione > et ex responsione ad ar* 
tmenta contraria • Mac igitur Auctoris solertia , aut calliditate dete* 
1 ) inspiciendum y quid afferat pro re sua • Discinguenda est > inquit > 
curate beatitudo essentialis a beatitudine accidentali . Bene habet • 
;o distinguo • Quid tum postea? S. Thomas (replicat) 2.2. q* 24. 
t. I. bona secernit ) quae propria sunt appetitus intellectivi a bonis 
s ) quae sunt objectum appetitus sensitivi > aitque posteriora haec per 
isum apprehendi , priora autem ilia per solum intellectum ; ira con* 
idens : Cbaritatis autem objectum nott est aliquod bonum senslbile ) sed 
turn divinum , quod solo intellectu cognoscitur . Et in hoc quoque as- 
itior ego , in quo certe dissentietur nemo. Sed quae tandem ex ijs 
duci illatio potest ? Ergo duo sunt ( pcrgit, ) genera bonorum j quo^ 
n^alia) utgaudium, et fruitio divina constituunt beaticudinem es- 
itialem ) alia vero unice possunt conficere beatitudinem accidenta* 
D • Hanc ego consecutionem dedissem sine his anfractibus, et cir- 
mlocutionibus • Quid enim ex ilia timendum esset mihi circa men^ 
n D« Thomae ? Estote ) inquit Auctor j omnimode intenti in ea , qu^ 

lam 



^21 

jam jam dice . La vera tarith teohgica ba fcr suQ oggeto U sola keati- 
tudine esscuxfiale . Sed vcro id negatuoi est SKpe^ mi^Donjine) vcl a 
Prolegomeno primo . 

15 V At S. Thomas, reponiS) ce lo dira cblarissimamente . Si da- 
rissime tradit S. Thomas » ejus roihi , precor ) cedo verba • £n ilia , 
Dcus est objccium Cbaritatis Tbeologica , secundum quod nobis suam bra* 
titudinem communicat . Id enim aiS) vidimus in puncto pra^cedenti. Sed etiaai 
vidimus in punto prscedenti aequivocationem tuam , Bolgeni charissiire) 
ct quid incendat S. Thomas , ciarissimc exposuimus. Nee ejus sunt ver- 
ba : Deus est object um Cbaritatis Tbeclogica stcundum quod nobis suam 
beatitudinem communicat ; sed ilia : cum ergo sit aliqua comwunicatio bth 
minis ad Deum , secundum quod nobis suam beatitudinem ctmniunicat. 
C^uibus in rebus non significat S. Thomas , communicationem esse ob- 
jectum Charitatis , sed esse fundamentum , quo sublato , amicitia sd 
Deum esse non potest , ut late dixi supra exponens duplex genus coin* 
municationis bonorum . Unde et clausuiam ipsam nobis objectam con- 
cludit Angelicus illis verbis : amor super banc communicationem fun* 
datus est Cbaritas . Relege , quxso ) Bolgeni mi , sed animo a prscc* 
cupatione libero hunc primum art. q. 23. 2. 2. S. Thomas, et apcr- 
te videbis , qus sit communicatio hominis cum Deo ^ quod acno* 
lis fundamentum ) quod objectum motivum in amicitia bonesti y ct 
quod item formate motivum in amicitia utilis , vel delectabdis . Nam 
si legas attente , spero fore , ut non confundas motivum immedia* 
tum amoris amicitia! ^um ejusdem fundamento. Relege item, quede- 
dimus Prolegomeno g. circa similitudinem , quar ex S. Thoma est 
causa ) et fundamentum amoris ^ et quomodo similitudo penes formana > 
vel quasi penes formam causet amorem amiciciac • Si tollas communi- 
cationem gratis jus homini daniis ad actualem communicationem glo* 
rix , opus est > uc toUas similitudinem penes formam , quae amicitiam 
prsecedere debet ut causa) radix , et fundamentum ejus. Ibi quoque 
notavimus ex eodem Angelico Doctore ^ quod quamvis unicuique iit 
amabile , quod sibi bonum est ) non tamen oportet > quod propter hoc a- 
metur ) quia est s'tbt bonum , cum amicitia non retorqueat ad se ifst-ni 
bonum ) quod ad alierum optat. Unde amor amicitiae tendir in Divinaoi 
Bonitatem nobis communicabilem ) nobis bonam ; nobis convenienteni) 
sed non quia nobis communicabilem j et quia nobis bonam , sed potius si- 
stens in ea , quin regredjatur ad amantcm . Nam si ad amantem te- 
grederctur amor, jam ad eumdcm recorqueret bonum amatum. 

i(5o. Quintum quod ex S. Thoma punctum dcsignat Auctcr, ron 
CO tendit > ut nostramv everrat opinionem , sed ut complanet difficu-* 
tares , qusp contra systema proprium , vel ab hcmine non admoduro 
ingenioso * proponerentur . Primo igiiur conciliate nititur , quomodo 
Deus ex S. Thoma diligcndus sit propter ipsum solum . et siroul ex co* 
dcm auiore propter beatitudinem esscntialem • Secundo loco adnititui 

per- 



22g 

persuadcre Iecto;i, Charicatem ex S. Doccore sistere quideratn Deoi 
scd carDcn ex eo quacrcrc fruicionetn propriam • Priitaum illud duplici 
(si placec Superis ) eviacic ratiocinio ad} Dialeccices regulas vcre for* 
inato. En cibi syilogismatn unum: Deus amari debet fr§pter ferfecM^ 
net , et attributa ^ quit in eo sunt . et non propter aliud quidqutm , quoi^ 
€xtra Deum nt ; sed bje perfectlones ) et b^c attributa Dei amaniur ab 
bomine tanquam fons ^ et causa beatitudinis ejusdem beminif : ergo ama^ 
re Deum propter re ipsum ^ et amttre beatitudinem estentialem sunt $m^ 
nino iden . Ed alcerum eodenn fcre modo tornatum . Perfectiones y et 
Mttributa divina sunt natura ipsa Dei ; sed bac Dei natura est fons y 
§rigo , objectum ^ et causa beatitudinis essentialis hominis ; ergo homo 
iuam beatitudinem esrentialem amans vere Deum amat propter ipsum • 

i^i. His diiobus ratiocinijs ad verbum expressis continecur Bolge* 
Diana doctrina penes primam hujus ulcimi puncd partem • Profecco 
cum Deus non sic essentialis ) seu formalis beatitudo ) quae actus est 
Titalis inhxrens animae , ec ex S. Thoma signet adeptionem boni , utrius* 
que syllogismi consequens est apertissime falsum . Quis enim roente 
concipiat ) quod amare Oeum propter se ipsum solum 5 sit Deum ama- 
re propter beatitudinem ? Si enim amat quis propter banc ) non amat 
propter Deum solum , propter solum ipsum . Id ipsum , dicebat Augu* 
ftinus in Psalm. 121. quomodo dicam ^nisi id ipsum} ...quidquid aliud 
dixero , non dico id ipsum . Cum ergo falsum sequi non possit ex ve« 
ro) altera saltern pr^missa ) neccesse est > ut sit falsa ) vel certe iU 
latio legitima non erit • Primum illud videre licet in ratiocinio prinio • 
Namque minor plane falsa est| cum Deus ex amore Charitatis non 
ametur uc causa 9 ut fons » ut origo beatitudinis nostras to ut , tan* 
quam , vel in quantum signante rationem motivam amoris , ut saepius 
dixtmus; sed amatur divinum bonum secundum se > et sine ilia ad bea- 
titudinem amatam reflexione • Alioquin Deum amare creatorem nostrHm 
crit amare Deum propter creationem . 

162. Praeterea duae ills prxmissae se ipsas destruunt, ex illisque 
Confici nihil potest , quod verum sit • Prima enim praemissa ponit Deum 
amandum propter ipsum solum , altera ponit Deum amandum propter 
beatitudinem , quae non est Deus . Qaid Igitur inde concludetur ? Non 
aliud ) nisi Deum amandum propter se solum , et non amandum prop- 
ter se solum • Non aliter ac si dicerem : solus Deus aeternus esse po* 
test: sed potest aliqaa substantia creata aeterna esse: ergo et solut 
Deos aeternus ^%q potest, et non solus ipse potest esse aeternus . SyU 
logismus alter ^ ut ab Auctore intelligitur ) eodem laborat vitio . Sup- 
poQft enim , idem esse Deum amari originem , et causam beatitudinis ^ 
aitque amari ut originem > et causam ejusdem beatitudinis • Si veropro- 
positio sumatur non reduplicative , ut dicunt , sed pure specificative , 
nimirum Deus propter se ipsum amatur ) qui in re est objectum , cau* 
My H origo beatitudinis > vera est sine dubiojsed erit illegitima pvo^- 



"4 . . - 

sus iilatio ) cum fiat in conclusione transitus ad beacicudinem in prae* 

missis minime contentam . Nullus igicur est in Syllogismo terminus me- 
lius 3 nedum rite distributus contra inconcussa Dialectics prxcepta ^ 
qua? probe tenet Auctor . 

Turn re , turn sensu triplex moJo terminus esto . 

Jfut temely aut iterum medium getter aliter esto. 
1(5}. Cum Logicam probasset Bolgenius suam in vindicando S. 
Thomam a contradictione > quae in ejus doctrinam irrepere videtur , ex 
CO quod Deus propter se ipsum solum diligendus sit , et quod diligi tunc 
debeat propter beatitudinebi ^ transit ad alteram puncci partem > et il* 
lum similiter liberare conatur ab alia contradictione , quam imoiinere 
credit posito systemate de unico amore concupiscentiae , nisi verba S. 
Doctoris ope validissima rationis Theologies excipiantur. Docet ita- 
que cl. Auctor ^ S. Thomam asserere quidem Charitatem in Deo si^ 
stere ) sic scilicet > ut ex eo nihil quaerat beatituJittis accUetitalis ) quae 
tamen qusri per Spem potest • Ex quo habere judic^t discrimen no* 
tabile inter dua^ virtutes diligendi , et spcrandi . Verum quicumque le- 
gerit etiam perfunctorie S. Thomam , ei procinus regerec illud Ho* 
latij • 

Quodcumque ostcndis mibi sic , incredulus odi . 
Verba S. Thomae, quae habentur a. 2. q. 23. art. 6. haec sunt;Pi//(f/ 
autem ) et Spes attittgunt quidem Deum ^ secundum quod ex ipso prove- 
Hit nobis vel cognitio veri , vel adeptio boni : sed Cbaritas attingit ip- 
sum Deum^ ut in ipso sistat non ut ex eo aliquid nobis proveniat . Quod 
idem fusius tradiderat quaest. 17. art. 6* dicens : Potest aliquis alicui 
inbicrere dupliciter ; uno modo propter se ipsum : alio modo in quantum 
ex eo in aliud devenitur • Cbaritas ergo facit bominem Deo inb^ererc 
propter se ipsum j mentem bomnis uniens Deo per affectum amoris . Spes 
autem 1 et Fides faciunt bominem inlutrere Deo , sicut cuidam principio , 
ex quo aliqua nobis provemunt . De Deo autem provenit nobis et cogni- 
tio veritatis , et adeptio perfects bonitatis .... Spes facit Deo inbterere , 
prout est in nobis principium perfects bonitatis , in quantum scilicet per 
Spem divino auxilio inmitimur ad beatitudinem ebtinendam. 

164. Ter indicat S. Thomas in iis verbis beatitudinem esscntia- 
lem . Quid est enim aliud beatitudo obtinenda divino aux'tlio ^ adeptio 
perfecta bonitatis , principium perfects bonitatis ? Certum est id oculcs 
non claudenti ; sed major ^ si fieri potest ) adhibenda lux est . S. Tho* 
mas hoc ipso in loco ad 3. id ipsum confirmat : ad tertium , inquit $ 
dicendum , quod spes facit tendere in Deum , sicut in quoddam bonum 
finale ad adipiscendum .... Sed cbaritas proprie facit tendere in Deutn^ 
uniendo affectum bominis Deo ^ ut scilicet homo non sibi vivat , sed Deo. 
Ergo Charitas non tendit in Deum , ut sibi proveniat adeptio Dei , 
quae beatitudo essentialis est . Idem prorsus leges art. 8. ubi sic ait : 
imperfeaus amor ( spei ) est ^ quo quis amat aliquod non secundum ip« 

sum 



sum ) seJ Hi Uhd bonum sibi proveniat . Charitas igitur ) cqjus amor 
perfectus est 9 non amat bonum Dei , ut sibi proveniat • At haec pro- 
ventio > vel adeptio est essentialis beatitudo • Deinde quaest. i8. art. 
2. probat, explicat) et confirmat in Beads Spem esse non posse ex eo 
nimirum principio quod sterna beatitudo ^ et quodfruitio knima > secundum 
quod est possibilis baberi ex auxilia divino ) est objectum primarium ) 
et principale Spei , unde illo subscracto non remanet Spes . Et licet 
aliqui Theologi admittant in Beads actum Spei secundarium resurrec* 
'tionis corporis ^ tamen S. Doctori assentiuntur circa principale moti* 
vum sperandi . 

1(55 r Eamdem tradit doctrinam de objecto primario y et prin* 
cipali Spei 2. 2. q. 17. art. 2. turn in corpore articuli inquiens: 
quod froprium ^ et principale objectum spei est sterna beatitudo : et ad 
2. quod qu^cumque alia bona non debemus a Deo petere nisi in 
ordine ad beatitudinem aternam . Unde et Spes principaliter qui* 
dem respicit beatitudinem ^ternam ; alia vero , qu^e petuntur a Deo , 
respicit secundario in ordine ad beatitudinem aternam . Prxterea in 
Sententiariis ) et in Disputatis idem ipsum firmat mulcis in locis . Le* 
gatur S. Doctor in j. dist. 26. q. 2. art. :{.) et quaes t. 7. de Spe ) 
ex cujus art. 3. duo coUigo mire exprimentia naturam Charitatis > et 
bujus ab Spe disairoen • Primum ) quod Spes introducit ad Cbaritatem 3 
dum aliquis per hoc ) quod sperat ) se aliquod bonum a Deo consequi , 
ad id deducit , ut Dsum propter se amet . Alterum , quod bonum aivi^ 
num , ut secundum se dilectum , est objectum Charitatis , sed sicut adi- 
piscendum est objectum Spei ; et propter hoc Charitas ab Spe dijfert . En 
tibi J Bolgeni , unde repetit discrimen Doctor Angeiicus , inter duas 
virtutes Theologicas , non ex eo quod Charitas beatitudinem intendat 
, cssendalem , et earn sibi ex Deo provenire intendat , et quod Spes 
intendat etiam beatitudinem accidentalem ; sed ex eo quod Charitas in 
bonum divinum tendat) ut secundum se diiectum , et Spes tendat in 
bonum divinum ) ut adipiscendum . Rclinquitur ergo ) ut nullus esse 
possit dubitationi locus ) quin S.Thomas aperte nos doceat, Charita- 
tem sic in Deo sisterC) ut non intendat sibi provenire beatitudinem 
essentialem , et Spem sic Deum attingere ) ut beatitudinem essentia^ 
1cm ex eo quaerat. 

§. X I L 

An faveat Auctori Serapbicus Doctor ? 

166. T^uo nobis opponit CI. Auctor ex Doaore Seraphico , quae 

Lr modo exponenda sunt . Primum obstat fere nihil , et brc- 

vissime tractandum . Alterum aliquam videtur continere difficultateni) 

et explrcandum est fusius. Desumitur illud ex Opusculo de 7. itiner. 

f f aeter- 



%i6 

cternit. dist. 2. ubi amor cbaritatis ) sive 'grattntus dieltur tsst ) turn 
MJfectus ) s\V€ voluntas per supernaturaUm babitum cbaritatis elevatur 
ad beatifici objecti supernaturaUm affectionem . Sed vero cum dilectio 
charicatis proprie tendere debeat , uc jam diximus , in Deum tanquam 
in Summum illud Bonum > quod esc objectum bcacicudinis , et quod 
sola ratione naturali proponi non potest , non est cur in hoc S. Do* 
ctoris testimonio diutius immoremur ^ praesertim cum ipse Bonavento* 
ra loco laudato contraponat aftectionem supernaturalem amori tantum 
naturali dicens: Katura Jiligit Dtum super omnia sprout est principiumy 
et finis naturalis boni ; charitas autem ^ secundum quod est objectum bea* 
tiiudinis ) et secundum quod homo babet spiritualem quamdam societatem 
cum Deo. Ad summam hie ait Bonaventura » quod supra scribebat An* 
gelicus ) charitatem diligere Deum super omnia eminentius , quam na<* 
turam , quia fertur in Bonitatem Divinam nobis per F^em cognitam 
secundum statum ilium erainentissimum ^ in quo nuUam habet conaexio* 
nem cum natura . 

167. Alterum testimonium babetur In 3. dist. 27. q. 1. art. 2. 
ubi scribic S« Doctor : quod motus cbaritatis potest esse mercenarius se*^ 
cundum quod comstituit mercedem suam circa bonum increatum , ad quod 
Undit sicut finale premium. Hoc S. Bonaventurac testimonio definitam 
esse credit Auctor suam de amore Dei sententiam singularem ; sed con* 
siderare debuerat > vix ullum de Patribus » Doctoribus , atque Theclo* 
£is inveniendum esse ) qui clariusj solidius > et frequentius memoriam 
fecerit amoris benevolentiae ) ut ab Scholasticis inteih'gitur > et in eo« 
rum docetur tractatibus Theologids . Qua quidem in re summa diffi- 
cultatis continetur. Nee eaim quaeritur 3 an sit| esseve possit amor 
concupiscentiar ad charitatem pertinent ) sed an amor benevolentix 
•it chimsricus , ac fictitius , et ex notionibus conflatus inter se pugnan* 
tibus? Primum iilud quamvis mihi non probetur , facile darem ; at hoc 
alterum quis audiat aequo animo ^ sive Scripturam consideret > sive Pa* 
tres consular, sive praxim observer Ecclesias , sive principia perpen- 
dat Theologiae , sive rationes naturales , qux praesto sunt cuique j Don 
despiciat^ Quid igitur ex Bonaventura afferri potest, quod non om- 
nium sententiam prober > roboret , atque confirinet/ Vidimus ex S. 
Doctore . Primo : quod actus cbaritatis est diltgere . Diltgere autem idem est^ 
quod velle bonum . Secundo : quod cbaritas bonum optat ei . quern dili* 
git • Tertio : quod cbaritas dicitur diltgere Deum , quia vult , quod ip* 
se Deus sit Summum Bonum , et quod babeat omne bonum per essentiam . 
Quarto : quod cbaritas vult Deo bonum , vult j quod Deus sit summum 
Bonum tale , quale est . Praeterea loco supra laudato q. 3. ad ^. sic 
disserit : Cum duplex sit motus cbaritatis ; videlicet amor amicitia ^ .et 
amor concupiscentia , cbaritas amore concupiscentix desiderat Deum super 
§mnia ; amore vero amicitia semper diligit Deum propter se , et super 
omnia : unde Deum ^oncupiscit plusquam aliud bonum . Deo autem bonum 



127 

^ftat plufy quam habens cbaritatem optet sihi. 

1 68. Nee negandum esc, sed ulcro a veritatii amante conctden- 
dum I S. Doaoreoi suscinere ut probabikm opinionem illam , quod sci- 

^ hcec mocus concupiscenciae in mercedem setcrnam , et increatam ad ami* 
* dtiam percineat y ex illo nimirum principio Augustini dicentis ) per a- 
morem desiderate nos Deo frui, et amorem aspirare ad praesenciatn 
amaci • Id uc sustineat tanquam probabile , distinguit S. Doctor in 
Charitate motus duos i alterum amicitia? , quern praecipuum vocat , eo 
tcndentem , ut Deutn velit esse talem , qualis est , ut Deo serviat > 
et placeat sine intuitu pratroij i alterum concupiscentiae minus princi- 
palem , quo deisderat Deum videre ^ et habere • Cum ergo Jicit Ber^ 
narduty inquit hie Bonaventura , quod Deo sine intuitu pr^mH est set* 
viendum , intelligit de amore amicittce . Si enim per amorem amicitia bo* 
no servit amico , et eum diligit sine intuitu prsemii , ut dicit tbilosopbus^ 
multo fortius amore cbaritatis bomo vult bonum Deo sine intuitu retru 
butionis : sed per hoc non excluditur , quin cbaritas amore concupiscent 
tiic exoptet , et desideret summam illam mercedem apprebendere , ad quam 
finahter intendit pervenire • Quibus in verbis duo debet observare Bol* 
genius, qua? suum penitus systema diruunt. Primum enim amor ami« 
citiae per motum a eharitate profeetum vult Deo bonum , ut saepe hie 
repetit S. Bonaventura ; ergo non est ad Religionem revoeandus actus^ 
ex quo Deo volumus bonum • Imo esset hie motus amicitia? imperfe* 
cdor eontra mentem S. Doctoris ^ quam motus concnpiseentise , si ad 
Religionem ille pertineret , et hie esset actus proprius Charitatis Theo- 
logicae . Deinde Bernardus asserens ) Deo esse serviendum ex Charita* 
te sine intuitu praemij ^ non explicatur a Bonaventura importuna ilia 
distinctione pracmij essentialis, et accidentalis • Supponit enim Doctor 
Seraphieus , quod omne« s excepto Bolgenio ad angustias redaao , sup- 
ponere debent , loqui S. Bernardum de proemio essentiali > quo Chari« 
tas vacua esse non potest • 

169. Sed vero haec Bonaventurae opinio 5 in qua videtur a caete« 
ris discrepare , raultum habet , ut arbitror , quod pertinet ad modum 
loquendi potius , quam ad rem ipsam • Nam si efus rationes perpen* 
dantur ^ cum caeceris Theologis in re ipsa convenire videtur , ex iis- 
que unice confici potest ad amicitiam pertinere quemdam motum con* 
capiscentiae non formaliter talis , sed pore materialis • Primo quia ip- 
te Bonaventura statuit , quod in acta dilectionis ipsius cbaritatis unum 
est bonnm optatum , licet multa sint , quibus bonum illud optatur ) et iU 
lud est objectum principale ipsius babitus diRgendi , quoniam ipsum pro* 
pter se optatur • £rgo actus concupiscentias , de quo Bonaventura 1 
Deum attingit propter se , et non est actus concupiscentiae formaliter 
talis , qui secundum Theologos respicit aliud partiale motivum praeter 
Deum • Secondo , quia solus Deus est secundum Seraphicum objectum 
finaliter quictans ^ ad quod ille actus aspirat • Displicct tamea modus 

f f 2 Ult 



ille loquendi: Vblo mibi Deum : amo mibi Deum . Si enim Deus ama- 
tur propter se , dicerem ego cum Augustino : volo , desiiero frui Deo , 
fcJ propter ipsum . Sic enim declaracur aperte ) Deum solum esse mo* 
tivum mei desiderij ) et fruitionem attingi ut objectum materiale • 

170. Propter haec existimo discrepantiam sitam esse potius in mo- 
do 3 et ratione loquendi ^ quam in re ipsa intime perspecta • Et ve- 
to ) quod concupiscentia aliqua materialis ^ vel potius desiderium ad 
amicitiam requiratur ^ auctor est Divus Thomas , qui diserte notat , 
illam Hon moveri ex delectatione sed ex bonitate objecti , vel amici: 
DicenJum ) inquit in 3. sent, distinct. 27. q. 1. a. i. quod qualibet 4- 
micitia concupiscentiam , seu desiderium ( prssentix amati ) includit ^ et 
aliquid altud super earn addit • Quod autem haec concupiscentia sir pu- 
re materialis ( unde et illam vocat desiderium ) , et non moveatur ex 
delectatione, sed ex bonitate amici) advertit inquiens ad ii. qu%d 
amicitia vere desiderat videre amicum , et colloquiis mutuis gaudere fa^ 
cit , ad quern prineipaliter est amicitia ) non autem ita quod delectatio , 
qua est ex amici visione ^ et perfruitione finis amicitice ponatur ^ sicu{ 
est in amicitia delectabilis . Et hoc imtendit removere Hieronymus , quod 
delectatio de amicis prineipaliter non est quarenda. Hinc idem S. Do- 
ctor in 4. tum dist. 35. q. i. art. 4. tum dist. 27. q. :. art. 11. scri- 
bit • Etiam in bumana amicitia amicus quitrit magis bonum amici , quam 
de ejus pnesentia delectari . 

171. At Bonaventura hunc animi motum vocat mercenarium .Tta 
quidem est , nee contentiose nego . Sed vero id de amore amicitix 
negat disertissime , quod nobis satis est , superque ad rejiciendum hoc 
ex capite Bolgemanum systema* Praeterea, cum semper addat Sera- 
phicus > motum ilium mercenarium esse circa mercederh increatam , ii- 
num atternum etc. innuere videtur esse tantum mercenarium causaliter , 
it objective ^ prout terminatu*- ad Deum , qui est Author , causa , et 
objeccum mercedis formalis , nee , si castigate loquendum sit nobis j 
dici Deus potest formalis merces . Audi S. Thomam in 5, dist. 29. art. 
I. ad 4. ajentem : Merces proprie dicitur pnemium , quod quis ex la* 
bore , vel aliquo opere meretur : premium autem est id , quod alicui in 
bonum ejus redditur . Unde merces in quantum hujusmodi importat ali- 
quid referibile per amorem ad id , cui merces redditur . Mercedem autem 
(tliquis propter se ipsum amat ; non tamen est de ratione mercedis , q^od 
sit intentionis finis , quia plerumque mercedem ex opere non quarit , cut 
merces datur .... Unde si aliquis amat aliquid extra se propter se ip^ 
sum , illud dici potest merces , in quantum ex eo aliquid in ipso relin*^ 
quitur , vel conservatur . ..De ratione amicititt est , quod amicus sui 
gratia diligatur^ unde amicus non babet in amicitia rationem mercedis ) 
proprie loquendo; quamvis ea , qutt ex amico nobis fiunt ^ rationem mer' 
cedis habere possint , sicut delectationes , et utilitatts , quas ex ipso (T 
mans consequitur , ratione quarum ipse amicus merces dicitur , quasi cau^ 

sa- 



22f 

saliter \ sicut Jicitur Deus mercer nostra rathne eorum ) quie ex ipso in 
nobis fiumt . H^c S. Thomas , ex quibus constat , motum Charitatis 
non esse proprie merceoarium , nee mercedem intendere qua talem ) 
sed Deum diligere sui gratia ) et propter ipsum , qui tamen quodatn- 
modo did potest merces > nimirum causaliter , quia causa est merce- 
dis formalis* De hac igitur mercede causali loqui videtur Bonaventu- 
ra sipnans mercedem increatam^ ut objectum actus ) queai vocat met' 
ceq^rium • Quod si adhuc contendaS) Seraphicum Doctorem intelligen- 
du;i de formaii mercede) non ego amplius repugnabo litibus me im- 
miscens de ratione verborum • Namque res nostra de vero amore be* 
nevoienciae judicata jam est a Bonaventura contra Bolgenium ) quin ei 
4ilia appellationis ansa rqlinquatur • 

S. X I 1 1. 

De Hugone Victorinp^ 

'7^* \yf''^^ quantum triumphat cl. Auctor verbis ) quae profert) 

iVl Hugonis de S. Victore , qui lib. i. de Sacram. ( addere de- 

buisset part, ig.) cap. S.Stultoseos appellate qui dicunt ymercenarium 

esse ilium , qui Deo propter praemium inservit • Addit ^ se ipsos non 

intelligere J qui verba ilia pronunciant . Subjungit^ non aliud esse Deum 

diligere y nisi ipsum velle habere . Concludit , eum ^ qui Deum amat ) 

je ipsum amare , quia Deum amans bonum suum amat . Quatuor haec 

sic in rem suam ab Eruditissimo Theologo proponuntur, urgentur) et 

cxornantur) ut nihil quidquam existimet sibi requirendum ulterius pro 

sui systematis veritate « Sed victoriam inde canit , ut arbitror ) vix dum 

inita pugna , unde totis ilia viribus instauranda erat • Id enitn esset 

ante omnia probandum illi , nega^se Victorinum amorem benevolentise > 

quod nee ex laudato praestat loco , nee ex alijs locis praestare facile 

poteric . Legi ego , quanta potui mentis contentione , peracutum Pa- 

rentem , et Doctorem i nedum in citato loco ) sed et in caeteris > quae 

plura .^unt , in quibus a^it de Charitate ^ et dilectione Dei 4 et Pro* 

ximi) et illud inveni,<]uod non dubito asseveranter scribere . Primum ) 

Hiigonem Victorinum esse Patronum exploratumamoris benevolentiae, 

qualis ab Scholasticis traditur • Alterum s locum ab Auctore productum 

non carere difiicultate ) praesertim si verba , ut sonant ) intelligantur ; 

et ex illo posse prnbabiliter colligi , actum concupiscentiae «tern« bea* 

titudinis pertinere \\i\ti Hugonem ad Charitatem Theologicam . Quan- 

quam ut verum fatear , probabilius est mihi , considerato scopo praC' 

stantissimi Doctoris ^ loqui ilium tantum de actu concup^scentis mate- 

lialiter siimptae , unde cum mica salis existimo ejus verba accipicnda 

«.e , id quod , velit , nolitvc , Bolgenius fateri tenebitur . 

173. Exordiamur a primo . Hugo Victorinus est Patronus explo* 

ra* 



ratus amoris benevolends « Prima probatio desumitur ex cap. 8. tract; 
4. Erudit. Theolog. Summ. Sehtent. quod sic incipit , amorem ben6» 
volenfiae planis demonsrrans charadceribus • Cbarttaten amor bonestuf% 
qui ai eum finem dirigitur ^ ad quern oporttt. Amor est bona erga al* 
terum f roper if sum 'voluntas . Vnde Tullius . Amicitia est voluntas ef* 
ga aliquem bonarum rerum illius cHUsa , quern diligit • Ita Victorious ca« 
put inscituic, quod est de Dilectione Dei. Profecto voluntas bona ef- 
ga alterum propter ipsum est eadem ipsa benevolentia ^ nisi pla* 
ceat abludere a vera notione termioorum • Id quod Hugo Confir* 
mat aactoritate Tullij 9 qui verbuni illud propter ipsum per iHa al- 
tera significaverat illius causa y quern diligit. Idem igitur ipsum setr- 
tit hie Doctor , quod Tullius > cujus auctoritate confirmat ^ de amore 
senserat amicicis • Atqui Tullius non hie tantum > sed in omnibus phi- 
losophicis libris amorem exprimit amicorum per benevolentiam , ex qua 
nnus alterum amet toto pectore , ex qua velit ilium aflici quam plu- 
rimis bonis , et ex qua nihil referat ad fructum suum 9 sed omnia con- 
ferat ad commodum amici ) quern diligit • Qui actus diligendi appeU 
latur ab ipso admirabilis quaedam benevolentiam magnitudo ) ut fuse 
prosecuti sumus Prolegomeno 5. Ergo Hugo Victorinus amorem Cha- 
ritatis clarissime coUocat in accu benevolentiae Tbeologorum ^ qui sua 
cciam sensa Tullij auctoritace confirmant. 

174. Altera probatio non minus est efficax^ quam nobis repne« 
sentat 4. Misc. Erud. Theol. lib. 4. titut gg. ubi loquens de tertio 
gradu dilectionis , de quo Bernardus ^ cum quis diligit Deum propter 
Deum sic ilium explicat • Tertius ( est ) spiritualis , et Filiorum ^ de 
quo confittmini Domino ^ quoniam Bonus . Qui Domino conjftetur ^ non 
solum quoniam Bonus est sibi , sed simpliciter ^ quoniam bonus est > kic 
vere diligit Deum propter Deum ,^ non propter se . En tibi Bolgeni mi , 
Cuam illam cbimaericam dilectionem a Victorino tuo maximis laudibus 
celebratam , cum anima confitetur Domino ) non ut bono sibi ) sed ut 
bono simpliciter 9 ut bono in se > et infinite digno omni confessionei 
laude ) et amore . En quomodo anima Deo confitens > quoniam sim- 
pliciter in se bono ) Deum amat non propter se , sed propter ipsum. 

175. Terciam do probationem arque claram ex Annotat . Elucid. 
quaest. circa Epist. ad Rom. Cum enim quaest. 232* proponat sibi Hu- 
go difRcultatem illam enodandam : Optabam ipse anathema esse it Cbr> 
sto pro fratribus meis ; respondet primo ^ Apostolum in illis verbis (si- 
cut olim Moysem ) ostendere mirabilem affectum suum > quern habuit 
erga Judaeos . Sed cum bene viderit subtilis Doctor , responsionem 
istam potius esse principij petitionem) quam rei difRcilis solutioneroi 
respondet 2. vel potest did , quod uterque tam Moyses , quam Aposto^ 
lus praposuit in desiderio suo , et optatione salutem tant^ multitudinis 
proprise saluti , nee in hoc dilectionem Dei postposuerunt , imo Dei glom 
riam , et bonorem propria saluti praferentes , malentes Dei gloriam ma* 

gni* 



£itijgcari in 4ot ralvAtis ^ quam iiminui in uno talvato ^ tt btfc perfectio 
fsxcedit omnem perjectionem ^ qua major non potest excogitari . Nihil ap» 
tius aiTerri potest ex Patre ad amorem benevolentiae confirmandum • 
Namque talis est illc ) quo Paulas , et Moyscs malunt Dei gloriam 
inagnificari in tot salvatis ^ quana in uno saivato diminui , volunt eoim 
majorem Dei gloriam ) ec majus bonum extrinsecum amici 9 nihil de 
1)ono proprio solicitii imo et de propria salute curaooi nullam ex vi 
illius desiderij ^ vel optationis concipientes . Quodque majus est , nee 
in hoc dUectionem Dei postpasuerunt > ut Victorinus observat • Ergo ip» 
80 judice dilectio Dei non consistit , ut Auctor ex illo contendit , in 
desiderio aeteinae foelicitatis , sed in acta prseferente gloriam 1 ct ho* 
oorem Dei propria? foelicitati • 

176. Qaarta probatio repetenda .est ex qusst. 305. in eamdem 
Epist. ad Roman, sic enim scribit • Qtueritur item ) an iebeamus Jili* 
gere mutuo propter vitam aternam : quodsi conceditur ^ quod faciamut 
propter commodum nostrum ^ et sic sumus mercenary . Dlcit enim Ambro^ 
lius ) qui spe ) ^/ desiderio ccelestis patriae servit , mercenarius est • Solu* 
tio : propter vitam aternam diligendus est proximus^ nee idea aliquid pr^e^ 
fertur Deo 1 quia ipse est vita teterna ( scilicet causalicc: 1 et objecti- 
ve respeau nostri > ut inqu^t S. Thomas ) : et in ipso non est aliquii 
extra ipsum prater ipsum : ideoque verba prsedicta Ambrosij a suo loco 
ixtendere non convenit , quia contra usum Ecclesi^e sonare videnturi vi* 
ietur tamen hoc insinuare^ quod siquis cogitans vitam aternam aliquid 
teorsum pneter Deum esse y bona faceret ^ suum attendens commodum tan^ 
turn ) non quia Deus vellet fieri , mercenarius dicendus essit • Vidctijr 
hie Hugo Victorinus sumere mercenarium in malo sensu 1 unde et S. 
Ambrosii verba excipit in sensu 1 qui mihi cerxe oon probatur j cum 
sensum alium habeant minime cibscurum > si mercenarij nomen in bo* 
no sensu accipiatur ^ iit sumitur frequenter in Scrjptura Sacra . In hoc 
igitur non ego assentior .tanti Doctoris intcrptetationi , sed tamen \U 
lud verto in rem meam ^ quod motivum amoris mes foelicitatis ) e£ 
lalutis proximi , siquidem adCharitatem pertinere debet , non est com* 
modum meum s^ sed Deus ipse ) vel quod Deus vult hoc fieri , Amor 
innixus eo motivo quod Deus vult ) est amor benevolentise tendentis 
ad placendum Deo: cradit ergo etiam hoc in joco Hugo Victorinus 

-amorem benevolentise « 

177. Quinta probat4o proponitur ab eodem Doctorc in cap. 9. 
lib. !• AnnoJt. in Math. Jta disserente circa primam Orationis Domi* 
nicae Petitionem • Postquam autem Deus te sanctificaperit . et te sancii* 
ficare fecerit Komen sanctum suum , non bic sistas y non tibi sufficiit ja* 
lus tua . Extende affectum Cbaritatis ( non dicit Religionis ) et pro a- 
Mjf elama ad ilium ^ sanctificetur hUmjen tuum . Ab ommbjis sanfuficf 
tur , ft ab omnibus glorificetur : jtt secundum Nomen tuum , /ic ^i laus 
tuM usque ad fines tcrue • Sv ergo sanctificetur Hemcn tuum • Hon ns* 

bis ^ 



bit J ( inquit ) Domine ^ non nobis ) sed Komini tuo da gloriam . Hoc 
est^ Sanctijicetur Komen tuum. Quis hie non videat amorem benevo* 
lentiae tuin erga Deum , turn erga proximum f Erga Oeum , cujus No* 
men sanctum optamus , uc glorificecur usque ad fines orbis terrarum 
per affectum; quern extendere debemus , Charitatis . Erga proximos, 
quibus bonum maximum desideramus , ut scilicet ab omnibus Nomeo 
Dei sanctificetur , et glorificetur ) idque non nobis , sed Deo gloriam 
dare volentes • Nee veto hunc erga Deum affectum benevolentiae nc» 
gat cl. Auctor ) sed ilium esse ait Religionis actum contra mentem 
Hugonis , qui affectum esse Charitatis supponit , et probat • 

178. Sed quamquam ex his tribus extremis probationibus ingenio* 
si Patris constare satis videtur , benevolentiam adversus proximum vc- 
rum esse charitatis actum ^ juvat tamen plenius demonstrare , non al- 
iam erga fratres agnovisse Hugonem Charitatem , quam benevolcntiam, 
ex qua proximis bonum volumus 5 sicut et ipsis nobis illud optamus • 
Audiatur in lib. 2. de Sacram. part, ig.sic loquens de dilectione pro* 
xirai cap. 6. Quid est proximum diligere proper Deum} Ideo diligere y 
quia babet Deum • Sicut diligimuf bominem propter justitiath ^ id est^ 
quia babet justitiam ^ et ricut diligimuf bominem propter sapientiam , tdest^ 
quia babet sapienttam . Sic diligimuf bominem propter Deum , id ert \ 
quia babet Deum: vel si forte nondum babet 3 quia habit ur us est eumy 
vel ut babeat eum . Pergit in hunc fere sensum per caput totum , in 
quo de amicis , et inimicis similiter disserit. Si autem amicos bonos 
habemus 1 et inimicos malos , amicos quidem in bonitate sua diligere de^ 
bemus ^ id est ^ quia boni sunt ; inimicos autem ) quia in bonitate dilige^ 
te non possumus ^ quia boni non sunt ^ tamen propterea diligere debemus ^ 
ut bonitatem babe ant , et boni sint • Et in bis omnibus non nisi bonitas 
diligitur^ quando nibil diligitur nisi propter bonitatem. Simili modo cum 
Deus diligitur , propter se dtligitur j quia ab alio non est , neque aliud 
ab ipsoy quod diligitur in ipso . Ex quibus habemus, duo ilia apud Ha* 
gonem certissima esse : primum , amorem proximi in eo contineri > ut 
ei velim bonum , quod habet ^ vel optem , quod non habet ; id quod 
sine benevolentia ne mente quidem concipi potest • Alterum , quod 
homo diligi potest propter sapientiam 5 propter justitiam ^ propter bo* 
nitatem 3 et quod Deus diligitur propter se , quia non habet ab alio 
bonitatem ^ neque est aliud a Deo ) quod est in eo plenissimae boni- 
tatis . Quodnam est 5 precor , in his dilectionibus vestigium araoris con- 
cupiscentiae ? Aut quid est in hoc amorum genere ) quod benevolen- 
tia non sit ? Fixum ergo maneat 3 certum ^ et inconcussum ^ Hugonem 
Victonnum in his locis , ut in aliis , quae ptoducere facillime possem^ 
amorem supponere benevolentiae , eumquc nobis tradere , quasi res es- 
set comperca omnibus, et a nemine in.dubium revocanda . 

179. Quae cum ita sint, parum certe movebit Scholast.cos » quod 
ex cap. 8. profert»CL Auctor ex laudato Doctore • Admittat > inqnient) 

Vic- 



23J 

Victorious amorcm concupiscentls xtctnx bcatitudinis ad cbariuccoi 
pcrcJMre. Quid tandeiD? servat ipse sartum ceccum amorem bcoevo* 
lenciat . Scrvet ilium omnino Bolgenius » et maous dabimus • Non rc- 
ccdat a placicis perillustris sui Prrceptoris Joannis Baptiscar Faurci 
€1 nulla nos inter ) et Bolgenium erit in argumeoto de amon con* 
certatia • Profecto ille > ut videbimus , religiose tuetur aroorem bene* 
volentiae ^ quamvii charitatem extendat ad actus perfects concupiscen* 
tiat • Ejus si ductum sequetur Discipulus , fortasse nulla % certe eiigua 
inter nos relinquetur dissensio . Atque baec quidem de primo > quod 
nobis satis essec pro instituto nostro ; ad alterum tamen veniamus ; 
nan;K}ue juvac indagare penicius mentem Victorini cap. 8. ab Auctore 
laudato i ut exploremus 5 quo tendat acutus Doctor acrius ad speciem 
cascigans atnatores gratuitos ) quos depingit . Totus est Hugo de S. 
Victore cap.4. Inst.CathoK in quxrendo definitionem amoris » et hanc 
tandem ex Augustino desumptam approbat : est amor dilectio cordis ali^ 
€ujus ad aliqutd propter aliquid > desiderium in appetendo , et in perjrum. 
endo gaudium . Uode et vuit charitatem esse motum animi ad fruen^ 
dum Deo propter ipsum • Ex quo illud existit > quod ex amore sequa* 
tur inquisitio ) et desiderium rei amatS) ut ex S. Thoma Augustinuia 
exponente didicimus • 

180. Hoc igitur statuto ) recte notat stultitiae 1 et ignorancis 

f upins eos , qui dicebant ^ servire se Deo ita gratiS) ut non modo prat* 

mium non requirerent ) sed nee Deum ipsum quaererent ) quo sane ine^ 

pcius nihil ) nihilque pugnancius dici potest. Audite homines sapientesy 

inqnit Viccorinus, diligimus ^ inquiunt , ipsum ( Deum) ^sed mnqu^* 

rimus ipsum . Hoc est dicere , diUgimus , sed non curamus de ipso . Ego 

bomo stc dillgi nollem a vehis . Si me sic dtltgeretis , et de me non cu^ 

raretis , ego de vestra dileetione non curarem . Vos videritis 5 si dignum 

€St y ut Deo ojftfratis y quod bomo digne respueret. Si verba hsec omnia 

line inccrpunccione exarasset Auctor , et mentem Hugcnis magis de« 

clarasset) et araatorum illorum stultitiam oculis omnium subjecisset. Nam 

ex illis ) ut a nobis transcripta sunt, minifescissimum esc, supremum 

esse stultitiae genus eorum opinaticnem hominum , qui dicebant , se 

Deum amare amore sic gratuito , ut nee Deum quxrerent 1 nee de 

CO curarent quidquam. Cum veri amoris proprium sit Deum ex toto 

corde quxrcre , et desiderare, omnesque curas, desideria, cogitatio* 

oes , et affectus ad eum dirigere , et in eo collocare . Id autem pre* 

Stat amor benefolentir modo excellentissimo Deum quserens, sine re- 

flexione ad amantem ) propter ipsum , ei placere intendens , et ut mi* 

nime amato displiceat , omnino solicitus juxca illud Augustini in Ps. 

77* n. 21. Rectum itaque cor cum Deo est , quando propter Deum quic* 

rit Deum. Igitur qui Dei amorem sic animo informat castum , atque 

gratuitum , ut nee Deum qusrat , nee de eo curet , stultus est sine 

dubio >'nec se intelligit, nee amoris vim ) atque virtutem considerate 

S S 181. 



^34 

1 8 1. At Hu|^o ) inqult Bol^enioi ) tliod quidqutm significat di^ 

dens I non esse aliud Deum diligere i nisi ipsum velU habere ^ coqu^ 
worn amans ^ si non desidirartt . Est igieur amor desideriom > et est 
volitio habeodi Deom , qui sunt certissime actus concupisceotis • Mo 
mentt non est ratio isthxc ) quat sic magnifice ab Auctore exaggera* 
tar) ut demonstTo. Eo^tendit Victcrinus hoc in capite 5 sicut etiam 
HI prjecedeotibus s ut ostendat 9 Deum esse amandum propter ipsum 
solum , et non propter aliud ) quod Deus non sit ; iUud igitur deside* 
rium ) et volitio habendi Deum ) siquidcm ad Charitatem pertinet , ut 
sine dubio pertinere debet , ex illo ipso motivo propter ipsum concipi* 
tur . Namque anima vere amans Deum propter ipsum , amore pra^ser- 
tim intenso) ad Deum propter ipfum aspirat ) et propter ipmm exoptat 
cum eo conjungi ) et uniri unione 3 quam potest 1 maxima. Hinc sen* 
sus illorum verborum est ille^ non amarei ) nisi detiierares conjungi cum 
ipso propter ipsum: hoc enim desiderium est effectus consequens , et 
mire exprimens naturam amoris ad maximam unionem aspirantis • Eo- 
dem intelligenda modo altera verba : Quid est amare Deum ^ nisi Deum 
velle habere f Ut enim optime advertit Suares disp. 7. dc Beacit. Sect, 
I. ( explicans (juasdam Augusdni propositiones non absimiles ) amor 
expressus in quibusdam propositionibus denotantibus actum concupiscen- 
tis intelligendus est ad proportionem objeai amati. Cum enim obje- 
ctum ametiir propter ipsum solum , volo Deum habere ex charitate i- 
dem est prorsus atque vdo Deo conjunfi propter ipsum. Neque enim 
babitio , ut sic dicam 5 est realis possessio rei cujusdam emortuae , 
qua uti possum ad libitum ; sed est babitio qua^dam affectiva ^ uniti- 
▼a J et conjunctiva cum Deo propter ipsum • fd quod apprimc con* 
sonat desiderio benevolentiae ad unionem illam aflfectivam tendcnti 1 
ut scilicet persona amans sit magrs Dei, sit divini juris , et in eum 
Cranseat omnino • Et hsc est ratio ) cur Augustinus , quern hac in re 
Victorinus imicatut) amorem dicat aoimi rootum ad fruendum Deo 
propter ipsum • Quam frutionem explicat S. Doctor , uc alias obser* 
vavimus in hoc eodero sensu , in quo procedit Victorinus . Jam te 1 
inquit , solum amo^ te solum sequor ) te solum quaro , tibi soli servire 
paratus sum ) quia tu solus jure dominaris ^ tui juris esse cupio • Quid 
est enim cupere esse juris Dei , nisi velle Deum habere Dominum 
jure dominantem in corde hominis se Deo tradencis ? 

182. Sed quoniam hie etiam Auctor inculcat, et premit, quod 
insinuaverat alias , et quod deinceps repetere non cessat ^ eum nimi- 
rum qui Deum amat , se ipsum amare , explicandum id est paulo ac- 
curatius , ut lector intelligat ) quam sint momenti levis ) quae Bolge- 
nium conturbant • Multis sane modis verum est , eum , qui Deum di* 
ligit ) se ipsum amare , et in eo tantum sensu falsa est ilia propositioi 
qui ab Auctore intenditur . Primum igitur vera est ilia propositio , quia 
qui diligit sC) sicut et proximum propter Deum^ se ipsum quoque 

/ di' 



2J5 

ligit ) namquc dilecrio eiusmodi termioatur ad diligentem ) et ad pro* 
moDum, 8cd OcuiD respicit ) ut rationem motivam amosis. Ocinde ve* 
la CSC ilia proposicio , quia qui diligie Deum summum ) et universale 
booum , in quo bonum parciculare amantis includitur ) se ipsum neces* 
lario amat • Pxsterea vera esc eadem proposicio > quia cum amans De* 
iim sic affeccive unus Spiricus cum Deo % cum Deunt amat ) et seip- 
sum amac ) uc uoum cum Deo • 

183. Tandem (ec hie esc germanus sensus a PaCribus incencus ) 
fera esc proposicio ) quia Deum amans , se ipsum vere salubricer s et 
cffeccive amac. Nam qui amac verum bonum ^ amat quod amandum 
est) amat eum^ ex quo omnia ei bona eflfeccive proveniunt. Sicuci 
concrario qui amac aliquod curpe ) quia verum bonum non amac sed 
apparens , in eo coUocans suam foehcicatem , non amat vere se ipsum^ 
non salubricer , non effeccive ) sed pocius se ipsum odic y pcenasquc 3 
uc aic Bernardus ) mercacar in dies • Unde S. Leo serm. 38. de Pas* 
sion. Dom. FoluntMtcm y ait> Dei prtefcrunt y ( ^nimx sapiences ) c/ /m- 
to ampliuf se amant y quanta amplius fro Dei amore se non amant • 
S. August, lib. I. de Morib. Eccl. cap. 26. Te autem y inquiti sattf 
hriter diligis y si flus qnam te y iUigis Deum* £c EpisC. 155. n. 14. 
Hemo nisi Deum diligendo diligit se if sum . Hinc ills frequences apud 
Augustinum proposkiones y quod curpe amans se non amac ; quod ve* 
lum bonum non amans se ipsum non amat • Horum omnium racionem 
leddic S. Bernardus ucens distinccione ilia Scholascica affective y et ef- 
fective y uc vel hie etiam vidcac Bolgenius ) SS. Ecclesis Pacres Scho- 
lascicam non concemnere , sed ea pocius uti ) cum utilem , et oppor- 
tunacn exiscimanc ad aoimi sensa auc brevius, auc appercius dedaran* 
da . Expiicans S. Bernardus de Conv. ad Cleric, cap. 4. verba il* 
la : idigens iniquitatem odit animam suam , ica disseric . At forte ali* 
^uem moveat Hlud de Psalmo : qui diligit iniquitatem , odit animam su^ 
Mm . Ego autem dico ^ odtt et carnem . An non odit y cut gebenn^ cu^ 
mulos mercatur in dies . et cui secundum duritiam suam , et for imfceni*^ 
-tens tbesaurizat tram in die ine ? Caterum hoc odium tarn carnis y et 
Mnim^ non in affcctu , sed in effectu potius invenitur . Sic nimirum odit 
mt fbreneticus carnem suam y cum sibi ipsi manus inferre laborat ^ ration 
mis deliberatione sopita . En cibi quid velinc significare Pacres dicencesi 
<um ) qui Deum diligit) se diligere , et qui Deum ncn diligit , non 
diligcre se ) sed se pocius odio habere • Ec en cibi sensus verus y ger- 
tnanusque verborum Viccorini : qui Deum amat y se ipsum amat y quia 
x^rum suum bonum amat . Quem quidem sensum satis msinuac Scripcu* 
xa apud Joan. 12. Qui amat animam suam^ perdet earn yet qui odit a^ 
mimam suam in hoc mundo y in vitam sternum custodit eam . 

184. Superesc ) uc explicemus) quid Hugo incendat > duqa eosre- 
darguic sculticis, qui Deum non quaerunc^ ne habeancur mercenarij . 
Sed cum ipse scnbac aperce i si fro ipso aliquid amas % merceuarius ; 



2l6 

si in ipso MmMSy ef if sum gmas ^JUius f/; satis mentem dechrat soam. 
Supponit enim ^ amancetn Oeum non esse proprie mercenariom » neqoc 
operari ex intuitu merccdis formalis , qua: in essentiaii beatitudine con* 
sistic ) sed ad Deum usque transire ) et in eo siscere > qui solum est 
merces causaliter 9 et objective , ut testatur Angelicus Doctor , cufut 
verba dedimus supra • Qtiare amor, quern exprimit Hugo per motun 
fruitionis Dei propter ipsum , unice respicit matenaliter mercedem 
formalem in fruitione consistentem 5 et earn vult propter Deum • Ut 
enim ajebat Bemardus : quldquiil propter aliud amare videaris , id pU* 
ne amas ) quo amoris fiffis tendn , non per quod tendit . Exemplo res 
ista commostrari debet . Amat quis potionem duicem , eamque-dulcedine 
motus absumit; amor ille dulcedinem respicit tanquam motivum 1 nee ultra 
pertransit. Amat alius eamdei) potionem propter sanitatem ) cui recupe* 
randx opportunam , et utilissimam esse suppono ; hie amor transit per dul- 
cedinem quasi materialiter » et ex sanitate mo vetur, in eaque ipsasistit, 
et ^b eadem specificatur • Id ipsum in amore fruitionis videre quisque 
potest • Nam Spes ) et Charitas ad firuitionem tendunt , ilia per amo- 
rem ) qui ex fruitione movetur, bxc autem propter Dcum , ad quern 
tamen nisi per visionem 1 et frurtionem pervenire non potest • 

185. Sapienter ut solet P. Suarez lib. 1. de Gratia cap. ig.nun. 
2H* Duobus modis potest quis sibi amare beatitudinem , uno modo in suum 
commodum , seu ut est honum sibi , ita ut h<tc sit proxima ratio amaa* 
di tale bonum , et bic est proprius amor concuftscemi^e . distinctus ah a* 
more Chiritatis : alio modo potest quis amare beatitudinem immediate ^ 
et proxime propter gloriam Dei , et ut ilium tanquam amicum prasentem 
babet , et gaudeat de bonis ejus , et bic amor , licet materialiter . ut tta 
dicam^ possit denominari concupiscentidt respectu boni beatitudinis , qi4od 
quis sibi amat ; formaliter vero , et quoad motivum est amor amiciti^ « 
De hoc ergo posteriori amore amicttia recte dtcitur esse actum Charitatis , 

fuia ex formali ejus motivo elicitur ; et tale erat desidtrium Pauli ad 
%lip. 7. desiderantis dissolvi , et esse cum Cbristo. Ubi vides amorenii 
et desiderinm per beatitudinem transiens ad Deum ipsum , ab eo mo- 
?eri ) in ipso sistere , et unice dici posse mercenarium quasi materia* 
liter , cum mercedem formalem respiciat solum tanquam objectum ma* 
teriale. Et id est ipsum, quod scribebat Bernardus de divers. Serm. ]• 
de Cant. Ezech Kon quaro salutem >trt pmnas vitem.aut in Cmlort* 
gnem , nd ut te in aternum cum Hits laudem , de quibus scriptum eU 
Psal. 8g. 5. heati qui babitamt in domo tua Domine ; in Sitcula sdcuh* 
rum laudabunt te. Concludimus itaque suspectum esse Hugoni Vicco- 
lino amorem ilium ^ ex quo non oritur desiderium fruendi Deo prop- 
ter ipsum , indeque aiotum merccdis materialiter sumptae ad Charita^ 
tem pertinere debere . 

i8d. Interest enim vero plurimum, accurate perspicere) quo ten- 
dat Hugonis intentio in loco ab Auctore laudato ) ut ventas traaata 

sub* 



wbcilker, ft deticatf rMt€ inteUigatur • Hsc eoim non tarn ex?erbo* 
rum soQo » quam ex fine Doctoris erueada esc • Urgebac amatorcs il* 
loS| quos non dubitac ttuhos appellare^ ad aroorero efficaceni) et cf- 
ibccivum) volebac cos inducere ad inquisicioQcm Dei perfectaoi turn 

£r ppera bona » ec implctionem prccepcorun , turn per dcsiderium 
cndi Deo propter ipsoaa y unde parum fid^s amori illi > quem ?el 
niis ipsi verbis satis ostendebanc debilem esse > iDcfficacem ) et pure 
affectivafD » utpote »oa qiaerentem Deuoi 5 recce dicebat 1 nee eos in* 
tdligere naikturaiB amoris ad perfeccam unionem tendentis ) nee jpeuQ 
CttraturoBi quidquaia de illoruas dileccione^ Hanc esse mentem Victo- 
xini , eamque ex fine ab ipso prsfixo 1 non solum ex ijs j que verba 
sonare videntur^ indagandam esse, fateatur) necesse est ) cU Auctor. 
id quod ita deinonscro • Hugo Victorinus inducit cap. 7. ex amatori* 
bus ) quos corrigit > unum ica loquentem • Quamvis dart uqh fostum 
{ quidquam Deo ) ; tamtn optare ftasum . Cupio ^ ut illi bouum tveniat • 
FombSitas quidem mca parva ) et exigua est ad ilium , afflsctus auttm | 
4t amor diver in ilium . Quod facere non possum , velle possum . Face^ 
rem quidem , si possem y se3 quia non possum ) facio , quod possum • Pro* 
fecto verba haec rice intellecca bonum sensum babentjeaque invenies 
(vix non ad verbum ) in SS.^onaventura) et Thomai ut nos ipsi re* 
tulimus • Quod etiam confirmat idem Angeiicus Doctor in j. Sent, di- 
stinct. 29. art. )• ad ;• inquiens : Si esset possibile , quod ex mostris 
-ntribus atiquid ei ( D^i ) accresctret ^ habeas Charitatem multo plura 
faceret propter beautudinem ei consequendam ) quam propter earn sibi adi* 
fiscendam . 

187. Accedft) amorem Dei super omnia obedientialeoi talem es* 
«e debere, ut velit Deo bonum intrinsecum, et optet extrinsecun • 
Nee Bolgenius ipse negat hos actus , sed neces$arios exlstimat f turn 
lit amor sit super omnia ) turn ut amicitia sit completa^tum ut pr«* 
cepto Rcligionis £at satis . Audiamus tamen Hugonem contra hunc di* 
cendi modum ita insurgentem . Super^acua pietate moveris ; Miserere p$m 
fius tui . Ilk satis babet « Tu itlum ^ qui optimus esi » meliorem facert 
9it ? Hjic sane Victorini convention! facile responderet Theologus a* 
moris obedientiaiis , et efficaciter unitivi Patronus^ dicens > ex eo quod 
i^eo velim efficaciter bona sua intrinseca, et desiderem extrinseca ^ in 
-quibus placeat , et glorificetur 5 non sequi , quod velim , Deum esse 
Dieliorem ; sed quod velin esse talen » qualis de facto est , ec quod 
tfficiatur bonis extrinsecis « ametur, iaudeturi ct glorificetur ab om« 
aibus , ut tu nos ipse » Victorine 1 docebas primam explicans petition 
Moi Orationis Dominies • Hanc Tbeologi responsionem admitteret si« 
M dubio Magister Hugo tanquam. veram 1 et solidam 1 omnique fun- 
datam ratione ) et auctoritate • Sed quam dabit cL Auctor responsio* 
iievp ab ilb probandam , si contendat illius verba y vt sonare videntur^ 
accipienda esse : Supervacua fiaatf movcris i fsdkae aotus j per queoi 

^uit 



quis vult DeacQ esse talem, qualis est) fiiic, eritqae semper; et a. 
ctus ) quo qais Dei gloriam exchnsecam optat y quaeric i desiderat , 
sunt apud Bolgenium actas verissimi Religionis, sunt amicitiat con* 
plementum, sunt tandem necessarij) ut amor Dei evadat amor super 
omniaf. Estne xupervacuM pietar actus pertinens ad virtutem , quar d^ 
citur a S. Thoma supirexcellens Pieut ^ Estne item supcrvacua pie* 
us actus complens divmam aisicitiam , et necessarius omnino , ut a* 
jnor Dei sit amor verus super omnia ? Puto ) te 9 Bolgeni Clar. ) non 
facile inventurum exitum in labyrintho inextricabili , si Hugonis verba j 
ut videntur sonare , velis arete retinere ) atque interpretari • 

1 88. Reliquum est igitur ) ut finem intendas > et verborum sono 
non nirois adbsreas . Sana est ergo mens Victorini ; qui amorem inef* 
6cacem quasi nihili pendet , si cum amore Dei efficaci s et eflfcctivo 
conferatur . Sana est ejus intentio eo tendens } ut demonstret , nullam 
veram utilitatem in Deum derivari posse ex amore nostro, sed in no* 
strum commodum ) et utilitatem veram omnia tandem effective reci* 
dere • Cum enim bonis nostris minime egeat ^ qui perfectissime bonus 
est ) et cui nihil deest bonorum 1 que excogitari possunt ) non potest 
affectus noster per modum veri ) et stricti desiderij in ea tendere , quae 
habet ) vel extendi ad bona intrinseca ) qux non habeat . Sed tameo velle 
possumusi et debemus complacere in omni eo ) quod babet ) et procurare 1 
ac desiderare 3 ut qui Sanctus est in se ) Sanctus item habeatur ab omni* 
bus ) sanctificetur ) et glonficetar , ut nos docait Justitiz Doctor in prima 
Orationis sue petitione . Id quod aliter explicare non possumus , quam 
dicentes ) velle nos , ut Deus afficiatur extrinsecis bonis honoris , obse« 
^uiji amoriS) etgloriae, quae una possunt ab hominibus prsstari . 

189. Ex hiS) qus bactenus dicra sunt nobis in hoc tertio capi- 
te^ tria mercenariorum genera distinguenda sunt . Primum est eorum^ 
qui per actus arooris pcrfecti, et desiderij puri tendunt in Deum,ni« 
hil aliud in illis actibus quierentes , quam Deo propter ipsum placere y 
eique inservire > quia bonus est ^ quia omni dignus obsequio ^ laude | 
et amore » Hujus classis homines fortunatissimi unice dici possuot mer- 
c^narij quasi causaliter , et de his loquitur expresse Chrysostomus , Ber* 
cardus ^ et Julianus Pomerius locis cap. ;• laudatis • Deus enim , qucm 
propter se amant > est illis omnia $ et quod Deus talis sit , qualis est 
de facto ( id est ) ipsa amati Beatitudo ) est illis loco praemij , co« 
ronat , salutis , et regni ; sed ratione suae perfectionis supremae est prin* 
cipium ) causa) vel Author beatitudinis omnium. Ad eandem omnino 
pertinent classem , qui mercedem formalem , aut fruitionem desideranc 
ardentissime ) non ut bonum eorum propriam) vel in sui commodum 1 
sed ut magis Dei fiant ) seu propter ipsum , et in Dei gloriam . Et 
hi solum dici possunt materialiter mercenarij , de quibus nuper Bernar- 
d JS , et Hugo Victorinus . Id quod supponit S. Thomas expresse tra* 
dens ) beatitudinem ex Charitate diligi posse propter Deum • 

199 



^i9 

190. Altcruni fDercenarionim genus est eorum $ q«i per actus Spei 
Theologies tendunt in Deum ut adipiscenduni) non ut omnino in 
i>eo solo sistant , sed ut ex eo proveniat ipsis sterna beatitudo y vel 
adeptio boni infiniti • Et hi quidem dicuntur mercenarij , boni sciliceti 
et laudandi in sensu propriissiiDo , ut qui mercedem formalem ) et prse-^ 
fldiuBi sternum ipsis a Deo propositum intuentur » ex eoque ad dpe* 
n bona perficienda moventur. Atquc hsc quidem affectio ad ster* 
nam beatitudinem non modo laudabilts est > bonesta y ^upernaturalis 9 
ct in eo ^ qui gratiam habet y meritoria ; fed etiam necessaria in hoc 
statu atcenta imbeciliitate nosua. Unde ad ea nos hortatur Saivator 
noster Jesus Christus turn in parabola vines apud Math. ao. 9 turn 
cum alliciebat discipulos ad hujus vits tribulationes perferendas : Gm« 
deie y it exultate , quia merces vtstra copiosa est in CotUs . Quid quod 
?el charicas ipsa ex suo proprio mocivo imperat frequenter hunc aai* 
mi motum mercenarium) qui tunc solec esse ardeotiori atque perfe« 
ctior ? Et hsc est ratio y ut mihi sane videtur , cur Augustinus y et 
Bemardus loquentes de amore casto y et gratuito propter Deum solum 
non ei concraponant hunc Dei amorem mercenarium y sed merccnariof 
temporaies ) quia nimirum cum amore illo gratuito solet esse conjun* 
ctus amor actualis sterns beaticudinis y qui et ad amorem gratuitum 
mire disponit) et ai> eodem frequenter imperaturi et perfectior 
tvadit • 

191. Tertium mercenariorum genus est eorum , qui Deum non 
colunt nisi ob mercedem rerum temporalium , de quibus frequenter 
Augustinus ) et Bemardus . Hi profecto iaudabiles non sunt y sed vi* 
tuperandi y Tel quia ultimum suum finem y ubi ponendus non sit y ibi 
coliocant, quod summum est impietaciS) et stulticts genus, vel quia 
ex nimia ad res temporaies affectione , et terrenorum illecti cupidita* 
tC) coelestia^ sterna y et supernaturalia contemnunt , ficto corde^ et 
simulata mente cum Deo incedentes . Quamquam et interdum non ita 
licte procedunt, et malttiose, sed tamen eorum animus terreois im- 
inersus cupiditatibus non nisi difficile cogitat de rebus sternis, et ad 
intelliEenda coelescia erigi vix posse videtur. Hos igitur mercenarios^ 
nihil fere nisi terrenum sapientes insectantur Patres, eosque vitupe- 
lant in concionibus verbis gravissimis , et satis frequenter contrapo- 
nunt eis , qui Deo deserviunt amore gratuito . Nee erat cur merce- 
narios bonos operantes ex affectione prsroiorum sternorum opponerent 
iis , qui Deum gratuito araant ob rationes superius insinuatas . Quam- 

2aam et interdum y dum ad meliora charismata annulanda adhortantur 
deles , ad amorem ilium nobilissimum propter Deum illos excitabant, 
roonentcs non solum spc prsmiorum sternorum , sed ex afFectu potis- 
simum graruito serviendi Deo propter ipsum opemndum esse , ut vi- 
dimus ea Chrysostomo , et Bernardo - 

192. Nee tamen idcirco aedas reprebensiooe digncs eos omnes. 



24^ 

qui open interdum excrccnt virtutis ex iDtentione boni temporafis , 
Fie enim saepe y ut baec intentio sit indifferens , aut etiam honesta ; 
cum quia intendi potest bonum temporale tauquain secuodarioi etve- 
luci accidencarium » eo scilicet modo i quo ipsum ordinatum est ut De« 
cessarium nobis ; turn quia licet bonum temporale sit iiais temporalisi 
dummodo malus non sit , nuilam actui malitiam communicate potest • 
Quod autem medium nobilius ordinari non possit nisi contra rectam 
rationem ad finem ignobiliorem i non est universim verum . Licet e* 
nim interdum id ^ quoid majus est j ordinare ad id , quod minus est 9 
cum nimirum utrumque ordinatur ad aiiquid exceliencius , sic scilicet 
ut omnia in Dei gloriam referantur • £c sane quis neget » rectum otsh 
nino servari ordinem) cum majus bonum ordinatur ad minus absque 
factura majoris? An amittitur Orationis bonum ex eo , quod per illam 
temporale aliquod honeste conquiratur? Sicut igitur incerdum licet non 
facere opus vircutis , ita licet non facere nisi propter bonum tempo- 
rale ) modo ne positive bonum spirituale repellatur • Nee hac in re 
conrrarij sunt Patres mercenarios arguentes teroporales • Profecto S. 
Thomas 2. a, q. 19. art. 4. ad 3. et art. 5. ad 1. manifcste doceti 
fieri posse juramentum ) quamvis actus sit Religionis , propter aliquam 
Qtilitatem humanam^ quidquid hie dicat, frustra ut opinor, ejus intet* 
pres Cajetanus • Chrysostomus etiam Homil. 15. in Math, sine ambi* 
guitate tradit , saepe Deum promittere bona temporalia , ut imperfect! 
moveantur ad opcnrandum bene • Haec mihi visa sunt addenda proptci 
spiritus aiiquos tetricos supra modum y et rigorosos ) qui omnia lolent 
ex proprio spiritu dimetiri) et ut rite intelligatur) non omncm nier- 
cenarium temporarium reprehensibilem essC) et in legendis Patribus 
adhibendam esse cautionem y et discretionem y ex qua eorum doccri* 
na ad specicm universalis sit interdum temperanda . Qum et ego lo 
ea sum verissima> ut arbitror » sentential ut credam^ intentionen 
boni temporalis) si innitatur in divina Providentia) et a Deo ut ab 
Authore gratia? speretur^ ad Spem Theologicam pertinere : nam bo- 
na sic considerata ad hujus virtutis objectum pertinere censentur • 

§. X I V- 

ferficitur txamcM Capitis Urtti • 

193. T^"^ "ot^i^ tractanda supersunt pro tertii bujus capitis com« 
JL/ , plemento • Priroum est illud , quod hie Auctor indicat in 
Dissertatione y et latius prosequitur in Declarationibus ) amorem scili^ 
cet benevolentia? a Tbeologis traditum rem esse obscurissimam 1 pei^ 
plexam nimis) et praxi Fidel ium minime accommodatam ; alterum 1 
Sanctos Patres in testimoniis ab Auctore laudatis dare omnino > in sen- 
su obvio ) et qui se primum objicit legenti ) docere amorem concupi- 

seen- 



241 

tcentic ) atque hiinc esse sensum verum ) et gensanum ) dum agitur 
de re ad prazim pertinente , qualis est amor charitatis . Pro prime 
puncco sic scribie Bolgenius hoc in capite • Argumentum amoris Dei ex 
mmonibut ^ it iJeis a nobis propositif 5 ei stabilitis clarissimum redditur^ 
ft tolluntur de medio tequivocationes ilU ^ qua hacunus ajud multos 
Tbeologorum do€triuam istam ^bscurarunt . Unde tandem obscuritas ? ex 
fubtilitatibus , inquit ille 5 Scholasticorum . Quod firmat in Dissertation 
ne ) et in Declarationibiis confirmat • Unde cum in Appendice n. 411. 
accusasset obscuritatis , et nimiae subtilitatis laudatum in Pxolegomenis 
P. de Rubeis propter multiplex genus finium ) qui in amore possunt 1 
Ct Solent inter venire , tea pergit : ab his igitur intricatissims distinctith 
mbtis vult iHe (Rubeis ) ut pendeat ferfectio 1 vel imperfectio ebaritatis^ 
gtque inde impUtio , seu transgressio pnecepti amandi Deum . Qmd igi* 
fur Fidelibus agendum trit ) quorum pars Jange maxima pnecisiones istas 
son intelligit? 

194. Verum argumentuTii ^x hoc desumptum capite est certe mo* 
tnenti nullius , ut jam alias insinuavimus claras tradentes notiones y et 
ideas certe perspicuas tie objecto formali , et mattriaH ^ de multiplici 
Ctusarum genere ) et de diversitate finium ) quae quidem ignorari mi« 
fume debent a Viro Theologo ) qui rationem teddere velit Sapienti* 
bus ) et Insipientibus eorum , ^uae occurrunt in materia sublimi ^ re« 
condita ; et a sensibus remota ) qualis est tractatio de Cbaritate Theo* 
logica. Videtur mihi Auctor de nihilo -qucstum cierC) dum scribit, 
dependere minime posse a subttlitatibus illis observationem Prxcepti a 
Populo ponendam Christiano ejus generis cavillationes sinuosas maxi« 
iBa ex parte non intelligente^ Id ^ut omnium sut^'iciatur oculis, juvat 
observare sequemia . * 

195. Prlmum : aliud esse amorem bene volenti sb resplcere hoc , il- 
lodve objectum formale ) seu materiale ^ tendere in Deum ut finem, 
cut volumus bona sua ct inttinseca, et cxtrinseca j in Deo si$tcre,et 
ad creaturam non reflectere ^ esse perfecte extatrcum j unionem im« 
fiortare affectivam, vel coni'unetionem cum t>bjecto amato jcuisicin- 
h«ret J ut ex eo nihil atiud qustrat ; et aliud ( nimium quantum di* 
▼ersum ! ) Fideles hanc amoris naturam , proprretates , et attributa sci« 
re deberc) ut amorem Dei super omnia elicere possint . Quis enim est 
in disciplinis ita parum versatus , ut duo hxc ooKiino diversa confun* 
dat? Credit sane Christianus Popuhis ) Deum esse Smrmum Bonum, 
infinite amabilem , et dignissimum omni suo obsequio ) iaude , et amo- 
re • Satis illi est • Gratia Dei prsventus , et adjutus in Dei amorem 
super omnia prorumpit • Et vero hie amor habet naturam iltam ) at- 
tributa , proprietates , quas recensuimus , Ab hujus naturae amore de« 
pendet obserratio praecepti amandi Deum ex toto corde ) ex tota ani- 
toa , ex tota mente . Quid enim mea refert speoiiaii , reflectere > et 
c^otcmp^ari genus ) et difTerentiam amoris ^ causas 9 objecta ^ et pro^ 

h h prie* 



^4^ 
pcietates , ut Deum amem ex corde j cum non cognitioncs speculati* 

▼s ) scd cognitio Fidei praccica , plana , et nulli non pervia , ec per- 

cepcibilis regulars debeac actum amoris ? Sapiencer omnino Eximius 

Doctor lib. z. de grat. cap. 14. ad rem nostram sic scribic: Si rudet^ 

et simplices procedant ex Fide ^ qudmvis nesctant illas notiones nostro spe* 

cuJativo moda distinguere ) ntbtlominus in usu ipso 9 et exer^tio appre^ 

bendunt Deum ut bonum quoddam excellentioris ordintf ^ et hoc satis est% 

ut per gratiam ad supernaturalem amorem eleventur . 

19^. Secundum : idem omnino argumencum fieri a quoque posse 
contra Fidem , Sperm , Religionem , aliasque virtutes , quarum natu« 
ram , attnbuta ) et proprietates explanare si velis ratione Theological 
roulta sane propones recondita > ec abstrusa y ec tamo niagis difficilia 
captu y quanto minor est Theologorum consensio in earum objecto ex* 
plicando ^ quara in objecto Charitatis Theologicae . Ec vero quoniam 
in Spe Theologica debet esse fiducia^ expectation desiderium^ animi 
erectio , certitudo etc.) die mihi Bolgeni ) quid tandem sic ilia fiducia ? 
estne actus incellectus , an voluntatis , an ex utroque participans ? 
Expectatio ilia estne longanimitatis species 1 an aliud quidquam a 
longanimitate distinctum ^ Nee minor est difficultas in ceteris attribu- 
tis • Nocx dubito , quin Bolgenius ) quippe Theologus , ilia omnia tec* 
ce percipiat > et explicare aperte posset ) si daretur occasio . Sed vero 
ad Populum Christianum in actibus Spei conBrmandum^ quorsum ista? 
Satis est illi proponere Deum aeternam beatitudinem promisisse cmni 
homini )qui ejus velit prscepta servare ex gratia, quam nemini negat. 
Ex hoc actu praccico Fidei fertur in actum Spei habeatcm omnia il- 
ia attributa ) qus recensuimus ) et a quibus dependet observatio prar- 
cepti. Quid dicam de Fide, de judicio credibilitatis 1 de pia aflTcctio* 
nc credendi , de assensu incellectut, ejusque objecto materiali . ec for- 
mali, et ultimo resolutivo fiJei 1 quae nee Bdeles scire tenentur > nee 
illis sunt nec^ssaria ad eliciendum fidei actum praeceptum ? Quid item 
de Religionib) de ejus actibus internis , et externis , de elicitis , et 
imperatis , de objecto materiali > et formali j de objecto quod 5 et dc 
objecto T«i? Omnia haec concurrere solent in actu Religioms necessa* 
rio ad observationem praecepci , et fidelis Populus rerum harum nc« 
scientiam habens y non dico y ignorantiam y accus Religioni^ elicit facil* 
lime cum Dei gratia • 

197. Tertium : banc Bolgenij Dialecticam » novamque argumen* 
tandi rationem Haereticos ignorasse ; alioquin hoc argumentum facilli* 
roe instituissent contra Polemicos 9 qui non sine subtilitatej acumine^ 
et.floctrina haud omnibus pervia illorum errores inscctantur • Agunc 
interdum de Fide > de Spe, de Justificatione , contricione , vel atiri* 
clone ) deque aliis argumentis ^ in quibus Fideles eliciunt haS) aut il-. 
las acriones talem naturam babentes, proprietates^ et attributa ,qua« 
lia dcscribuntuc a Polemicis • Cujus igitur moment! esset Hsereticoru m 

ar- 



^43 
argumentum inde petitum ) quod Fideles plurlmum incapaces adeo ab- 
scrusae subtilicatis elicerc non possuot actus ita reconditos , ut Don ni» 
si igcniosi satis apte qucant cos explicate , ct congrucntcr proponerc ? 

198. Nimis multa erunt fortasse quibusdam , que in banc rem 
verba fecimus^non necessaria . Scd addenda est tamen altera rtflexio) 
ex qua nemo non viderit ^ ut opinor, parum sibi , suaeque doctrine 
tonsulere Auctorem ) dum hoc premit argumentum • Monendus sciii* 
tet ne moneat , ut qui , tecta vitrea cum habeat , lapides conjicit in a- 
liena • Quot enim , ct quanta , ^charissime Bjlgeni ^ abstrusa , imple- 
xa , difficiilina captu congeris in Dissertatione 9 ut probes , tuum iU 
Ivm amorem concupiscentiae esse acLorem Dei super omnia ^ confugiens 
6cilicec ad actum Religionis , ut amor major evadat ? Quot circa men* 
tem S. Thomae , ut evincas , amorem esse propter Deum solum , ct 
esse simul propter beautudintm ^ Quot circa perfectioncm y et imper* 
fectionem Charitatis tum quoad naturam 3 tum quoad gradus > et qui* 
dem contra communem sensum ? Quot circa timorem fiiialem ; quem 
Boale appellas vMixtum contra Augustinum , et Thomam ) cacterosqoe 
Sapientes? Legi ego ilia, nee sine admiratione legi , et quidem aoi« 
mi contentione non modica . ut penetrare possem sensa tua • £t ta- 
men pracceptum amandi Deum dependet ab impletione f^cienda per 
actum amoris a te descriptum • Et tamen attritio 3 vel contritio prae* 
cepta dependet a Chantate lUa perfccta, vel imperfecta^ quoad gra* 
dum , et naturam , vel a timore mixto , quem sic nobis opcrose pro* 
ponis • Ut quid sentiam in re ^ plane eloquar ^ et sine anfraciibus , pa« 
cc tua dicam , o Bolgeni , doctrmam banc tuam inutilem fore rudi- 
bus , qui eam non intelligent , peregrinam minus tardis , qui ex Con- 
cionibus aliqua didicerunt , Theologis aucem absurdam , et miniuie co- 
faaerentem . bed me jam taedet ea referre , pudet impugnare > et vix 
DOQ paenitet contra rationem leviusculam tantopere imnioratum fuisse • 

199. Nee vero committam ^ ut illud praeteream , quod, hare 
cam scribo , venit in roentcm . Audivi (et quidem sic audivi ; ut non 
possim re: assen^um non praebere ) magnos te > clarissime Domine ^ 
questus edere , quod impugnciis idcirco ; quia non satis percipitur do* 
ctnna , quam in Dissertatione tradis , et in Declarationibus explicas ^ 
novisque rationibus confirmas , Id autem si sit verum ; ut existihio ta* 
Ic ) phot demonstrat , quam sit monrenti nullius , quod urges ^ argu- 
mentum contra Tbeologos benevolentiae Patronos . An amor ille tuus 
ad praxim non pertinet , sicut et amor benevolentia? Christiaho Popu- 
lo ccmmendatus? Quare ergo contendis j a populo rudi intelligendam 
Don esse explicationcm amoris benevolentia? Theologorum , cum ipse 
pei(icere non potueris additis Dissertation! Declarationibus novis, ut a 
Sapientibus , qui se totos dederunt tuae dil^cutiendae docrrirar, intelli- . 
gans ? At amor , loquies ^ contUpiscentia? aeternam exoptans foelicita- 
UtUf sic in genece propositus, a rudioribus intelligitur; ca:tera autem ^ 

h h 2 quae 



^44 
que tncimaoi hujas dcsidcrij explrcacionetn pertinent) oecessaria noit 
sant pro praxi actus concupiscentiac • Beae quidcm rcspondes . Sed non* 
ne vides ) eandem argumento > quod premis ^ daturos esse responsioneio 
pacronos benevolencis } Amare Dcutn ex toto corde , quia Deus est 
infinite dignus omni amore nostro ) res est per se clarissima • Vellc 
Dei servare praecepta^ ut ipsi piaceam propter ipsum^ non est cuiquam 
obscurum . Velle Deo omne bonum intrinsecum y et extrinsecum ho« 
noris > et gloris : vdle ut ejus Nomen ubique sanctificetar , cognos* 
catur ) adoretur ) et honoretur > nuUam aliam ^ ad praxim quod referc ) 
explicationeoi exposcunt • Sit igitur procul bac ex parte omnis omni* 
no contentio . Namque ad summum pares sumus in causa j quam mo* 
ves . Hlud tamen afiirmare non dubito ^ neminem > qui tua Jegerit o« 
pC4a ) vitio te obscuritatis laborare dicturum . Omnes tibi debitum ho« 
norem libentissime reddunt ) facilem laudant elocutionem » et scriben* 
di rationem , modumque sensa proponendi tua suspiciunt. Alijs igitur 
de caiisis impugnaris ^ quia sciHcet scribis nimis dare » amorem t^ne^ 
volentix esse chimxricum , et fictitium , idque rationibus non certe so« 
lidis , et sine responsione Tbeologica ad argumenta validissima , qu« 
systema tuum manifeste conveUunt. Atque hsec quidem pro diluendo- 
criaine obcuritatis • 

200. Veniamus ad alterum de SS. Patrum obvio sensu ^ et qui se 
primum obfidt legenti. Primum igitur ban: Auctoris reflexio maxime 
favet Theologis pro suo in Deum amore benevolentiae • Namque Pa* 
tres conveniunt in eo 3 quod Deur fropttr se if rum diligenJur sit • Id 
supponunc Doctores oranes • Id etiam Fidelcs ) quanturovis rudes , xo^ 
gati respondent. Potest ne quidquam clarius esse notione HIa propter 
ipfum ? Augustinus certe non invenit notionem clariorem • Igitur cum 
in Patribus legimus , Deura esse diligendum ex ?isione ) possessione ^ 
aut fruitione ; vel anrtorere Dei esse desiderrum videndi ) possidendr , 
▼el fruendi Deo , plane supponunt ^ et intelKgunt , rationem motivam 
amandi esse propter ipsum y alioqu'm noty amaretur Deus propter ipsunty 
sed propter aliud ab ipso. Tcndit ergo amor per visionem) possession 
nem , et fruitionem ad Deum propter Deum > ineoque sistit tanquara 
ia fine ) termxno ) et motivo amoris • Et si aliud mihi ponas 1 prop* 
ter quod Deus ametur ) erit ilhid causa disponens bominem ad amaih' 
dum Deum propter ipsum , ut recte S. Thomas • Atque h«c quidem 
de testimonijs Patrum , quie videntur ad speciem significare visiooem , 
possessionem^ seu fruitionem esse causam motivam amoris » niisi veliS) 
ut Charitas non sit virtus Tbeologica Deum immediate respicens . hVvt 
veto testimonia virtute innixa gratitudinis in sensu obvio 9 naturaii 5 et 
qcri se primum objicit menti , ad amorem ducunt amicitiS) ut vidi-^ 
mus , et non concupiscentiie y cum ducant ad redamationem y seu red!^ 
ditionemr amoris talir y qualis suscipitur ex beneficio collato • 

201. Ddnde non semper sensus- obviusiet qui se primum reprc^ 

sea- 



*45 
scntat menti vel in Scriptura , scu P^tnbus est vcrus , atque germa- 

nuS) etiam cuoi agicur de re ad praxim pcrtinente. Qua in re pru- 

dcnciam Auccoris require • Timor Dei verbi gratia maxime spectac ati 

praxim , et tamen invenie; in Scriptura textus ad speciem oppositos . 

Cum timorc , et tremor c salute m vestram operamini , ait Apostolus ; et 

S. Joannes ) Timor , inquit ) non eft in Cbaritate ) sed perfects Chart'' 

tJts forat mittit timorem . Ad praxim pertinet , quod vites cseteros jii* 

dicare : nolite judicare , ut non judicemini , ut est apud Mathaeum ; et 

tamen Paulus testatur » quod spiritualif omnia judicat . Quid est quod 

magis spectet ad praxim 9 quam operandi intentio ? Et tamen dt hac 

ita loquitur, Scriptura) ut non sit germanus sensus,qui se primo Is- 

genti reprssentat ) et opus sit labore , studio ) et meditatione ) ut sea* 

sum teneas omnino vcrum . Audi duo ilia • Sic luceat hx vettra co* 

ram bominibus ) nt videant opera vsstra bona . • • . Kec justitiam ve^ 

stram faciatis coram hominibut ) ut videamini ab eis • Audi et alia Pau» 

li . Si adhuc bominibus placerem > Cbristi servus non essem : Placete om* 

nibus per omnia ^ ut ego omnibus per omnia placeo . Mitto alia plurima ^ 

quae sunt in promptu de ira 9 juramento > amore inimicorum , Spe ^ 

Charitate > et alijs bene multis ) quae sunt in praxim deducenda • In 

qaibus non statim occurrit legenti , qui certe non tanta sit excultus 

doctrina , quanta CI. Auctor^ verus ) et germanus propositionuro sen- 

sus. Ratio est mihi saltem evidentissima , quia eas legens satis frequen* 

ter iramoratur ) species rcnovat , volvit , applicat , et tandem pose me* 

ditationem diuturnam verum sibi sensum tenere vi|ietur . Imo et alU 

quando libros consulit) et sapienterfirmam aliorum mentem ) quam* 

vis sit ipse sapiens ^ exquirit . Quae quidem omnia sunt argumenta ma* 

nifesta , non statim menti etiam doctorum se objicere sensum genui- 

num multarum propositionum ) quae in Scriptura contioentur ) ut ut 

ad praxim pertineant , vel rem exprimant spectantem ad mores . Et 

qui plura volet , legat libros AvTiKSf/msvcov S. Juliani Episcopi Toletanii 

ubi toe inveniet Scripturae loca ad praxim spectantia sic ad speciem con- 

traria ^ ut non parva sit opus mentis contentione ad ea concilianda • 

202. Quod dico de Verboscripto, etiam in dictis contingere Pa^ 

trum ) nee raro admodum , quis ambigat ? Qnx legit Cypriani exbot* 

tationes ad Martyres ) videbitur sibi forsan nullam aliam agnoscere vi9- 

tutem , praeter tolerantiam , et futuri Regni expectationem • Qui legac 

Chrysostomum Charitatis virtutem ) et excellentiam amplissimis lau- 

dibus extollentem ) primo aspectu judicabit > S. Doctorem reprehen- 

dere amorem retributionis sterns . Quid dicam de vitijs , quae in con- 

cionibus insectatur oratiooe sic acri ^ et continemi ) ut quod hie , et 

nunc 3 vehementer exagitat , illud esse maximum prae caeteris videa« 

tur ? Bemardum si consulas de amore divino ) cum alijs in locis ) 

turn serm. 83. in Cantica ) roultas in eo propositiones invenies ) \tk 

quibos nullum videtui dare locum caeteris a&ctionibus ab amore dif* 



2^6 

tinctis . Sed in re nimis clara non oportct amplius immorari . 

203. Quid igitur agcndtm est nobis in tcstimonijs ad spccicm du- 
bijs , qus non inirequenter legimus in Script ura , ec Patnbns , quacque 
alius sic ) alius alitcr interpretari conatur^ Dicam id; quod ab Accto- 
re cl. scriptum invenio in Opere postremo de iEconoroia Fidci 5 quod 
ut legi ego pcrlibenter ^ sic etiam ex corde illi congratulor ^ nee so* 
lum ipse ) sed et aaiici mei ) coram quibus avidissime perlecta est eru- 
dita simul, ac solida de Analysi Fidei craccatio . Hoc autcm in ope« 
re hos docet fijlgenius, qusi^ sit ineunda viasecura, siquidem errorem 
vitare conamur ill expositione Vcrbi scri^ti , et Vcrbi trad]ti • Statuit 
ibi pruoentissime ) Ecclesiam esse regulam vivam , et proximam nostrae 
Fidei; et cum saepe contingat , ut testimonia mortua sic 3 vci a//cer 
cxponantur ; tenendam esse , ait , accutate decisionem Ecclesiar , quae 
Fidem nostram debet prcxime regulare . Hac ego regula, proportio- 
ne servata ) uteodum esse jodico in argumento praesenci y non quod 
cxistimem , aiDorem benevolentiae rem esse ad Fidem pertin«ntem , 
cum nihil in re 9 quam versamus , dcfiiierit Eccle^ia ; sed quod cer- 
to teneam ) cemmunem esse Ecclesiae consensionem , quam jam jam pro* 
baturus accedo , in docendo amore benevolentiae , quem omnes cum 
lacte suscepimus , per Episcopos , Parochos j Directores j Missionaries > 
et Catechistas ; Quae sane res mihi creat certitudinem morale m talem, 
ac tantam , ut quamvis respondere minime possem testimon ^ , quae 
ab Scnptura * vel Patribus proferuntur contra amorem benevolentiae , 
Ecclesi^ tamen adhaererem (irmirer consensioni communi , et ignoran- 
tiam meam plane prcfitens illud mente dociIi,et ammo submisso res* 
ponderem » quod me docuit in re non multum absimili t^. Caspar A» 
stece in celcbcrrimo Catechismo , quern didici puerulus . (t nunc vii 
factus^ cum magna ex^stimatione lego . ^d me non pert'wet barum dis' 
€utsio difficultatum . Doctores babei Ecclesia Dei , qui respondtre of time 
norunt . Sed quia B^lgenius banc Ecclesiae communem consensionem 
nedum videtur in Dissertatione negare ) sed oppositutti potius sen<:um 
illi tentat adscribere , paUlo accuratius discutienda res est ex conflicra* 
tione rationum, quae adducuntur ab eo) et quas nos ipsi proferemus , 
ut Veritas ipsa nullis obtecta obscuritatis involuais ex hac ctiam par^^ 
te magis eniteat > et clarcscat . 



CA- 



^47 
CAPUT IV. 

Synopsis Bolgenianx doctrinx circa 
Ecclesix praxim . 

I« Ofif/iix Eccleria nobis plane constat ex Cbristianis InstUuticnihus > 

l3 seu catecbesibus eo directis , ut Populus Cbristianus in virtutibus 

ad Religionem { et mores pertinentibus instituatur . Et quamvts minime 

negarim , maximum barum Institutionum partem a DoQtoribus Mmore im* 

butts benevoktttias compositam esse ; ZfiJeo tamen ipsis volentibus , aut nO' 

lentibus earn dicendi rationem elapsam fuisse ^ ut tandem dilabantur in 

amor em unicum ^ et verum concupiscenti<t . Summa omnium bac i/i re in 

€0 conttnetur : Quinam est , qu^runt , finis ultiraus hoaiinis ? et respcn* 

dent^ esse Deum tanquam fontem aeternae be*itirudinis. Qtuerunt item^: 

In quem finem creacus est homo ? Deo , respondent , ut serviat in hac 

vita) eoque in altera aeternum fruatur. Jam vero qui eo dirigeret om* 

nes vita sua rationes , ut finem sutim ultimum consequeretur , is profe* 

eto servaret omnia Dei mand^ta ^ et inter ea primum . et maximum di* 

ligendi Deum super omnia. Praterea Catecbismus Romanus p. i.cap.z* 

n. 4. propontt ut motivum Cbaritatis Tbcologicte divitias, qua$ Oeus ia 

nos effadit bonitatis ) et dilectionis suae > Et in Introductione « ubi reddi^ 

tur ratio 3 cur sit in lucem editur , indicat , immensam Dei erga nos 

Bonitatem debere esse motivum amoris nostri . Postremo explicans tertiam 

Orationis Dominica petitionem , fiat voluntas tua , ea nos docet dare ex^ 

primentia amorem concupiscentia . Quare tota , inquit ) nitatur illo in 

Deum aniorc nostra Spes , qui mercedem amori nostro proposuit artcr- 

nam beatitudinem • Cardinalis Bellarminus in celeberrima sua Clementis 

VllL jussu composita Jnstitutione Christiana Fideltbus explicans^ quid sit 

Cbaritas f respondet , esse virtutem Tbeologicam , qua animam elevat ad 

amandum super omnia Deum tanquam datorem grat a? , ec gloriae . Pou- 

get in Inst. Cat. part. l. sect. 2. cap. 4. assent^ eum^qui Deum idea 

dtligit ) quia expectat ab eo bona attrna , Deum caste diltgere , quia 

{est ejus ratio) Bona aererna nihil aliud sunt, quam Deus , ideoque 

qu; Deum propter bona apterna dilg't , Dcnm dihgit propter ip^um . 

Tandem plena sunt Axta SS. Marty rum , qui inter atroctssima torment a 

in remune^'ationem aspidebant , et aterna gloria consider ^tione fir / uti 

mortem superabant . Qua in re majorem certe dilectionem babuerunt . Hunc 

vero amorem sic a^l^ntem in Deum unde Christiam Martyres dtdtcerunt ^ 

nisi vd ex Chrtalinis Institufinnibus , vel ex d ctrtnu Pastorum ^^r- 

bu^ D?i Ftddtbus expoienrium ? Est ergo p^a>is Ecclesia cmsuns , et 

pcrpett^a n^s dvcns . unvufn a^nor^m aterna beatitudtnis cSiQ ver^m ^ et 

actualet^ Cbdrttatem Tbcologicum • 

: J RES* 



148 

RESPONSIO. 

z. /^um pracvidissct Bolgenius , omncs ingcnii sui conatus pro novo 
V^ crigcndo systcroate amoris Dei irriios omnino futures , nisi Ec- 
Icsis sensum ) doccrinam , et praxim privaco suo sensui accomodaret j 
in id etiam incumbcndum sibi ipsi iudicavit , ut ostendcret ^ Ecclesise 
praxim sinminus conformem , certe contrariam non esse iis 9 qus ex 
Verbo ScripcO) et ex Patribus se demonstrasse pucabar • Fatetur inge* 

/TiQCj Ecclesiae praxim e Cacechismis /Csse pocissimum eruendam . Fate« 
tur item ^ maximam eorum partem ( dicere quidquam majus sine reli- 
gione poruisset) compositam esse a Theologis amore benevolentiae pr«* 
ventis; sed et gratias agic Divine Providentix ) qus nulla ratione per« 
misit) ut quae publica Ecclesise doctrina traditur Veritas ^ eorum priva* 
ris erroribus opprimeretur • Qiio tandem modo facta sunt ista ? In Ca- 
techismis ipsis , inquit Bolgenius ) ab Auctoribus benevolentiae compo- 
sitis inveniuntur amoris concupiscentiae vestigia . Ipsi illi intimo animi 
5ensu vcritatem agnovere , et multis cam , diversisquc rationibus con- 
fessi sunt , quasi non advertentes > ^uasi senza avwdersene . Regit j 
ait ) Spiritus Sanctus pennas Cacechistarum , inentesque Fidelium ad 
veritatem dirigit. Grates tibi , Bolgeni, rependent maximaS) quos in 
aliis Operibus debellasti > Ecclesiae hosres , cum hac ipsa ditcurrendi 
ratione eis arma dedcris » quae , cum vacuus pra^occupatione scribebas, 
gloriose ipsis abstuleras . Prefers enim h Catechismis, in quibus Eccle- 
sia loquitur ) loca perpauca , eaque prorsus importuna ^ in quibus vesti* 
gium credis inveniri amoris concupiscentiae ; ut inde concludas earn 
esse praxim Ecclesise ^ cum tamen fatearis aperte 9 majorem Institution 
num partem amorem benevolentiae apertissimc traderc. Quid Haereti* 
ci ex hoc tuo discursu proficere non possint contra Scripturam , ct 
Patrcs , contra Traditioncm 5 et sensum Ecclcsiae ? Facile quippc erit iliis 
suum in sensum aptare verba tua . Fatere igitur , Ecclesiam toto ter- 
rarum orbc dispersam clocere publice , et constanter, non dico , judicio 
definitivo 9 hoc enim raro admodum adhibeiur ab ipsa , sed instruction 
ne certa ) clara, nee in dubium a private quoquam revocanda amo* 
rfm benevolentiae erga Deum Summum Bonum , et infinite dignum 
c'mni acDore > laude ) obsequie ) et honere . Ncque enim est ahcubi 
gens Christiana, quae ad amorem benevolentiae ncn inforrrctur, ut 

J9m dcmonstro . 



If. 



% 
i 



M9 

Catccbismus Kcmanus doctt Tideles omnts amorem benevoUnti^t 

trgti Dcum. 

g. /^atechismus Romanus omnium Christianarum lostitutionum faci- 
Vj le PriiKcps > ex Decreto Concilij TrideociQi ad Parocborum 
usum efformatus^ jussu Pii V. Pontificis Maximi editus , a Viris pieta* 
te ) et doctrina prxscancibus singular! cura compositusi ad cujus regu- 
lam caeters faccae sunt deinceps Institutiones Catholicae ubique terra* 
rum sparse ) non modo tradit ^ et docet amorem benevolentiat ) de 
quo Theologi ante ) et post Concilium tractaverc , sed et hortatmr 
Fidtles ad omnes actus benevolentis arooris , desiderii > ct gaudii » os« 
tendens modum eliciendi actus eos nobiUssimos ; ut qui ad maximam 
ifirtutem inter omnes Christianas sine dubitatione referuntur . Agens e- 
nim p. 4* cap. lOt de Petitione L Oratioois Dcm\n\C9i i SamcttficetHr 
Ktmen tuum y ita nos ad amorem Dei benevolum informat : Quid a 
Deo fttendum ^ ^uove $rdine id agendum sit ^ Mugister ipse , ac D$mi^ 
mus omnium docuit $ et imperavit • Ham cum studti ^ ac desiderii nostri 
nuntia sit , et interpres Oratio ^ tum recte , et ratione petimus » ^cum po* 
itulationts ordo sequttur ordinem rerum expetendarum • Monet auitm nos 
vera Cbaritas > totum ut animnm ^ et ^tudiuni conferamus in Deum | qui^ 
^uoniam solus est in se ipso summum Bonum , jure est pracipuo quodam^ 
4c eingulari amort diligtndus . Kec veto ex animo , et unict potest ama^ 
ri Deus , nisi rebus omnibus , ac naturis ejus et honor , et gloria prte* 
fon^tur . Bona enim et nostra j et aliena ^ et ^mnino omnia , qu^ecumque 
ioni vocabulo nominantur ) ab illo profecta Summo ipsi Bono cedunt • Qua* 
re ut ordine procederet Oratio , Salvator petitionem banc de Summo Bo^ 
no principcm , et caput instituit petit ionum reliquarum ^ docens nos^ pri* 
msquam ea ^ qute nobis , aut proximo cuique opus smt s postulemus ) qua 
propria sunt Dei gloria ^ petere debere ^ ipsique Deo iStudium ^.et deside* 
rium ejus rei nostrum exponere . Quo facto manebimus in officio Chart* 
tatis y qua docemur et plus Deum , quam nos ipsos diligere ^ ct p^imum 
fttere^ qua Deo cupiamus y deinde qua nobis optemus . 

4, Hsc Catechismus num. i. Ex quibus non modo Theologus 
truditus , aut litteratus, sed vei rudis quicumque sit tandem, modo 
rerum termmos intelligere possit ^ ilia coiliget « P^imo : petitionem 
iianc principem , et cxterarum caput ad. Cbaritatem spectare ) non ad 
Religionem , qus sine dubio inferior est , etiam Spe , Fideque Theo- 
logicis , nee Deum immediate attingit , sed medio cuitu • Quid est 4* 
gitur , cur Bolgenius petitionem istam ita contentiose pugnet ( num. 
40. et alibi ) rcferendam esse ad Religionem ^ nee vero banc solum pe* 
tionem ad banc virtutem existimet redigendam , sed et ioca ilia innu- 
mera Scripture Sacre > in quibus Dei Nominis sanctificatio contioe* 

i i tur? 



25a 

tur f Secundo : veram charltatem esse talem , ut ejus actu totum in 
Deum animum , et studium conferamus > non ut ex ipso nobis aliquid 
proveniat ) aut bona nostra curemus , sed ut mens tota sistat in DeO| 
ad quern convertatur , rapiatur , et referatur , de bonis intenta Dei | 
non de suis , Tertio : Deum jure quodam praecipuo > et singulari amo* 
re diligendum . Eccur autem ? Quoniam solus est in se ipso Summum 
Bonum . Quid aliud ) precor » Scholastici docent ) quidve aliud docere 
possent f Ego sane in eorum nemine legi amorem benevolentiae des- 
criptum clarius • Unde Bolgenius > si ipsi ingenue agendum est > suam 
ipse coliiget Dissertationem non tarn in Scbolasticos editam videri , 
q^am contra Catechisoium Romanum , atque adeo contra cseteros^ 
praximque universalem Ecclesiae , quae ubique terrarum doctrinam de 
amore benevolentiae tradit j exponit , inculcat . Quarto : amari non 
posse Deum ex animo , et unice y nisi ejus honor » et gloria rebus 
omnibus prsponatur 3 quia Summo Bono omnia bona nostra , ac per 
eonsequeiiB aeterna beatitudo (il godimentc) cedere debcnt. Quinto: 
ex CO ) quod plus Deum diligere debemus , quam nos ipsos , charita- 
te ipsa admoneri ) prius petenda nobis ^ quae propria sunt Dei y quam 
qux nostri sunt propria commodi » vel proximi • Explica , quarso^is- 
la } Bolgeni Charissime ) et quomodo charitas ipsa per se se plus di- 
ligat Deum ) quam nos 1 velit Deo bona , eaque procuret priusquam 
nostra 9 nuUo interveniente actu Religionis , a qua certe Charitas suam 
perfectionem > et supra virtutes omnes principatum non habet. 

5. Cum hsec nobis tradat Catechismus n. i. expHcat deinde 6i» 
sius per nuraeros octo $ quomodo Nomen Dei sit sanctificandum ? Quia, 
nimirura licet Natura divina nulla re augeri possit 3 aut carere ^ et de-* 
sideria sint earum rerum , quae non habentur , tamen ea possumus y et^ 
debemus optare > pctere 5 et desiderare j quae ad illius externam glo- 
riam pertinerc censentur . Hinc ex intimo benevolcntiae affectu peti- 
mus a Deo in hac prima petitione ) ut Nomen Dei sanctificetur in 
Infidelibus se Deo per fidem ) et gratiam conjangentibus } in peccato«— 
ribus ad Deum se convertentibus j et in justis in virtute crescentibus , 
et sic lucentibus coram hominibus ) ut videntes opera bona glorificent 
Patrem 1 qui in Coelis est . Haec est enim Dei gloria ) hie honor ) hoc 
Nomen sanctificatum , quae in bonis Dei externis posita sunt • Addit 
hie Catechismus sicut in C^eh^ et in terr($y docetque ) ad tres primas::^ 
pctitioncs referendum id esse . Profecto verba ilia non significant ^ co-^ 
dem nobis modo sanctificandum Nomen Dei in terra » quo sanctifica^— 
tur in Coelis , sic sciKcet ut ampHtudo urrestris axlestem exaquet ( id^ 
enim fieri nulio modo potest ) sed unice declarant , illud nobis esse^ 
faciendum ex Charitate » et intimo animi studio erga Deum • Ut enin^ 
Ccelites suroma consensione » gloria ) et praedicatione efTerunt Deun» 
de bonis ejus gaudentes 3 roulto sane roagis quam de proptiis , ut vi-^ 
dimus ex Augustino ) et Thoma ; ita et nos Deum laudare debemus y 

ejps. 



2^1 



qusqne Nomea effcrrc > atque prsedicare > magis gaudentes de bonis 
Dei ) quam de proprijs • Si enim Deum , ut par est > magis atDamus , 
quam nos ipsos ) ratum est ) ut gaudium amorcm consequens sit etiam 
majus , perfeaius ) et <exce]leiitius • 

60 Non dubitO) quin Bolgeoius banc legerit in Catechismo ex- 
planationem prims petitionis i sed lapsus ^ ut credo , in ^rrorem est ) 
quod legerit » eo dirigi petitionem > ut Nomen Dei sanctum ab omni- 
bus colatur ; unde ad Religionem censuit illam pertinere . Qua in re 
lion parva videtur inesse Auctoris aequivocatio . Nam affectus per pe- 
titionem expressus ad earn virtutem pertinet) ex cujus motivo forma* 
Ji concipitur ; ille autem afTectus non ex cultu desiderato movetur , 
sed ex bonitate ) et dignitate persons ^ cui tribuendus est cultus , et 
cui volumus bonum illud extrinsecum y gloriam $ et bonorero « Id quod 
adeo manifestum est 3 at probatione non egeat; alioquin cum non so- 
lum in bac petitione postulemus ^ ut colatur lieus ) sed ut omnes in 
«um credant > et in ipso sperent > ad fidem , vel spem referenda es- 
5et petitio. 

7* Post prinrse petitionis declarationem explicat alteram Catechis* 
mus cap. XL non earn referens ad Charitatem j ut Bolgcnius intendit 
loco laudato ^ et per totam Dissertationem ) sed ad Spem Theolo- 

gicam ) ut sic ordo congruens inter iilas servetur > et^ qus vera sunt 
ona nostra , postulemus 1 postquam bona Deo postulaverimusvDein- 
de ut nos informet Catecbismus ad omnem perfectionem > docet modum 
agendi , et sperandi y rectissimam proponens intentionem operationum 
nostrarum 1 per quam Dei voluntatem ) et beneplacitum in omni ope- 
re ) studio y ac excrcitatione , quoad fieri possit ) qusramus • Haec il- 
lius sunt verba exponentis cap. XII. n. 20. tertiam petitionem ^* ^ai 
voluntMf tua sicut in CceU et in terra y in quibus summa verissimae sen;* 
tentis nostrs continetur. Et vera in operey et studio quod Deo navM^ 
mus y summum Mmorem Deus , et eximiam Charitatem requirit : ut etiam 
siSpe Caelestium pnemiorum totos nos ti dicaverimus ytamen ideo ilia spe^ 
remus y qu9d , ut in earn Spem ingrederemur ) placuit Divine Majestati. 
Quare tota nitatur Hlo in Deum amore nostra Spes , qui mertedem amo* 
ri nostro proposuit ^ternam beatitudmem . Sunt enim ^ qui amanter aUm 
cm serviant y sed tamen pretii causa , quo amorem referunt . Sunt pr^ 
terea y qui tantummodo Cbaritate y et pietate commoti , in eo y cui dant 
aperam y nihil spectent ) nisi iilius bonitatem y atque virtutemy cujus eo» 
ptatione y et admiratione se beatos mbitrantwr > quod ei suum officium 

pTMtare possunt . 

8. Qus quidem doctrina commentatione non indiget > sed una 
lectione) quae satis ostendit beneplacitum Dei regere, det^re^si peife* 
cto roodo operari volumus , operationes nostras Ti^) etiamsi speremus 
beatitudinem nobis promissam , debeat esse conjuncta y et informata 

Spes nostra per Cbaritatem . Unde titulus 1 ^uem prsfixit Catecbismus^ 

i i 2 ica 



ita lert • Deo nou pretii alUujus causa , sei amore ipsius parenJum tst. 
£t ad marg. laudatur Bernardus de iiligendo Deo > et innuitur in Coe- 
lo sic fieri Dei voluntatem ex amore t et Chariute • Nee minus per* 
spicue proponit nobis motivum amandi Deum in part. j. ad quartum 
praeceptum ita dicens : Vr^terea charitas Dei ey ipso pendet : Deus e^ 
nim per se ^ et nan alterius rei causa summe diligendus est . Atque hsc 
quidem ex Catechismo Romano y qui unus satis est sine controversia 
ad Ecdesis consensionem demonstrandam circa amorem bene volenti s • 
Ut enim inquit Summus Pontifex Clemens XIII. in Bulla In agro Do* 
minico : llluc ( in hunc scilicet Catechismum ) earn doctrinam contule* 
runt ) qiui communis est in Ecclesia , et procul abest a periculo erroris. 
Item : banc librum ^ quern veluti Catholics Ftiei \ et Christians Disci'- 
flinM normam , ut etiam in tradenda doctrine ratione constaret omnium 
consensio , Romani Pontijgces propositum voluerunt • 

g. Nunc te > Clarissime Domine ) amice convenio , ut quid tecum 
ipse cogites > apertissime dicas • Judicastine % usquam fuisse Parcchum) 
Directorem ) Missionarium » aut Catechistam 3 qui hxc Catechismi lo* 
ca populo Christiano tradiderit alio in sensu > quam in eo ) quern nu* 
per retuli ? Nonne omnes ad unum Parochi ^ pro quibus hsec Institutio 
Christiana tanquam communis Ecclesis doctrina composita est ) gre* 
gem suum docent, Deum esse amandum super omnia , quia Summum 
in se Bonnm f Nonne declarant Populo in prima Petitione petendani 
esse gloriam Dei) ut bonum ejus extrinsecum, cui omnia bona nostra 
cedere debent? Nonne docent in secunda Petitione > aeternam nostram 
foelicitatcm petendam esse , postquam bona Deo debita postulaverimusi 
ea niminim ratione y quod diligere Deum debeamus magis , quam nos 
ipsos ? Nonne tradunt aperte ) esse modum operandi perfectiorem ^ 
credere » sperare ) obedire » csteraque peragere Dei prscepta ) quia 
id placet Divine Bonitati ? Nullum credo Pastorem Ecclesiar intellige- 
re alitct) seu aliter Fidelibus proposuisse banc momenti maximi doc* 
trinam Catechismi Romani . Et qua > quaeso y admiratione , qua ingra* 
tissima novitate audiretur Pastor clarissima haec loca referens ad pro* 
priam cujusque fcelicitatem ) et ordinem Petitionum invertens ad nor* 
mam tui Systematise Noli jam CI. Bolgeni 9 noli jam scribere, repe- 
tere ) et confirmare Ecclesise praxi contbrmem esse peregrinam tuam 
opinationem de amore benevolentiae chimxrico > fictitio } et ex ootio- 
nibus inter se pugnantibus plane conflato • Tene potius doctrinam commu* 
nem in Ecclesia , quse procul ab est a periculo omnis erroris , nee rece« 
das a norma Christians Discipline ^ ex qua constat consensio in traden* 
da doctrinm ratione . Quod si vis aliud quidpiam magis adfauc firmans 
consensionem Ecclesis 1 lege Instructionem annexam per modum Ap» 
pendicis ultimo Cbncilio Romano jussu Benedicti XIII. publicatam , 
iibi Parte 5. ( apud Muzz, in Opusc. de motiv. amoris Dei p. 67 ) 
ita scribitur. Vmnitens. Qutnam est dolor perfectusy qui dicitur Contri- 

tioi 



^53 

tio } Confess. Dolor perfictui ^ seu contritio est dolor per Cbaritatem per- 

fectus , ex qua propter solum amorem Dei ut Summi Boni displicet su* 
fer omne nuUum commislsse peccatum . Exponicur dcinceps formula amo- 
lis Dei hisce verbis: Deus me us , quia es Summum Bonum ^ Infinitum^ 
ct Perfectissimum , ego te amo super omnia . 

§. I I. 

Amor benevolently intimatur Fidelibus a ckteris Catecbismis 
per totum orbem sparsis . ' 

10. post Catechismum Romanum caput , exemplar , et normam om* 
J. nium Christianarutii Inscicucionum > quae ad orones mundi 
plagas permanarunt , superfljum forsan videbitur cuiquara ca?teros Ca- 
cechisaios recensere i vel ex els quidquam adducere ^ ex quo amor be* 
nevoleaciae erga Deum mira concordia demonscretur. Vidit ista BoU 
genius , unde in Dissertatione notavit y maximam harum Institutionum 
partem effictam ab Auccoribus esse amore imbutis benevolenciae • Qua 
in re ut fassus est multum , ica mulcum dissimulavit • Namque debuis- 
sec scribere ) nullum se Catechismum invenire potuisse, qui amorem be- 
nevolencis negaret ^ aut ilium non supponeret . £t quoniam in me* 
dium omnes producere » res esset nullis circumscribenda finibus , cele*- 
briores afTeremus ex omni tribu 3 populo > et natione . Erit enim ope- 
ras ^pretiumj si lector observer mirabilem iilorum consensionem cum 
inter se » turn cum Catechismo Romano ) atque inde Ecclesiae per om- 
nes mundi partes sparsae doctrinam unanimem » cui nulli bominum in 
proprio abundanti sensu fas est ulla ratione repugnare • Orbis itaque 
Provincias, et Regna Christiana percurramus. 

Post Catechismum Romanum maximam habet auctoritatem Cate- 
chismus Ven. Card. Roberti Bcllarmini ) ut tantopere commenda- 
tus ad Urbano Vill. Innocentio XI. Bencdicto XIII. et Benedicto XIV. 
ct qui in omnes fere linguas versus est Latinam > Germanicam 1 Po- 
lonicam , Hispanam , Ibericam , Anglicam > Arabicam ^ Armenam ) Gal- 
licam , Rhaeticam , et Visaiam ad Philippinas Insulas. Qua de causa 
in Missionibus sub Propaganda doctrina traditur Bellarmini ex Decre- 
to Urbani VIII. in Ditionibus Turcicis 1 nee non apud Persas ) et al- 
ias Nationes ^ ut etiam apud Polonps ^ Anglos » Boru$sios , Danos etc. 
Porro Cathqchimus Bellarmini vestigijs insistens Romani Catechismi eo** 
dem explicat modo petitiones Orationis Dominica? , et primam refert 
ad Charitatem , alteram autem ad Spem Theologicam ) redditque ra- 
tionem eandem , quia plus debemus Deum diligere« quam nos ipsos^ 
unde et prius Deo petenda sunt bona ^ quam nobis ipsis • Tenemur , 
inquit , Deum diligere super omnia , et plus quam nos ifsos , et ideo pri^ 
mumi tt jrequentius desiderium nostrum versari debet circa Dei gloriam. 

ll.De* 



^34 

12. Deinde ut mocivum exprimat chatitacis sine uUa atnbiguitate, 
signac manifeste Ronitatem Dei. Cbaritax se ^xr^/iiir > iiiquit cap. ii. 
profrie ad omnes bomints ) €t ad omnia , qua fecit , sed cum hoc dij' 
criminc , quod Deus amandus est propter se if sum , cum sit Bonum In- 
finitum ) sed amor extenditur ad alia , qu4t amanda sunt propter amo- 
rem Dei . Nee omitteDdi sunt actus virtutum Theologicarum , qux 
jussu Benedicci XIV. praemicruncur Catechismo ) de quo agimus , ec qui 
tanti habiti sunt a Summo illo Pontifice) ut varias concesserit Indul- 
gentias pro iis , qui in illis cliciendis se cxercent . En tibi actum Cha- 
ricatis • Habes , Deus meus ^ infinitam Potentiam • . • • Sapientiam , . . • . 
Bonitatem . . . propter qua dignus es 3 ut ameris ex toto corde , propter 
qua dignus es^ ut infinite ameris. Ego am$ te summe ^ Deur meus ^ 
noh te offendere , quia dignus es , ut ameris j et ego amo te ex toto cor* 
de . En actum Contritionis . Deus meus , pcenitet me ex tct9 corde , 
quod offenderim te j quia dignus es summo amore 5 et ego te amo ex to* 
to corJe . 

' ig. Consonat Catechismus Bononiensis correctus , et ampliatus 
sub auspiciis Benedicti XIV. Sic enim legimus. Quo pacto fit actus 
Cbaritatis 5 vet amor Dei ? Ego te amo , Deus meus , ex toto corde su- 
per omnia propter summam tuam Bonitatem dignam , ut propter se ip^ 
sam ametur super omnia . Item : Quid est contritio perfecta ? Est 
dolor , quo quis dolet de peccato super omnia ex puro amore Dei , quia 
€st in se ipso Summum Bonum . Cur hie dolor dicitur perfectus ? Duplici 
ratione : primo , quia dolor bic non respicit commodum vel damnum no* 
strum , red unice respicit Summam Dei Bonitatem a nobis offensam .... 
Secundo : quia statim obtinetur peccatorum remissio. Praeterca ad cai- 
cem Catechismi proponitur canendus pueris actus Chaiitatis . 

Vercbe siete in Voi stesso 

Un Ben sommo , e perfetto , 

Cen ogni vivo affettOy 
Signor j v* amo . 

Sopr^ ogni cosa to voglio 

Amarvi , ed ubbidirvi , 

Compiacervi > e sevirw 
In sempiterno : 

E questo , percbi Voi 

D* eccelsa Maesta > 

Ver la Vbstra Bonta 
Lo meritate. 
Quo In caotico nrire expriroitur amor obedieRtialis , ejasqutf formale 
notivum • 

14. Magnam bic etiam habent auctoritatem ^ nee solum Bononia^^ 
sed et in Itilia , et in Orbe toto Institutiones Christianae celeberrioii 
Missionarij Patris Pauli Segneri. Hie autem in Christ. Inst. p. i.rat. 

7. n. 



.... *S5 

7. n. 14. supposita distinctiooe acnoris amicItiX) et benevolentiae sb 

ainore concupiscencic ad sensum Theologorum sic ait : Praceptum aman^ 
di Deum super omnia obligat nos ad amandum Deum super omnia amore 
illo primo > id tst ^ in gratiam sui , seu amore illo ^ qui dicitur amor a» 
miciti^ , seu benevolently ) non autem amore secundo ) scilicet mercena* 
rio 9 interessato ; et improprio ; qualis est tile ^ qui respicit non Domini 
honitatem y sed utUitatem nostram , nee curat y quantum sit Deus Bonus 
in seipso , sed quantum boni possit ipse nobis facere . Legacur item n. 
6. ubi totam rationem amandi collocat cum S. Thoma in merito in- 
trinseco- Divinae Bonicatis • Eadeni ratione loquitur Sapiens Director 
de Dolore perfecto part. 3. Discurs. 13. et aliis in locis. 

15. Pro Regno Neapolitano > et Siculo extat Celebris Catechismus 
clarissimi Patris Ferrari ) qui qusrens part. 3. Quid sit Cbaritas ? Ita 
respondet ; Est virtus supernaturalis infusa animte nostne a Deo data^ 
per quam nostra voluntas sublevatur ad amandum Deum sMper omnia 
propter se ipsum. Quid est amare Deum propter se ipsuml Duplici modo 
amari quisquam potest , vel amore amicitite 9 vel amore concupiscenti^ . Pri^ 
mus amor non est interessatus , quia amat objectum propter se se , ut 
cum amo personam^ quia bona est ^ pr^dita bonis moribus ^ et optimis 
qualitatibus ) quamvis nihil eorum mibi ajfferat directe utilitatem ^ auf 
commodum • 

i6. Octavius Regius pro eodem Regno part. g. Doct. 6. Quid 
est ) inquit > contritio , seu dolon perfictus peccatorum ? Est sincerus ac^ 
tus voluntatis nostra ^ per quern odio bdbemus , et detestamur peccata 
nostra super omne malum propter amorem infinite Bonitatis Dei ^ quern 
super omnia amamus • Ec cum dolor movecur ex spe prsmiorum ^ va- 
catur ab ipso dolor imperfectus^ vH attritio . Similiter part. 2. Doct. 
23. explicat primam petitionem Orationis Dominies per Charitatem | 
ct docet C5se primam , et nobiliorem petitionem ) quia per eam Deum ^ 
amamus propter Deum ^ et non ilium amamus > aliquid ex eo quse.'^ 
rentes . - 

17. Sapientissimus Hie Lippomanus Episcopus Veronensis , qui flo- 
ruit Ssculo XVI. , in suo Catechismo sub titulo Expositio Vulgaris Cbri^ 
stiana Doctrine ^ qui tantum obtinuit auctoritatis non in Italia so» 
lum/ sed ctiam in caeteris mundi partibus. Edit. Venet. I08. lib. 3. 
p. 149. post amorem expositum ^ qui utilitatem respicit propriam ) et 
declaratum alterum , qui qusrit delectationem in Deo ^ sic scribit : Tirr« 
tius amor est amicitia , per quern quis Deum amat per respectum ad ip* 
sum Deum , quia nimirum est Veritas ; Bonitas Summa , et ultimas finis 
omnium Creaturarum 1 de quo amore loquitur Bernardus . 

i8. Magno in pretio habeturj ej: quidem merito apud Lucejises 
Catechismus cl. D. Petri Vanni • Hie autem torn. 2. p. 3. Instit. 3.8. 
sic ad rem nostram • Quid est Cbaritas ? Est virtus supernaturalis no* 
Iris a Deo infusa , per quam amamus super omnia Deum , quia ipse es% 

idy 



^5^ 

id , quod est . Cur dicitur , «#/ Deum amare , ^«i4 i//f est id , ^ tio^ 

e/r ? Quia causa princtfalit , et frimaria , proper quam debemus Deum 
amare ^ est Deus ipse , nempe esse itlum infinite amabilem in se ipso , et 
habere in se ipso merit um infinitum ^ ut ametur a nobis . Ec torn. i. 
Instruct. 1 8. explicat primam Orat. Dom. petitionem de Charitate pu^ 
ra I ct gratuita in eundem sensum Catechismi Romani docens > bang 
€sse affectionem notHioremy tt perfectiorem veri Filij erga Patrem ^ in 
<ujus gloriam > et honorem pra suis omnibus commcdts , et utiUtatibus in^ 
tent as est . 

19. Nee minoris est apud Cenuenses Catecbismus pijssimi Archie- 
piscopi D. Joseph! Saporiii 3 ex quo duo colligo • Ptimuni : Quid est 
Cbaritas ? Est virtus supernaturalis infusa a Deo anim^e nostra ^ per 
^uam amamus Deum super omnia , quia est Bonum infinitum , et ama* 
mus proximum propter Deum. Alterum : Quodnam est mottvum aman^ 
di Deum super omnia} Quia Deus est Bonum Infinitum ^ quod dignum 
tft^uta nobis ametur tx tato xorde ^ tx tota anima > et «x tota for* 
titudine nostra • 

20. Eundem habet sensum formula ^ qux ad Calarim Sardinian pro* 
ponitur Ghristiano Populo) uc fidem facit cl. Anconius Josephus Re- 
gono in aureo suo specimine contra Bolgenium > parvo illo quidem ^ 
sed vero tali » ut ei » me Judice ) non facile respondendum ab Au-^ 
ctorc sit , etsi novas , et novas Declarationes adjungat . Haec est for* 
inula perspicua , nuUique obnoxia cavil lationi : Amo te , Deus meur 
super omnia . Amo te propter bona , qu^ a te recepi . Amo te propter' 
ilia , qu^ accepturum spero . Amo te potissimum , quia es Deus per t^ 
ipsum dignus infimto amore ^ et propter amorem tuum amo proximum ji— 
£ut me ipsum . Atque baec quidem docet Ecclesia per Cacecbismo^ 
relatos in Italia ^ qutbus et caeteros minus celebres omnino esse con^ 
formes , minime dubito . Adeamus Regiones alias , ut unanimis EccJe^ 
€is doctrina nbagis ostendatur • 

11. Primas habet in Imperio Germanico nunquam satis celebran-* 
dus Catechismus Petri Canisij ex mandato Ferdinandi Romanorum Re-* 
gis compositus an. 1554. quem , ut ait Possevinus lib. 4. Bibl. select «. 
aniversus pene Orbis libentissime excepit . Quapropter versus est 5 om*^ 
pi fere adnitente N^tione s in linguas ftalam > Gallicam ) Hispanam ^ 
Polonicam , Anglicam ) et Hibernam . Unde non modo per Germaniam 
•est in usu , sed et in csteris gentibus una cum Gatechismo Bellarmt* 
oi satis frequenter traditur ) prsesertim in Polonia j Prusia ) Anglia > 
Dania » Suecia «ct. Hie igitur per orones fere partes extensus Catechi* 
smus ea nos docet 4c pra&cepto ) et motivo charitatis • Quid est cia^ 
ritas ? Sincera dilectio , qua Dens propter se diligitur , et proximus propm 
ter Deum . DUigendus enim pnecipue est Deus in $mnibus y tt super om- 
nia ) et prcfter se solum , ut qui Summum ) ^ternumque Bonum est ^ 
22. PqssiiBUS juxta ac Sapientissimus Joannes Gropperus Archidia* 



^57 
tonus Coloniensis in lost. Cathol. quam meliorera €sse Controversia- 
rum Summam docuerc passim Sapientes , ita definic charitatem . Cba- 
rltas est dilectio , qua Deus diligitur propter se , et proxlmus propter 
Deum , vel in Deo . Ec primam Orat. Domin. peticioncm ad charita* 
t€ni revocat cum communi Patrum dicens : Da itaque initio , Smc^t 
later , ut Komen tuum Qloriosum , et AJmirabile sanctt/icetur j hoc est ^ 
fjiortficetur , et celebretur toto terrarum Orbe . Secundam Peticioncm in- 
tclHgit esse propriam Spei Theologicae 'xti^mcvis : ut tuo ductu ^ ^'^«* 
bernaiione ianiem ab bujusmodi carnis ergastulo absoluti ex regno gra- 
tia ad Regnum Gloria tua ^ Regnum summa^tranquillitatis ) et omnium 
gaudiorum plenum perducamur . 

23. Fusius idem ipsum tradit Ludovicus Danes Belga part, j.laiN 
datissimae Doctrin. 'Christians cap. x. Quid est , inquit, Cbaritasi Est 
virtus divinitus infusa ^ qua Deus p ropier ^( ^ et proximus propter Deum 
Jiligitur • Quodnam est Cbaritatis objectum ? For male , est Divina Boni-^ 
tas , quia nempe Deus in se summe bonus j excellens ^ et perfectus est . 
Et cap. 4* q. 2. quaerit . Quid est diligere Deum , et qucmodo diligen* 
dus ? Respondeo , Deum diligere^ est ipsi bcnum velle cum quadam , uti 
Jocet S. Thomas , unione a£ectus , bonum utique suum , perfectionem 
suam i gloriam suam^ sanctificatlonem Tiominis jui in se ipso^ in nobis , 
in ompibus . Diligtndus est autem propter se , id est , non ideo tantum , 
quia nobis bonus j atque beneficus , sed quod in se sit fons ikexbaustus 
bonorum omnium , qui in se omnes rerum omnium perfectiones , ob quas 
diligibilis est , infintto modo possidet , omntque adco dilectione solus ab 
^terno usque in aternum dignus est. 

;J4. Bjcvius Franciscus Somnius Canonicus Ultrajectensis in sua 
Christiana Inst. \vic\\x\t \ :Quid est Charitas ? Est sincerus ^ et bent vr- 
Mnatus amor ^ per quemDeum amamus causa sui ipsius super omnia ytt 
jfroximum in Deo j vel propter Deum . 

25. Juvat firmissimam hanc Ecclcsiae doctrinam , et conscnsionem 
t)Stcndere in toto hoc terrarum tractu ex formula actuum Spei , Cha* 
ritatis , et Contritionis , quam roisit olira peramanter amicus mcus , 
cam deccrpeiis ex Appendice Germanico et GalHco ad Catechismum 
in quinguc partes divisum , quitraditur, explicatur^ et prx xarteris 
xonimcndatur pro Archiepiscopatu Mechliniae > cxterisque ejusdem Suf- 
ftaganeis Episcopatibus • Actus Spei . Dmninus meus 9 et Deus meus y 
sfero propter merit a Jesu Chris ti remissionem peccatorum ^gratiam bene 
Vivendi ) et tandem vitam aternam , quia es erga nos infinife bonus ^ 
^mnipotens , et Jidelit in tuis promitsionibus . In hac spe void vivere , ac 
mcri • Actus Charitatis . Dominus meus ^ et Deus meus y rgote amo su* 
per omnia €x ioto corde , quia es supremum Bonum ) ^t amo proximum ^ 
sicut me ipsum 5 propter amorem tuum . In hoc ego amore volo vivere , 
tt mori . Actus doloris . Dominus meus et Deus meus , pcenitet me ex pro-^ 
Jundo corde ^ quod meis peccatis offcnderim tuam Divinam Majertatem • 

k k Ego 



.^58 
L^o illa^Ji^ et detcfur propter amortm tuum y el propono fiirmtter etc. 

i6. In Gallia clarus habetui solidicace, ec perspicuitate doccrios 
Cacechismus P. Guillelmi Hyacinchi Bougeanc , qui ad cacceras etiam 
Nacioncs non sine laudis coraiDcndatione percransivit . Pose definition 
nciD Cbaritatis Theologies ad Scholasticorum scnsuro cmnino exposx* 
tarn I qusritur in eo sect. i. cap. g. Quid est aware Deum propter se 
ipsum ? Et respondetur . Est ilium amare propter suas infinitas perjecti^ 
net . Id est , quia est infinite Bonus , Perfectus , et infinite Dignus , tif 
ametur . Explicat deinde ) ut toliatur errorum occasio , quomcdo ct 
habitus Chaiicatis, et ejus actus conjungantur optime in cadem anima 
cum babicibus y ct actibus cseteiarum viitutum ) quin unus habitus y et 
actus alterufD excludat. Qusritur item in g. p. y quodnam sit dircrimea 
inter motiva contritionis , et attritionis ? et respondetur ; Contririo per^ 
fecta oritur ex amare Dei y qui est Cbaritas . Est Ula amaritudo qute* 
dam Filij bene nati plena doloris , quod offenderit Pattern a se plus 
amatum , quam amare possit vitam propriam* Attritio vero oritur ex m9* 
tivo muho imperfectiori y qualis est Spes Bonorum get er nor urn etc. 

27. Ita etiam per omnia cl. D. Nicolaus Turlot in eximio Gate- 
chismo tocics edito : Quid est Cbaritas ? Est virtus a Deo infosa ^ fer 
quam Deum diligimus propter se ipsum y et proximum sicut nos ipsos prop* 
ter amorem Dei . Quid igitur signtficat amare Deum propter se f Ama* 
re Deum propter suam Bonitatem y Misericordiam , Pulcbritudinem > Po^ 
tentiamy ct propter infinitas alias Perfectiones y propter quas est dignissi* 
mus ) ut ametur . 

26. In cundem senium nobis tradlt motivum Charitatis clara In- 
stitutio Christiana Francisci Pomci^icentis; Quid est Cbaritas} Est z/irtus^ 
per quam Deum amamus propter ipsum y et proximum propter amorem Dei^^ 
£t quid intelligat propter ipsum y subjicit statim ex formula actuum Chari— ^ 
catis, quos proponit i. Deus meusy ego te amo tx corde meo super omnia ^^ 
quia es infinite perfectus , ct Deus meus . 2. Domiue mi , gaudeo y quoJT^ 
sis idem y qui es y id est y infinite bonus > infinite sapiens y infinite po-^ 
tens . O si $$tus mundus te cognosceret y et 4doraret , ut dignus es t 

ig.^ Nee discrepat ab bis Gallieis Institutionibus Catecbismus 
Mcldeosis , qui est ille ipse j quern formavit Ulustrissimus Bossuetus. 
In CO quippe ( apud Muzz. p. 70. ) legitur formula actus doloris torn. 
2. oper. p» 61^. his terminis contenta • Deus meus y da nobis remissio-^ 
ncm peccatorum nostrorum . • . Poenitet nos offindisse te y et detertamur ex 
corde peccata nostra y quia displicent tibiyqulES INFINTITE BONUS. 
ijdcai Meldensis mentem suam aperit omnino conformem Catecbismo 
Komano, dum explicans locum ilium a nobis retatum de amore gra* 
fuita serviendi Deo ) ita loquitur in Prcf. ad Instruct. Past. n. 8o. qwx 
6;;beCur tom^ 6 .p. 384. Servire Deo propter retributionemy est ilium 4^-^ 
mare in aliquo sensu; sed bic non est amor amicitia ^ sed concupiscentise f 
qui sc solo non constituit homincm in statu veri amici • Amor y qui bo^ 

mi^ 



^59 
m»cm constUuU in hoc statu en ilh > fsr quern mQvetur bom$ a merito , 
9t bonitate amuti unquam ab objecto specifico , et principali . Jam re* 
ro ut cxteros ejus Gcntis Catcchismos omittam ( sunt cnitn omnss 
inter se Concordes ) ) placet finem imponere Catechismo Lugdunensi , 
qui summae habetur auctoritatis , ut qui cditus est anno 1700. jussu Illust- 
rissioii > et Reverendissimi Domini Claudii de S. Giorgio Archiepisco- 
pi, ct Primatis GalUarum • Scribitur in eo pag. 50. ^iV estCbaritas> 
Est Dei donum , ex quo nor Deum amamui super omma , et proximum 
sicut nos ipsos propter amorem Dei . Fac actum Cbaritatis , dicitur pag. 
id. Ego te amo 5 respondetur , super omnia propter te ipsum . Quomodo 
facienaus est ( pag. 75. ) actus Comtritionis perfect^e ? Pcemitet me ex to* 
to corde meo , quod te , Deus > offimderim infinite bonum ) et infinite a* 
mabiiem , et quia tibi displicet peccatum 9 propono firmiter ect. Hinc pro- 
ponit pag. 77. utmotivumpotissimum excitans contritiooem perfeaam 
Bonitattm Infinitam Dei in se ipsa consider atam > qu^ ^ quamvis nos bo-^ 
nis plurimis non affecisset , est ita bona , et ita amabilis ; ut mori millies 
fotius deberemus y quam itlam semel offendere . Circa Orationem Domt« 
nicam tria bxc tradit ( pag. 103. et 104. ) ceteris Catechismis com- 
oiunia. Primum , Cbristianum pntfrrre debere bonorem ^ et ^oriam Dei 
ntilitati propria ^ et priut petere bona Deo , quam bona sibi • Id quod 
tespicit congrueorem ordinem petitionum • Altenim > primaoi petirio* 
nem ad Charitatem spectare ) et idcirco dici primam , quia Deum de^ 
hemus magls diUgere ) quam nos ipsos . Ultimum , secundam petitionem 
Spci propriam esse , cujus est et expectare ) ft desiderare Regnum Dei , 
id est ) Varadisum , et pag. 16. possessionem Dei . Non Credo , Dis* 
lertationis Auctorem revocaturum esse Regnum Dei 3 Varadisum , pos^ 
sessionem Dei ad bona temporal! a , vel ad beatitudinem accidcntalem 
distinctam a beatitudine essentiali , qua? una juxta ilium expetitur , et 
desideratur a sua Charttate Theologica • Ut ?el hinc videas , quam 
nullum insit discriminis in opinione Bolgenii Spem inter ct C&aritatem 
Theologicam • 

1 go. In Hispania satii sit significare ) quod docetur in brevissimo 3 
ft limatissimo Catechismo Patris Hyeronimi Ripalda , nunc denuo ez« 
cusso jussu Eminentissimi D. Francisci de Lorenzana S. Romans Ec« 
cles Cardin. Amplissimi , Archiepiscopi Tolerani ,et Hispaniarum Pri<> 
mitis • Hoc enim Catechismo , et tribus alifs omnino conformibus As* 
tete : Ledesma 3 Reynoso eruditur omnis Hispanorum Natio 3 nee in 
Europa solum per tot Regna , sed et in America Meridional! 3 et Sep« 
tentrionali, et in Insulis Philippinarum . Quid nos Cbaritas docet> ait 
'Ripalda : Respomdeo : Docet nos , ut amemus super omnia Deum tanquam 
Bonum Summum . Quid est amare Deum super omnia ? Velio potius om^ 
mla perdere , quam Deum offender e . Quid est perfecta Contritio ? Est do^ 
lor animi intimus super omnes dolores 3 quod Deum ojfenderis j quia talis 
est y nempe Sumum Bonum • 

k k a )i« 



i6o 

ji. Caspar Astete cxplicat pctitiones Orationis Dominicae ad cx- 
positionem Catccbismi Romani sic ).uc prima de Notninis sanaifica* 
#» tione ad Charitacem , ec altera de adventu Regni ad SpeIn^ Theologi- 
caai percineac. £t explicanS) quid sit Deuin amare super onafiia) res* 
pondct :. vellc potius amittere omnia > quam Deum offendere . Non di- 
cit) quam aeterns beaticudinis amissionem incurrere ) sed quam Deum 
offendere Summum sctticec Booum , infuiite dignum omni amore • 

II. Doctor Ledesma vix quidquam nee in verbis ab Astete dis- 
crepac. In prima petitione Orationis Dominies docet esse petendam, 
et desiderandam gioriam Dei > et honorem ejusdem . In altera autem 
beatitudinem. nostram • Unde distribuit res petendas ) et desiderandas ad 
sensum nobis explicarum juxta ordinem S«.Thomae ^ ut nimirum primuoi 
petamus honorem ) et glorianh Dea debitam ; deinde nostram Beatitu- 
dinem ;. et tandem res necessarias ad earn assequendam «. Quaerit insu* 
per de Charitate loquens : Qucm amare debemus ex Cbaritate ? Et res- 
pondet : Deum super omnia , et proximum sicut nor ipsos . Quid vult 
dicere , super omnia ? Quod potius mori debemus , quam Deum offendere . 
Ubi vides « non dici , quam amittere beatitudinem zternam ) sed quam 
JQeum oiTendere .Nam. timot filialis ex Charitate profectus cflfensam 
Del reformidat directe y quia est malum, super omne malum > utpote 
oppositum immediate Summae Dei Bonitati , quae a Charitate respicw 
tur • Contra vero amissio asternae Beatitudinis non est malum super 
omne malum , cum in ratione mali roultum sane cedat offensae Dei • 

%l. lUustrissimus Reynoso duo nos docet in suo limpidissimo Ca* 
techismo .. Primum :. objectum motivum Charitatis esse infinitam Dei ^ 
et indefcctibilem Bbnitatem in se.^ AlterumL contritionem perfectam. 
extra Sacramentum justificantem esse efficacem peccati detestationem,. 
innixam amori Dei summe Boni super omnia /^a/iV) inquit , debet 
esse cMtritiOy ut per earn nobis remittantur peccata^ et in Dei gratia 
constituamur ? Tria debet habere perfecta Contritio . Primum est , quod 
amantes Deum super omnia- propter Summam Bonitatem ^ quam babet ^ 
et quia est ipse , qui est i peccata detestemur^ Alierum , quod odio ba* 
beamus peccata magir^ quam omnia poena mala et in bac vita ^ et in 
altera y quia nimirum sunt.cffensa Dei . Tcrtium ^ quod babeamus propo^ 
situm non peccandi de catera , et confitendi ^ cum pcssimus teccata etc. 

g4^ Reliqua est Hispaniarum pars, quae Natio est nobilissiroa Can* 
rabrorum^ suum illud antiquissimum Idioma conservanS) a propria dis* 
ciepans Hispanorum lingua • Pro bac erudicnda Regni parte prodijt e* 
tiam Catechismus D. Martini Arzadun lingua 4^asconica conscriptus > 
et est accuratissiraa versio P. Gasparis Astete ) unde quae de hujus di* 
ximus Catechismo , de Catechismo Cantabriae intelligenda sunt . Ha* 
bent etiaor Cantabri aureum librum Vasconicum viri illius plane Apo« 
stolici Augustini CardaveraZ) qui inscribitur Institutio Christiana* In 
eo pueri ^ rudes ) sapientes ) et insipientes sic informantur ad actum 

Cha- 



26l 

Charitatis eliciendum . Domine mi Deus Of time , et Bonitas ipsa . Ex 
toto corde meo te amo ^ non solum , quia creasti me , a peccatis libera- 
sti me s tantaque Benitate vitam donasti mibi : nee solum quia Ccelestem 
tuam Gloriam promisisti , eamque vis mibi in sternum douare ; scd te 
volo^ Domine^ teque amo vel maxime summo ^ quoad fieri potest ^ a- 
nimi mei conatUy ac viribus super omnia ^ quia tu es Deus meus Opti" 
mus , amor is nostri universi Bonitas ipsa . . . Et si nee amittendi Cceli , 
nee Inferni subeunJi timor adesset y tu tamen es Bonitas semper ama- 
bilis •. 

35. Profecto Cacechismi relati summam habenc auctoritatem in. 

Hispania tota) et in ambabus Americis non solum ob brevitatem > ni* 

torem , et perspicuitatena ^ sed quia memoriter ediscuntur a pueris y 

ec rudibus, qui singulis annis cenentur reddere Cacechismi ratio nem 

Parocho eos de Doctrina Christiana examinanti • Sunt et alis Institu- 

tiones Christianas fusiori scriptap oratione , quae tamen omnino conseo- 

tiant cum brevissimis in argumento de Spe , Charitate > et Concritio* 

ne • Sit in excmplum Compendium totius Doetrinte Christians compo« 

sicum a perinsigni Theologo Joanne a S. Thoma • In hoc igitur com« 

pendio y quod ad manum hab^O) in Editione iatina(post septem His- 

panas ) Mediolani an. i675< explicatur amot Del appretiativus super 

omnia verbis hisce : Solum Dei amorem attendere debemut , et nullo mo* 

Jo nostram voluntatem y solum Dei beneplaeitum > non nostrum gustum | 

4iut inclinationem . Omitto explicationem Orationis Dominies 9 in qua 

mire exprimit doctrinam a nobis traditam S. Thcmx ^ et commendat 

ordinem nostrarum petitionum y et desideriorum eodem fere modo ac. 

Romanus Cateehismus ^ 

36. Sc& quod demonstrat EccFesiarum omnium ^ quae sub Ditib- 

nibus Hispanis ( et Lusitanis , ut videbimus ) continentur , miram in 

xe ) de qua agimus ) consensionem y est formula Actus Cbntritionis his 

conclusa verbis : Domine Jesu Chris te , Deus y et Homoverus , Creator^ 

tt Redemptor meus y pcenitet me ex toto corde y quod te cjfenderim y quia 

€s- ipse y qui es , et quia te amo super omnia . Propono de estero nunquam 

feccare ete. Porro haec formula servatur arete in Ecclesijs omnibus, 

Congregationibus , domibus , et angulis Hispanise , et utriusque Ameri« 

cae- tum. publice , tum privatim . Nee facile est , tempus definire , un- 

de coepit observari formula ita clara y atque perspicua , quam pueri , 

jayenes , et senes memoriter tenenr, quam rudes , litterati ,et tot San- 

cti frequentarunt . Putasne, Bolgeni , gentem in primis catholicam ^ ve« 

ri ) rectique tenacissimam in rebus pertinentibus ad* prxdpua Doctri* 

nae capita ) non aUam sectari potuisse formulam in elicienda Contri- 

tiooe , nisi, chimaericam ) et fjctitiam , et quidem. per tot Saecula 1 in 

quibus innumeros Ecclesiae dedit Sanctissimos Viros , quibus erat solem*' 

ne hac eadem formula gentes in Goncionibus magna animi contentio- 

nc pcrcellcrc 1 et populos ad pocnitcntiara excitare 1 dirigere , etinfbr- 

ma. 



i6i 
marc ? Potuistir.e in anlmum inducere j ulla posse rationc fieri | ut Dis- 
sertatio ilia cua de unico aiDore concupiscentis in Idioma Hispanuni ab 
amico convcrsa cxciperctur , non dico , comitcr , scd vcl patienter a 
Natione y qus^ siusquam aliajcustos esc severissitna Doctrinae communis 
Ecclesix ) Dignitatis in prirois memor suas ^ et praxeon a Majoribus 
traditarum retinendssima } Non miror ) si ut sensic Hispania in re gra« 
vissima doctrinae novitatem ^ limis eapa oculis spectaric , suppresseric ^ 
suffocarit • Sic enim fertur > ct dc re non sane incredibiii litters exhi* 
bentur. 

37. Pro Lusitaniae Rcgnis tres sunt Catechismi omnino conformes, 
quibus ad doctrinam Christianam informantur Populi , non in Europa 
tantum ) verum ctiam in Ditionibus Orientalibus ^ et Occidenralibus; 
quas ad Goaro » et Partes Brasilia Lusitania possidet • Primus ante 
omnes celebratar Catechimus P. Ignatii Martinez , qui non in sensu 
solum adhsret Ripaldae circa objectum motivum charitatis , sed etiam 
in verbis eundem fere sequitur • Proponit item Actum Contritionis ca« 
dem prorsus formula > ne minimo quidem excepto verbo , in qua ilium 
vidimus ) in Hispania proponi • In idem recidit altera formula ) quam 
audio a Viris Doctis cjusdem Nationis satis frequenter usurpari : Par> 
nitit me , Dius ) ex toto corde ^ quod te offender im , quia es infinite B<h 
nus 3 et infinite dignus amari . 

j8. Jam vero quoniam Ecclesia? Latina? per Orbis partes prasci* 
puas sparsae in medium protulimus , quae majori habentur in pretio ) 
Institutiones Christianas) non est omittenda ilia Graecorum Natioy 
quae unita est Ecclesiae Latinae y et pars est apprime Catholica sub 
eodeo^ unico Capite contenta • Dicere possem uno verbo Gentem Grie- 
cam erudiri cunctam ad Christianos mores ex Catechismo Ven. Card. 
Koberti Bcllarmini • Unde quod ex eo supra retulimus ) fidem quoque 
facere debet de doctrina^ quam Gr«ci sequuntur de Gharitate. Pla* 
cet tamen exemplar Graecum proponere » atque versionem latinam 1 ut 
palam fiat omnibus ) nullam csje discrepantiam in re tanti mcmenti ^ 
qualis est amor Dei super omnia , et peccatorura Contricio • Prius ta* 
men illud adverto ) Romas an. 1^3 7. expensis Sacrae Congregationis 
Propag. prodiisse pro Grascis Catechismum lingua vulgari , quae apud 
cos in usu est • Sed vero cum haec lingua vulgaris discrepet in syn« 
taxi , ct in aliquibus vocibus a lingua Eruditorum , excussum est etiam 
Dictionarium peculiare ) ad cujus leges versionem propono fidelissimaiB 
post exemplar , quod sic habet • 

39. Ti 6i^a vx aV>] otyixadrirQ to ovofxx cov &aixyiMTivi 
70 oyofxx cov; C^vofM eiq toDtov .to tottov o">7,uo(ivit T);v (p^fJirp^ 
T^jv yvcoptjuiav ^ ciaav orxy Xiyu) fiBv , on i'yxq sx^i fJisyoCKoy ovof/a, 
iidi Tt eiyxi yytj^fhfisyoq dno no\}^ov(i . rj otl sx^i x^Xdv, j? xa- 
KcJv oyofjLU^ iix TI ix^i xxXrjy^ 77 KXKi^y CpTjixriy ^ iix yx ^lyOM 



KOdprfiJiLfffJLByoi (jijxy xxKoq^o^ey vi xyicijrj riyuq^ to oyoixx rov 
OioVy^sy iiyoLL iWo ttcc^x yd crxopTr/o-yj eig tov koVjuov Tovyvw* 
^i7fxdy riu &iov^ hju yx Toy CpvXx^/j KxQxfdy , kxI ocyioy eiq 

TOUQ HX^^lxiq^ }icU eii TX qOfXXTX TWV ai/dpWTTWV, KX^uiq eyxL 

«(j Toy kxvToy tov. Kai i'/a Tt eiq Toy KoafJioy mxi ttoWol 
xi:c7T0L onov Sey yytjjgi^ovjL Toy &s6y^>icu noWoi kxkoI xp^' 
qcxyoi ^ onov Toy ^Kx7(pr][X0V7i'f kji KXKoXoyovjL y $ix tovtq 

i^£cl\tm AlTMJ MOLL 'JTQLiSlJL TOV &^QU ^ Kfli i'yQUfTL t^Vi\n\J T*l/' Ti- 




yx TOV TrpocKuva , vac Toy inxiy^ , Kxi yx Tc)v ivXoyrj KafioA; 

Q\'\d sibi volunt verba ista ? Sanctificetur Komen tuum . 
Nomen hoc loco famam > nocitiamque significat , ut cum dicimus , hie 
magaum nomen habet, quia multis notus est; aut certe bonum no- 
men 3 vel malum habec , quia famae bons , vel mals est ; auc multis 
notus est > quia , vel ut vir bonus laudatur ) vel ut malus passim pro* 
scindicur • Itaque Nomen Dei sanctificare nihil est aliud , quam Dei 
notitiam , agnitionemve per totum roundum spargere )eamque in ore 3 
ac corde hominum sanctam ^ iilibatamque conservare ) uti in se ipsa 
est . Quia vero in mundo Infideles multi Deum non cognoscentes j 
multique mali Chrlstiani in Deum blasphemi ^ ac maledici inveniuntuti 
idco qui Filii Dei sunt , zeloque tanguntur honoris paterni , ingenti 
cum desidaio precantur, ut Nomen ejus Sanctificetur per Orbera u* 
nivcrsum ) id est) ut agnoscatur ab omnibus 3 adoretur 3 laudetur) uc 
par est , et bencdicatur • 

40. Ex Iiac prima Petitionis exposjtione satis est nobis manifes- 
turn 3 illam ad Charicatem referri 3 ctjus est Dei Komen per totum 
* mundum spargere; o\oq 6 Hoaixoq yx Toy 7vwpta>) cujus est ze- 
]us paterni honoris ; xoi bxovqi ^>jXovt>7? Tififjq TOvTlxT^oq^ cujus 
est movere Filios Dei ad precandum pro Patris honore : UxgxHfcXoifak 
iici^vfiixy .%. • Quod si quisquam hatrere adhuc velit in re perspl- 
cua 3 audiat 3 quomodo id ipsum nos doceat. Catechismus rationem red« 
4len$ 3 cur ab hac Petitione incipiat Oratio • 

41, ^ix Ti tfcpX^'^^^ ^ ^J^«^>7 ^^^ '^^^ Kv'^VfJ^^ TOUTO 

yd ^yxi xYixafAsyoy to oyofix to oyofxx tov (diov y 

Hfiisa9« >L^xT6yfisyoi yd dyxitovfiey Toy 06dv nXBoy dii oXx tx 

^pflcyjUMtra, kxI nxgx Tovq kxvTOvq ixxq.Kxi iid TouTojTrpcJ* 

T>7 jUMf?, )uj i(Kix ci^yYi em^Vfiix T^^inu yd iiyxi Sti yd So^ 



2^54 
^a^sTocL 6 &s6(; ^ Kxl $ix rovro 57rX«o"9>jKjcjutfV, xxi iqoki(j^rm 

HXfjLBy xno XoyxfixafJLoy ^ $ix yx '^ytjo^i^taiizy ^ )ixt yx ^rra/voO- 
juifv Tov 0tdv, 6 OTtoloq etyxL ro xHforxToy cHyx^oy tov xyO^Oii^ 
TTOi/, Kx^iA); SiXofxey einei 'Kx^xKociin). 

Quare inchoamus hanc Orationem ab ca pecicionc Sanctlficetur 

Komen tuum ? 
Obligati sumus ad amandum Devm super omnia , et quidem magis ^ 
quam nos ipsos . Quare ardentiore j ac frequentiore desiderio > ut 
Gloria Dei propagetur , quaercndum est, qui proptcrea quoque creati, 
et ornati ratione sumus , uc cognoscamus ^ et laudemus Deum ^ in quo 
etiam > ut dicetur , ^ummum nostrum Bonum consistit • 

42. Ubi vides ) eandem hie tradi rationem ordinis Petitionum , 
quam expriroit in suo Caceehismo Bellarminus , quia Deum diligere 
magis debemus , quam nos ipsos : tov ©iov TrXiov xt: o\x 7x ttj jc- 
yfxxTx^ HCfi Ttxgx rovq ixvrovc; fxa^.lgitur haec prima Petitio non 
ad Religionem pertinet , sed ad Charitatem > per quam Deum aman* 
tes magis quam nos , pro Nominis Dei Gloria , et extensione preca* 
mur , quia nimirion Deus est Summum Bonum ; et est infinite dignusj 
m ab omnibus cognoscatur 1 laudettir ) et diligatur. Hoc est enim mo* 
tivum , quod prsefigit Catechismus dilectioni Dei super omnia , cum 
exprimit tendentiam actus charicatis in responsione ad interrogationem 
illam • 

43. H oiyxnyji^xnXwys'rxt HxidqTx "Kfxyfxxrx rov Osov^ 
IrV xyxTtrj i^xTtXoiyBTxi }ix9o\inx eii; oXovq rouq oiySfoinovq^ xhl 
eiq oXx rx n^xyfjLxrx onov ixxfjisy 6 (dBoq^fiSTovrriy ji^y ^ta- 
(popay, iVi loy Xdtoy ir^inzi yx x'yx'KOV[xsy xafl' ixurdy rov^ 
BTTSiirj ^yxt xnufoy aryx&oy ^ o\x T xWx T^fxyfXxrM Tt^zitzi yci 
IX xyxnoOfxey^ Sici ti^u xyxTtrjy toD ®sov . 

Fw-rturnc Charitas ad omnia, qu« a Deo sunt facta ? 
Pertur Charitas universe ad omnes homines , omniaque ilia , qux a Dea 
sunt facta , cum hoc tamen discrimine , ut Deus diligatur propter se 
ipsum ) quandoquidem Bonum infinitum est , alia vero omnia propter 
Deum diligantur. 

44* Audi , t]uid sit diligere Deum propter se ipsum ? Diligere il- 
ium 5 propterea quod Bonum infinitum est : inetitj Itvoi iinetfov 
xyxHy ; -non ideo praecisc , quia habendus , fruendus , vel possideodus • 
Similiter motivum Contritionis non «st privatio aeterns beatitudinis 3 
sed oflfensa contra Deum facta , id est , malum Dei , seu maluio su- 
per omne malum , oppositum directe Summo Bono . Ita declarat Ca* 
cechismus quxrens , quid sibi vult Contritio?.Cui quidem ^uaesvto res- 
pondet . Ut nimirum cor durum peccatoris emolliatur ; ac veluti rum* 
patur pre dolore ofTenss in Deum facts . Ori 'j crHXrjgx wt^iia 

7oy 



16$ 

rov xfixgnaXov vi inot^wf] ^ kcu ^ Kchtoiov rginov vx t^os 
Ma^rj fxi TcJv itovoy on iitrajce rov Osov » 

^45. Ex his ) qux fuse cradita sunt in hoc paragrapba ^ nemini | 
aedO) fore dubium ) quin abunde constec de praxi universalis £ccle« 
fix per omnes mundli plagas sparse • Profecto P. Alegambe in Biblio* 
theca per Sothuelum concinuata usque ad annum 1674. prarsentat ex 
hominibus Societacis ijS. CatechismoS) non recensitis anonymis » nee 
aliis ) qui primos consecuti sunt . Afferat , si potest Auctor , vel unum 
aliquem Catechismum ) qui sibi utcumque faveat 3 et non tradat ^ vel 
supponat amorem benevolentix ^ ilium eundem) quern apercc yocat 
ipse fictititim y et chimaericum. Quod et ipsi non minus erit difficile 1 
fi ad caeteros ex omni ordine ) et ciasse confugiat Catechismos • Nullus 
enim y quod sciam , vel audiverim , in re potissima a Romano discedit . 
Poterit fbrtasse Bolgenius ex eorum aliquo clausulam adducere ^ in qua 
significetur ) ad Charitatem pertinere posse amorem sterna? vitas . Sed 
fumma difficultatis non continetur in positivo Systematis sui ) sed in 
negativo ^ ut saspe notavimus • 

46. Id mecum ipsi cogitanti visum est mirum ultra modum 5 quod 
non abstinuerit ) quominus scriberet > nullum extare vestigium amoris 
benevolentiae nee in Verbo scripto y nee in Verbo tradito • Quis , quae- 
80 ) Judex esse debet tanti enuntiati ? Auctorne singularis , quatum* 
yis doctus ) an Ecclesia ? PrivattTs hominis sensus , an Fidelium consensus ^ 
Profer , si potes , CI. Domine alias et alias aliquorum Patrum sententias , 
quae in sensu , ut tibi videtur, obvio ) naturaii , et omnino claro tuum 
tibi persuadeant systema solius concupiscentia? ; mibi autem ) quidquid 
congesseris ^ habebitur flocci » si oppositum doceat Ecclesia ) non prae- 
else definiens ^ sed Fideles ad mores erudiens ^ et ad virtutes infor- 
nans. Dicam cum Augustino Epist. 5;. Ecclesia Dei....qu^ sunt 
€Ofttra Fidem sanctam ^ et bonam vitam ) nee approbat ^ nee facet ^ nee 
facit. Dicam cum S. Thoma quodl. g. art. 15. Quod vergit in eom^ 
mune priculum non est ab Ecclesia Dei sustinendum . Dicam plane ) Ec« 
clesiam Dei in re tanti momenti y et per tot saecula certissime non 
enasse, Auctoremque Dissertationis potuisse ut bominem hallucinari • 
Dicam , nullum ab ipso testimonium seu Scripturae , seu Patrum pro- 
duel posse ) quod non sit simile praecedentibus ^ atque adeo unice pos« 
fc Auctorem privatum suum sensum nobis demonstrare j ut jam 
antea vidimus germanam intelligentiam Scriptural) et Patrum expri- 
Bientes • Dicam ) Pontifices , Episcopos ) Parochos ) Missionarios ) Di- 
xectores animarum , TheologoS) Ascetas , Mysticos 5 Scholasticos ) Fi« 
deles litteratos ^ ec rusticos praeferendos horoini privato ) qui , quantum 
itrbitror ) ex Scriptura vix quidquam » ex Patribus non certe difficilia 1 
tx praxi Ecdesiae omnino nihil 1 ex Tbeologia argumenta nonvalida^ 
ex vPhilosophis rationcs non multum ponderandas pro se adducit . Di« 
cam I dicam • • • • sed finis non esset dicendi j si que veniunt in men« 

1 1 cem. 



tem , dicerem omnia • Vidcamus > quid C«od$ai cKci possit ex Us ^ 
qu« ab Ecclfsiie pra^ci aircret)at Bolgcnius « 

8. III. 

j^ii ratidue f taxis EcclesU favere possit ttnico nmori 
COHCupiscfHtix ? 

47. /^uatuor ilia affcruntur a CI. Auctorc ; primum ex omnibus fe« 
V^re Catechismis: aiterum ex Catechismo Roroaoo: certium 
ex Catechismo Bellarmini : quartum dcnique ab excmpio 
Maityrum . Qiiodnam autem ex iis sic debiie magis 1 magis ve impor- 
tunum , non facile dixerim . Prirnvm itaque , ait Boigenius , onnes in 
CO Catechismos coavenire > quod finis uitimus hominis sit sterna bea« 
titudO) quod homo creatus sit ad Deum videndum , eoque fruenduro • 
Quid inde deduci recte potest ? Ergo beatitudo, fruitio, visio , vel Dc- 
us ut videndus > et fruendus est objectum motivum charitatis? Ego cer* 
te filum non video propositionis > quae ex ilia prima non nisi per il- 
legitimam consecutionem descendere potest . Enimvero ut vidimus ex 
S. Tboflia ) finis uitimus vel considerari potest in esse rei > quo in sen* 
su est Summum Bonum ^ vel in esse adepHonis^ quo sensu est fruitia> 
ct beatitudo formalis • Homo igitur creatus est ad visionem , fuitionemi 
vel adeptionem Dei tanquam ad Jimem quo , finem sub fine , et fintm 
subordinatum ; sed creatus est ad Deumj vel propter Dcrum tanquam 
ad finem in esse rei ^ finem qui , finem primarium , mc omnine ultimum • 
Id quod bene observavit B. Albertus Magnus verbis illis ) qus supra 
tetudimus : tarn vita sterna , quam Deus est finis nostri laboris ; sei 
vita sterna finis est , quo qulescitur , Deus vero terminus , in quo quie^ 
scitur . Unde recce scnbebat D. Thomas explicans primam Peiitionera 
Orat. Domin. duplici modo tcndere posse hominem in ultimum fiaera 
vel ut bonum in se > vel ut bonum sibi . Primum roonebat ad Chanta« 
tem pertinere , aiterum ad Spem . 

48. Cum aut^m Catechismi tradunt ) imo Fides ipsa nos docet) 
Deum hominem creasse ad videndum ) et fruendum Summo Bono > ni- 
hil aliud significant) quam ordinationem Divins voluntatis , ex qua 
Deus se constituit finem ultimum nostrum > non autem significant ac- 
tionem voluntatis nostras , quse libera e^t in tcndendo per diyinam 
gratiam in finem prxstituro hoc , vel illo modo . Si tendat in ilium, 
ut sibi habendum, tendit per Spem; si propter ipsura , tendit per Cha- 
ritatem • Et siquidem voluntas nostra conformare se velit ( quod est 
proprium Charitatis } voluntati divine in ordinatione ipsa , debet in 
|>eum tendere ^copter Deum. Nequeenim Deus alium finem habere potuit 
in effectione , et ordinatione rerum omnium : Universa propter semeti- 
psumoperatus fst Dominus. Prov. 16. Et haias cap. 455. nos docet fi' 

nem 



Bern ultinuni ^ ad qaem Dcus hominem ordinavit ia creatione dicensr 
In glortam meam crcavi cum ) etformavi cum y it feci eum . Quod ideiti 
flignificatur in Deucexon. 16. Creavit ( Dominus cunctas gentes ) m 
laudtm^ et nomeny et gloriam suam . Finis igitur iiltimuS) ultra queoi 
alius esse non potest ) cc ad quern ipsa fruitio referri debet > est Sum- 
mum Bonum ^ neque hoc fine frustrari Deus potest ) etsi aeatura in 
ilium noD tendat: Sicut ante Utatuf est D$minufy dicitur Deuteron. 
28. super vos ) bene vobis faciens . .•. sic Utabitur Jisperdens vos 3 iif- 
qu€ subvertens • Cum igitur Deus propter se operetur » ad hoc ipsum 
Bonum propter se tendere debet dilectio nostra , ut nos docet Ber- 
nardus illis verbis de diligendo Deo : Queniam Serif tura loquitur > De- 
um omnia fecisse propter semetipsum , erit profecto , ut factura se se quo^ 
iammodo confbrmet , et concordet Auctori . Oporiet proinde in eundem n$s 
affectum quandoque transire ) ut quomodo Deus omnia esse voluit propter 
semetipsum ^ sic nos quoque nee nos ipsos , nee aliud aliquid fuisse , vel 
esse velimusy nisi teque propter ipsum y ob solam videlicet ipsius voluit 
tatem , non nostram voluptatem . 

49* Accrue haec eadem est caetftrorum Patrum doctrina. S. Leo 
serm. i. de lejun. decimi mensis ita loquitur : Si\>r//r/i/fr ^ Dilectissimiy 
at que sapient er creationis nostra intelligamus exordium ; inveniemus , Ao« 
minem ideo ad imaginem Dei conditum , ut imitator sui esset Autboris . 
Anselmus in MonoK cap. 68. Kibil igitur y inquit ) apertius y quam ra^ 
tionalem naturam ad hoc esse factam , ut summam Bonitatem amet super 
omnia bona , sicut ipsa est Summum Bonum , imo ut nibil amet y nisi iU 
lam ) quia ilia est bona per se , et nibil aliud est bonum » nisi per illam. 
Idem fere tradit lib. z. Cur Deus bomoy verbis mirum in modum ex- 
primentibus amorem benevolentis y et finem ultimum ; ac extremum 
ad nullum alium referibilem : Ad hoc itaque factam esse rationalem na* 
turam , certum est , ut Summum Bonum super omnia amaret ,. et elige* 
ret y non propter aliud ; si enim propter aliud y non ipsum , sed aliud a- 
mat. Unde non ponit motivum amandi in Summo Bono ut habendO) ^ 
vel possidendo, sic enim etiam habitio y vel possessio > atque inde aN 
jud a Deo moveret ad amorem super omnia , sed in dignitate sola 
Summi Boni ^ qu» Deus est ipse^ nee includit aliud a Deo . Diligotey 
inquit medit. 12. Humanit. Christi > super omnia y Dulcissime Jesu y 
sed nimis parum , quia longe minus y quam dignus es y Dihctissime y ae 
froinde minus y quam debeo . 

50. Et hxc quidem ad primura ; alterum minoris etiam momen- 
ti est. Docet Catechismus Romanus, contcmplantes nos efFusas divi- 
tias Bonitatis divinse non posse non Deum amare ; et excitandum es- 
se populum fidelem ad amandam immensam Dei Bonitatem erga nos. 
Sed yero istud quid est tandem > Nihil sane , nisi quod fidcles , rcco- 
gitatis beneficiis amplissimis) quae a Deo in nos derivantur cumulatis- 
sime ) ct inde inspecta infiaita ilia Bonitate ; quae fons est y origo , 

I 1 2 et 



t68 
ct causa omnium donorum ) ferri debcant ex amore benevolo in ip- 
sam ) ut dignissimam omni aroore • Quod idem addit Catecbismus per 
verba ilia luce clariora : mc divino quo Jam ardorc incensus ( populus 
fidelis ) ai summum illui ) et ferfectitsimum Bomum rafiatur . Sic eniio 
respondecur eximio Dei erga nos amoii , et ^ uc ajebac supra Bernar- 
dus: quali9 suscifttur (amor)) talis et redditur . Sic etiam in praxim 
deducimus doarinam cjusdem Melliflui Doctoris serm. 20. in Cant. 
disct a Cbristo ^ quemadmodum diligas Cbrittum : atque doctrinam Apo- 
stoli ad Epbes. 5. Estotc imitatorcs Dei.... et ambulate in dilectuh 
me 3 ricut et Cbrirtut Mlexit nos . 

51. Ex CO aiitem qnod Catecbismus asserat,Spem oostram amo- 
re ilio inniti ^ qui mercedem proposuit amori no«^tro atteroam beatitu* 
dinem > noa nisi contra praecepta clarissima Dialectices illud Auctor 
deducit : ergo amor notter respicit ut objectum motivum seternam heati^ 
tudinem. Hxc quidem merces est) quae amori redJitur ) tanto sane ma- 
jor ) quanto majus est meritum amoris ; sed vero bic ex una Dei bo« 
nitate movetur . Id quod in eodem loco traditiir aperte > ubi motivum 
desiderii mercedis sterns plane discernitur a motivo amoris per ilia 
verba : Etsi spe caleitium pramiorum totos nor ei dicaverimut > tamcn 
ideo ilia fperemtif i quod ut in earn spem ingrediamur^ placuit Dlvinji 
Majestati. Quod igitur unice colligendum erat Bolgenio ex verbis , 
quae nobis opponit j illud est : Ergo si Deus ex amore suo spontaneo y 
et Uherali non nobis promisisset aternam Beatitudinem ut premium amo' 
ris nostri ) in eum sperare minime possemus ; Id est enim quod vult no- 
bis Catecbismus innuere ) dicens : Spem nostram inniti amore divine 1 
unde et nos excitat ad sperandum in Deo modo perfectissimo ^ sd* 
licet tt amore » et voluntate illi placendi • 

52. Tertium ex Bellarmini Catechismo ) in quo scrlbitur^ perCha« 
litatem amari Deum super omnia ) ut datorem Gratis , et Glo- 
ris I nullam habet difiicultatem ) cum per ilia verba solum signiBec- 
tur ) amorem nostrum debere esse supernaturalem , et regulatum per 
Fidem ^ qus Deum proponit secundum eminentiam illam divins Bonita- 
tiS) qus omnem naturam superexcedit • Et idcirco signate dicitur) 
non solum amandum esse Deum ut Creatorem y et causam bonorum 
natuialium ) sed ut datorem Gratis ) et Gloris ) qus bona sunt su« 
pernaturalia • 

53. Institutiones Catholics Pouget non habent id pondus aucto* 
ritatis ) quod csteris inest Catechismis ) ut norunt Eruditi « Namque 
hie est Catecbismus Illustrissimi Colbert 1 seu Mompellerianus a Cle- 
roente XL proscriptus i. Febr. an. 1712* Fatendum tamea > Pouget 
Summo Ponti6ci obedientem doctrinam illam suam correxisse ) ampli- 
asse 9 et in idioma latinum couvertisse . Sed tamen , ut observat Eru- 
ditissimus Gusta in suo Specimine Critico $ et Theologico de Catecbis- 
mis moderniS) non tarn fidelibus porrigendus est cjusmodi Catechismus 

quam 



^uaiD Catechlstis i quibus 5 exclusa allqaa instructione aliquantulum ri* 
£ida) Usui esse qoodammodo potest. Quod nobis ex illo Bolgeniui 
objicit) probat unice^ Pougetum assentiri doctrinae supra traditae S. Bo* 
naventurae. loio cum dicat, bona sterna aliud esse nihil 9 quam Dt* 
«m ) unde amor propter ^^terna bona est amor propter if sum , mani* 
feste significat ^ non esse amorem castum j et. gratuitum 1 qui propter 
viiionem Dei % vel propter beatituJiuem- esieutialem Deum amat. Ot 
cartero Catechismi Auctor plane supponit) et tradic amorem benevo- 
lentiZ) dum torn. 2. cap. 4. §• 2. explicat ad normam Catechismi 
Romani primam Orationis Oominicae petitionem : Sanctificetur Komen 
tuum .Sic enim ait. Cur fctimus a Deo > ut sanctificetur Homen ejusi 
Kesp. Petitionis bujus 9 sicut et cteterarum principium est fides > an si 
accedat Cbaritas de corde puro , et conscientia bona ^ et fide non fictss 1 
longe perfectior est petitio* Cum enim inest in homine Cbaritas tjusmo* 
di i I. Deum perfectius diligit , adeoque peroptat , ilium ab omnibus co^ 
gnosci ) colt ) amari • 2. Se ipsum dUigit ^ ut par est ) adeoque vult om* 
nino ^ Deum cognoscercy colercy adorare. g. Proximum dilgit sicut se ip" 
sum y adeoque idem vult ) et peroptat proximo ^ quod sibi • Unde peti* 
tionem excendit ad omnia Dei bona extrinseca , per quae sanctificatur 
Deus in omni hominum generC) justorum , et peccatorum. Quod fit 
per Charitatem optantem ei ) q«i diligitur super omnia j bona extrin* 
seca in cognitione > cuitu ) et amore consistentia . Tantum abest ) ut 
de praecepto Religionis primam illam petitionem interpretetur « 

54. Quod ultimo loco de Martyribus proponit Auctor ^ bona ip* 
sius venia, vanum esse prorsus, et rei , de qua animus ^ male acco- 
modatum pronunciare oon dubito. En iliius argumentum* Martyres 
in sufoeundo martyrio frequenter respiciebant ad praemium aeternum .* 
«rgo didicerant a P^storibus 1 vcl a Christianis Institudonibus motivum 
Charitatis Theologicae esse beatitudinem essentialem • Novum mihi vi« 
dietur argumentandi genus. Sed viderat ille ) debilia esse valdej^uae^ 
suam ut praxim confirmaret ^ ex Catechismis Romano ) Bellarmini ) et 
Pouget in medium attuierat, seque vertens in partes omnes ad Gate- 
chismos confugit Sanctorum Martyrum , Spem item con fundens,ut al- 
ias frequenter ) cum Charitate Tbeologica « Multa de iis scripsimus 
cap. I. , addenda sunt alia ) ut magis declaretur rei Veritas minime 
obscura • 

55. Primum itaque extra contentionem ponendum est , negarl non 
posse discrimen Charicatis Theological ab Spe praemiorum aeternorum > 
et Spem esse non posse sine amore iliius ejusdem ) quod speratur • 
Spes igitur « <|uaro verbis ^xprimebant Martyres inter patiendum ) li- 
cet cum Charitate etiam actuali regulariter esset conjuncta , virtus erat 
a Charitate distincta • Deinde negari a nemine potest 1 Martyres in 
subeundis tormentis sspe actu moveri ^ ac roborari ex motivis propriii 
aliarum virtiitum supernaturalium • Est enim Martyrium actus superna* 



17® 
turalis per se dicitus a fortitudine infusa ^ ut notant communlter Theo* 
logi ex S^ Tboma 2. 2. q. 124. art. 2.) unde non solum rootivum 
proprium supernaturalis fortitudinis potest Martvres in perferendis tor« 
mentis erigere 1 sustinere > atque roborare , sea et esters virtutes su« 
pernaturales possunt imperio suo in actum ilium excellentissimum hh 
fluere. Quis enim dubicat) quin possit Martyr velle mori pro Christo 
ex imperio virtutis Religionis , aut ex intentione divini caltus , ne sct« 
licet culcum uni Deo debitum transferat in Idolum ? Quis autem non 
yideat ) ex imperio virtutis Obediential posse quern Martyrium siibire) 
mori potius volentem y quam legem divinam transgredi ? Imo mihi ere- 
dibile est admodum ) in plurimis Martyrum piam aiTectionem ad Fidem 
actum fortitudinis imperasse . Eccur igitur Spes ipsa certo jam tenens 
quasi manu promissa praemia \ prarscindendo a Charitate Theologica , 
non poterit imperare Martyrium > et elevare ) erigi&re j atque consola* 
ri Martyris animum in durissimis usque ad mortem tormentis perpetien- 
dis? Quo circa recte notavit Origenes Horn. 14. in Num. Charitatem 
potiorem esse Martyrio • Sola , inquit , Cbarttas est ^ qu^ nunquam ex^ 
cidit • iJeo super omnem Propbetiam , super Scientiam j super Fidem . /if« 
per ipsum Martyrium ( ut Paulus docet ) Cbaritas babenda est , et Cb(h 
ritas exercenda. 

56. Non tamen idcirco negaverim ) Charitatem ) et quidem actua* 
lem > potiores habere partes , communiter loquendo ^ in constant! Mar- 
tyrum perpessione • Cum enim muica sint ; esseve possint imperia ejuf- 
dem actus ) Charitatis imperium est maxime consentancum actui ex- 
cellentissimo fortitudinis propter exijniam illam . quam habet ^ conjunc- 
tionem cum Deo ^ Qua de causa scripsit S^ Thomas loco proxime ci« 
tato ) Martyrium esse actum elicitum a virtute fortitudinis i et impe* 
ratum a Charitate, id est , natura sua imperabilem , ut observat Sua- 
rius , cum ipse S. Doctor Quodlib. 4. art. 19. aperte teneat , repe- 
riri posse Martyrium sine iraperio Charitatis. Unde et illud existimo 
verum , quod pro conatu Bolgenii rctundendo satis est in praesenti , 
voluntatcm supernaturalcm moricndi pro Fide, aut Rcligione existere 
posse (absolute loquendo) absque actuali Dei amore super omnia; 
mors etenim acceprata supernaturali ilia voluntate habet veram , et es* 
sentialem rationem Martyrii ; quia est opus virtutis ) et insuper in con- 
fessionem Christi , et quasi in maximum testimonium , et irrevocabile 
Fidei . Nihil vero aliud vidctur Christus postulasse ad veritatem Marty- 
rii > cum dixit : Qui me canfessus fuerit coram bominibus , confitebor et 
ego eum coram Patre meo , ut est apud Math. 10. et ut babctur Marc. 
8. Qm perdiderit animam suam propter me ^ et Evangelium ^ salmamfa* 
det eam . Nee dixit S. Paulus : Si tradidero corpus meum sine actuali 
dilectionc; aut relatione Charitatis; sed sine Cbaritate ^ quae duo 
sunt plane diversa , cum existere possit habitualis Cbaritas ) quin , tra- 
dito corpore ex motivo virtutis supernaturalis > ad actum reducatur. 

Quia 



271 

Quia tamcn voluntas moriendi pro Christo communiter imperatur a 
Cbaiitate ) et est sine dubio actio nobilissima lei > in qua divina Cfaa- 
ritas niaxime inanifestatur inter opera externa, idcirco Cbristus apud 
Joannem dicit : Majcrem bac dilectionem nemo babet , ut animam suam 
fonat quit fro amicis suis . Id 9 quod opportune notavit Albertus Ma* 
gnus Comp. TheoK Verit. lib. 5. cap. 24. his verbis • Cbaritas quam^ 

Joque dtcit babitum ; quandoque motum quandoque signum • On* 

dc Joan. 15. Majorem Cbaritnum nemo babtt ^ id esty majus signum 
Cbaritatis • 

57. Ex quibus satis apparet, quam debile sit argumentum ^ quod 
•X Martyrum verbis depromit BoIgenius> quasi nin)irum eoruna verba 
nonnisi Charitatem exprhnerent actualem . Nam etsi saepe ex deside-* 
rio prsmiorum seternoram ad Martyrium erigerentur^ et Spe illorum 
certa confirmarencur , illud eorum desiderium non ad Charitatem eli« 
cientem pertinebat , sed ad Spem Cbaritate formatam ^ ^qux , ut dixi- 
mus 1 ratione incredibilis delectationis , quam secum afTert , opportunism 
sima est > ne dicam j necessaria ) attenta humana fragilitate , ad eri- 
gendas ^ reficiendas > et consolandas animas in tormentis durissimis 3 ut 
vidimus ex Chrysostomo ) Augustino y et Thoma • Et ha?c est causa > 
cur de multis Martyrum scribatur, quod legimus de S. Vincentio Mar- 
tyre in ejus officio: Invlctus Vmcentii animuT fidf^ sptque munitus vU 
tit omnia , et Ignis , ferrl , tormentorum Immamtate superata victor ad 
CQtlestem Martjril cor$nam advolavlt . Nee aliud quidquam adducitui 
in cxemplis ) qus Bolgenius congerit . Ilia ccrte ommittere debuisset, 
cum Fide cercum sit , ut pronuntiat Suarius^ Spem a Cbaritate distin*^ 
gui. Przterea nos ipsi protulimus ex Actis sinceris Ruinart exempla 
mttlta 9 in quibus Sanai Martyres accensum erga Christum amorem 
exprimebant non per desiderium sterns beatitudinrs , sed per deside* 
xium placendi Deo , ejusque Nomen Sanctum clarificandi . Id ) quod 
satis etiam significat Joannes Evangelista ^ cum de Marcyrio futuro S« 
Petri mentionem facit cap. 21. per ilia verba: slgnlficart^ qua morte 
clarlficaturus erat Deum . Idem ipsum insinuatur in Officio ) quod bunc 
paragraphum cum scribo, casu persolvo ) Sanctorum Processi , et Mar* 
tinrani ^ qui miraculfs commoti Apostoloruai Petri, et Pauli > in Chri- 
stum crediderunt . Quibus In cruciatU^us , sic legimus 3, una b^c Illorum 
vox audlebatur: Sit Homen Domini bcncdlctum. 

58. Et quomam de Martyribus argumentum magis^ac magis pre- 
mit Auctor decoctam recoquens crambem in mulris capitibus ^ liceat 
item nobis responsionem exteodere , quam semper daraus , turn ex Eru- 
ditissimo Dumesnil , turn ex ipsa Scriptura Sacra • Namque ilie nobis 
proponit in q^ubusdam Martyribus amorera benevolent is, et Sacra Pa* 
gina refert in Eicazaro , et Machabxis plurimos virtutum actus a Cba- 
ritate distinctos. Clarissimus Dumesnil lib. 4. Discip. Eccles. §. 5. sic 
in Actis S. Polycarpi inducit Ecclesiam Smyrncnscm loquentem de Mar- 

tyri- 



2^^ 
tyribus, qui wculo secundo pass! sunt: Certe mMgnituiinem tinim iU 
lorum ) Mc toUrantiam > et erga Domiuum Jidem , mc benevoUntiam quU 
uon maxime admirMtur ? £c sub finem : Ilium ( Christum ) utpote Fu 
hum Dei Mdorcmuf ; Martyres wro tanquam Difcipulot , et imitatoret 
Domini merito amore prosequimur ob eximiam illorum benevolentiam | 
quam erga Regem » ac Magistrum suum declararunt . Praeterea sic ait 
Justinus Apologia 2. apud eundem Auctorem §. 9. Heque quisqudm 
dicat : vobismet afferte manus > et sic ite ad Deum , et nobis molesti non 
sitis • Ideo enim id non facimuf > et tamen inquisiti intrepide projitemury 
quod sciamus ^ hunc mundum propter homines a Deo conditum^ qui amai 
accedentes ad eum per imitationem suorum operum; irascitur vero peccsh 
toribus i qui voluntatem ejus verbo y vel opere violant ^ cut repugnare* 
mus nosmet occidentes ; interrogati tamen non negamus ) qiAa nullius ma* 
li conscii putamus impium in rebus omnibus non vera dicere , id qutd 
gratum esse Deo novimus . Ubi consideranda sunt hacc ultima verba : 
interrcgati non negamus id , quod gratum esse Deo novimus • Tandem 
in eodem §. g. S. Lucius Martyr gratias agic Urbicio , qui morti ik 
lum addixerat , propterea quod (ait S. Martyr) bajusmcdi wialis do» 
minis liberatus ad optimum Patrem ) Kegcmque esset migraturus • Ubi 
verbis illis malis dominis non intelligit dominos incutientes doloreiDi 
aut pcenam ) sed injustos ) et iniquos ) ut patet ex contraposito vet*' 
bo Optimum ^ quod refert ad Deum Patrem » et Regem Optimum 1 
non praecise quia dantem consolationes ) 5ed quia Santtissimum ^ et 
quia Justissimum, et omnino dissimilem^ seu oppositum extreme io- 
justissimo , et iniquissimo Patri Imperatori ) et ejus Filio Regi ^ sett 
Catsari. Hie est enim sensus genuinus verborum S. Martyris. 

59. Sed ut hie ostendunt Martyres amorem benevolenrfa? , sic ill 
Scriptura Eleazarus) et Macbabxi reliquere nobis alios virtutum ac- 
tus a charitate actuali distinctos » quibus accendebantur ad martyriu0| 
et in eo confirmabantur ; ut vel hinc pateat ^ irritos esse Bolgenij co- 
natus ex utraque parte • Et primum quidem de Eleazaro sic scribitur 
2. Machab. c. 6. Cloriosissimam mortem magis ^ quam odibilem vitam 
complectens ... • cogitare ccepit ncf'tis j ac senectutis suse eminentiam di- 
gnam ) et ingenita nobilitatis canitiem ^ atque a puero optimse conversa* 
tionis actus , et secundum sanctse ) et a Deo conditie legis constituta • • • • 
Kon enim atati nostr^c dignum est . . . .fingere , ut multi adolestentium 
decipiantur ) et per hoc maculam , atque execrationem mese senectuti com^ 
quiram . Kam etsi in prasenti tempore suppliciis bominum tripiar , sed 
manum Omnipotentis nee vitfus^ nee defunctus effugiam . Quamobrem 
fortiter vitit excedendo , senectute quidem dignus apparebo ) adolescenti^ 
bus autem exemplum forte rtlinquam . En quas virtutes reliquit nobis in 
Martyrio illustris senex Eleazarus • In illis emicat fortitudo ) obedien- 
tia ) timor Inferni y supernaturalis amor decoxi ; et honesti 1 desideriufli) 
et spes «dificaodi Junioref . 

tfcu 



^73 
6o. Quid dicam de Septem Machabsorum maityrio^ ad guodnos 

provocac, sane sine causa) Bolgenius? Parati sumut ^ inquit prioMisil* 
lorom cap. 7. cjusdem libri, mori magif ^ quam patrias Dei leges pr^* 
"uaricari . A (que hie quidcm actus est obediential. In Matre , csteris- 
que Filijs nihil lego ^nisi quod ad Martyrium excitabantur tuin exobe« 
dientia ad leges ^ turn ex fortitudine > turn ex motivo pcenitentiae ) tun 
ex spe vividis5ima resurrcctionis • £t ad banc virtutem pertinent om- 
nia ) quae inutiliter objicit Auctor ex verbis Matris sic adhortantis na« 
tu minimuoi : feto ) Kate 5 tit arpicias in Caelum ttc. Sicut enira secun- 
duS) tertiuS) et quartus disertis verbis expresserant Spem resurrtctionis ^ 
ex eaque fuerant confirmati in acceptanda morte ) et tormentis sube-* 
undis y ita Mater mirabiiis ^ bonorum snemoria digna , et repleta sa- 
pientia ab Spe futuroruoa erigebat ^ et confortabat animum filij iiatu 
minorlS) Dt dignus fratribos efTectus particeps roortem susciperet^ et ut 
in ilia miseratione cum fratribus suis una inveniretur. Quibus auditis, 
ait protinus adolescens ad Ministros Regis : Quern sustinetis ? Kbh ck^ 
servo prMepta Regit 5 seJ prcecepta legis 5 quie data est per Moysem • 
Ubi et illad videre hie licet , quod in caeteris Martyribus observavimus^ 
lion unam tantum ilium exercuisse virtutem in confessione ^ sed et pluii^ 
maS) quae sese mutuo fovent , et moventur turn a Charitate y turn a 
dono fortitudinis , ex quibus firmius creditur , certius speratur^ reddi- 
<ur Religio perfectior 3 et Obedientia promptior • Legat ista Bolgenius | 
caque consideret omni seposico contentionis studio • Neque enim mi* 
aus esse videbit importunum hoc suum argumentum h Martyribus de- 
tfirmprum pro sua firmanda Ecclesiae praxi , quam primum illud ex qiii- 
J}usdam Catechismorufli clausulis repetitum. 

CAPUT V. 

Synopsis Capitis V. Bolgeniani 
ex definitione amoris* 

1. TVr^'* *^^ quierenJa Jtefinitio amorit in genere , 'vel specie sumpti 

J,yl- ex ioctrina Pbtlosopborum; seJ ex Patrum sentenfijs ^ dictisquc 

homini Cbristiano proponenda. Augustinus Jib. 83. <\(\. q. 35. Nihil, in- 

2uit y aliud est amare ) quam propter se ipsuro rem aliquamappetere« 
.fi. 14. de Civit. Dei : amor , ait , inhians habere , -quod amatur , 
cupiditas est • Lib. de amicit. cap. 1. nos docet , quid sit Mmer ^ illis 
verbis : est amor quidem animae rationahs aifectus ) per quern ipsa a* 
liquid cum desiderio quaerit , et appetit ad fruendum . Lib. de Spititu ^ 
€t amma cap. 45. id tpsum magis explicat dicens ^ quod amor est dele- 
ctatio • • • per desiderium currens , atque per gaudium requiescens : per 
deiidcrium in appetendO) et per gaudium infruendo.^. Tbomas u 2« 

mm q. 



474 
q. zd. art. i. Dicenduffl) ittquhi, quod ^nor est aliquidad appetitum 
I>ercinens • Et aru 4* Dicendum ) quod amare est velle alicui bonum : 
sic erga motus amoris ia duo tendit » scilicet in bonum , quod quit 
vult sUicui ( U est sibi , wl alteri ) et in illud ^ cui vult bonum • Ad 
iUud ergo bonum , quod quis vult aiteri ) habetur amor concupiscen* 
tiac s ad illud auteni ^ cui aliquis vult bonum , habetur amor amicitiae • 
Hm S. Tbomaf pr^dicto art. qu4t tamen ut intelhgantur recie , et pa* 
lam fiat , amorem amkiti^ solum adJere actum hentvolenti^ ex amort 
ortum concupiscentii€ y et in eundem tandem recidentem , illud est babeuf* 
ium pne ocuUs ^ quod tradit q. 28. art. i. iji verbii mirifice rem de* 
clarantibui ; Cum aliquis amat aliquem amore amicitiae , tult ei bo# 
num ) sicut et sibi vulc bonum ) unde aprehendit eum ut alteram sc 9 
' ioquantum scilicet vulc ei bonum 1 sicut et sibi ipsi , et inde est , quod 
amicus dicitur esse alcer ipse ^ Hugo Victorinus inquiebat , ut vidimus i 
Quid CSC enim diligere ) nisi ipsum ( Deum ) velle habere ? «. . • Alio- 
quin noD amares ) si noa desiderares •. Monacbus quidam Benedictinus 
in Opere inscripto^ Monita j et reflexiones. circa obligationes Status Re- 
ligiasi optime expltcat in rem nostram naturam amor it , dicens : i. amo* 
rem esse matum eordit, in objectum amatum ^ ut cum eo uniatur ^ et e$ 
ferfiuatur : 2. amare esse velle , et desiderare possessionem objecti ^ quod 
smatur : g. cum nostra, aterna foelicitas in Dei consecutione consistat ^ r /• 
se apertam contradictionem y quod Dei amor possessionem ejusdem non de* 
sideret. Tunc enim amor non esset amor ^ cujus natura destrueretur ^ 
leclusa. tendentia in. unionem ^ seu paisessionem objecti . Tandem amoris 
natura sequi. debet naturam cognitionis sive clane. , sive obscune ; cum 
autem in bac vita Deum 5 et ejus Attributa cognoscere non possimus , iiU 
si obscure admodum j et imperfecte , amcr noster est in prtesenti sgecuU 
debilis , et. imperfect us •. Tendere igitur in Deum debet per desiderium in 
appctendo , ut quiescat dliquando per gaudium in fruendo . Hinc Cbarl* 
tas in bac vita laboriosa est ) et eo crescit, in nobis ^ quo crescit cognhf^ 
tio Dei , et Attributorum %. 

R E S P O N S I O. 

2. /^um ad banc Auctori& pcobationem ex definicione amoris gtWf- 
v^ rice sumpti devenio ) non possum., quin observem duo. Pri- 
mum I non videri Philosophos exdudendos ab argprnento, quod ferme 
totum juris est Philosophici > et ad Ontologos directe pertinet > atque 
Psycbologps. Horum est enim discutere ^^ et definire naturam ,]ndoIeai| 
condicionem y et attributa amoris , ejusque teodencias varias , objecta i 
causas) et originem explicare. Eos cerce audivere Sancti Patces. > et 
ex illotum doctrina mulca nobis et certa , et pcobabilia rradiderc cir- 
ca naturam amoris . S. Joannes Damascenus proponit nobis , ut vidi- 
mus ) ex Pbilosophis notiones ; et divisioaes variai amoris • £t ne di* 

can 



^7S 
mm de ilijs 3 sunt cnim ferme omnes pares in ezquirenda Philosopbo- 

zuQi doctrina 3 cum de passiooibus appetitus > et affeccionibus aoimc 

ditpuratur ; loca omnia ^ quae in pmscnti »pite producit Auctor ex 

Jiugustino ) et Thoma 1 nonne ex PhilosofX^brum doctrina desumpta 

8unt a Sanctis Doctoribus ? Augustinus totus est in ostendendo natu* 

lam amoris ex desiderio , ex appecitione » et inclinatione ad unlonem 

cum objecta amato • Ipse Auctor rem demonstrat testimonijs jpsis ^ 

que ex S. Doctore congerit • Hanc tamen amoris notionem 3 de- 

tcriptionem 3 aut definitionem desumit Augustinus ex definitionc ^ 

quam Plato 3 quem. sequitur ut ducem in re Philosophica > nobis tra* 

didit diccns.: Amor ist Jcsiicrium fulcbri. Quid dicam de S. Tho« 

ma ? Nonne fatetur et ipse 3 nosque ssepissime ^locet ^ quod nmare /f- 

€undum Pbilofopbum est velle bonum } Atqui ex S. Thoma hanc ipsam 

definitionem Auctor adducits simul etiam repetens 3 quod benevolentU 

fx S* D. non est amor : id quod potiori jure 3 ad Aristotelem 3 ut de* 

nonstravimus 3 referendum est • Video hie , sicut et alias 3 hominis in* 

constantiam • Patres clamat j et Philosophos respuit • Cumque novum 

aliquid ex Patribus visus est sibi suam in causam proferre 3 silentio pre* 

terit Philosophos 3 ex quibus Patres 3 quod ipse adducit 3 non xaro de* 

sumunt • Qua in re ut mihi probat incohartentiam verboruin 3 ita c* 

liam demonstrat 3 minimc ipsum Patres imitari « 

3. Alterum , quod minime omittendum judico3 illud est 3 banc 

Auctoris probationem ex definitione amoris desumptam «ovi nihil ad* 

dere rationibus illis 3 et testimonijs , quae protulit capite 3. 3 et esse 

puram repetitionem illorum , qur profligata jam sunt 3 nisi novi quid 

continet3 et mirabilc 3 quod hinc 3 et inde expiscatur ex S. Thona 3 

suucQ ut adojrnet systema de unico amore concupiscentiae; et quod ex 

Monacho B;?nedictino congerit ad amoris naturam melius explicandam. 

In quo ultimo non obscure significat 3 mentem AKetarum non bene 

M assequi 3 ut videbimus • 

Demottsiratttr amor henevolentia ex definitione^ uu 

descripione amoris turn in genere 3 

turn in specie • 

4*. r\iflicile est admodum pro hoc statu exactas ad unguem defin> 
jLJ tiones pro rebus explicandis invenirC) vel excog;tare« Cum 
cnim tenim naturas nonnisi obscure nimis3et per species ntplurlmum 
abstraccivas co^noscere possimus^ content! ferme pleriimque lumus 3 si 
rebus exponendis eas aptemus descriptiones j per quas sic nobis inno» 
cescat natuia tei ^ut alter! notio applicari non possit. Quod sane cum 
sit 10 caetcrii venim 1 verisiimum esse judico 3 cum de amore disputa* 

» m a tur) 



27* 

tuf) cufus natura intima adeo est abstrusa^et ad explicandum diffid* 
lis ) ut nisi ad eiTectus confugias ) vix quidquam dicere possis , ex quo 
rite iatelligaris • £t hsec f% causa > cur Plato definiem amorem vocet 
eum destdcrtum fulcbri ^ ^& notio clarior esse videtut) quam ea )qu« 
imbibicur in amore. Uc Magtstrum secuti sunt Discipuli) sic ilium fre* 
quenter scqiiitur Au^uscinus amorem explicans , ut notat Angelicas i 
per effectus dcsideri) > gaudi j » doloris , et tristitiar . Ncc tamen sem* 
per Plato explicuit amorem per eifectus, sed ilium etiam expressit pet 
benevoientiam ^ seu bene velle , ut patet in Lit)ris de LeEibus^ de A« 
micitia) ex quibus colligit Marsilius Ficinus ^ ut jam alias diximuS) Pish^ 
tonem in ea esse firma sentencia , ut existimet , veram ^ etr honestam 
amicitiam esse reciprocam benevoientiam » 

5. S. Thomas pluribus in iocis amorem esse dicit comflacentUnt 
Mfpetibilir y ex eaque cs<:eras affectiones oriri desideri j ) vel gaudi) > qui 
et supponit complacentiam illam esse conjunctionem intimam cum re 
amata y eo nimirum sensu ^ quo S. Augustinus amorem vocat unionem 
quandam , vel nexum. P. Suarez disp. i. de Passion. Sect. 4. banc S. 
Thomae descriptionem approbat y addens > fornulem eiTectum amoris es- 
se conjungere secundum affectum amantem cum amato > unde carter! 
nascuntur efTcctus desideri j , extasis ) zeli etc. Hinc sect. 7.docet> a- 
roorem formalicer consistere iq unione affectiva amantif cum amato , quin 
tamen hie interveniat formate desiderium . Sicut enim odium importat 
disiiinctionem ) vel dissonantiam a malo) ita et amor praesefert con- 
IMnctionem^ vel consonantiam cum bono. Ex hi& amorem in generc 
sumptum possumus describere conjunctionem aj^ectivam cum re amata ^ 
Sed cum haec conjunctio multiplex specie esse possit , non semper cm* 
nis natura amoris una est . Quando enim conjunctio ilia, affectiva cum 
bono talis est ) ut amans velit inesse penonae amatae bonum , quod 
habet, est amor benevolentis erga personam amatam. Quando vero 
conjunctio cum bona talis est, ut bonum quodammodo trahat ad 
amantem in sui utilitatem > et commodum , dicitur amor concupiscen- 
tiae- , qui quidem respectu fei amatac non est perfectus , sed imperfe- 
ctus , nee in re sistit amata 3 sed ad amantem regreditur , respectu cu- 
pis est amor benevoientiam » Hare est doctrina 3 quam mille iocis tra- 
dere S. Thomam , abuhde demonstravimus, pra&fertim ubi agitS. Do- 
ctor de inhxsione ) et de extasi amoris • Ex quibus habemus conjua-* 
ctionem intimam affectivam cum bono , vel amato importare necessa- 
xio wile bonum in genere 3 est enim volitio 9 vel prpsecutip boili ;^ sed 
vero deterroinari per benevoientiam^ ut velit hohuth] alteri^ vel per 
• concupiscentiam 3 f// velit bonum sibi. 

6i^ Hanc sentiendi^ et dicendi rationem sccuti ^unt communiter Sa- 
pientes et PhiJosophi > et Thcologi , qui proinde verbis 3 Vel certe le 
consentientes docuerunt , amare esse velle bonum > per quae verba 
magis manifestatur amor 3 tum potissimum cum peifectus est 3 et quern 

' be- 



*77 
braevoleDtiie appellant. Hiac S. Thomas repecit haoc definictoneai ^ 

feu dacripttooeiD » pemper ac occuric amoris explicatio • Hoc est cnim 
frofrii amare 0liqmem% ait i. p. quxsr. ao. art. i. ad }• velle ei bo* 
Mum . Art 1* in corp. Cum mmmtc mibil aliud sit ) quam velle bonum 
aUeui . Cap. g. de dilect. prox. Diligere aliquem est velle ei bonum . 
Farco ahjs , qus dedimus alias ) et id unum velim observari a Bolge* 
nio excluden(c benevolentiam a conjunccione affectiva dilectionis , et 
ut sibi videcur ad mentem S. Doccoris, quod docet 2. 2. q. gi. art* 
I. In uctu dilectionis includitur benevolentia , per quam vult aliquis bo^ 
num amico • CoDSonat , ut vidimus Bonaventura m 3. dist. 27. art. !• 
dicens : Diligere autem idem est ^ quod velle bonum • . • » Dicitur ( ho- 
mo ) diligere Deum 9 quia vult , quod ipse Deus sit Summum Bonum , 
vel quod babeat omne Bcfium per esstntiam . Quos produxi Patrcs cap. 
3., omnes hie appellare possem . Namque in eo conveniunr , ut exi* 
stimcnt sine benevolentia erga Deum veram , perfectamque dilectionem 
consisteie non posse. Hinc aliqui verbum illud benevolentia adhibent 
ad explicandum amorem Dei perfectum; alij autem ^sinminus illo u- 
tuntur verbo > certe rem exprimunt per terminos , seu notiones idem 
significantes • Eos tamen omitto ) quia in re clarissima non est opus 
multum immorari . 

§. I L 

Qmd vateant testimonia , qu^ pro se ciiat Bolgenius. 

7» /^uanquam sspe diximus cum S. Thoma ) eas Augustini locutio*^ 
V ^ nes ) quibus amorem exprimit per desiderium > delectationem > 
dolorem ) atque tristitiam esse causales > proptereaquod om- 
nes ills afFectiones ex amore nascuntur tanquam principio > causa ) vel 
radice omnium animae aiTectionum , non possumus non expendere hoc 
in loco difinitionem amoris 9 quam ex Augustino tradit Auctor litteris 
grandipribus exprimens Verba , quae su« causae prodesse videntur • Au- 
gustinus ) inquitj lib« 8:{. qq. quaest. 35. sic definit amorem. Kibila* 
liud^est amare\ quam VROVTER SE IPSVM rem aliquam appetere . 
Itane vero ? PROPTER SE IPSVM , et ut oculos perstringat acrius 
grandi exaratum caractere ? Nulla igitur erit In rebus ab amante di* 
stioctis ratio motiva ^ nullum intrinsecum meritum ) nulla dignitas ) nul- 
la bonitas > et amabilitas nulla . Non erit ergo appetibilis per se se ju« 
stitia , . castitas y fortitudo > temperantia , prudentia ) caeteraeque .virta- 
tes « Urius erit cuique ratio amandi ipse amans j nee Deus erit aman* 
d us propter se se^ sed unice ilium appetet creatura propter se ipsam • 
Bella profecto Charitas Theologica ! Nullus erit ) cui hunc Bolgenij lo- 
cum legenti non yeniant statim in mentem , quae hie dico de virtuti- 
bus per se amabilibus . Mihi certe venere in mentem nonmodo illa^ 

sed 



sed et alia mulca) unde dubitare cdspi de Augustini verbis. Consului 
S. Doctorem ) sicut in omnibus alijs locis prope innumeris ^ que ia 
Dissertatione congcruntur ab Auctore ) et inveni Augusiinum opposi- 
turn omnino tradere in £dicione a. Veneta Maurinoium ^ qua utor. 
Sic enim legitur hac in Edicione » qua forsan nulla correctior ) et e- 
mendatior. Nihil cnim aliud tst amare ^ quam proffer se ifsam (con 
propter se ipsum ) rem aliquam appctere • 

8. Sed cum veritatis tuerim ego semper apprime tenax ^ id in 
favorem Bolgenij addendum judico , quod ejus cuipam elevat ^ et do- 
cilitatem commendat • Cuipam elevat $ quod alia in Editione antiquio* 
ti sencentiam legerim , quails a Bolgenio exaratur • DociliUtem com* 
nicndac , quod Auctor admonitus Augustini sententiam in Dissertation 
re proposicam in Declarationibus retractavit. Sed ut hxc duo erant 
in graciam , vel justitiam Auctoris addenda^ sic et alia duo in eodem 
notanda sunt, qux minime probantur. Primum enim Bolgenius , li> 
cet fi Jem suam in transcribendo lectori probet , non tamen illi proba- 
bit diligenriam in emendando errore, qui per se se videtur esse ma- 
nitestus meJiocri mentis contentione Augustinum legenti . Quaerit enim 
S. Doctor eo loci, an praeter ea, quas aroantur, amor etiam ipse a- 
mandus sic? Et respondet . Ita verOy quando sine hoc ilia non aman^ <- 
fur . Sed si propter aha , qu^ amanda sunt , amor amatur , non recte ^ 
amari dicitur . Htbil enim aliud est amare , quam propter se ipsam rem ^m 
aliquam appetere . Num igitur propter se ipsum amor appetendus est ^ .^ 
cum J quando desit > qund amatur , ea sit indubitata miseria ? Deinder^ 
ium amor motus quidam sit y neque ullus sit motus nisi ad aliquid y cumm^ 
qu^rimus , quid amandum sit , quid sit illud , ad quod movetur , opor^ 
teat y quterimus . Hie Augustini discursus probans in victe ex ration e do* 
plici amor em non recte , nee froprie diet umari , cum per ilium res all* 
qua amatur ) rectissimus est , si legas propter se ipsam , sic ut ad rem 
amatam referatur , et est plane momenti nullius , imo contra Augusti- 
num I si legas propter se ipsum , ut ad amantem referatur « Nam re* 
fertur ab Augustmo ad id , quod per amorem amatur ^ ad id , quod est 
terminus motus ^ ad id , quod si desit , est indubitata miseria : quae om- 
nia unice conveniunt rei amatae • FaC tamen to propter referri ad a- 
mantem ^ nihil concluderet Angustinus , imo oppositum esset conclu* 
dtndum ) quia non minus, imo magis tefertur ad amantem amor , qui 
fju> perfectio est ^ quam res amata • Debuisset ergo Bolgenius corrU 
ger f pro sus mentis acumine crrorem manifestum ; si non legisset ft- 
stinaiter S. Doctorem . 

9. Ncque item probp ^ quod Auctor errorem in Declarationibas 
corrigcns subjungit pag. 75. sive dicatur in textu propter se ipsum , ii« 
ve propter se ipsam , semper mibi favet illius sensus . Primo : quia di* 
ii.ur appetere : secundo ^ quia appetere rem aliquam propter se Ipsam euu» 
dun babet sensum ; ^tque am^re Deum propter se ipsum > quod minime 

con* 



coHgruere ftnest dmori benevolentU > €i solum dftari fotesi amori couch- 
fiscenti^ i ut exflicui ox S. Tboma • • . • Unde litterarum est transmutd^ 
tio , non ttmrus . Ea cum dixissec } ad alia transit 5 quasi rem suam in 
tuto coliocasset. Sed vero appetitioocm ad bcnevoleiitiam pertinerc 
posse 9 prout fuerit illius actus objectum motivum , demonstratum est 
nobis • Ocinde quis audiat sine indignacione > idem esse apud Augusci* 
num ) vel ullum e Patribus ^ Deum appetere propter ipsum , ac Deum 
appetere propter creaturam , esseque unuro ^ atque idem penes sensum 
cum sola tantum litcetarum transmutatione f Mi bone ) quantum aber« 
ras a vero ! Nonne apud Augustinum » te judice » idem est appetere > 
ac diligere ? Cur ergo S. Augustinus ita est solicicus ^ ut Deum dili* 
gamus non propter not ) sed propter ipsum solum f Cur ipse S» Doctor 
cum alias 5 tum maxime lib. i. de doct. Christ, cap. 22. toties'incuU 
cat nobis contrapositionem illam , ex qua variatur omnino sensus ) a» 
mor ) et motivum ? Rem igitur appetere propter se ipsam mirum guan« 
tum est aliud in re 9 et in sensii y ac rem appetere propter ipsum aman* 
fem . Quo autem modo intelligendus sit idem S. Doctor x dum Chari- 
tatem vocat animi motum ad fruendum Deo propter ipsum , jam alias 
explicuimus ex Naz^ianzeno ) et Thoma semper intendentibus m i/^xnm 1 
tanquam in obiectum motivum ; nee aliter intelligit Bernardts iilud 
propter ipsum loco laudato de Stat. virt. p. 3. qui non ait , ut scribic 
fioigeniuS) Charitatem non aliud prsmium expectare a Deo , quam 
ejusdem possessionem ^ sed non aliud praemium expectare ) quam ipsum^ 
Deum ) unde recte subiungitur propter Deum ^ 

10. Proponit bic Auctor pro amoris definitione quod alias signi* 
ficaverat ex S. Tboma , dicens primo > amorem ex S. Doctore ai ap» 
petitum pertinere: secundo ) motum amoris in duo tendere, in bonum 
tcilicec^ quod quis vult alicui, et in illud) cui vult bonum.. Primus 
motus est concupiscentis ) alter autem amicitis* Sed quid ex ijs ex« 
tundere tandem Bolgenius potest pro sua amoris definitione ) quod vel 
tantillum favere ipsi possit I Etenim non ad intellectum ^ sed ad vo« 
luntateoi » seu appetitum pertinere amorem , qui est actus voluntatis 
supponens prsviam cognitionem object! , res est per se clara , nee a& 
ullo neganda . Non erat igitur 9 cur ad banc veritatem persuadendaod 
interponeret auctoritatem D. Thomse • Sed vero quid inde pro amoris 
definitione benevolentiam excludente? Divinare non possum jquidho- 
mioem sapientem moverit » nisi fortasse vocula ilh ad appetitum .Qus 
quidem res videtur mihi levissima > cum ad appetitum intellectivum a« 
moTsdesiderium , et gaudium pertineant , et quidem talia, vel tatia> 
proot fuerit qualitas ob[ectorum , et diversa actuum tendentia • Porro 
potentia sortitur nomen appetitus^ vel quia omnis actus voluntatis ge« 
nerico nomine dicitur appetitioj vel quia hsec ipsa appetitio specincc 
sumpta magis declarat indolem potentis, quam caeteri actus. 

lit Ncc minus est importunum altcrum deduplici amoris motu, 

quia 



28o 
quin pocius contra Bolgenij systema ) ejusque unicum amorem concu • 
piscentis inconsiderate producitur. Nam S. Doctor eo ipso in loco 
diserte pronuntiat) et ex professo probat j motum ilium concupiscentix 
solum esse amorem secundum quid , et non simflmter talem 3 qoalis 
est amor amicitiae • Unde si huic S. Thorns divisioni amoris insistere 
velit Auaor , actam est prorsus de sui systematis inventione . Sed ut 
verum fatear ( id quod jam alias insinuavi ) haec amoris divisio non est 
ilia , de qua Tbeologi communiter traccant , nee ilia , de qua Bolge- 
nius sermonem instituit a prima Dissertationis pagina • Igitur S. Tho- 
mas unice significat eo loci ) omnem omnino amorem dupiicem habe- 
re tendentiam ^ alteram ad bonum ^ quam vocat concufisccntU ^ et aU 
teram ad personam ^ quam vocat amichU • 

12. Sed replicat Bolgehius : his duobus ex S. Thoma positis ^ a« 
tnor amicitias est in re amor concupiscentia; cum sola additione actus 
benevolentis 3 qui tamen amor non est . Namque amans persona veU 
le non potest bonum nisi sibi , et ut bono fruatur , et quando per a« 
ctum benevolentis vult bonum alter! personae , idcirco vult illud » quia 
participatur 1 et fit bonum amantis • Quod expresse traditur a S. Do« 
ctore ) qui cum i. 2.' q. 28. art. i« docuisset omnem amorem proce* 
dere ex quadam apprehensione unitatis amati ad amatum , ita disse- 
nt : Cum aliquit amat aliquem amore amicitU 3 ^fult ei bonum 3 sicut et 
sibi vult bonum , undc apprebendit eum 3 ut alterum se 3 in quantum tci» 
licet vult ei bonum , sicut et sibi if si , et inde est , quod amicus dicitur 
fsse alter ipse. Hsc ad summam Auctor, qui mentem S. Doctoris a* 
lioquin claram m sua pro more versione Italica reddic ambiguam • Cum 
cnim dicat S. Thomas 3 vult ei bonum y sicut et sibi vult bonum ,ver- 
tit Bolgenius 3 desidera il bene a questa persona , siccome ancbe lo de* 
sidera per se • Ubi vides 3 S. Thomam ponere duo bona , alterum pe^ 
lonae amantis 3 et alterum personae amatae 3 vult ei bonum 3 vult sibi 
bonum; at Auctor per illud relativum lo ^ nimirum h desidera ancbe 
per JCi vult insinuare lectori 3 quod idem ipsum bonum desideraruin 
akeri est et idem bonum desideratum sibi 3 vel persona? amanti • Has 
«quivocationes 3 et ambiguitates inserit interdum Auctor suis in vvr- 
sionibus 3 propria jam' abreptus opinione 3 et mentem lectoris leo da- 
cit ; quo pervenire conatur. 

X}. Mens S. Thomae manifesta est 3 exclusa interpretationc B6I* 
genii. Ait S. Doctor,^ ad amorem requiri semper unitatem aliquaoi 
apprehensam inter amicos 3 ex qua unitate sicut anus vult sibi bonumi 
ita vult alteri bonum, unde et scribit3 amorem ad se esse fermami 
et radicem amoris ad alterum 3 quod ultimum limitat, ut videbimas j 
ad amicitiam vulgarem unius ad alterum . Sed nunquam docuit & Tho* 
inas 3 amicum volentem amico bonum 3 velle hoc idem bonum sibi 3 
ni^i in amintia delectabili 3 quae in hoc ipso deficit ab amidtia hone^ 
sta. Dicendumy inquit i. 2. q. 16. ait. 4. ad 2. quod in smicitiauti' 



i8t 

U I it Jdutabili vuU qui Jem aliqtth aliquoJ ionum amico : a quantum 
44f hoc salvatur ibi ratio amicitue ; sed quia tllud bonum refers uliertut 
ad suam delectationefn ) et utilitatem ) inde est , quod amieitia utUis , et 
lielectabilis y in quantum trabitur ad amorem concufitcenti^ ^ deficit a ra^ 
tione ver^e amicitia • Unde frequens est apud S. Thomam ilia propd* 
sitio : Qui amat aliquem amore perfecto ) vult ei bonum ^ etiamsi nihil 
inde Hit accidat . Unde etiam dicebati quod amicitia non retcrquct 
bonum anati ad amantem. 

14. Crediderim camen ego Auctorem hoc unum incenderC) quod 
dum quis vulc amico bonum , hoc idem bonum respiciat ^dt .^uodam* 
modo ad se pertinens^ Quod quidem verum est) quia eo ipso quod 
i^pans fie per amorem unum cum amato ^ ejus bona reputat tanquam 
propria. Sed vero id quod Theologi apprime explicant per amoreio 
tmicitiae ^ expiicare ipse non potest per amorem concupiscentic • E« 
xempli causa : amat verus Politicus amore amicitiac Rempubhcam , seu 
Civitatem • Profecto ex hoc amore amat Politicis bonim Reipublicat) 
ct quidem roagis quam proprium , vel privatum bonum ; sed non anat 
bonum Reipublicc 1 ut bonum sui tanquam persons physice distioctc 
a Republica t vel Civitate » vel ut a se ipso habeatur 1 aut possidea* 
tur ; sed ut bonum ejus corporis , in quo ipse includitur ) jvel ut bo- 
num moraliter , et affective suum • Hoc exemplo opportunissimo utitmr 
S* Thomas ) ut vidimus alias » ad explicandum amorem charitatis ctgz 
Deum • Itaque ex charitate volumus Deo bonum , non ut a nobis tan* 
^uam personis a Deo discinctis habeatur ) et possideatur ) sed ttt est 
bonum Dei ) in quo tanquam in fonte tnexhausto bonorum omnium 
bonum nostrum particulare continetur ) et quod est nostrum pure a& 
£ective. Cum enim sit bonum Dei) est etiam ex vi amoris bonum 
animc , qu« per unionem amoris est unus spiritut cum Deo . At BoU 
(emus unice admittens amorem concuptscentix expiicare non potest 1 
^uo pacto vetus amicus sic velit amico bonum 1 ut in eo complaceatf 
^uod illud habeat 9 et ut desideret illi bonum ) quod non habet , quia 
camen id ipsum bonum retorqueat ad se 1 ut nimirum habendum) et 
possidendum . Id quod ad veram rpquiritur amicitiam ) que sine amo« 
re benevolentic stare non potest. Audi , quam clare rem explicetS* 
Thomas duabus hisce propo^itionibus > in quarum ultima exhibetur e« 
tiam disorimen inter duos amores . Prima habetur in i. dist. 29. q* 
!• art. J. alio modo ^ inquit) amor fertur in bonum oKcujuf rei ita quod 
sd rem ipsam terminatur ^ in quantum bonum ^ quod habit ^ comptacet^ 
qfudd habeat y et bonum , quod non habit , optat ii ^ it hie ist amor he^ 
mivolentite • Altera legitur i. 2. q* 16. art. 4. ille proprie dieitur ami* 
ins ) €ui bonum aliquod volumus ; illud autem dicimur amupiscen ) quod 
vdtmms nobis. 

i5« Quod tx Hugone profertur , ex superioribus satiS| super^at 
•xpUcatum esc nobis. Quaenam ) precot) h«c est amorii dcfinitiot 

o a Hon 



t82 

Km amaus ^ $1 non JisiJerMnt • Qmi nt JiUgere , msi Ifsum ffette ba^ 
here} Pioprietates hie aliquae descnbuntur acnoris> ex quo enascitur 
illud desiderium i ilia sollicitudo pcrveniendi ad Deum , eoquod vercj 
ex corde > ardencer amatur propter se ipsum • Ut enim ajebat supra 
Bellarminus: Cufimus Dtum wdere ^ atque ea visione falices effici^ uf 
ianto ardentius , es securius Deum diligamuf .... Vix contingert f$let 5 
nt Mliquis arJcnter appetat vidtrt Deum , nisi quia ardenter amat ipsum 
Deum amore amicitiie ) ita ut cupiat eum videre , quia diligit eum , hcm 

fuia diligit se . Quod idem cradic Bernardus ^ ut alias vidimus , et S. 
ranciscus Salesius lib. 5. de Amort Dei. Quam accedit propius ad 
definitionem amoris ^ qu« ex eodem Hugone data est nobis C2p. j. > 
Jimor est bona ergu alterum propter ipsum voluntas . Id ,esc | illius cati^ 
SM quern diligit ^ tit explicat ex Tullio . 

16. Monacfaus Benedictus ab Auctore laudatus recte quidem dc 
amore seutic ^ dum ejus explicat ardorem ^ et efikaciatn per deside* 
lium possessionis , coo juncttonis ^ et majoris unionia cum amato. Sed 
et similicer certum est ^ illius mentem nee Auctorem tenuisse 1 nee 
ferba penctrasse . Adeo scilicet certum est , ut ipse ajebat , sensum 5 
qui primo se aspectu ofTert legenti , esse semper verum . Profecto quod* 
nam sit objecturo motivum detiderii illius possessionis ) conjuoctioQis , 
ft unionis cum Deo ) declaratur ibidem a prsdicto Mooacho verbis 
^lis luce clarioribits ) et ad Scholac usum exactis : Non debemus desi^ 
ierare Regnum Cmlorum , ut beatitudmem praise propter nos , sed pro* 
fter Deum . Et quamvts Deus teon nobis promisisset beatitudinem ^ vet 
§b nostra peccata non fssemus in illam admittendi^ tamen Deum diligje* 
MM jdeberemus. 

47. Quid est; quod legO) inqoit hie pag. 124. Bolgenius, et io 
Auctore) qui de anore recte senserat? Quid est Regnum Coelorum 
desiderare propter Deum? Non est hie actus amoris, sed bcnevolen* 
tic . Et 4\w$ amare Deum posset Charttate Theologica , sedusa pro* 
missione cterntt beatitudinis , vel si ob peccata excludendus esset ab 
ea ? Siste taotisper Bolgeni , ct gradum contine ) nam ex tribus iif 9 
quit in Monacbo castigate contendis , primum est verissimum , et a&i 
duo bonum sensum habere possunt • Verum est primum , ut ostendi* 
mus ex Nazianzeno > Bernardo , Thoma , Salesio , Suario ) et Bellar- 
loino , nempe fruitionem creatam propter Deum desiderari posse , et 
debere. Quod autem Deum diligere deberemus, seclusa pronissione 
leterns bearitudinis , verun est > si sermo sit de dilecrione sarurali j 
cojus «est naturale praeceptum , naturae rational! tnaxime eonsentaneum ^ 
nee Monachus exprimit dilectiooem supernaturalen , sed dilectionem 
in genere • Tandem in ultima propositione non supponit Monachus ter- 
iitiidinem damnationis, ut gratis supponis » sed unice asserit ) debere 
hominem diligere Deum , etst ob sua demerita excludendus esset a 
bcatiuidine « Id quod explieari sic potest 4 pio Monacho • Demine mi , 

me* 



its 

nenit homQ , utrum mare ^ vel odio Hgnut sit : nefclo , mrum ni fin^m 
usque in graUM tua perseveraturus sim , an vero iltam tim amissurtit ; 
sea tamen $ o bone Deus ^ ita es amahilis summcy ita dignissimus omm 
amore meo i obsequio i et famuUtu , ut etiamsi excludendus essem ob meg 
demerita ab aterna beatitudine , te tamen amem ex corde y te diligMm 
ex tota fortitudine ^ me tibi subjiciam ad tuam agendam in omnibus tio» 
luntatem . lea fere legitur de S. Francisco Salesio 9 cum dubiis olim 
ultra modum angereCur ccernje damnationis. Nee dubitOjquin multxr 
animae piissimx hos actus aoioris elicianc 9 cum scrupulis agitatae cor 
suun in Deum factant 1 et in ejus voluntate requiescunr • 

18. Fac tamen hominem esse certum de beatiiudinis exclusione: 
hoc ia casu , ut assentior S. Thomse amoris amicitiae supernaturaiis 
neganti possibiliutem sine Spe Theologica > rta etiana existimo , posse 
tunc amare Dcum amore pure nacuralt ex auxilio Dei naturae propor- 
tionato • Ratio esc s quia Summum iilud Bonura cognoscere posset pci 
cognitionem naturalem 9 et amor naturalis esset conformis incluiatioar 
nature Ucruoi autem amor hie naturalis esse posset in ordine naturae 
super omnia sine auxilio gratiae , minime disputo ; sat est enim pro 
veritate enuntiati^ quod insinuat Monacbus, ut aliqualem amorcai na* 
curalem homo sic coostitutus eliccre possit • 

C A P U T V I. 

Synopsis Capitis VL Bolgenii ex sensu 
Tlicologorura . 

Z. (^ and us Antoninus 4. part. tit. 6. cap. J. $• 4* S. ^bomig vesH^ 
i3 giis inHstens eas adh'tbet Theologies Cbaritatis notas , et proprie* 
totes ^ quie non nisi amort concupisceniis aptari possunt . ExpUcut item > 
qua ratione homo Deum ex Cbaritate Christiana magis diligat ^ quam 
se ipsum ; quia nimirum amor amicitis prater amorem eoncupiscentiie i«« 
iludit actus benevolentia , quibus homo desiderat y et complacet in e$ | 
^uod Deus sit Summum Bf^num , sicuti est • Cum autem Summum id Bo* 
team majus sit ) quam quod possit a nobis participari per visionem ^ et 
fruitionem ^ magis eum diligimus per amorem amicitise , quam nos ipsot • 
S. Franciscus Salesius tract, de amor. Dei part. 2. liJs. 4. cap. io« ita 
loquitur aperte in rem nostram : Si per impossibile fingeretur bonitas in- 
finita , quacum nobis nulla esset convenieotia j et cum qua. nulla nobis 
esse posset unio , vel participatio 3 eam sane aestimaremus , utpote 
ifi6oitaai ) sed non illam amaremus proprie loquendo 1 quia charitas 
respicit onionem . Unde colligitur , Scbolasticos amorem docentes benevo^ 
ientiit actum intellectus plane confundere cum actu 'voluntatis . Et hoe 
aft ) quod se far are nos docet S. Fulgentius docens Epist, 5. landem ^ et 

n n 2 4V* 



««4 

gimirafiofiim mn tsst amorem . Veruntamen ) infmt ^ non omnes , qui 

Cbaritacem miraotur, ec laudant) scacim diligunt Charicatem. Estimf 
k$ I. Sent, dist^ i. %\ 3. laudans D. Tbom. 2. 2. q. 27. art. 3. ass^-^ 
f§r€ non dubitawt ) fosse ^ tt Jehere bominem Df$ ttrvire intmtu mtr^ 
udif 4tfertt4e , si nomine mercedis aterna Dei possesrio intelUgatur , im 

2 no sterna nostra fxlicitas continetur . Distinguit etiam ibidem beatitss* 
inem essentialem ab accidentali > id quod sequitnr Benedictuf XW. dt 
Serv. Dei Beat. lib. 1. cap. 21. »• 7. innixus auctorkate Bossueti . Quam 
in rem citat S. Bonaventuram , et exscribit propositionem Fenelonisaam^ 
natam ab Innocentio XIL , qua sic iabebat • Datur habitualis status a* 
oioris Dei > qui est Cbaritas pura , et sine ulla mixtionc proprii inte- 
lesse « Neque timor poenanifD , neque desiderium remunerationuiD bst-^ 
benf amplius m eo partem . Non amatur amplius Dciis propter roeri- 
tuoi ) neque propter ibelicitatero in eo amando inveniendam • Legator 
Bossuettts in Oper. Mystici in tuto ^ et Sciiola in tuto y tum in Instrd*^ 
done sopra gli stati dell* Oraxione lib. 10. n. ig. , sd)i doctissime com^ 
mentatnr illnd non semel Uudatum D. Tboma in quantum est beatita- 
dinis objectum ) secundum quod nobis suam beaticudinem communicat • 
Katalis Alexander Dissert, in S^ccul. ij. et 14. propos. 2. sic scribit ^ 
Deum ergo > quatenus beatitudo nostra est j desiderare , tantam abest, 
ut amoris puri ^ et vitae interioris perfectioni repugnet » ut contra vitat 
spiritualis, et intericris 1 amorisque casti perfectio in hujusmodi sando 
desiderio posita sit.«.Hatc S. Augustini, hxc Tradition is Theologicaei 
liaec Ecclesic doctrina est. Laurentius Berti tum atibi ^ turn iib.ii.de 
Tbeolog. Dis^p^ €af. id. prop, g asserit ^ non repugnare cbaritati str* 
vare legem intuitu sempiterna merceAs . Caspar Javenin p. 7. InstH. 
Tbeelog. Dissert. 4. art. 2« tradit > quod Bonitas Dei ^ sive in se i^iM 
consideretar , sive prout est nobis conveniens > hoc est ^ prout est ot^ecti^ 
va creaturse rationdUs beatitudo % meritorum nostrorum prsemium ) merc^g 
bonorum operum , est objectum tbrmale quod j et quo Charitatis • Hch^ 
ricus a S. Ignatio in Ethic, amoris torn. 2. lib. j. cap. 1. $• 2« is. 2Cu 
M loquitur . Quisquis Deum ut Summum Bonum suum ^ supremamqtic 
fcelicitatem diligit , Deum 1 ut in se summe bonus est , diligit saltern 
tmplicite « Neque enim nos beati£care 1 ultimo perficere ) omnequei 
desiderium nostrum satiarf posset ) nisi in se summe bonus > et peife- 
ctus esset • In lib, btscripto II Salmista Teologo P. Bonifacii Ciardi tom^ 
I. cap. 14. probatur invicte amorem Dei essentialiter includere amorem 
creature anutntis. Cum enim Deus sit absque controversia Summnm ho* 
minis Bonum , \fieri minime potest ^ ut Dei amor non in^oolvat propriuia 
interesse . Tandem Ligorius in Instruct, pract. pro Confessor, torn. i. cof. 
A. n. ID. non solum ait , dtsiderium possidendi Deum esse objectum Chsi^ 
rttatiii sed €§sq actum proprium , et perfectUsimtm Charitatis • 



RE- 



RESPONSIO. 

z. nrobatio. isthcc > quam ex Theologorum sensu Bolgcnius cxbibct | 
Jl similis esse videcur in oaiDibus probacioni alreri , quam e Qst^ 
techismjs produxit. Ibi enim praxim £cclesi« stabUire conatus est a 
Cbristiaois lostitutionibus , unam alceramve produoens expressionem | 
qu« sibi visa est amoreai concupisceDtiae contincre ^ cum tamea nid;^ 
lum oronino Catechismum invenirc potuisset amorem benevolentix nc^ 
gancem ) dcc uUam formiilam , que in usu «k apud Fideles j eliciendi 
actus CbaritatiS) et GonthtioniS} que non actu€ concineat bene? olen* 
tie • ^odem prorsus modo , cum nullum inveniat Theologum i qucm 
in amoce besevdo denegando sequi possit^ ad cortrm dicu » seu tes* 
timooia confugit) que significare videntur^ad Charitatempertinere pot* 
«e amorem concupiscentie mercedis eter ne • Que , precor ) ista est ^ 
o Bolgeni ^ critices ratio i Que Dialectica t Qui modus scribendi > ut 
Jcgenti veiitatem persuadeas^ An non ipse statim ^ vel clausis ocu< 
iis } cofltradkcioneffi videbit in faomine scribente > Tfaeologos omnet 
4n re convenire circa divisionem duplicis aniori$ a se explicatam , ct 
6imul pro^ante ex Theologis ipsis chimericaro esse i ac ficdtiam aJte« 
lam divisionis partem ? It siquidem cum Theologis > ut in Dedara* 
tionibus )aaius » in re consentis ^ cur in Dissertacione contra eos «cri« 
bis illam adversativam , per quam ab illis discedis : Ego duo , ^r#^« 
€am Sstmctttmem iocum non babert in Cbaritau aciuaUi Cur item hie 
vel ex Theologis probar^ contendis illasi eandem divisionem yin qua 
ipsi conveniunt , esse chimericam i Id protinus in capitis titulo votM 
hit Lector 9 et multo plura notabit in doctrina 1 ^ua rem tibi confii* 
MMC videris^ ut jam otfendo^ 

%. h 

Demonsfratur amor bene^olentU ex consensu omnkm 
lieak^orum • 

]. natscis rem istam conficio « Omnes omnino Theologi ^qui per sex 
X fere secula floruere) amorem doeuerunt benevolentie 1 et qui- 
dem consensione sic arctai ut nemo unus proferri possit)<]ui similem 
amorem ^negarit 1 aut scrrbens de amore afnicitte erga Deum non 
diserte tradiderit amorem benevdum . Nee dubito omni animi fidentia 
provocate fiolgenium , tit a Magistro Sententiarum ad ^orentes hodic 
Tbedf^os ( qui licet db evrorem seculi non faabeaitf ur tanti , <)uanti 
^unt habiti a Msqoribus nostris , habentur tamen in pretio apud equot 
f erum estimatores ) unum aliqnem { sakem Glassicum ) exhH>eat 1 <|ai 
vcl per somnium excogitarit iictiones illas , atque chimeras 1 qutbuf 
AttOor in Diisatatione dccout amorem benevolentie. Vult iUe qui- 

dem 



286 
dem in suam sententiam trahere S. Tbomam i Bonaventuram ) et quos 
in hoc laudat capite , imo et in Declaradonibus omncs ) aur feime 
omnes Theologos prims dassis ; sed qua ratibbe , quo argumencatio 
nis fito ) quot ahfractibus > et incoba^rentiis pattim vidimcis , et panin 
ctiam usque ad cvidentiam postea confitmabimus . 

4* Tres in classes distribuo Theologos ) qui de Charftate tracts 
Verunt. Alii nullum actum agnoscunt perfectae Charitatis , qui noo 
omnino respiciat pro objecto unictf motivo , et spccifico Charitatit 
Deum in se bonum • Quae sententia et verior est , et coflnmunior • 
Hanc tenet S. Thomas in Sent, j in Dispot. i et in Sinnma i Scotus i 
SuariuS) et alii Principes. Alii docent probabiliter cum'fiooaventura | 
sic habitum Charit^tis speciem sumere ab objecto primario divinae Ba^ 
nicatis , ut possit tamen Charitas elicere actum mercenansm ^ per qucai 
inercedem srernam ) et incieatam sibi procuret . Qui actus videtut 
quidem perfectae concopiscentiar ) sed minime derogat amori bcncvolen* 
tiae , cujus actus supponitur ab eodem Doctore et perfectior ^ et no- 
bilior • Alii tandem cum Bossueto sic asserunt 3 Bonitatem Divinam 
esse objectum motivum , et spetificum Charitatis , ut in eo tanquam 

{^rimario > et prarcipuo ) saltern virtute , comprebendatur motivum il- 
ud sccundarium , Deus scilicet ut benevolus ^ tt beneficus. Recte crgo^ 
scribit Bossuet Schola in tuto q. i. ScboU communiter i/ocrt , nosque 
cum ilia dicimttf , Deum ut im se perfectum ) bonumque ^ ac beatum esse 
txcellentissimum , fracipnum , ac primarium Charitatis objectum : Deum 
vera ut benevolum ^ ac beneficum mottvum esse secundariam , et in pri* 
mario saltern virtute comprebensum. Per quae Bossuetus significare vidc^ 
tor , sic amorem benevolentiae in Deum , ut sumroe Bonum in se , ten- 
dercr*Jt implicite saltem tendat in Deum benevolum , et bcneficuro. 
Fateor ego Illustrissimum Meldensem insistere ( plus certe ju«to ) ver- 
bis illis S. Thorns , in quantum est beatitudinis dbjectum 5 ut indc pro- 
bet , influere dtbere in actum Charitatis beatitudinem ipsam , quia tw- 
luntas ) inquit , a beatitudinis secundaria motivo prosequendte studio tem^ 
ferari non potest . Sed vero etiam video 9 ilium esse parum aperrum 
in sensu explicando suo 9 imo vero obscurumj ut loquar cum Claris- 
simo Larreguera . Forsan hujus fuit ambiguitatis causa 9 quod monitus 
ab amicis Bossuetus ) ut minus ageret in controrersia cum Cameraceo* 
si I pedem aliquantulum retrahere conatus est . 

5. Duo tamen bac in re ccrta sunt mihi . Primum : necesse noa 
fuisse , ut Bossuetus eo usque procederet > ut errorem detegeref Fene* 
lonis . Hie enim sufficienter ponebatur in medio 9 assignati virtuti cut- 
que sua ratione formali , et ostensa connexione vlrtutum ; per quae duo 
adeo non destruuntur virtutum actus , ut potius juventur ) foveantur | 
et perficiantur • Exempli causa :Spes disponit ad Charitatem » et Cha- 
ritas reddit Spem certiorem j et perfectioreoi . Nee hoc in statu p6s« 
sumus Deum cognoscere nisi per bcaeficia) ct diffusionem sui ) unde 

co» 



287 
€x cogmtioflic beoeCcioruni mirificc iuvamur ad Dtum in lecognoscciu 
dual. Quare nee Spes Oiariuteai excluditi occ Spcm Charitaf.. Sed 
in eodem subfecto » imo ct in codem tempore > actus utriusqve virtu* 
tis consociaotur ) ctNiuoi quis amat Deum in se bonum , prsscindita 
Deo ut benefico ) quem tamen per Spei actum prosequi eturo potest | 
n per Fidem poponatut. Idem ipsmki contingit in timore > gratitudine» 
obediemiS , caeterisque virtutibus > ^ux mirabili nexu conjunct* et se 
se mutuo fovcot; et ad virtutes theologicas diciendas maxime dis* 
poniint. 

6. Alterum est » Bossuetum semper liabuisse actum benevolentise 
lit actum frimarium Charitatis Thcolo|^| et Devm in se bonum i uc 
objeccum prxcipuum ) et specificativum virtutis theologicst > ut prse* 
ter dicta comtabit legenti ilium id ooinino supponentem in Schda in tu* 
t$ q. 8. n. I J. Hot Mtem fgo primario motivo Cbariuuit ^ adooqut €onm 
fritionis , stmfcr babuisse summam Dei txeellentiam , miet Hximus , M 
iecferi utdio esse vereamar. Teneac id s^item Bolgenius , et rumores 
depellat eos , qui ipsi certe iion muitum favent » quod ab universe 
Theologorum ccttu in opinaodo discesserit • Nam quos pro se laudato 
a se non modo non stare # scd ilii aperce icfragari i palam dicmoBp 
stro. 

S. I l^ 

Qmm mtiMe Botgemu$ oHquos pro se Tbtolo^os 

7* nrimus , quem pro se citat Aiictov ^ est S. Antoninus ^ cujus do> 
X ctrinam > ait, esse claram pro amore concupiscentist) unde not 
provocat ad eum legendumi ut errorem deponamus; et simul di$ca« 
mus I quomodo ex amore amicitiae , qui est aiiud nihil , quam amor con- 
cuptscentiK cum additione actus benevolentis » ex quo Deo bonum 
desideramus , de bonoque Dei complacemus , amamus Deum magis quam 
fx>s ipsos » Porro Aotonini inentem manifeste vidimus cap* }• §. 3. ex 
^uo tria ilU) totidem Auctoris errores expugnintia , protulimus ^ 9110^/ 
melle bonum Mcui ^ est amor heutvo\eutta ; quod brnevolentia imfortai 
loium amationem unius ad alterum ; et tandem quod benet;olentia non suf^ 
Jkit ad amkiiiam , quia requiritur mutua amath • Et bsc quidem > quod 
aiirere , ait 8. Antoninus loco ipso ab Auctore Jaudato • Ubi est er- 
£0 I CI. Domine ) tuus lUe amor concupiscentiae , qui virtute actus Rdi« 
gionis Deum diligat magis ,quam amantem } Videtc bominis subtilitatem i 
que sane apprime declarat^ Superius si placet )mentem S. Doaoris • N^* 
lis^inquit Antoninus ^ quod quantum quis dillgit jrui Deo j tanta magis 
diligit se ifsum ) qma hoc est ei Summum Bonum . Tamen hoc quod aliquis 
wlH firui^ Deo , pertmet ad amorem 1 quo Deus amatur amora ^osscupi- 

sten^ 



288 

ntfifcentik \* quia mttju^'^st >in-s€ honum'' Dii y quani banum ^ quOit par* 
tkipf^re ponumuf ipfd^fru^mh'i et idea'^mplidtirhomo^^magig dili^t Dt^ 
rnn ex Cbaritate 9 qiam re- ipsum^Wx his verbis Golligio Bolgeoiiis coo- 
ficquentUm illam. mirabitero : ergo ex S. Anconino amoff amicitiae est 
in re aciior cofiC(f{>iscenti« cikd sola additione actus bcocToleatiae ad 
RcligionctD pertinentis y tx quo Deo volo bonum suua» ^ et idco plus 
ilium driigo y quam me ipsum. 

8. Fateor > me legisse nihil in tota Dissertatione Boigenrana , ifood 
ibag;is diicans mihi videatura ventate) quam qusrrimui • Quis enim 
Hon chfe videat )«^ Ancooioum in illis verbis ^ quae fere totidem trzvf 
saipsic ex S. Tboma i. z. q. 16. art. ]. oppositum statuere ) et in 
eadem esse sententia 9 in qua est eo loci Angelicus Doctor i Docct 
igitur aperte ) pet amorem concupisccntis non posse nos Deum ama« 

(fc magis , quam nof ipsos; quia per ilium volumus frui Deo , et bic 
amor fruitioois, seu participntionis Dei ad nos revertituri ex 2II0 not 
ax!iamus ) nee tendit in Bonum Dei Sommumin se ^ sed ut particlpatur 
a nobis , modo scilicet limirato ) er finito . Contra vero asserit amorem 
amieitia? tendere in Deum ^ -Summum in le Bonum ^ quod mafus est 
Bonum , quam Bonum ) quod participare possumus ; atque ideo nos ma- 
gis Deum amare amore amicitiae , quam nos ipsos . Nonnt Antonmi 
mens verbis ipsis satis ostenditur^ Amor concupiscentiae tendit in Dc* 
um ) ut a nobis participandum ; amor amicitis tendit in Deum, ut m 
se bonum • Quid ergo necesse est rd clarissimc tenebras offundere f 
Et siquidem actus benevolentiat 1 ut aiis^ non est amor, sed religio ^ 
qui fieri potest ) ut amor concupiscentise major evadat in ratione amo- 
lis ex adjunctione actus ad amorem non pertinentis f Ilia ergo amoris 
txcellentia , nobititas » excessus 5 et majoritas supra amorem concupi* 
fcentt« non repetitur ab Antonino ex additione alterius actus imperti« 
nentiS) sed ex majoritate objecti) ex qua etiam illam sumit S. Thof^ 
itlas. Quare ante notationem , quam adhibet S Antoninus , sic scrip* 
serat immediate: £x Cbaritate magir debet homo diHgere Deumy qui 
erf Bonum commune omnium , quam se iptum , quia beaptudo est in De$ 
Hcut in communi , et fontali omnium frincipio . qua beatitudinem partU 
eipare possunt . Quod idem tradidere S. Thomas ^ Bonaventura ) Suariof § 
et caeteri Theologi . Pudet me addacere plora ex Anconino pro mm>* 
ce benevolentie , namque clarioni proferre quis unquam poterit f 

9. Quia tamen Auctor nos etiam fatigat eadem repetendoi zm^ 
diat patienter, quod hie etiam scnbit S. Antoninus eodem cap. j» 
Creature clamant Deum amandum: ostendeudo ^ Deum este Agnissimum 
amove noftro . Item : Bonitat creaturarum ottendit , Deum esse optimum^ 
atque ideo amore dignifsimum . Audiat 9 quod scripserat cap.' L ejosdea 
tituli . Una tola ratio diligendi attenditur in Cbaritate prmcipditer ) rei^ 
licet divina Bonitat ) qua en if tint tubttaatia . Alia autem rationee ad 



28^ 
JiligCHdum inJuceutcs , wl Jtbltum JiUctionis fadeutes tuMt secunditrif ^ 
€t xoui^qucnus ex frima. Ubi observaada esc > sictit ct alias ^ xnaxima 
tQCer/Taoaiaaii 9 fstt hntoninum concordia* Namque ex eodem fontere^ 
pecic utcrquc poaor inaioricateai amoris crga Deum supra amoreqB 
crga DOS • Nimirum ex foaioritace object! amaci , et ex modo amandi 
majori : Diliges Dondnum Deum tuum jioqait S. Thomas de Dilect.Deii 
ttiam diUctione amictti^ • H^ec est Mlectio , qua diliginrnt illud ^ ^ui h§^ 
nam volumus . Hac ergo dittoes Dominum pne omnibus 5 tt etiam fT0 
U ipso ) ei hoc dupliciter . Quantum ad objectum majut ^ut -ei velis ^« 
jus bonum ) quam sibi ipsi ) vel cuiquam • Item quantum .est per modum 
'uolendi \ Mt magis veils ei bonum ^ quam tibi^ ,vel cuiquam ) ^uod dignum 
est. la eundem sensum ex eo> quod Deus^ ejusque honor ftuitionem 
nostram excedac ) coIUgic > niajotem esse amorem amicicis ^ ec mioo* 
Xfita acDorem concupisceotias . Duplex est 5 jnquit in £pist. ad Kom. 
9. 2* dilectio Dei , scilicet concupiscenti^ 9 qua homo vult frui .Deo^ 4tt 
delectari in ipso ^ ,et ,boc est bonum bominis ; .et Jilectio .amicitiic ,y^^a 
homo praponit bonorjtm Dei ttiam buic delectationi , ,qua fruitur iW^i^C/ 
btec est perfecta cbarit^s . Vides profecto ^ CI. Domine ^ obscurari hpcr, 
miniine posse tua ilia subcilicate actus Religionis addici aroori concupt^ 
scenti^ .' .Namque tam Thomas > quaoi Antoninus duos agnoscit ej^a 
Deum amores specie distinctos turn ex objecto formal! ) xum jcx mo* 
do tendendi .magis ) aut minus perfecto • ^Unde non miium 5 quod aa^. 
Ce te nulius extiterit, qui extreme pugnantia tentaverit conciliare^ 

10. Q|iod ex Salesio profertur ) iacillimum est amorisi)enevoleii* 
tist naturam inteUigenci • Ait enim Suavissimus Pater » quod ) si per 
impossibile fingeretur infinita fionitaS) ad ^uam minime pertinerC) cc 
quacum unionem > seu participationem habere non possemus \ propc^ 
loquendo i non earn amaremus ; quamvis ejus, utpoce iofinitat) ma* 
jprem' haberemus .^stimationem , quam nostri • Quis hsec neget ) ajiC 
non supponat ? Omnes quippe benevolentiae Patroni illud statuunt 1 
amorem ex unione nasci ^ esse unionem , et ad unionem aspirare • Un* 
de vel ipse jSaleslus ante verba a Bolgenio prolata scripsit ilia , quae 
majorem Bolgenio % ejusque systemati difficultatem inger^int . Quod si 
esset ) vel esse posset joliqua suprema Bonitas y a qua penitus essemus 
independentes y posito.% quod ei nos unire possemus per amorem y adbut 
incitaremur ad eam bonitatem amandam ^ plus quam nos ipsos • 

11. Nee vero Scholastic! docentes bonitatem in se^sseamabijlem) 
coofundunt actum Intellectus cum voluntate • Falsum est enim ^ et ab 
oomi alienum veritate 9 quod objectum admirationis non sit ctiam ) auc 
esse possit objectum voluntatis . Quioimo et verba ipsa t <\\i2d ex Ful- 
geotio sccibit Auctoc ad hanc suam opinationem persuadendam , op* 
poutum demonstrant • Ait enim S. Pater , quod uon omnes , qui Cha* 
ritatem tfdrantur^ et. hudant y.statii^ diligunt Charitatim: ergo aliqui saU 
cem > qui Cbantatem iniraotur^ et laudant; Charitatem diligunt . Er«, 

00 S9 



go iicnt omnlno objcctuna admirationls^ etiaudis esse potest ob|ectun» 
folimtatis . Potest igitut circa Bonitatem Divinanv sccuoduia se versari 
actu^intellectus , et potest- circa, eandem tendere actus voltintattS) pri« 
nmsillain cognoscendo ^ er alter prosequendo ^ qumunus^curoalterocon- 
iitQ^tQr • Sed. quid ibi Folgentius. significat ? Dicam. ego j, et: (kcile 
dicam ,. nee enim ejus sententia difiiculcatcm continet . Multr sunt, qui 
virtutetn, Cbaritatem> Divinam Bonitatem mirantur ) et laudant^nec 
taiiien- earn efficaciter diKgunty sed- aifectu debiii') tenut) et im^rfe^ 
cto ): qui saltern consequitur , seu coreitatur admirationem > et laudem i 
urqdi^e inveniet suos in actus refTectens. Sed vero sunt etiam plurimi ,. 
quif^ qudm Charitateoi > seii Bonitatem mirantur^ et laodanti eandem. 
tpsam amplectuntur, et diligunt. Id quod) ut alia omtttam') perspi« 
tUQm.esc in. coutemplatrbne > ut fidem faciunt Sanctt Pattes. 

tz. S.. AugustinuS' lib*, de Spiritu et anima cap. ga. contempla*- 
^neiH^ describit per admirationem cum acta voluntatis jucundissimo 
colijunetam . Contemplation inquit ) est perspicuiL writatlf jncunda ad^ 
mnrtfii^'.. Jam vero. quisnesciat, primarhim* contemplatioois objectum- 
csie^ pivinicacem ipsam in se consideratam ? Obfectum igitur adinira*^ 
domr est per se se objectum amorir ardcntissimi 3 qui potissimum con* 
templationem constituit. Riccardus a Sancto Victore eanden tradit 
Aogustini' doctrinam. Contemplatio y inquit lib* i. de contempK cap. 4*. 
M* liHera menth perfpicacia in SapientUt spectacula cum. admiratitme sus^ 
feniM.. CoTiSonzt item cap. }. dicens: inmeditatiojte est labor cumfru^ 
rt«r; in- contemplatibne pcrmanet sine laborer er^nrjructu ^, .In^ medi* 
tutione: investigatio'^ in contemplatione^ admiratio . S. Bbnavrenturadocet) 
darr non posse contenrplacionem sine admiratione objecti contemplati •. 
Cumspiritttf illi^ ( quod ostendftur ): quasi acquiescendo cum admira^ 
tibne inh^rere coepit j. tarn cito meditatto esse desinit y et in contemplation 
mm: transit^ ut docet de 7.^ Itin. stern; Itin»^ 5. dist» i. Unde S^ Ber- 
nard;, lib. 5. de consideratione ad Eugenium. non dubitavit asserere ^ 
4in$d' primtt y et maximn contemplatio est admirathMajestatis. Numqufd 
Bemardus confuhdit hie actum int.elkctus cum? actu^ voluntatis ? Num-^ 
quid cxteri Patrcs cjusdcm* sunt- confusionis pardripes ? Egregia vero- 
Auctt>ris objectio j quae si valcret quidquam , omnem everteret contcm* 
ptktivam vitatti, quae , ut vidimus ex Giregorio 3 et Thoqaa ^ ad Cha«^ 
ntatem spectat • 

)[ J. Nee solum^ admiratib ajffcctiva e* actu rntellcotus, iet ex acta^ 
vorudtatisr conflata pcrtinet ad contenfiplationerti, sed etiam ad medi- 
tatiipnem rcrum divinarum^ et veritatum , quae ntibis revelatae sunt ^ 
et idcirco Auctores Ascetae^ nos provocant ad aflfectus adnrirationis zf,. 
g. t% consideratrorre IncarnatioAis , PSssionis^, Eucharistiae^) et caete*^ 
rorum Dei mirabilinm. Hie afFectus adroirationis familiarissimus est in 
PfalmiiS utxam dixit David: Domvte Dbmikus Hoster quam adniirabi- 
It ist Komin tuum in universaterraf ctcxsmtxpQ zliiM in eundeiu 

se» 



291 

sensum Intlms admirationis diiTunditur . Nee vero }iic unus taocum 
/iotervenic aaus iacelleaus > sed ctiam actus voluntatis circa idemob^ 
jectum.) ut negare non potest 3olge{)ius iilla probabilitabis specie, t^ 

14. Video tameo ^uctoiem in Oeclarat. p. 76. correxisse ex jpar* 
ft^ ) quam jecerat prqpositionem in Oissertatione circa ia)possibiIttatcin 
actus voluntatis in adnaiiatipnis objectom in se consideiatum ^ cum iii* 
cat ejus generis objectum cxcitare posse observantiam > venerationem » 
ct complacentiaoi in admirante ; negat vero amorem cxcitare j)ossc > 
xum mpverc non ppssit ad desideriupi.Sed lationesnostrxinvictepro- 
baat ) amorem verum haberi posse ) desideriuro ^ «t gaudium circa fio« 
nitatem admirabilem in sq considcratam 5 quam Jiabens Charitacem a* 
mat I 4csiderat ^ deque cadem gaudet « Neque inde £et j 4it voluntas 
amet objectum y seu i)onum non suum , vel ad illam Jton fert'meus | 
in qA)o sita est Auctoris atquivocatio^ qui ut priroum legit m€us ^ mea^ 
meum ^ suus ) sua ) suum ) viderc 5tatim ^ibi videiur amorem concu« 
.piscentiae. Booum. igitur ilivinum in se consideratum £st objectum pro* 
prium voluntatis elevatae ad ordinem supernaturalem ^ ad illam pei:fi« 
nens > et cum ^a diceqs inaximam consentaneitatem , et convenien- 
.tiami. Q^id est cnim , ^uod magis deceat naturam hominis Theplogi% 
cam per fidem dirigibileni^ ) quam £onitas rlla Infinita^ et Honestas 

.•cxcellentissima ) .ex qua honestas omnis j omnisque x)mnino bonitasde« 
rivatur ? Ad banc igiti^r currit voluntas nostra elevata per gratiain^ 
Jiuic coQScringitur , ad eandem se xefert > 4it Augustinus ajebat 5 in ea 
sistit ) ut inquiebat Angelicas ^ quin vel ad se relaxetur ^ad^e redeatj 
aut sibi quiiquam provenire intendat « Lege ) precor , cl. Bolgeni > par« 
tem illam excclientissimam Jheologis , qus agic de boncstate objtcti^ 
sua , quam esse difiicilcm non nego 3 sed vero necessariam esse pj[o 
argumenco praesenti tite.intelligendo negabit nemO) qui amorem ian« 
ini Boni <ieae considaet « 

15. Quod pertinet ad Estium nihil ego lego vel in BoI|;enio^* 
so ) quod difficultatem contineat • Serviendum est Deo intuitu merce* 
dis xternae2 Quis neget ? An actus Spei removendus est a peifectio- 
Ais statu ? An amor sterns beatitudinis cum actu pugnat Theologicc 
Charitatis ? Non modo non pugnat ) ut sspius diximus , sed ad Cha« 
xitatem pptius disponitj et ex Charitateperfectior^ certior^ atquese* 
curior evadit « 

16. At Benedictus XIV. non ^sse separandam docet purltatem a- 
iporis ab intuitu cxlestis beatitudinis « Ita quidem docet lib. 2. de Beatif. 
ycap. .a If et verba ipsa Aossueti transcribit y et S. Bonaventuram inhanc 
•eyam lem ipse laudato Sed quid inde JSol^enius conatur cliceref An 
^ood amor benevolentis propter Deum in se bonum iictitius sit ) et 
chimsricus ? Negat Bossuccus , negat Bonaventara ) negat item Bene- 
dictus , qui Bossueti doctrinam , quam refert ^ non reputat contrarian 
fix y ^^m sibi finem .prsfigit capite laudato • Mens autem Sapientissi- 

002 . im^ 



29^ 

mi ftontificis pro amorc bcnevolcntiae Theologorum 5 ct contra syite- 
Ota Bolgenij est ita clarai ut {ate niireris , eum ab Auctore- pro sc 
Citzxi . Benexfolentia y ait lib. 3- de Canoniz. Sanct. cap. 23.part.^4» 
n. 30. froutestin ordinc ad suffcrnaiuralia } non distingmtur a^Cbarita^' 
W • Lib. item j. cap. 25. part. j. n. 27. ( in Relat. Proccr. pro Ca* 
nbniz.. S. Thcres. tit. dc Charir. ) sic scribit. Tertlo ad idem n$t in^ 
duxit , quod ita Beata Tbtresia Deum super omnia propter IPSUM SO* 
IXJM amavit » ut glofiK ejusdem Dei Omnipotentis desiderio arstrit ^ earn* 
que augeri summe^ stimmisque taboribut curaverit tam in reformatione 
istius Ordinh) illiurque propagattone , quam in. mirabili doctrina libro^ 
ram » quor cohscriptos reliquit &c. Et sequitur in eundem scnsum pen* 
deiMs desiderium, qua ardebat » augends Gloric Dei • Tandeo^ Jib. 7. 
dc Synod, biapcer cap. i^. disaimen exhibet duplicis amoris , non ali« 
tcr acq[ue cateri Theotogi : Secundo^ inquit , Contritio dicitur imtferft^ 
.eta quia peccata detertatur propter Deum dileetum:^ non: tamen^ Mmorc a^ 
micitiit y sed concupiscentite ) boc est ^ dilectum^ non quatenus est in se 
tumme bonus ^^ sed* quatenus est bonus nobir^ sen quatenus nostra fielici'' 
tas y beatitude y et Jinis ultimus . Et vero hzc est contritio perfects 
Bolgenij pro se Jaudantis Benedictunr. Mitco) quod supra tradidi de 
Catechismo Bononiensl sub ejus auspicijs aucto . Mitto fbrmuram Cha- 
dtatiS) et Contritionis ) quam prxmitti jussit Catechismo Bellarmini. 
Mitto ) quod lib. ^. supra laudato cap. 23. §. 2.et j. explicat Spem 
!nieologicam , et Charitatem ad communem Theologorum sensum ^ et 
Gatechismi Romanr^ ut, qur vohjerit ) inspicere pet se poterit. 

17. Natalis Alexander adeo est patronus amoris benevoli- expio* 
tatur, ut postquam ostenderiti Charitati minime repugnare desiderium^ 
aternac beatitudinis , sicscribat. Ratio tamen pracipua ^ primaria y et 
ipecificativa y cur'Deus amore casto diligatur ^ non est mercesy sed inJF' 
nita Bonitas ) incomprebensa Magnitudo y incomparabiles y et adorandst 
Verfectioner DeW Quid quod Natalis ipse verba ilia Concilij Trideoti* 
iii ) quod inter cxttras ad justificationem condidotiei illam etiam pro- 
ponit y diligere intipiunty de- amore intelligit non concupiscentiae*^ sed 
Bencvo!enti« , et condudit : Conciliunt igitur postulat amorem benevolen.^ 
tiicl Quod quidem, ut mihi non ptobatur,. sic ostcndic invictissime, 
Natalem amorem suppont re benevolentis , ut omnino distinctum ab 
amore concupiscentiat tanquam fcm a nemine in dubium revocanu 
dam . ^ 

18. Clarissimus taurentTos Bertf inquft verissime > non repugnare 
C^ritati servare Dei Legem intuitu sempiternae mercedis ; ^naximarn 
Charitatem maxinne desiderare uairi Dto; rectum esse ordioem , am«- 
flcr vitam^ astemam" etc. Sed quorsum ista , ur amoris benevolentiaech?* 
moerica ostendatur natura , et existemia > Nonne dicit , Borgenia tc* 
8tC| ex Cardinal! Bona , quod Deus diligendus est propter se ipsum y 
quia Summum Bonum est} An unq^uam revocavic in dubium amoreoi 

5c- 



^9? 
benevolentist ? Id Auctori demonstrandum erac in ijs , quos nobis ob* 

licit 3^ Theologis; alias oleum | et operam perdic > uc illi accidie in ci« 

taodis caeteris » 

> 19. Juvenius post verba ab Auctore producta ( In quibus non mi- 

hi viderur intelligere > (]utd sic objeccum quod ^et objeccum quo) pro* 

ficetur aperte > quod objectum formaie quo Cbaritmis est Dei Bonltaf ^ 

frout abstrabii ib illius possessionc > vel privatlone • 

2o. Henricus a Sane to Ignacio oiultas scripsic paginas pro amorc 
. benevolo ) -ut ootum esc omnibus* Cur igicur cum pro se laudaC Dis- 
sercacor Clarissimus> An quia non obscure indicat > ad CharitaCem per* 
tinere posse accum concupiscentiae sterns vits i Indicec sane clarissi- 
roe, nee enim id«noscra refeit. Illud autem maxime incumbebat Bol* 
genio ostendere leccori , Henricum a S. Ignacio docuisse , amorem be* 
oevolenciae ficcitium esse^ ac chimxricum) qua in re summa difficul* 
Catis concinptur. Id auCem praesc^^re Auctor minime potest, nam Hen* 
xicus tom. 2. lib. 4. de amor. Char. cap. i. n. 3. ;ic scribic ad sen* 
sum Theologorum • Formaie Cbaritatis objectum est Dear , quatenus sum^ 
me in se bonus y et perfectus ^fonsque omnis bonitatis , et perfecttonis . la 
eodem ipso numero notat, quod nomine Bonicacis^ gua& est objectum 
formaie , ex quo discernitur Charitas a ceteris virtutibus Theologicis % 
intelligitur Bonitas Infinita in omni genere entis > et boni . Clariora quse* 
xis{ Lege ilium com. i. lib. 8. cap. z. n. 4. ubi traccat de relacione 
Charitatis > quae Coca nicitur amore benevolentiae propter Deum . Sicut 
$mnia , inquic ) propter ipsum operatus est Dominus ^ ita ad boc actus 
nostros • . • . referre debemus , ut Deum imitemur , qui omnia agit prop- 
ter se ipsum ) et in gloriam suam omnia destinat « Id autem quis incelU- 
gat sine amore benevolo , cujus est ) gloriam Dei quaerere , ejusque 
bonum etiam extrinsecum illi velle ^ quaerere, et desiderarcf 

%i. Video tamen Henricum ) ex quo Auctorem suspicor profecis« 
sc non parum pro parte sui systematis positiva) non obscure significa* 
re ) actum concupiscentiae aeternae vitae ad Charitatem pertinere. Enim- 
vero judico > iltum in eadem fuisse sententia , in qua Bossuetus . Sed 
uc hie parum apertus est in sensu explicando suo 5 sic etiam mihi vi* 
decur subobscurus Henricus ) ne dicam ) sibi non consentiens > in ex- 
ponendo discrimine inter amorem cbaritativum , ec amorem sperantem » 
Uc ut ea sint , ratio , quae a Bolgenio ex eo producitur ad proban* 
dum > eum j qui diligit Deum ut bonum suum ) Deum diligere at in se 
bonum ^ nuUius certe roomenti est. Sic enim proponitur apud Bol« 
genium . Non posset nos Deus beatificarc ) ultimo perficere ^ om- 
neque desiderium nostrum saciare ) nisi in se'summe bonus ) et perfi^ 
ecus esset : ergo qui diligit Deum ut summum bonum suum ^ et su* 
premam fcelicitatem , diligit Deum in sc Bonum . Concesso anceceden« 
te ) negatur facile consequentia • Quod unice ex illo recte deduci po- 
test 1 ut alias insinuavi 1 illud est , amorem sterns fcelicitatiS) et Del 

at 



294 
ut beati6cantis respicere Dcum ut motiTuni amorls ) id quod amori 

convenic ad Spem prsrequisico ^ sed not) ut tnotivujn tinicumamonS) 

cum etiam moveacur partialiter a beatitudine formali ; at Deum ama- 

re in se Bouum est Dcum amare propter se solum , ut unicuro amoris 

iDotiwm) sic ut nihil ^ quod Dcus non sijD) ad affcctioncm istam 020- 

veat nobilissimam • 

22. In Psalmista Theologo nihil ait P. Bonifacius Oiardi ^ quo vcl 
ad speciem guidem «xcludatur amor benevolencis . Quin potius expres* 
se dicit : cbaritatem puram , tt perfeftam ^OHsistere in adbitslont animde 
ad Summum Bonum fitnatum propter se ipsum . Additur ramen ( nee c- 
nim nego ) cut Summo Bono quanto anima intimius €Oujangitur y eo /«• 
licior est . Mibi adbarere Deo bonum est . Ubi primis in verbis exprimic 
amorem benevolentiae j qui nihil est aliud 5 quam conjunctio alTectiva 
cum Deo propter ipsum • In illis vero , qu2 sequuntur > insinuat ) noo 
posse amantem renuntiare foelicitaci ^ quae ex eo nascitur , quod adb^e- 
rent bono suo. Id qi^od est certo certius ^ alioquin non amaret^ cum 
foelicitas ^ et delectatio necessario consequantur amorem « Sed ubi jCst 
hie amor ille concupiscentiae ) qui ex fruitions $ adhaesione , vcl bea- 
titudine moveacur 9 tanquam objeao formali amoris? Ubi amor 3 qui 
propter fcelicitatem ipsam concipiatur > et non propter ipsum Summuffl 
Bonum in se consjderatum^ 

2^. Ligorius docet ) desideiium illud Pauli toties srgnificatum ad 
Chariratem pertinere ^ et esse actum exceJIencissimum illius virtutis ) 
unde 'et citat Augustinum dicentem : Cbaritatem voco animi motum tii 
fruendjum Deo propter if sum Sed tarn Pauli desiderium ^ quam Aagu* 
stini motum ita refert ad Deum , ut non nisi propter ipsum tanquam 
objectum motivum habeantur . Cum enim tract. 4. cap. i. n. 3. in 
lib. Homo Aposjtolfcus sibi objiciat 5 desiderium illud ad Sptm vidcri 
pertinere,' respondet cum Habert- Spe»n tendere ad fruitionem ut k* 
ttum nostrum ; Cbaritas autem iendit in fruitionem ob gl$riam ipsm 
Dei . 



CA. 



CAPUT V I L 

Synopsis capitis VII. Bolgenij de incohxrentia 

Theologorum y. qui decent amorem 

benevolentisc •. 

t» T^eriuaderi etiam potest sententia nostra ex Tbeologls illis , qui d$^ 
JL centet amorem hentvolemiaf ^ ita sese inftliciter in eo explicanJ$ 
frapediunt y ut in nostrum tandem systema relabantur » Vaucos exbibeo • 
P. Joanner Vinc^ntius Vattizzius ^ cum tom* ^. Theology. Moral, tract. 4, 
iirseru j. cap. 2. §. 2. et j. tradidisset , objectum formale Charitatis 
esse Bonitatem Divinam secundum se consideratam y sic tamen scripsit n^ 
}• Unde siquis^ sit a Dea totaliter rejectuS) ut damDati^ oullam ba« 
bere potest ad Deunr amidtiam , quia in ea noa ampUus rehicet Di« 
Vina Bonitas * Quid est igitur illuai non relucct Divina Bbnitas I Am 
biCC a Damnatir n6n cognoscttur f Kon aliud profecto significare inten^ 
Jit , nisi quod non proponitur illis cum relatione- ^ et cotnvenientia adeof^ 
Prteterea cap. i. §% 2. »• 7. ita exponit S\. Thorns verba in quantum 
e^ beatitudinis objectunr , ut ad subtilitater confugiat sic tenigmati* 
ear y quat nee vel ipse nobis exponeret CEdipus .^ Id quod etiam contin* 
gk Silvio ) et Dominico Bannez. P. Lucbis in. notationibur ad opus Jose^ 
fbi Gortnij quod inscribitur UomO) sic ait not^r 9.. ai cap. 2. lib. i. 
Ambx amicitis respicit Deum ut in se honwm ^ et pauiis interjectis sub* 
dh'i hie amor' amicitis concipitur propter per^ectiones, quas in seha-^ 
bet) et ad nos dicunt relationenr. Distinguit item rent bonam a bono 
ipoy doeetque res omnes a Deo factas esse bonas^^et aestiraabilcs , sed 
non omnes ei»c bonum , quia ncc omnrno^nec ex parte conferuntad 
afterius^foriicitatenr, et idea noa esse anaabilcs. P. Joanner Eaptista 
Corradi Dominicanus post expositum amorem benevolentia ad sensum Tbeo^ 
bgorum sui tempbris ) sic scribit ad Casuum conscienti^e quasita qua* 
draginta pari. i. Casu gj. Ipsuna Deum perse ipsum , et propter sc 
ipsurn amemus , quia est ffnis= noster, beatituda nostra » er totum dc- 
sidcrium nostrum^. Et cum supponat Jesum Christum proponere nobis fre* 
quenter Kegnum Ccetbrum , et Cloriam Beatorum ^ nos ut excitet ad a* 
morem^ scribere tamen est ausur y quod qui hujus cxpers est dilcctionis 
( amoris benevoli ) et principaliter Deum amat propter retributionem , 
et similiter peccata vitar, ne damrretur) diamnatione dignus est. Ad' 
vertit^ dicere se principaliter, n^if secundaria j et in illo verbo consi* 
rtere totani peccati malitiam . Sed vero bac distinctio inventto estfutilis 5. 
it arbitraria Scbolasticorum^ nee in Evangelio^ et TraAtione fundamentum 
bubet^ ut propterea pmnis teternis addicatur bomo propter illud principa- 
liter - Quod si hoc verum tsset y peccatum erit mortah Deum diligerc 

tanm 



29^5 



tanquam uUimum finem , aut pKtncipaliur propter vUam aternam . Ke- 
mo autem non videt , quin similes decisiones nou ex vera doctrina , seu 
jcientia profectte sint j sed ex fura libidlne dicendi , et ex c^eco impetu 
imaginationis ( a capr'ccio , a)la cieca ) 3 et id quidfm in ca$u momemti 
. maximi j et ad pisam cbristianam extreme conferente • Jn tundem lapi* 
dem impingit P. Gabriel Antoine in Tbeolog. Moral. Tract, de Vtrtut. 
Tbeolcg. p. ^. cap. 2. art. 1. num. 4. dicens cum Filliucio esse mortalt 
diltgere Deum princifaliter propter beatitudinem . Impingit Laymanus lib. 
2. Thtolog. Moral, tract, g. cap. 2. it. 4. Impingit Keinfenstutl torn. !• 
tract. 4. qu^st. 2. conclus. 4. Sed pero P. Bonaventura Staidel Com* 
nttntator Antoine veritatem , ut arbitrary assecutus est ^ cum ad part, j* 
cap. I. qutesit. i. sic scribit . Bonicas Dei est ratio ) qMS ad eucn a* 
mandum inovere debet ; id est > Bonitas Dei absolpta pcimario , et re* 
mote) et 3onitas Dei relati?a secundario ) et proxme; nam sine ilii* 
cio non excitatur voluntas ad amanduro • Quanquam ut , quod sentio , 
dicam ) dispUcet ilia distinctio primario et secundario 3 qu^ confusionem 
in re clara parere potest 3 ut contingere in alijs solet . Kef dubito , qmH 
notiones ill^ nimium fidmodum obscure 3 atque con f us it de fine principal 
H 3 de causa finali 3 de primario motivo 9 et de secundario invenianiur fa* 
cite apud alios Tbeoloj^ox Morales; sed ^ero illud sperojorcy ut in bac 
mea Dissertatione ref ipsa declaretur aperte 3 ubi ante oculos ex Tradi^ 
tione ponitur 3 quid sit Peum diltgere propter se ipsum • Denique Sum* 
mus Pontifex Alexander VIL sub poena excommunicationis probibuit^ $te^ 
quis nllam inureret ceusttram Opinioni asserenti 3 non esse necessarium Mm 
ntorem Dei in Attrttione concepta ex metu gebenna ; eamque solum suf* 
ficere ad Sapramentum F^tiitentite . Quid est igitur , quod sine amoreju* 
stificari homo possit ? Dicam ego 3 ^uod mihi videtur 3 quodque tanquam 
epinidltem meam privatam propono . Tbeologi negantes amoris necessita^ 
tern 3 amorem benevolenti^e intelUgebant 3 quem unum judicabant pertitte* 
re posse ad Cbaritatem Tbeologicam 3 et non negabant amorem concetpi^ 
scentia 3 quem sad Spem specta^e contendunt . In hoc erat sita ret conjii^ 
sio 3 atque in bac Jistinctione involvebatur non ab omnibus percepta ^e- 
quivccatio . No/ n^ero , Deo dante y in altera bujus Dissertationis parte 
ad evidentiam demonstrabimus , in Attritione ex metu gehenn^e ittcludi 
necessario amorem ccncupiscentia . Cumque amor confupiscentia ad Cba* 
ritatem spectet Tbeologicam 3 omnis de medio tollitur itquivocatio , et res 
in lumine clarissimo collocatur. 

RESPONSIO. 

2. T Tgc Auctoris probatio ex paucorum Tbeologorum 3 qui ccrte 

Jn non habentur inter primos » incoha^rentia $ non videbitar Sft- 

pienti nimium efflcax 3 etiamsi Bolgenio concedatur id came 3 qued 

conatur extundere ex iis ^ quae hin€ > et inde dicta congerit # Dari \tk* 

tcr- 



291 
terdum in Auctoribus ambi^uitates ) et incobsrentias aliquas ^ etiaiD 
cum de re tractanc certa omnibus ) nee in controversiam voeata ) is 
unus negare potest , qui peVegrinus omnino sic in re licteraria ; neq 
ideo quidquam detrimenti patitui: conclusio certa , quia nimirum vi* 
tium omne vertitur in Auctorem . Sed eo misso ) quo certe non in* 
digemus in argumento praesenti , id mihi certum est > quas relatis Au« 
ctoribus affingit Bolgenius incohaerentias , illas non esse tales ^ sed vel 
ex illius gustu nimium , et ultra modum delicato ) vel ex obliviojoe 
principiorum Theologiae proficisci . Et quanquam non omnes Tbeolo« 
gos , quos citat Auctor , ad manum habeo , ex illis ipsis verbis > qua? 
in Dissercatione proponit , id a me iri demonstratum spero . Adeo est 
Bolgenii causa jam antea judicata . Sed quoniam ep iile sermonem in* 
tulit } quo abstinendum ipsi ma^cime esset y et incboarentU verbum in* 
gerit Theologis ) ex hoc etiam capite impugnandus est > ut palam con* 
stet ) nihil esse in decern capitibus Oissercationis suae , quod non con- 
tra ipsum facile regeratur» 

§. I. 

Amor kenevoUntU demonstratur ex multlplici incob^renm uniut 
bujus Tbeologi ilium ncgantts . 

J. T Tare probatio videtur mihi aliquantulum efficacior , quam pro* 
JTjL batio Bolgeniana . Cum enim Tbeologi ad unum omnes in 
amorc benevoienciat conveniant, et solus Bolgenius illis litem inten- 
dat 3 auctdtitates , et rationes omni ex parte con^uirens , novum , et 
usque ad banc diem inauditum systema erigens; illius incohaerentic i et 
rationes parum sibi constantes novum antiquae possessioni pondus ad* 
dent, ut quae veritatem per tot saecula pacifice dominantem adoriti 
non pdssint % quin se ipsas impugnent > destruant 5 atque dissolvant • 
Longum esset Auctoris incohaerentias omnes hie in medium proferre* 
Vix enim leges in Di^sertatione caput uUum , in quo aliquam , et ib 
multis multas non invenias . Nos aliquas notavimus in prsecedentibus ) 
ct in reliquis , quae supersunt 5 castigabimus alias . Juvat tamen hie 
Donnullas colligere 9 et ante oculos ponere lectorum • 

4. Sit I. Asserit Auctor in Dissertatione Theologos omnes in re 
convenire circa divisionem amoris 3 se vero judicare 3 divisionem lo* 
cum* habere non posse in Charirate actuali ; et in Declarationibus pro* 
nuntiat, Theologos primae saltern notaesecum in re convenire . 2. Asse- 
rere videtur in primo Dissertationis capice 5 Doum solum esseobjectum 
motivum Charitatis Theologicae ; et in caeteris c:lpitibus id ipsum tribuit 
fruitioni creatae ( il godimento ) g. Fatetur 3 Deum esse ex Charitate amao* 
dum propter se ipsum solum 3 et propter aliud a Deo non esse aman- 
dum ; et probat 3 aroandum esse Deum propter possessionem Dei ab 

P p eo 



29S 
CO utique distinctam • 4. S. Bernardum id 9e conitur trahere in Tract, 
dc diligendo Deo non sine aliquibus 1 ut vidimus , incobsrcntiis • 5. 
Idem illi contingit) et quidem multo magis in mente indaganda Do- 
ctoris Angelici , ut probatum esc . 6. In Martyribus Lucio > et Moo* 
tano Don est sibi concors circa amorem Cbaricatis perfeaum ) quoad 
gradum , ut notavimus . 7. In quatuor Charicatis gradibus Augustini » 
et Bernard! roanifescam incurrit incobsrentiam ) et quos eosdem ibi 
snpponit > diversos ibidem stacuit # 

5* 8. Creatura ) inquic ) ex amore concupiseenti« non amat De* 
urn magis ) quam se ipsam; sed ex amore concupiscentis ) addito ac- 
tu Religionis ( qui amor non est ) jam magis Deum amat , quam se 
ipsam. 9. Id ex Antonino probat, et proponit verba ) ex quibus evi* 
denter demonstratur oppositum • lo. Cum sermo est in tescimoniis Pa^ 
trum de Ccelo de Regno Coelorum^de Beatitudine etc. intelligit ad 
arbitrium de beatitudine seu essentiali , seu accidentali^ prout rei , dc 
qua tractat , magis videtur expediens , parcens rationibus idoneis ) qui* 
bus id lectori persuadeat. 11. Systema suum^ ait) se probare ex £c« 
clesiae praxi , et Catechismis , nullum tamen producit Catechismum , 
ex quo illud ne ad speciem quidem eviocat ^ quin et fatetur cxpres^ 
se maximam eorum partem esse contrariam. 12. Probat systema suum 
ex sensu Theologorum , ex quibus nullum omnino afTert , qui amorem 
benevolentiae denegarit • ig. Ait, se non quaerere Piiiilosophorum , \n 
re prccipue Pbilosophica , doctrinam ) et ex iliis proficere conatur 
^uam potest maxime) praesertim in probatione sexta. 14. Fatetur 5 Cha- 
ritatem sic in Deo sistere , ut ex eo nihil qusrat , sicut quaerit Spcs | 
et tamen contendit ex eo quxrere beatitudinem essentialem . 15. Negare 
Hon potest Charitatem distingui ab Spe, eaquc illam esse potioremi 
ct perfectiorem ; nee tamen statuit solide distinctionem illam , et muU 
to minus principatum Charitatis explicate potest supra Spem aeternar 
Beatitudinis . 16. Et qux multas comprehendit ; cum verba Patris ali- 
cuius , aut Doctoris in proprium transfert idiom a , notabit interdum 
Lector versionem incohaerentem > ut non modo verba non sint reddi- 
ta verbis I sed nee sensus sensui respondeat. 17. Probat ex Nazianze- 
no suum unicum amorem concupiscentiat j et verba proponit S. Pa- 
tris ) m quibus ultra amorem concupiscentiat docet plane amorem be- 
nevolentiae ,' et quod majus est ) statuit diversitatem duorum amorem 
ex objecto motivo desumptam • iEquivocationes istae castigatae ferme 
sunt in praecedentibus f nee credo supersedendum esse huic labor! in 
ijs , quae restant , discutiendis • 

6. Et quoniam hoc in capite non jam accusat incoharrentiae P. Joannem 
Baptistam Corradi , sed eum etiam arguit decisionis imprudentissimae ex 
sola dicendi libidinC) etexcoeco imaginationis impetu profectae;videamuS) 
an dccisio Bolgeniana ad alterum Conscientiae easum ab Erudito Muz« 
zarelUo propositum sit ipsa melior ) aut prudentior ) quam decisio Cor- 

ra* 



^99 
rtdi I aliorumqae Thcologorum , dc quibus §. sequent! . Proposuerac 

aarissimus Comes Muzzarcllius ( ut faietur Auctor in Declar. p. iii.) 
auctoritatem Catechisroowni , qui'nos docenc unaDimitcr sic clicicn- 
dum esse actual amoris Dei: Deus meux , quia es Summum , et Vcr^ 
fectirrimum Bonum^ ego tc amo super omnia , et propter amorem tuum 
Mmo proximum meum sicut me ipmm . Quid ad ista Bolgenius ? Eo ti« 
bi decisionetn > qus mihi certe videtut esse mirabilis : Qupniam advert 
sarius me trabit ad Scbolasticas speculationes , agamut sane ratione Scbo* 
lastica . Minime veto te trahit ad speculationes Scholascicorum , o fioI« 
geni , sed ad prima te revocat priocipia Catechisnsorum ^ quae nee 
ignorant vel ipsi rudes > aut ioiperiti > nee mentem prstervolant puc* 
rorum, aut virguncularum,. Ego dico ^ pergit (ratione nimirum Schb- 
lastica) actum ibi expositum mn esse actum amoris ^ non benevolently^ 
mn amicltia . Quid igitur tandem erit ? Ego certe dejinire non fosst^m. 
Erit forsan vinum aqutt ^ vel ex aqua : vitio di acqua . Video bic ; 
^uid autem video ? Imprudentiam ne dicaui ) an scurriles puerorum 
locos > Itane vero Ecclesiae Pastores (ideiibus formulam illam propo* 
ncntes! Ergo ne Bencdictus XIV. jubens earn praemitti Cathecismo 
Bellarmini ! Itane tandem Benedictus XIII. y cujus auctoritate , jussu« 
que publicata est Instructio ad calcem posita ultimi Concilii Roman! , 
populo Christiano proponunt actum ) qui nee amor sit ) nee benevo« 
volentia , sed vinum aquae vel ex aqua ! Abjice , quaeso ) banc scriben« 
di rationem nomini tuo clarissimo minus sane conguentem . 

7. At enim levem banc expressioncm corrigerc videris, cum ad- 

dis: Kibilominus actus supra expressus excitabit in populo amorem con* 

€upisccntice erga Deum . Unde tandem hoc probas f Duplici nempe r4* 

ttone . Prima i quia populus edocius instructione fublica sclitus est re^ 

sticere Deum , ut finem suum ultimum > ut Benum suum summum ) uf 

jontem totius fixltcitatis . Secunda : quia intimus cujusque sensus ^ et pra^ 

xis edicit omnibus , amare , non esse aliud , quam desiderare bonum ad 

fruendum eo . Ex hae doctrina duo ilia coUigis , te ut in portu , ni- 

hili pendens contradictionem ) constituas 3 et quod Catecbismi bonam 

MS docent doctrinam , non cbimstras ; et quod Ecclesite Pastores nullum 

docent errorem . Ea cum dixissts duo ) Logicani ( si placet ) cast!- 

gans Muzzarellii ad alia transis ^ quasi nihil jam dbi agendum su« 

peresset ) et quasi Lector responsionis inopiam ) et dictorum incohae- 

rentiam non esset observaturus . 

8. Primum itaque cuique statim venit in mentem , quod licet 
Populus solitus sit respicere Deum ut Summum Bonum suum , et . ut 
fontem suae fcelicitatis 3 quando ab ipso sperat beatitudinem promts* 
sam ; sed in actu illo amoris supra expresso dirigitur ad respiciendum 
Deum 3 ut in se bonum , perfectum , et dignum 3 cui placeat in re- 
bus 3 quas praecipit , et ut non displiceat in illis 3 quas prohibet . Et hue 
tcnduQt Ecclesiae Pastorum Instructiones • Nee alia est illorum mens 

p p a po* 



106 

populum dirigcns ad eliciendos actus Spei j et Charitatis . Ego sane 
olim Cacechistam egi, et id ipsiim pueris, rudibus ) ac otnni populo 
iosiouarc conabar verbis > et lingua ^i quod interius iDcnte versabam » 
nee animum subibat meum ( nam cujus in mentem veniret ante Dis« 
sertationem confectam I ) tarn peregrina coirectio a nidibus facienda , 
ut scilicet docente Cacechista , Deum esse amandum super omnia » qutm 
Summum Bonum ^ infinite dignum omni amove nostro ^ pueri ac rudes di« 
cerent apud se.) non quia Summum Bonum y et infinite dignum amor^ ^ 
sed quia mibi daturum aternam beatitudinem ) et faelicitatem • Sed et 
hoc ipsum contigisie quondam CI. Auctou non mihi videtur incrcdi- 
bile • Deinde in eadem formula satis dare significatur > quod actus 
ille non esc precise desiderium aeternx beaticudinis , nee uUa rations 
probabitur ) amorem erga Personam infinite amabilem , et dignissimam 
omni amore ) obsequio > et laude esse desiderium foelicicatis ste^^nx , 
et non potius actum > per quem quis vult ) ut ilia persona sit talis ^ 
quails est de facto , bona nempe , perlecta ) et dig.na omni amore • 
Amor enim ex S. Thoma non potest esse sine complacentia bom • 

9. Prarcerca intimus cujusque sensus elicientis sub ilia formula ac* 
tum amoris : amo te Deus meus super omnia ex toto corde , quia ei Sum* 
mum Bonum ) et dignissimum omni amore y est ) ut recte notar Suarius^ 
elicere amorem obedientialem sic cxprimendum • Deus meus , quia 
es Summum Bonum dtgnissimuwL omni, amore , ego, me, tot urn ithi trado^ 
fommitto, , tt Jo ex iota xorde ad. tuam. agendam voluntatem in omnibufy 
qute, pr^dfis . Qiio in; actu clarissime cernitur tum. ronjunctio affccti- 
va , sine qua noa constat amor , tum. benevolentia > ex qua discern!- 
tur hie amor ab amore concupiscentiae ^ Mec esc opus y ut actum iU 
lum eliciens eas ipse formalitates cognoscat , aut discernat ; satis est| 
ut praxi , et exercitio ipse se Deo tradat ad. ejus agendam volunta- 
tem , et non displicendum illi propter omnia contraria ^xjusc occurre* 
te pos^nt ^ Rxc est amoris clarissima. notio ) et non desidctiuai pro- 
pxiK beaticudinis a. 111am. docent populum Catechismi , et Pastores Ec- 
clesise , dum explicant Cbaritatem ; et illud proponunt desiderium , 
cum docent ea ) quae pertinent ad Spem Theologicam. Tandem quis^ 
non videat discrimen apertum inter hos duos actus i amo te Deus su*' 
per omnia 3 quia es in. te Summum Bonum , et summe dignum omni amth 
re meo : Desidero. Deus meui beatitudtnem aternam , quam mibi promi' 
listi .. Certe Catechismi actus iUos disccrnunt , et Ecclesi* Pastores 
eandem roentcm suis ia Instiuctionibus ostendunt • Unde et unanimi- 
tec Populum Christianum cdocent , primum esse actum amoris bent- 
volentiac . Hie igitur si csset chimacricus , Catechismi non bene doce- 
rent , et Ecciesi* Pastores errcrem plane disseminarent .. 

10. His de caiJSis timens Bolgenius, ne systema concupisccntiac 
plane corrueiret, si hac ex parte impeteretnr, aliud quidquam insinua- 
vie in Dissertatione p. jB> dicens: Spiriium iSanctum lumine sno^^ af 

que 



que impulsu impedire efficfum instructUnts falsa , tt sua gtmin mtyzmrt 
€orda Jtdeltum ad amanduni Deum ut suum ultimum fimem i et suam td: 
timam fielkitatem . Id ut persuadeac i profert verba S. Acazii . £pisco«! 
pi y ec Martyris tta respondencis Praefectb volenti ) ut faisam PagaocK 
rum doctrinam persuaderet Christianis: lUij inquit) omms mon ma$. 
nutu , sed Dei pracepto reguntur. Audient me itaque » ti justa per sum* 
dea/n; sinvero perversa^ et nBcitura ^ contemnent . Verum baec scriben* 
di ratio nod mulrum defcrc Ecclesiae PastoribaS) et altera ex parte 
nee est solLdior) auc verior, quam quae iii Declarationibus iQsinuatur» 
Praeimserat Boigenius eo loci , argument urn boc:XbeologicM CbaritoH^ 
maximi esse ruomenti in vita cbristiana , ex quoAuagnum Jetrimintum 
cbvenire potest cbristiana p9pulo^ cum ipsi proponitur falsa doctrina »,£r* 
go Catechistni ^ ergo Pastores Ecclesiae proponent populo cbristiana 
faisam doctrinam , ex qua ei obvenire potest magnum detrioientuip i 
cum illl proponunt formulam amoris Dei 9 quam Muzzacellius subje* 
cerat . Ergo nee bene docent Catechismi ^ nee Pastores Ecclesiae ve« 
ritatem proponunt:, sed errorem , et quidem. taleffl> ex quo facile iQ» 
q^ui potest detrimentum magnum in populo christiano^ 

11. Id ipsum satis Isignificat Auctor scribens in eodem ouflBero^ 
Si insegna ai fanciulli , e al pop$h rozzo il fare atti di amor M betip^ 
volenza ; vale a dire , si insegna loro una falsa dottrina circa T amor M- 
Dio » Verbum dlud indeftoitum si insegna > quod, in materia doctrina* 
li atqui valet universalii nonne doceuDbus erxorem^attribuithAn duruoi 
hoc scribendi genus tolerari potest ) praesertim si rite perpendatur 1 m. 
quibus tradatur eirror, quibus instilletar ) quandiui coram qui^busiEc. 
ubi etror bic in materia momentL maximi edi3cetur? Non in^ MuncU 
angulo) non in Ecclesia privata » non in hac,. alterave Provincia^. 
seu Regno > sed ubi Nomen Dei sanaificatur , in omni Mundi. plaga-i 
ut probatum est nobis edicaciter cap* 4. Quis bee legat sine intimdi 
animi condolentis sensuf Deie^ precor Vir. clanssime^ quae piopria. 
corrcp^us opinione scripsisti non multam > ut arbitror , considCi^ 
rate . Dele insuper cotrectionefl^) quam adhibes ad iropediendum dctri* 
mentum , quod obvenire posset populo christiand ex bac , ut ais ^ 
falsa doctrina , cum dicis > quod Spiritus Sanctus lumine sua > et impuU 
su impedit effictum falsarum Instructionum , et sua gratia movet eordsk 
bominum ad amandum Deum tanquam ultimum finem 1 et Mernam foeli^ 
iiiatem « Haec enim. correctio non videtut JC^e minus periculosa 3 quana 
propositiones illa^, pta quibus leniendis adhibetur •. 

12. Certe Spiritus Sanctus regit ) et^ disponit omnia fortiteti et 
suavJIer ^ Si tollas ordinaria media, quae^Divina statuit Providentia pro 
instructione bominum ^ quomodo insttuetur , aut illuminabitur Christia- 
norum Natio? An fides non est ex: aoditU) auditusautem per verbum 
Chiisti ? Quid est igitur in causa ) cur aliqui Christianorurp prarcipua 
Religionis capita ignorent ? cur tot Pagani Jn umbra mortis sedeant^ 

Cux 



J02 

Cur cot H«retici ex effecCtt falsag instructionis ab $pix\t\i Sancto noa 
impcdito in tenebricosissimis erroribus versentur? Profecto haec ora- 
oia a ftlsai vel a aalla instruccionc. proficiscqntur .. Quia ncinpe in- 
srruccio incdiunL est , onHharium .divinae PrQvklciUia! « Si ergo falsam 
Pastonim ) erGa^ecbismorum iastrqccionem supppnis i frustra jconfugi^ 
ad iostinctuni Spirttus Sancti • Quia potius ec haec ipsa ratio contra 
te ipsum institoenir vd^ ab impericissimo quovis. Nam si Spiricus di* 
rigic corda boininam ad inscructionem r^ctam ^ ec praxim in operan* 
do securam ; ergo Pastores £cclesis diriget multo magis | nee eos pa« 
liecur ^rare in insttiictionibus publicis • Eos enim consticuic in c&ceio* 
ffsm Magiscrosj )inde ec peculiari modo lilos illuminabit • Acque hzc 
qoidem ratio senr plane convincic ) si non unum^ auc alterum Eccie^ 
silt Pastorcm amprem benevolentiae docentem^ sed eos communitcr 
ubique cerrarum ita docentes consideremus . 

13. Quod ex S. Acazio producitur , verissimum quidem escindr- 
€unstant'}S » in quibus vecba ilia protulit B. Martyr , sed pro Bolgeoii 
causa nihil ! ferme magis importunum • Oicam plane ) quod est| ecba* 
betvr apud Ruinarr ad Ssculum g. Comprehensus Acazius aMartiano 
Prsfecto banc ex eo fus»oncm audivic: Omues catholics legir collide 
Chfirtianof , tt cum bis Heli^ioHcm nostri Imperatoris imitMre. f^cniat tc^ 
€nm omnis Populus > €x tuo fendet arlritrio . Cui Acazius : lUi omnes nom 
mto nutu > sed Dei praccfto reguntur . Audiemt me itaque ) sijusta fer^ 
iuadeam etc. Profecto si Populus Cfaristianus in Christum credens au« 
diret ab Episcopo suo ad cormenta sublato » vcram esse ImperaCoris 
ReKgionero , talsam vero Chrisci^norum legem , statim crederct Epis* 
eopo metu mortis ilabefactato constantiam defecisse, nee ejus dictis ^ 
faccisque ullatenus moveretur a fide semel suscepta • Id quod in muU 
CIS Martyribus jam jam vi suppliciorutn enecandis contingere solebat • 
Respondic ergo rectissime » cc ad rem opporCunissime S. Acazius : illi 
$mnes non mco nutu etc.. Sin^ vcm perversa ^ et nocitura ^ contemuent . 
Res enim clarissima erac > ex qpa nullum Christiani contra Religiooem 
dubium concipere poteunc^ At-qiAorsum ista ^ ut ex iJIis Bolgenjus 
coUigere recte pos$it > faisas Catecbismorum Instructiones non esse, fi* 
delibus asportaturas deuimentum > quia Uti omnes pracepto Dei rejourn- 
fur} 

14. Mi Bone 9 doctrina in Cacechismis a Pastoribus tradita non 
ex timore suppliciorum , nee ex Tyraqnorum metu qxtorCa esd non 
CSC doctrina privati hominiis 1 qui quantumvis sanctus , et in maxima 
dignitate constitutus crrare fatile potest j aliosve in errorem inducere; 
est doctrina publica > quae 2ft>.;£caesia uniyersim docente per Catechi-^ 
stas , Parocbos , Missionarios 1 Directores , et Episcopos proponituc 
cbristiano populo) ut satis sigpificasci per expressioncm illam : dace* 
fur populus rudis , docentur pueri • . • . Quod si tamen adhuc peraiittis 
privatis bominibus 1 ut pubiica instructioqc contempta, dicant habere 

se 



30J 

fc luosina sua ) instinctus ) et impulsus Spiritus Sancti > quibas se dc« 
beam potius conformare, quam PasCorum Institudoflibas ^ ansam certe 
dabis infinitis etroribus • Quid enim aliud intendanc in Dogmate La* 
therani , ct Calvimst^f Quid ia re. Myscica / et Morali Molinisui^ 
Res haeci clarissime Domine, periculo non minioio plena est 9 quod 
ii re efficitur majus , quia in tua Dissercationc vulgari edita seroio* 
ae populo suggeratur . 

S. M. • 

Quid Je ittcobarentia Tbeologorum ^ quos^ dtm « - '^ - 
AucMr J tentiendum sit} 

%%. |3rimus erat Joan. Vincentius Patuzzius incohaerentise accusatof ^i 
J. propterea quod statuto objecto motivo Charitatis in Bonitatt 
Divina secundum se considerata 3 ait ^ hominem omnino rejectutn d 
Deo, et absque ulla spe salutiS) ut evdnit in damnatis 9 nofi posse 
Deum amare ambre amicitixi quia in illo non ampliut r'ttkcet Divhu$ 
Bottitdf . Nuilam hie video doccnnae incohaerentiam ) et ikiiiito roinitt 
pugn'am illarb dictorucn , quam in Abccore animadverto . Verba \ltk 
Paruzzij nihil aliud significant , nisi quod Deus amari non potest »» 
more amiciciae (nempe supernaturali , nam amor naturalis Dei. ad t^ 
micitiam nop p6ttinet 9 ut bene observat *Suarez ) ab eo > qui spem 
non' habeat • Cum enim amor acpidtis fundetuf in comthunicatbne bo^ 
norum » et praesertim beatirudiriis promissx ^ eo defidente furidameil^ 
to I necdsef est , ut amor iile deficiat • Atque haec est doetrina Ek 
Thomae , quam Auctor non ignorat • Quin et ipse illam proponit p» 
122. Dissert. confundenS) ut assolet ) motivum cum fundamento. Si* 
€ut aliquis ^ inquit S. Doctor ) non fosset cum aliquo amicitiam habere % 
si dircreJerct , vel despetafet ^ se posse habere aliquam so-cietatem ) €^el 
J^miliarem conwrsaticnemr^Hm ipso: it a aliquis non potest habere -amid^ 
tiam ad t)eum^ qu^e est cbaritas ^' nisi fidem habeat , per quam-credat 
hujusmodi sociitatem , et conversationem bominis ctim Deo , et sfiret > S9 
ad banc societatem periintre . Et sic charitas sine fide , et spe nullonith 
do esse potest . 

li. Id igitur ipsum est , quod hoc in loco Patuzzins insi« 
huat , cuius mentem ( dicam bona Aucroris venia ) non esse ab eo be* 
ne intelleccam ex ipsa suspicor impugnaticne , cum sic exclaniat : An 
Dtemones , ct damnatt non agnoscunt Deum multo melius ) quam nos com^ 
muniter in bac vita mortali ? Mens Patuzzij eo tendit , ut doceat 9 
neminem habere posse amicitiam ad Deum , quin in illo reluceat Di- 
vina Bonitas per communicaticnem 9 seu praeparationem bonorum su« 
pernaturalium , ratione quorum jam est homo consti tutus in illo orcli* 
ne supernaturali necessario ad amicitiam exccllentiae cum Deo , ad 

quam ^ 



304 

qiiain homo Vibi tellctHS aspirare minicnc posset* Hoc est> ex mente 
faujus Doctoris lion teliicere in Damnato 5 vel ^^ hcmine a beatitudi* 
ne rejecto, Divrnam Bonitatetn , gu^ otfect^fn ^t^ iotwdlc Charitacis 
sennditm i^ittntian) illap superf^^tur^ls^ccmmuaicabiritatis, dc qua 
S* Thomas, etfP.Syar/?z supra :lpftucbanfur* Qiiocirca no'n relucere 
Divinam Bonitaum iu rejccto a BeqtitMdinf non est > rejectum noD co» 
gnoscere Divinam Bonitatem , sed non esse in tejecto illara imaginem j 
vel similicudinem Bonitatis supernacuralis Dei , quae resplendet in prae* 
paratione^ seu communicatione;bpnorum sapernaturalium ^ quibus re- 
jectus a Beatitudine spoliatus est . Id quod de medio tolht fundameo* 
turn ad amiciiiaiD T^ecessarium . 

17. Unde bene comparat laudatjus Doctor amicitiam 5 quam ad 
Deum habemus ^ cum amicitia ) quam quis haberet cum Patrefamilias , 
qui quidep3 et filios 1 <^ domesticos amat ^ quia res sunt ad ilium petti* 
oentes , sic tamen ut ejectum domesticum non amaret ex defectu con* 
^nctionis cum Patrefamitias : In hoc exemflp y inquit , cogita Charita^ 
tfim.(i quOi-mBVemur ad diUgendum Deunf. propter sttmmam ejus BonitOf- 
inflow stCMtidario diligimus nor ipscs ^ proximos y it res omnes ad De- 
$m pertimptfs ) utpote xreatar in ejus gloriam > ^t intelliger ^ quod rip. 
fiiita Dei perfection $t bonitqs sit tot a ratio non solum Deum ^ sedttiatm 
mos ) et proximum diligendi amore Cbaritatis ; Deum quiaem y quia ipse 
cit jortginalis Bonitas ^ nos a^ero , et proximum , quia eadem sUvina 60- 
tritar per tommunicationem ^ et pneparationem bpnorum super^aturalium in 
mohif J et proximo relucet tanqaam' f^ JtHjs f et domestkii Dei .Undo si^ 
muis sit A Deo totaliter ^ et aksqueuUg spe rejectusy ut damnati^ nul^ 
tarn habere potest ad eum amicitim ^ .quia injllo non amflius relucet Dei 
£onitas , qua tota ratio amandi. est ^ asque motivum • 

18. Accusat pisterea d* Doroinus obscuiitatisj. et subtilitatis ae* 
nigmatica? non Patuzzium modo » sed etiam Sylvium 1 et .^annez locum 
ilium S. Thomae interpretantes : inquantum est obj^ctm beatituditsii • 
EgQ^certe non video prastensam obscuritatqn / ct unic^ advcrto , Au* 
ctori cjivillatippes yideri quaecumque suf?tile sonant ^atque aci^/«iii , quo 
sine ad difficultates resecandas pervenire non possumus • Profecto Syl* 
vius 2. 2« q. 23* art. 4. sic explicat veiba ilia : in quantum e/t beati* 
tudinis object um . Verbcrum sensus est , Bonum divihum esse objectum 
Cbaritatis sub ea entitate j bcnitate y et perfectione ^ sub qua est obje* 
cium beatitudinis • Est autem objectum beatitudinis secundum quod est in 
se summe^ et injFnite bonum . Haec Sylviu$vin qujbus nihil inest obscu* 
ritatis. ^icut enim fruitio divina est de bono divino secundum se con« 
siderato y pro illo nimirum statu ) in quo excedit omnrm naturae con« 
nexionem , ita amor tendit ad bonum divinum secundum se consider 
ratum per fidem • Quae doctrina videtur esse Theologo non difficilis • 
Ad eandem Sylvij explicationem se refert Patuzzius saibens: ea vcr^ 
ha D. Tbontie dicentis ^ bonum divinum 5 in quantum est beatitudinis obm 

fe* 



. 3^5 
Jtctum J trse ohjccifim Cbdritatis ^ sapienter anuotat V. CI. \Sjlviuf ^ jic 
esse iuieUigcndif^ ) uf n^mpe bonum divinum sit Cbaritatis objeqtum suhw 
banttate , tufitau » <t perfictfQue , sub qua est objectum beatiuuiinis . Est 
autcmvbJtftumkcaMaJims^proui in se est summe ^ et infinite bffnum,y 
ddeoque etiam est objectum Cbaritatis y frout est in se summe ., et infitn- 
te boHum . 

ig. Quid autem Dominicus Baoncz ad locum citatum^ Ad sum* 
mam iUud • TV inquantum D. i:hov[k^ VioxiA^pixfkCMQ objectum Jormah ^ 
s$d conJitionem ) ^um qna consider aft ^fbet. oliyei(tt4ni • Nam nisi bonbm 
divinum consideretur uc supernaturale per fidem ^ non potest iQovde 
ad arooreiD supernaturalem ; si eoim consideretur solum i)r paturalc 
per cognitionem naturalem , movere solum potest ad amorem pure oa* 
turalem . Id ut intelligatur , non est opus multa contentiopc^iXKntisi. 
Fides nobis proponit Deum ut objectum supernaturale , et Auctorem 
gratis , et gloriae omnem naturam excedentem ) cognitio aurem pure 
naturalis nobis. representat Deum Authorem naturae . £j^go fides i«ga« 
lat actum Charitaitis supernaturalis » sicut cognitio naturalis r^ulaca- 
ctum amoris naturalis. Qus in hoc .est) esseve potest Auctoris in- 
genio penpicaci o|)scuritatis umbra? Quod si tamen inteiiigere non po- 
test Bolgenius , quomodo ex parte objecti supponi possit conditio ^ quit 
tamen non moveat immediate ad actum voluntatis , consideret iir^/iifn* 
tem^ quae supponi debet in objecto Spei Theologicae ,quin tamen mp* 
veat ad actum prosecutivum sperandi , ut insinuavioms , et in sequcn* 
tibus ex-S. Ttv>ma amplius confirmabimus « Coosideret item cognitto- 
nem ) quae requiritur » ut objecti bonitas moveat ad amandum ^ ctio 
tamen cognitio ^ ut Theologi cum S. Thoma ^ non moveat ipsa- pet 
sese ) sed sit applicatio objecti ad movendum • . . . tn 

20« P. Luchis statuit esse objectum Charitatis J^eum in se bonum ^ 
ct addit amorem Dei conci pi /CXc perfect ionibuS) quas .i>rii/ inse b§» 
bet , et a4 nqs , dicunt relationem y per que ultima veiba. non )ignifieat 
DOS moveri ex ilia relatione* Vi ^niim.iQ^uit .S. Tbomas ii. p. q..& 
art. %. ad !•( Jlelatio autem i qaq a^qnidide Deo, ^4i(^itur relative ad crtit- 
turas I non est realiter in Deo , ^sed in creaturis , tin Deo auUm seci^^ 
dum rationem. Movetur igitur amorex perfectionibus ipsisdivinisy^quie 
in Deo sunt ; nihilque important a Deo distinctum ) licet intCKbim 
a nobis concipiantur. per cpnceptus relacivos^ et ad nos dicentes ^rei* 
pectum ) ut Jam alias notavimus oUervantes hunc respecliim cognitio* 
nis, f elativs minime ofiitcere amori benevolentise y cum voluntas. gratia 
Dei, adjuta jnovetur ) ut potest ) ex sola divina bopjtate ..Ratio tesCM 
promptu , quia tunc voluntas non regreditur ad se^ sed ipsa sistitin 
Deo . Hoc est verum discrimen , quod inteiiigere non vult Bolgenius 
amoris benevolentiae ab amore concupiscentiae » Unde dilncide P. Sua* 
lez part. j. de Divin, Grat. lib. 8. cap. 20. n. 4. Etiam , inquit s di^ 
Itgk^, Dent juper omnia , et ex Cbaritate ^ ut Creator est > ^el Gloria 
' " ' q q ^ca* 



5o6 

jficator . Kequd imx dtligitnr amcrc concuftictntt^ ^ se J propter Bomfa^ 

^ttupt^) et Potcfninvi , quam in si babef^ rationt cujut tri^ omnis Justiti^ 

^jbns . Si^t difitur Deus amort Cbaritatt infuia^^ ut est fikiif'^lumui stim 

P^natumlis , er vbjectum heaittudinit tfurXem c¥dnttT ; no9t quiit ex' amth 

re- n$bh ilium dili^muri jed quia earn Bonitntem in co ^ et propter eum 

diltgimus ) qua potest tarn perjecte beare 5 ut in suptrioribus declaratum 

esp* Hsc Suarius ) ct hoc ipsum insinuat Luchis in verbis ) quae ac* 

cusat B^lgenius non sati$ advertens naturam amoris benevofencis , et 

libertacem nostra ♦oluiira[t4s*miftotione intentionaK ah objccto per fi- 

^tem. proposftto . . • ^ 

-' 21 •. Propter eandem Hriatibncm nennisi imjltudenter castigat Patrem 
Gbrradi , qui exposito objccto motiVo Chantatis ad sensum Thcola- 
gorum 5 sic ait : Ipsum Deum per se ipsum amemuty et propter ipsum a^ 
memuf^ quia est fittit^ noster ^ beatitudo nostra ^ ettotunkdesiderium.Vietc 
enim ulcin¥a verba unict significant) ex cognitibne- divirise commum* 
cationis^ devenire nos* in* cognitionem dfvikis Bonitatis*, quam propter 
ipsam^ araamus in se » et non propter aliud ab ea distinctum. 

22. Acrius ihvehitur contra eundem Tbeobgani , La^an > FiUiu- 
ciiim ) AntoHie') atque Reinfestuet) proptereaquod' sinruira prorsus 
hKsitatione pronuntient ) esse mortale diligere Deunv pr'mcipatiter pro* 
pter beatitucHnem'.. Mihi^ vero ) evolutis Auctoris levibus rat\ombus , vi** 
sum est) eum non satis penetrare notionem 5 et pottstatem illius ver- 
bis ^iii^ifa/i/^r ^ in quo malicia peccati ) ut bene advertit Corradi » 
constituta est. Enimvero Atictores iHl , et alii pitarimi , ut culquc 
ootum est in re morati aliquantulbm versato 9 per verbum IliAd frin^ 
fiipaUter inteUlgunr amorem , per quem Deus referatur ad beatitudincm- 
tanquam ad finem ultimum • Qus relatio est sine diibtopeccaminosa. 
Namque Deus exueretur radone ultimi fihiS) et hie in re creata con- 
stitueretur-) undr multo mugTs amaretuir beatitudo ) quam Dcttti et 
liQjc:ill^ prrponeretur»^Hfc est Tbeotogptum sennas tanqtiaorvitiosomr 
fiujqs amdri* gem^ cond^moaiittiSftt) ; Bellkrmkius lib. 5; de Justifid. 
cap; j^sic scribir: Ktc ipsd' ij/Hndem^ vUts mtetnAestappetenda flufquan 
Dei gloria' i er vitiosut amr tsstt^ magis beatUudinem propriam amare , 
ifuam Deum . Non ergo Dtus ad" propriam est b^aeitudineid referett^ 
dus , s^ propria cuJQsque beatitudo in* D6um re&renda< est • Eodem 
onrnmo modo tbquebatur supra' JuKanut^ Pbmerius :* Et' idco Bhu , 
ufcbityquo nibil' est majus y ^ur tneilur yp^efter quod^ dil^aiur^ jif^er. 
ft^ipsum perfscte diUgttur. Si' wra satitm freprer iira^tfua- pritftar^ 
mmatur^i non- utSjfae' gratir amatufy quiayamUllud\proptir ^lodJili* 
gituTy evy f qtiod" dietu quoque nefas est ) itntefirtur . Ii» ctiam scntit 
S* Thomas Opusc. (si tamenesrS* Doct; ) 5r. dDcenf > eum) qui De- 
um difigerct prt>pter Dtum habendum- J ita^ ut habere Deumy veljrui 
Deo sit finis ) 'ii^:^uo quiefcitur ^ peccaturum esse sine dubio • Et red* 
dit tationem hujus decisfoois iUam eandeim > quam male a BolgcMio. 

cas* 



3C7 
castigati reiJont \\ictoxcs . QJiu rcfertur Creator aJ CreAturMi^^i^xz 
^ciioi sentic S. Franc. Salesius Auctori in primis chzi\^% : Jlmarc Lkum 
frofter aawrcm ip^us y JSiit lib^ 2. de Acpore Dei cajx^. ita ut qua mi' 
bi falicix^ €X Jtmorc^Dfi ftovutit , ,sit finis , propter quern dtli^o Dcumi 
et amor Dei^ pcnd^at ab i^mor^ .m^te f^licixatis , id est y nteh ipsius 5 ei* 
qui lubjiciatar , Ampietas est ^ rCui jiuUa • similis . ..» 

23* Quin ct Bolgenius ipse iianc ipsam veiitaccm ingeoil ductus 
claritace palaxo proountiac in Dcclarac. p. 34. dicens ; amare Xknm 
tanquam medium ad .oht'mendum rem ^b to Jistinctam ettinordinatio Dto 
tnjuriosa:^ q^ae fiffim ultimum xonstituit in re a Deo distincta ;, utea pqr» 
fruaturl Id esc igicur ^ quod ajebac Coxcadi^ id dayman , id Fijjj(i^u$) 
id . An^oinc ,: id -Reinfenstud > et quod iirmant Juli^nus Pomeriys , S. 
Thoii^s 5 ^Bellaroiinus , atque Salesigs . Nam beadtudo ) ^e qu^^ Jo- 
qijiuntur , j^s est creata/.ec a Deo distincta (scilicet actus vitalis in- 
tellectus) et voluntatis ) ex qua Deum habemus , consequimur ,..^t 
possidemus ; ut enim diximus ex S. Thoma i. z. q. i.^art. .8. Bea^ti^ 
tudo nominal. adeptioficm ulttmi finis.. • : -v 

^4. Jpurb .b^c .ita sipt > uti ej(posuiinus ^ ^uis non jure miralxtiiF:) 
et impx;ohabit ^xigi^am ^ane Au/cdgris moder^tioqem ) et non satis Jt^ni* 
pcratacn ^io scri^ndo licentiani^ qua hoc Joco invehitur in Patreoi 
Corradi) csterosque laudatos Theolqgos > quia docent in sano certc 
sensu ( quen> tamen Bolgenius noii penetratj ,peccatuna esse Deum a« 
mare principaliter propter mercedcm 3 retributionem^ vitam ^ternam^ 
.Audi paucula ,. quae contra illos contincntur ,in hoc cs^piic jj. 
Si noti di piu in qual laberinto di contradizioni conducano le oscure ^ t 
confuse idee . .,. • Com.e m^i.ba coraggio V Autore di afserire} • . .Co* 
me non ba axfuto jribrczM M jcrihtre tali cose ? • . . Questo egli c patf 
tare a capriccio y ed un .caminare jilla xiua jtella Jecisione *di un casB 
fbndamenuilc,.^ • .Intende Jorje per vita eterna qualcbe Jvita di Epicu* 
JTO F « . .In.queste palpabili jonfradizioni y in queiti errori tnormi condu* 
ce V qscurifa , t la confusipne Jelle idee , e Ja Mcenza :pur trqppo fami^^ 
Hare ad alcum Scrittpri Ji fabricare sistemi a lor capriccioyt di diparm 
tirsi dalV insegnamento delta Xr4dizione^ fer seguire le invenzi$ni deU 
la propria fantasia . Itane vero > .vir clarissime ? Quin etiam dum sic 
scribis Jibere contra Corradi caeterosque Jaudatos Tbeologos verc im* 
merenteS) <rat timjendum y^bementer, nc unus aliquis cxistertt > qui 
tibi jpsi viceiBjedderet )^ttuq applicaret systemati ultimamiiancclau- 
sulam 9 quam , animo certe alio avocatO) xonscripsisti • Tamen ego 
id unum dicam ^ non negate Corradi , ^non iiegare Laymanum , c«tc- 
rosquie X^octoi;es ^ sed asserere potius ipsos ^ mmare 9 ac confirmarc 
ex consideracione Regni Cgelorum , et aecerns vitae excitari dos debt* 
re ad amandum Deum propter se ipsum . Qui enim Deum ita benefi* 
cum , ct liberalem erga genus humanum contemplatur ) ut ei gratis, 
sponte fua y quia vult y se promittat in aeternum vidcndum > et fruecw 

q q 2 dum^ 



3o8 
duiB) facile ex Dei gratia pervenit ad fioDitatcm illani infinium agno 
scendaro , eamque in se , ec propter se aoiandam ex verissimo amore 
benevolentis . Sed vero hie aitior tion est princifalitcr propter vitam 
asternani) propter mercedem ; propter adcptlonem oltimi finis, prop- 
ter retributionein > sic ut in ea iinis ultimus constituatur . Id exclu- 
dunt citati Doctores , id etiam excludis et tu ipse in Deo solo con- 
" stituens rationem fihis ultimi .. Unde videtur aequtcas postulare » ut anf* 
mo jam sedatO) tranqjuilloque corrigas ea) retractes, et deleas, quae 
clapsa sunt tibl pxx fervido disputationis xstu • Nee enim ilia tangunt 
Uotum , quos insectaris y Theologos j scd. commuaeai DoCtorum sen* 
Centiam non aliter existimantium . 

1%. Quod additut de Eonaventura Staidel in Gabrielis Antoiae 
commentatione , iepidissimum est. Dicitur enim , assecatum ilium ve- 
ritatem , dumscripsit) Bonitatem Dei absolutam esse rationem frimg'^ 
rUm^ et remotam movendl ad amanium Deum^ et BonitatenL relativam 
esse rationem secundar'ntm , et proximam ^ Quanquam^ Auctori non pla- 
ceant ( quid autem illL placeat , qui Scholasticorum. terminos innora- 
re contendit? ) distinctiories iliac 'primario^ et secundario , proxime , et 
remete^ dicam , quod res est • P. Staidel eandem tenuit veritatem , quam 
ierat assecutus Antoine , nimirum Bonitatem absolutam Oet esse mott* 
vum amorii « et Bonitatem relativam penes terminum relationis esse 
causam dispositivam y quam idcirca vocat Staidel proximam , et secun- 
dariam.) quia: ex ea. primum disponimur^ unde non sine causa subJNn- 
git: nam' sine xlliciO' nort excitatur voluntas ad amandum.^ Ille veto di?^ 
stinctiones. brevissimas mirum ia modnm prosunt xntelli^enti terminoi , 
rem ut percipiat sine idearum confusione ). et ut acruum: noscrorum. 
ordinem , connexionem v et ceconDmiam: penitus scrutetur ^ 

16. Quod ultimo, loco proponit de Aiexandro VIL prac^cribente, 
nequis inurere audeat censuram? sententtae asserentt > non esse Delamo- 
rem necessarium: in Atttitibne conccpta ex. metu gehennac^ , eam^uc 
solam suflRcere ad Sacramentunv Pocnitentiej nulliam^dedit occasioncm 9 
er qua verbis luderent Theolbgi in ucraroque partem dispiitantes,.Quis 
eninr est inter Theotogor vcl. levis?ime iniriatus 5 qui nesciat ^ amorem 
Hlum^dequo Alex-ander , non e<5c qucrocumque amorem contupisccn- 
tiar, sed amorem^ benevofeotiae , seu Charitatis Theolbgica? ? Hoc igi- 
tur ex capite nalla inter illos e5?e potcrat ambiguitas , nulla a?quivo- 
tacio . Namque- amorem^ ad Spem pjf rtincntem: j vel. amorem, concupi- 
scentiac arimirrtjbanr oranes ,. negabanr autem pugnantes pro suflTcien- 
ria Attririonl^^nVcefsarium esse: amorerrr Theotogfcae Charirati<?..dequa 
omnes inteilexere amcreni^ qut^m in«8muat Phntifex.'in memorata pro- 
fj^bitione • H^e-c ,. qjac pervia sane cmnibu^^ nobis hFc Auctor propo- 
nit 5 et quidcm subtiniide >. tanqira.T; reflexionem quar.dam pnv itam a 
se invcrrtam post diiiturnam medicaiioncri'. . Sed esto.. Q^iid hnc Rol 
genius? lllud nimirum. Cum anior^ inquit; contupiscentia? , ut de* 

luon- 



i^9 
monstravimus ) aJ Cbaritatem per ti neat ) sublaU est omnis aequivoca* 
cio • Ego vero repono • Cum probatum non sic ( quod omni ex capi* 
ce improbabile est ) amorem unicum concupiscentis ad Cbaritatem 
pertinere Theologicara , res est post Boigenium in codcm statu consii- 
tuta , in quo ante ipsum posita erat.Etcqm nulla fuerit inter Theo- 
logos ambiguitas in inielligentia verborum Alexandria et nulla squiivo* 
catio ante opinationem Bolgenii , ita etiam nunc ) ejus exploso syste- 
mate 3 nihil est ambiguum y nihil arquivocum . 

C A P U T V I I I. 



Synopsis capitis VHI. Bolgenii dc ratione 
naturali . 

1. ITT*;! tibi veritatem funJamentahm ^ qu^eque a nttnine uegari potest^. 
MUm Unica radix > et causd matrix ep^ratibnum mrtrarum erf amor 
frofriuty id erty desUcrium foslicitatu nortrje. Pch(y fcelmtas bominir C09r* 
sistit in voluptate , cut oppdnirur dolor . Object a» > qu^ ^(Huntati propo* 
nnntur y vel ad foertcitatem ^ seu dflectationcm condttcunt ^ vd ad dolo* 
rem , et displicentltm confer unt , vel omnino sunt indifferentia . Si pri^ 
mi gen^ir sint objectay amantur . ds rider ant ur ^ appetuntur ; si alteriut 
generif y odio habentur , et repeltUntur . Si tandem ad tertiuhr spfctent 
£enus ( de quortirk posslbilitate pr<gsc\ndo ) , nultum^ excitant in voluntas 
te motum j sed unice termin^nt ccgnitionem nostfam . Pro primJL otjecto^ 
rum cUtse data: est homini concapi^cibilis , pro altera data -est irascibili*. 
Jam vera tolle radicem illam , sett causam motricem , ntmiram amorem 
propriun , homo remanet infenslhilif prcrsuf^ nee ad objfctum ullum spi- 
ritualuer movetur ^ Hunc metapbysicam adeo claravk experietur qairque 
tntimo animi sensu y si supra suos actus , et auimi facultates rejlectat . 
Exempli gratia : prcponitur p^r intellecfum voluntaii Siimma Dei Inde- 
pcntitfHtia sibi quidem SMJjiciens « sed sine ulla respectu ad creaturam , 
ifoluatar sant restabit immnta^ licet intellect us in iidmirationem rupiatur . 
Proponatur autem Dei erga nor beneficencia 5 voluntas in gratiarum ac* 
tionemy et in Dti amorem movebitur . Proponatur autem D« Jiistitia vin- 
dicativa post mortem bominis peccatoris ^ f^S^^^ ilLim z^oluntas ^ et odio 
bibeblts t/t necess*i sit \ subito ad misericnrdiam recurrert ad odium de* 
p'^llend'um . flic de causU dinH/tath ift odio Dei perpetual sunt ^ ut b con* 
tririr Sanctt in- Gloria necessart'^ . Deum amnnt et gaudent de Deo . 
Doctrina b^c frequenter a Patribu^traditur . Lactantiut Firmiauus lib. 
4. Divinirum Instit. cap. 27. ita loqtiitur untversim : Qviasi qui^quam 
Dossic odisse nisi eum . qui aut noceat . aut possit nocere- August* 
Serm. 12. de Verbis /fpost. Interrogo, utrum ames jiisticiaai ? Re-pon- 

de» 



debis, amo. Qaod non respondercs veraciter, nisi tc aiiquatenus 6c^ 
lectarec: non enim amatur ) nisi quod delectat . Et in Endrrat. i« 
Pfotm. <}.: locus autcm animae est in deleaacione > quo se pcrvenissc 
pet amorem Istatur . S. Lto y ut viiUmus sufra , sic inquit : Quern uti* 
que {Deum) non expeteret , si nihil de ejus suavicace guscassec. In 
eundem renrum scribebat Eernardus ) ut jam aliar diximtu • Quod au^ 
tern amor proprius radix sit omnium operaiionum multis in locir g/ocet Au* 
guftinus: Amor meus , inquit Confts. lib. 13. cap. 9. pondus meum ; 
illo feror 3 quocumque fcror. Et in lib. i. Homiliar. bomiL 37, Dele- 
ctacio unicuique k se incipit 3 ec non potest nisi k se incipere , et 
nemo monetur, ut se diligat. S. Thomas i. p. q. 60. a i. ut incon- 
cussum tradit 3 quod omnis homo natiiraliter vult beatitudinem ^ et quod 
ex bac naturali voluntate caurzntur omnes alia voluntates ^ Item z. 2. 
^.25. art. 5. dare docet y bominem quarentem foelicitatem suam in Deo 
suo ultimo fine se ipxum amare in crdine ad Deum . Rationem desumit 
ex Auguftino lib. 1. de Doctr. Christiana dtcente : ideo non potest 
{homo) nisi et se 3 et corpus suum diligere 3 inconcussa scilicet lege 
Tiaturse tetc. Veritas ex Patribus demonstrata cognita est pel a Jt^biloso* 
pbis iptis solo nature Juminc duftis • Genovesius part* !• fJejm. fdctaphm 
cap. k. ief. 83. Aocet ex Lockio 3 res non did bonaSf vel mala/ 3 nisi 
quatenus voluptatem 3 aut dolorem in nobis procreant • fhilosophi Cbris* 
tiani respondentes Impugnatoribus Keligionis nostra , qua accusatur ft Bay-' 
le 3 Roustau^ jet Voltaire ^ quod destruat bominis naturam\in joperando 
non secundum flmorem proprium 3 ^ed secundum gloriam Pei 3 admittuni 
amorem proprium esse radicem operationum 3 sed vera /imul demonstrant 3 
Heligionem Cbristianam ilium ordinare erga Deum 3 erga proximum ) et 
Mrga ipsum amantem • Tandem certum est omnibus 3 quod admittere De» 
um sine Providentia , et Beneficentia adversus homines idem esses pror^* 
sus 3 atque tollere ct^ltum omnem 3 et omnem Religionem evertere • ReJi* 
£10 igitur perficit 3 dirigit 3 et ordinat amorem proprium . 

R E S P p N S I O .. 

2. T 7ix legi caput uIIuq) in tota Dlssertatione Bolgenii) quod roUu 
V magis displiceat 3 magisque animum perccilat meum « Nam in 
hac sexta probatione 3 qux Auctoii videtur validissinia 3 doleos ^ ac 
mserons video 3 quam sentiat abjectissime de Cbaritate Thcoicigica ; 
quam parum certc consideraverit bomim honestum turn Batiualc 3 scu 
conforme rectx rationi 3 turn supernaturaJe 3 seu consonum jumini fi« 
dei } quam incongruenter Patres explicare conetur ; et xandem quam 
iile timeat coiluviem Philosophorum hujus ten\pQris » ut idcirco det il- 
lis 3 non dice liberaiiter 3 sed cum detrimento joon Aiodico doctrinae in 
Ecclesia receptae^ id quod illis universim concessum enervate videtur finem 
fra^arptorum) et cordis Christiani extenuat 3 debilitat 3 atque depnaiit 



3" 
cctsicudinem > et dignicatcoi Ulam supernat^ralem > per quam homo 

Nature divinx factus coosors Deum diligit multo magii > quani se ip? 

SQin. Quanto fecissec reciius^) et prodentios Auctor Dissertatioxiis ; si. 

faominibQS ncn nisi carnalia sapiencibus iUud iespondi$sel) quod noiir 

semel legit in aureo de Imitatione Christi Kb. 3. cap. 58. Taceantigi^ 

tur carnaUs^y et animaUs homines de Sanctorum statu { de Charitace 

diffusa ia cordibus nostris ) disserere ^ qui non norunt nisi privata gflii^ 

dia aiigere. Demunt^ et addunt fro sua incHn^ume y mnprout piaeef 

mtetnie veritati. In mtdiis est rgnorantia eorum maMtme) qui parum sir 

luminati raro aliquem perfecta dUectione spirkual^, diligfre' mrunt . Nee 

icnportuna futsset recordatto illius ^ quod iiv eodeo^ Icgjtur t^apite • 44z 

hue autem ( quod multo altius est y plus me, quam se^ et sua meritHi 

diligunt Sancti nimirum \n Coelo regnantes • Fac enim amorem sui 

proprium esse in Sanctis unicam radicem ) et causam unicam motricem 

amoris Dei ^ fac item ^ quod alio in loco scribit Auctor , Sanctos.e;^« 

tcnus Deinn amarc) quatenus est bonum , quo fruuntur ipsi ; q^ jani 

pacto fieri poterit , ut magis Deum ament sine compai^atione ^ quann 

se ipsos? Sed quoniam ad ratlones naturales nos hic Auctor adducit) 

nos etiam nostras, priusquam expendamus suas,. proponemus • Suppe« 

runt enim nobis argumenta plurima a ratione petita , tum supposita. 

fide , tum nulla illius facta suppositione • 

$. I. 

Demonstratur amor benevolemti^ ex rations 
ipsa naturali • 

J. \ >f ulta nos in capitibus superioribus^ exbibumms , ex quiBus neces^ 
IVi sarium esse amorem benevolentiae demonstravimus • Cum enim 
Veritas sine ratiocinio explicari non^ possit , opus^ fuit auctoritati ratio* 
nes adfungere naturales , ut iib per se consraret roagis', et non pos* 
set nonr ab omnibus percipr • Nunc vero de^ hoc. licet infimo Tbeo* 
logix fonte agendum est nobis aceuratiiis . Sit igitur prima ratio : lu« 
nine nature notum est cuivis, praiter bonum utile, et delectabile da^ 
n quoque bonum honestum , quod scilicet per sc se amabile est r «t 
tStpetibHe y otpete maxrme consonum , et conforme nature , ut dlrigibili 
ftt rectam^ ntionem • Id qui negaverit , non^kiter homines^ computandiis 
c9r|St;d-an»a«tiaiKhisillfca ad animantia bruta , que non nisi seittibilia 
I^rcipiunt > utstrpponit Auctor in 4.'pait. Dissert. Sed amor hujus bonesti 
bbni qua taJi9 ad idtcrminatur, iu'co sistit, quin amans^quidqiiam delecta* 
tiiF)nis intendatex vi efosdem ^womytlgo congest amor concupiscentie a 
Bolgeoio descr'rptus • Fac enjm* me pauperi eleemosynam erogare , ejus ut 
eiiseriam sublevem ; vel fac Filimir bene morigeratum obedire Patri impc- 
xanti cem 4i^am criam difficilem^ et molcstam^ proptercaquod v^ 

det 



dec esse ration! conforme exequi jussa ejus > qui ci naturacn CDBimuni* 
C9yit . Profecco hae actiones incernx cum roisericordiat j.tuoi.odcdienr 
j^^ non movencur ex dclectatione ^ neque illam intenduot ; scd ex ho* 
iKState )<t rectitudine facci naturae lationali cooveoiencibus ; ut i eciacn* 
51 nulla in me) nulla in Filium derivaretur utilitas 5 nuUave delecta« 
tio ) acciones tamcn illae ponerencur . Positis autem actiooibus illis , 
non potest quidem non resultare aliqua delectatiO) ut qu« actum internum 
lecte factum necessario consequitur ; sed vero hsc non.intenditur per 
ilium acDorem honest! , et mul to minus movetur amor ex ilia deleo- 
fttione tanquam ab objecto morivo 9 seu formal! « Qua in re illud no* 
-teC) oportet; BolgeniuS) non ideo obfectum esse bonestum j vel ratio* 
Hi confotmC) quia delectat) sed t contrario quia est honestumi jra« 
t'lonique conforme > idcirco delectat • Et hie esc sensus memorabilis il« 
lius sententix 3 quam tradit Seneca de Vit. beata cap. 9. Virtus non 
quia delectat y flacet ; sed quia placet , delectat • 

4* Sit secunda. Quisque cognoscit experimento proprio se interdum|a« 
mare personam aliquam ) non prscise quia sibi est utiJis , aut delecu* 
bilis , sed quia honesta ^ vel quia bona , vel quia catis quibusdam do- 
tibus naturae , vel gratis praedita est • Id qui non vidot 9 otc irra* 
diantem solem ille videbit ; atqui ejus generis amor ese non potest 
amor Bolgenianus ^ qui amare non potest nisi bonum dtu ( godibiU ) 
dclectabile: ergo prxcer hunc Auctoris am3rem datur ct alius /quern 
benevolentiae appellamus • £t sane qui hunc non admittat » nullam a* 
gnoscat ) necesse est > amicitiam , quae non sic utilis ) aut delectabilis • 
Actum est igitur de amicitia honesta tantopere celebrata non apud Phi* 
losopbos modo > sed etiam apud Sanctos Patres > ut abunde probavi* 
rous • Audire vellcm a Bolgenio , an ipse non amarit unquam personam 
aliquam cb ejus praecise naturam^ virtuteS) bonitatem) seu dona na* 
tura? ) vel gratiae ? An item credat a nemine se amatum nisi ab.eoiqui 
ex illo qaidquam commodi y aut utilitatis intendat f £go sane id dice* 
re aiideo sine uUo veritatis detrimento ; dilexisse me amore sinceco cl* 
Auctorem 5 nee de facie mihi notum , ut primum ilium cognovi ex li* 
bris contra incredulos editis • Namque observavi zelum Religionis y eru- 
ditionem , ingenium » et caetera animi dona ^ quae illis in Opusculis dc- 
monstrantur. Et cum haec scribo , venit in mentem> quod scribebat 
Augustinus lib. 4. Conf. cap. 14. n. r. de Icherio quodam Oratorc 
Romano ) quem amabat absentem ex sola opinione doctrinae « Qjmn<m 
mveram ^ inquiebat ) facie y sed amaveram bominem €X d(i€fmd..fama^ 
qu^ illi data erat • . • . Laudatur bomo > et amatur abstnim £0 . tM a* 
morem ininime obscurum benevolentiae erga eum^ ex quo nihil inten« 
ditur 5 et a quo nihil speratur , sed bona y quae in persona resident , a* 
morem tbtum accendunt. Simile est) quod idem S. Doctor lib. 6. conf« 
cap. 7» de se ipso scribitj et de* Alipio ; diligebat me muttum^ quodei 
bonus y et doctus viderer: et ego ilium propter ntagnam viriuiis indolem y 
qu^ in non ma^na ^tate satis tminebat . 5* 



3*3 
5«Sic terda. Non potest mens dara recte concipcre amorcni vexum > 

9t sincerum crga^ personam aliquam y quin concipiat actum > per ^q«em 
amans velit booam amato* Unde extitilf communis ilia defioitio, sm 
descriptio ab t>mnibus usurpata Sapientibus ? amarc est velle bonitm . VfK 
solum in ea conveniunt Fbilosopbi 5 ?ed etiam Sancti Patres , ut de- 
monstratum est • Pone tantisper j me sincere personam aliquam ama* 
re I et illi bonum ex hoc meo amore non velle ; contradictionem po- 
nes manifestam* Siquidem «x hoc meo amore » qui conjunctio est af« 
fectiva cum amata persona ) volo saltem^ ut persona sit talis ) qualis 
«st terminus illius unionisj atque adeo ut ipsa sit) ut existat y ut sk 
prsdita bonitate ilia ^ qua moveor ad amandum illam ; et ex altera 
parte uihif^bonitatts volo. Igitur ei volo bonum aliquod) et nullum 
bonum illi volo^ Nee vero negat Auctot ^ quod aman yh velle honum^ 
sed tamen corngens n. 404. Dissert, definitionem S. Thorns velle hh 
num alicui 3 docet to alicui tfse nimif indetermtnatum ^ et dttenta amc^ 
ris HMturd seribendum esse velle bonum sibi . Sed vel ex hoc ipso 3 quod 
pro suo arbitrio ponit fiolgenius 5 ut Angelici tdoctrinam^ obsciiret , sic 
in ipsum argumentari placet . Non potest quisquam se ipsum vere a* 
mare > irisi sibi velit bonum; quin pctius ideo se ipsum homo natura* 
liter 5 et necessario amat ) quia vult suam existentiam ^ suam incolu- 
mitatem , vult se habere id boni , <]uod ei naturaliter inest ^ Ergo qui 
vult alterum esse incolumem , existere ) et habere honum ^ quod illi 
inest \ ilium vere amat. Namque vult alteri , quod sibi vult, et sicut 
sibi volcndo bona sua propria se amat^ ita volendo alteri bona ejus 
propria ) ilium amat* 

6. Ncc verum est, quod tum alias, turn p. 130. Dissert. Iradfe 
Bolgenius ,' hunc actum benevolentiae erga alterum non esse amorem) 
sed actum distinctum ab amore , ex quo enascitur : volendo jtoi il bg^ 
me ad altri affunto per^be questo bene torna innortro vanta^io . Id uC 
persuadeat ^ doctri.nam affert Augustini ex lib. Homiliar. horn. 38. , in 
qua irftelligeoda) et explicanda eamdem patimt ^equivocationem > in 
guam supra incidit vertens Italice verba omnino similia S. Thonue % 
JtttenJttte ipsMm amkititm .... Amat maritus jixorem^ et uxor marh 
turn • Sine dubio et iWe illam , et ilia ilium salvum vult , vult ilium bd^ 
here ineolumem ^ vult ilium habere foelicem • Ad hoc amat , quia ipsa Vuti^ 
quod fibi vult ^ et illi hoc vult^. • • Si trgo omnis , qui amat y salvum 
mtdt habere ^ qmd amat ^ si intelligat^ quid sit vera solus ^ incipit iU 
lam jmare in s^ & Ipsam cogitur veram amore et in umieo . Non jii- 
dico produci posse quidquam clarius pro definitione commutfi ^ amain 
Mliqutmy est illi bonum velle 5 quam quod nobis hie repraisentat Auctot 
in Augustini verbis; Ilia ( uxor ) ilium ( maritum ) amat ) iilum saU * 
qfum vult ^ vult ilium habere incolumem ^ vult ilium habere falieem ^.k 
Si omnis > qai amat , salvum vult habere , quod amat . Non sic Bol* 
genius ) qui ex iilis verbis > ad hoe amat ^ quia ipsa vult ^^uod sibi v^lti^ 

XX et 



et Mi hoc Ttuh , coRigit ) dxorem veHe sibi sahitciis ) incoluraitatem ^ 
et fcelicitatem mariti* Sed vero hie error naanifesrus est non cnodo 
eontra £thicam , vautii' etiam in GramcDattcaio . Quis eniia noo -vi* 
tieat) duas in discarsu Augascinr conrineri salutes ^ incolumitaies ). et 
foelicitates • Sine dabid ei Uk ilkim^ et ilh ilium salvum vult . Qua* 
se verba ilia : iput vuh , quoJ sibi vult > non significant > ipsa vulc can* 
dem nuraero incolumitatem , quam sibi vult ; sed ipsa vult marito in* 
coUiQiitatem ejus , sicut vult sibi incolumitatem suaro j et ideo aolc 
dixcrat ) aJ hoc ^ id est ) eatenut f quia tncipit amor ptoprius , qui mea^ 
sivra esse solet amicitis vulgaris. Id quod clarkjs ostenditur io ultimii 
vevbiS) incipis iltam salutem amart in st% et ifsam.cogitur amopc ina^ 
mko.. Duplex igitur continetus salus ki cx)mparatioae Auguicioi dicen* 
tis , quod sicut. uxor aout sibi salutem suaiii:> ita vult marito salutem 
ejus . Ubi vides S. Ooctorem omnino conformem D. Thomae negaii-* 
ci ). amorem ainicit;iat retorqoere ad amantem bonum amati) sed idap 
eiato velle . 

7. Sit quarta;: latb ipsa naturalis dictat mentf bene conparata^) Detua 
esse aaianduoi propter suam bonitateta in^ se ipsa consideratam .^ Si e* 
aim virtus per se amabilis est > tit commune feft aiorcaiiuoi omniaa 
judicium 9 quanto erit magis araabilis bonitas ilia suprema} a qua des^ 
cendic honestas omnis? Profecto amor ille divina^ bonitatis ) etiam so 
Io lumioe naturae cognit^e y non potest nocv esse amor > quem bene* 
volentiaei appeUamas». Nam idciico Deum sicamamus*) quia est in6> 
aite dignus amore nostfo, atq^iie ideo dignissimuS) ut cum eo per uk 
timum affectum intime conjungaamr , volendo ilium esse talem^ qiiai* 
lis est de facto, ita bonus ,. ita perfectus,. et ita dignus oroni' crea^ 
turarum obsequio . Atque ha?c est ratio ) cur S. Thomas 2. 2^ q.^ ad^ 
art. I. manifeste dicat > qdod voluntas naturalitet^ incliaatur ad amai^ 
dum Deum dilectiooe aatutali 3 et quod praeceptum diligendi Deomrt 
aoaest solum supernaturale 1 sed etiam naturalc • Jam veto amotDtt 
infinite digni» ut ex meritp suo intrimeco ametut a oobis, aoa esea^ 
moff .nostri , oec ex hoe^amoie bonum ad nos vertimusf^ sed ,001. pot^ 
tius^^ei tradimus , Dee i^olentes dignitatem ilkm infinitam^ ea qua to^ 
tvm );^uod in eius obsequium ieri a^ creatura potest 9 illi debetur*^ 
Accfdit y ideo quemque amare se > quia in se ipso habet; bonitatea^ 
aliquam amabilem ^ et expetibilem ; sed baec ipsa particularis bonitas; 
continetuF in borutate divina, taaquafar in. uoiversali bono r booCtas ih 
gitur dfviaa habet plenissimam sulncieDtiam 1 ct merit^um: lupeiahttii^ 
^an^j ut;. propter se se^ «(/ ratione sua ametur.^i' c«eaturis^*.Sed creiiK 
tu^ra aop^pote^r ^e amaM >, ^i ^^num suum partkutafevere sibi ve^ 
\\t: erg0 noa potest Deum amarc sincece 1 msi Deo v^lit bonum 9^ 
lud in/i«^iU2(Q t ,<sc universale . 

^ ' i. Atque J« qutdeia rationes y ut etiam afiae muTbe 1 quibuf^pai^ 
<t)v|caiola.tatia«is ductu ^mj^tJE supft. pulque j^placettaffica noaoalk 

taa 



iMjllas addere ex ^ppositlonc Fidei . Hac auteiD supposita toc m.m m 
menteiD veamnc .cccdssima rationucp moaicnta, nc in iis xecensendis 
mllijflk me crediderim lacturum fioeoi >si persequi omnia velleoi levissimo 
caiaoRx* Jiivatii^ ^peciem proponere sequentia • Primum > non spixim J)«i|$ 
tss: Cfiaricatc; diligendus estfiaparrjomniai sed.et proximus diligendus f$C 
propter Deuin. Dilectio aucem proximi explicari minime potest in Bolgepif 
systemate stn.qao unum objectum .moti^^um s^moris mei est bonum mt 
Bibi dclectabile ; contra vero amor prcocimi oon modo expediti^skneiex*^ 
plicatiicMn noma sentencia., sed ctiam desioastrat , evidepier Cbaiita* 
iDeiD irattfittam«x.€8se. vecissimaox > et /SBictissiraaia benevotentiam . erga 

Eroximum. Quid est eoim amare proximum * propter Deum.^ tH^iA^ 
im aman^^ .quia ccsr quid Dei j quia potest es)e parciceps bentitudi* 
Bis ejus. 5 i(b]ue ex>/imorc V qiiem habeoMis ad bonitatem illam infim^ 
caoBit) qus.alli vult se cotnmunicare? Hie actus vuk bpnum proKimo « 
ot quisque videt > cum velit proximo supremum boiuiiti 'creatjim > neiD« 
pe sternaai beatitudioem ^ <et c^ter^ alia,s.qii?s vel proxime > etpo* 
siiive conduceraikdralbcni. possimt ^.y^ etiam .remoce ) aut neg^tivt^;/ 
ct aliunde niotiyiim^iiujufi.«oliciooisiest Dei suproiDa Bonitas . ' Ji^ ofit^, 
nion^ ^atitem Bciigenii.i iorqua omnis^anipr est amor proprius^ oLia 
qua objectumntotivumCharit^tis est b^atitudo aostra^ sic esset pan 
fum apte explioaodns amor proximi propter Deum : Idcirco anip pro* 
xnniiia) quia me amans^oto beatitudinem meam • Quis haec iaudicBS 
patiebter explicadooem »cipiat?vSi propria cuiusquej>eatitudo objec;< 
fum esr^motivimi Maoris pfMimi ^^ non ego proximum aoKD voleodo 
€1 beaticudinem fcuam, sed qilod mihi bonumt est|id ega.volo y-qii/cA 
saqp nbii^taDgit {)roximum;^tMrf si ci wio be!atitudinem stiam > janricf 
woio iiQfnuiii -) w en^ amor befievcdentiae . . 

9« Ego mii pcreipere roinime possum ^ quid did possrt ab Auc^ 
^re cuib aliqua cbogruitsitis specie » si semel in aniraum rnducat j ob* 
psctiim^'amdris ^i debere necessario esse bonum mihi delectabile « 
Atidiamus €ameii:'illufi> in Declar. p. 16. ita. scribentem : Koi dobbia* 
mo awuir iMosfriinemiciz xome i possibile.amar questi €on altre amort ^ 
€be S benevtdenza^ Kitfond^ , cbe cbi ci offinde ^ e fa del male , e urn 
memka agU ocebi dcHa-carue ; ma agli occbi della feds i un gran heni'^ 
• §mtort ^ fckbi ci fone in stato j col .perdonargli ^ di assicurare il. perdom 
mm de^ inoftri fucati reconJo la promessa Jormale di CesA Oistac dimit^ 
tiM) et.dimittemini • Koi dunque amiamo i nostti' ncmci con vero anm* 
ftM concttpifctnxM f inquanto It riguardiamo come mezzi per ottcnert 
U monra ^era^ e scmpiurna felicita in Paradiso . Haec. Auctor singda* 
fia qutdem^) et vere miranda 1 quxque nejnini ante Bolgentmn in 
flientem fasife venireat ad proximi Qiaritatem expltcandam. Primo : 
quia hoc non est proximum diligere sicut se ipsum • Namque tibi vis 
aecernam beatitudinem, et proximo nihil viS) quod proxime ) remo* 
tc 4 .positive .^aucjpegative (per modum conditionis) conferat ad steN 
• i 1 1 X ham 



ii6 
nam illius $aluceni « Ec si quidquam bonl illi vis| injaciani iUi coodo* 
nandO) vel a vindicca c^mperando » jamamaseum amorebenevolcntiac. 

10. Secundo ; vel Ula. condonatio injurise. unica importat dc[»osi* 
tionem odi) , aut omissionem vixidicts vel imporcat aliquem. actum po* 
^ivum. voluntatis. Si primum ), non eric amor positivus proxifm pro^ 
pter. Deum . Si alterum. dicas i ille actus positivus voluntatis erit ac« 
tus. benevolentia^ ) per queot vis inimico vitano. conservare j aut aliud 
bonura naturae, vel gratis .. Quin potius ego judico) condonacionciii: 
injuris^ noa posse consistere in praxi sine iSla acta posicivo volonta- 
tis J per quern, condonans in|uriam. velic. inimico, bonuoL aUquod^ tL 
^Dssimum supernatur^le «. - 

II.. Tertio ; quod, anima^ sanctae , et existentes: ht purgatiooibitt; 
activist) aut passij/is, ut dicunt. bene Doctores Mjrsdci ^ respiciant insi^ 
cursationes, DsOTonum tanquam^ media ad perfectionem , atque mde 
besttitudinem obtfinendam v non. probat illas amare Dsmones. proptec 
Deum :: ergo: ratio ilia. Bolgenii est ultramodum* incongnia. Cur i^i- 
tur Daemone? non sunt propter Deum. amandiJ! Non^alia^ profecta tatio« 
ne.) nisi quia, non sunt: capaces stems, beatitudinis;: d eigorpioximtuiti 
amamus^ propter Deum. per amorem. verbL gratia mgmMwadcm > zlk 
quid ei vx>lamus. dirigibile saltepi ad stemam beatitudinem*«« 

12.. Quarto : hsc. fraterns Charitatis notia v <siant iv)bis, pnefcn* 
taC: Bolgenius ) est angusta nimis, multiimciiie.discrepanS'abMdeaCha* 
dtatis ) quame nos. docet. Evangelium ^ et. quam. Sanctis Ecdfisite: Doc« 
torei. tradidere*. Nam beneficentia j.cuul est! potcstas, bendScij prsstao^ 
di , et benevolent ia, cum* deest. iliar. est propriur actus CUaritatts fra? 
teniae t^ Diligite , inquir Magistet omniooLs wwtfoii ^fcnros^ etkcnrfost 
dtcih^ qui ddcrunt. vos . Ei &ratt fti^^ffrseqitemilmf^wti Mi. riiif^JBA. 
tatrir 'i^itri ^ qui itt Cmtis. est) qui rolem stwm.mri.faM suptr bM$ti 
nf : malot^ et ptuit super justof^ et iujussos .. Id quod, ipse Salvator in: 
Gruce pendens perfectissimeprsstitit dieensrF^^^ i^osccHlisyqtmt 
nessiunt^ quid^ faeiunt. Id' etiaoL prac^tit Stephanus- Martyr dicens*. «e: 
staiuas iltis hoc feccatutu: st^>er qus verba &. Fiilgentius ita dissent ia. 
Serm. de S. Srephano : per Cbarisatem Dei stetdemibus Jud^isrMom ces^ 
nt^ per- Chariwem- proxmi pro litpidantibus> itetercessH :. per- CbaristnetM: 
arguebat errantesi ut corrigerenturi per Charitatem fro. lapidantibtts^ ot^ 
abat^ ne punirentur^^Et in Sermon, de Chant- Dei^,. etvpcoximi: Cfaari? 
tatem erga pefsecutorcs- appeliat Cbristtani cw£s benev^^stusmtyUtncy^ 
tavimus » Eundem^ in* sensom sermonem^ facit: Hieron]^nus de.Gharita^ 
te inimicorum in cap. 5. Math. Stepbanus qu^que Martyr-praittimch. 
lapi^tmibus Jeprecutur est :er P^ulus anathema eupit esstr pro persecutor 
ribus suir . Hac autem Jexus et docuity et fecit y dicensi *Fater. ignosec. 
illis ) quod etnm faciuuty nesdtmr. 

13. Stmili modo disserit S. Maximur in bomil; de Natali S; Ste» 
phani. V'tdete ^ inquit) dUecSissimi Fratres^ affectum BeatiViri. Videu 

m4* 



3^7 
wiOgnam^ et Mdmrabllem Cbmtatem. In persecutione posituf erat^ etfrQ 

persecutoribus suppllcabat : atque in ilia. UpiJum ruinn ) quando aliut ob* 

iivifci poterat efiam Cbristianos suos ^ ilUr. Domino commtndabat inimi* 

cos . Qm4 ^^^^ dicebat > cum Uptdareturl Domine ^ ne smuas Hits hoc 

fcccatum. Plus iuupic tunc illorum dolebat peccata. ) qudm. sua vulnera ^ 

plus illorum impittatcm ^ quam sui mortem • Concludic homiliam nobis 

pra&saibeas moduqi precandi ex Qiaricate pro proximis dicens: Pro 

bonis oremus j ut semper ad meliora conscendant ; fro malis^ ut cito ad 

emendationem. vii^ per pxniienti^ lamenta confugiant. Hsc est idea 

germaoa. Charicacis.) quaon. nobis, exhioec Scripcura Sacra) haec est 

aiDoris. proxigii. notion; qua? tradicur a. Sanctis PatribuS) velle ni- 

mirum bonum proximo propter Deuoi • Et qui proximum diligit y ait 

S.. Juscinus Dialog, cum Tryphoci. Jud. ) tanquam se ipsum s eaiem iU 

II bona , ac ipse sibl > optabit. Hemo autem sibi mala evenire vult . Igi^ 

tur qui proximum diligit y eadem illi^ ac ipse sibi^ precabitur yet nava* 

bit. NoQ. aliter nos infbtmat S. Ambrosius in cap. ig*. Epist.ad; Ko^ 

tn^Ki^ dxctns : boc est amare ilium (inimicum) ea illi exoptare y per qute 

Deum habeas, propitium I bsec calestis justitia ) bsec Deo Patri similes' 

£acit.\ qui non. jcalentibus se annua dona largitur . Ham et Dominus in 

Cruce positus postulat pro inimicisy ut plenitudinem justiti^y quam. do* 

cuerat y dtjnonstraret . Micto Patres alios eodem loquentes modo de fra* 

terna Chadcace • Nam. que produximus, dubitare neminem siountj 

non posse, quern, diligere per actum positivum ioimicos >. quia eis velit 

ex virtu te amoris aliquod bonum^ .^ 

14. Arque hinc etiam deducitur nova ratio contra Bolgenium de* 

sumpta, ex. correcrione fraterna . Sane praeceptum correctbnis fraternae 

ex. Charitate descendens eo tcndit y ut corrigendus ab statu miseriae |, 

in. quo jacet ). eruatur^^ et in bonum statum reducatur. Id enim. inti* 

mat Superior! v^rbi gratia Charitas fraterna y nea Superior illud exple- 

xcjt prsLceptum , si solum, condonaret injqriam contra se factam; sed. 

debet, ex. amore in. subditum curare quantum in se est ) ut. ilium. lu< 

cxetuK ). a. miseria liberando . Id quod esse minime potest ) quin eibo* 

Qumy ec quidem magnum ^ ex covrectione velit. Doctrina ha?c. com« 

munis est. in. Ecdesia) et traditur magna cum ponderatione verboruma 

ab. Augustino serm.. id; de Verbis Domini diccntc : Quare ilium ( pec< 

catorem ) eorripis i Quia tn doles y quod peccaverit in tef Absit. Si amore 

Uu-id facts. y.ntbil fiicis .Si amore iUius facts yOptime facts . Denique: in ipsis 

tterkis attcnde y cujus amore id facere debeas y utrum tui^ an illius . Si 

te audierit y inqutt y lucratus es fratrem tuum. Ergo propter ilium fac y 

ut lucrtris ilium . Sic factendo lucraris;. nisi fecisses , per'terat. Hie a- 

morconigentis ab Augustino descriptus ) est amor benevolentiae j an 

concupiscentiae? Est amor intendens bonum corrigentis, an intendens 

booum corrigendl) cujus procurat lucrum? ToUe bonum hoc impen* 

(kodum proximo^ ec CoU$s .amorem.* Corrige ilium ex amore tui , et 

eum 



?^8 
com non amabis propter Dcum > licet fieri forsan possit) ut ilium a* 
roes ex amore tui . 

15. Prattirdaf* si vel tcripitcr consideretur oppositia inter virtutcs , 
ec viria j systema Bolgeniarrom cvertit penitus moralem Thd)te^iam ih 
re prsecipua, eC ad mores pottssinium sj^ectante . -Hot? enim est prin- 
cipium inconcussum ia re marali , co esse graviora peccata ( caeteris, 
ut inquiunt, paribus) quo perfection opponumur virtutf. Unde pec- 
cata opposita virtutibus Thsologicis graviora sunt prOculdubio , quatn 
quae m^oralibus opponuntur y et similiter ^roajus est peccatum oppositum 
Charitpti , qoam*peccata , qua? opponuntur Fidei , aut Spei'V^icut W gran- 
dias est peccatum contra Religionem , Pcehitentiam , aut Obediennam) 
quam contra Fortitudinem , aut Temperantiam • Ex hoc -principio sic 
argumentum instituo contra Bolgenium , quod solvi ab eo minime po* 
test) nisi negato principio , atque adeo nisi discedat ab ocnni coetu 
Thqologorum in re gravissima . Odium Dei , per quod quis vcllet Dc- 
um non esse , est maximum omnium peccatorum ^ ut omnibus est in 
confesso s turn quia est directe contra maximim virtutem-, et praece* 
ptum maximum ) turn /quia ratio peceati mortalis consistit In avenio- 
ne a Deo, guae aversio in alijs peccatis reperitur indirect^, in odio 
autem Dei reperitur directe. Ergo n?ajus est quam peccatum despe- 
rationis, vd nolitionis desiderandi xt^rnam beatitudinem • Hsc enim 
desperatio , vel ilia nolitio stare potest sine odio illo ; nolle igitur de- 
siderare aternam beatitudinem non^ est peccatuit) immediate oppositum 
Charitati , sed directe oppositum Spei Thtologicae . Contta veto vel* 
le Deum non esse directe opponitur Cbaritati, cujus esse d^et pro* 
prium velle Deum esse . 

16. Hacc autem , quae vera sunt omnibus , quia nimimm in odio Dei 
reperitur malitia directae aversionis , et indirectae conversionis ( cum in 
aliis peccatis sit tantum malitia indirectae aversionis , et directae con- 
versionis ) ) subsistere minime possunt in principiis Bolgenij . Nam in 
ejus systemate nolitio dcsiderij beatitudinis aeternae dcberet esse pccca* 
cum gravius , quam odium ' nolens esse Deum . Ratio est evidentissi* 
nlaj quia ilia nolitio opponitur juxta Auctorem directe > et immcdia- 
it Charitati , et odium nolens Dei existentiam opponitur directe virtu* 
ti Religionis , cuius est juxta ilium ifelle Deum esse tzVatn , qualis est 
de facto , eritque semper . At gravius est peccatum directe opposi* 
cum Charitati I quaib peccatum directe oppositum Religioni .* major 
igitur malitia itiest riolitioni praefatae> quam odio Dei. Quod tamen 
est contra omnium sententiam Theologerum cum S. Tboma 1 qui odiumf 
Dei gravius es^e peccatum secuwdum rationem propria - speciei peccato 
iiesperationis ^ docet i. z. q. 20. art. 4. corp» , idque ex ratione su« 
pra insinuata ^ quam firmat hie Angelicus dicens : Ittfiielitas ^ et odium 
sunt contra Deum ) secundthnquod in se est ; desperatio autem secun* 
iumquod ejus bonufH partiiipatttr a nobif^Undt majus tst peccatum , /rw 



i^9 
cundum te loquendo , non credere veritatem , vel odtsse Deum , quam non 

sperare consequi gloriam ab if so . Quidquod in Auccoris systemate red- 

di non potest ratio, cur Accidia sic speciale peccatuin contra Chari* 

tatem , ut tenet omnium senteotia TheolQgorum. Nam Cbaritas BoI« 

geniana unice intendit propriam beatitudincm , cujus cum intentione 

non pugnat Aceidia immediate ) et directe . Contra vero pugnat im» 

mediate cum vera Charitate Theologica 3 cuius est gaudere non solum 

de bonis Dei intrinsecis , sed etiam excrinsecis ; nam Accidia est tris- 

titia quaedam de Dei extrinsecis bonis ; non preecise propter Dei ma* 

lum , sic enim jam esset odium , sed quatenus praestandis ab eo ) qui 

tristitia afficitur . 

17. Idem argumentum pcti potest ex vitiis oppositis directe Cha- 
ritati fraternae • Ut enim vitia,.seu peccata opposita Charitati Dei 
evincunt manifeste amare Deum^ esse Deo velle bonum ^ ita peccata di* 
recte opposita dilectioni proximi chxt dtmoMix^iit amare prox'tmum^ es'- 
se proximo velle bonum . Odium proximi , seu malevolentia , per quam 
quis vult malum proximo, est directe oppositum Charitati fraternae 1 
quia huius est velle illi bonum • £t ob eandem ratio nem quia odiui^ 
formale in proximum opponitur magis directe dilectioni proximi ) quam 
alia peccata , €st peccatum maximum contra proximum , ut disertis 
tcrminis Athanasius tradit in respons. ad quxst. 75. ad Antiochum ita 
scribens : St , ut ait Afosflus , omnium bonorum maximum est Cbarim 
tas , cclligitur ^ maximum omnium malorum esse odium jratrum . 

1 8. Praetere^ "nvidia opposita Cbaritati fratprnae demonstrat in* 
victe , diligere proximum esse bonum ei velle , opt^re quod non ha^ti 
et gaudere de eo , quod habet • Cur enim Zifx^i/^i/i peccatum* ^st o^ 
posicum Charitati? Quia nimirum est tristitia de bono proximi, eo* 
quod bujus excellentia deprimit , aut obscurat meam . £rgo ad Chari* 
tatem pertinet gaudere de bono proximi ^ cui opponitur tristitia de 
eodem bono . Ex his , aliisque multis , quae addi facile possent , illud 
haud obscure colligitur , novam ab Auctore cudenclam esse Theologiam 
Scholasticam , et Moralem pro suo firmando systemate. Nee mirura 
vlderi debet , si haec scribam • Cum enim Charitas virtus sit : primaria 
caeteras informans, et a qua omnes suam etiam perfectionem accipi^ 
lint ; notio Charitatis inversa ^ et contra omnium sensum ab Auctore 
cxcogitata trabat secum , necesse est j multorum roioam principbrum^ 
et consecutionum , quae habentui ut certae in tus duabus partibus S» 
CI2 Th^ologis «^ 



$• %• 



320 

S. 1 1. 

Quid Je ratione naturali , quam Bolgenius objicit , 
stntitnJium siti 

19. TTcritas, quam Auctor fundamentalcm appcllat , rata qui- 
V dem esc certo in sensu , fals: tamen evidenter in alio, 
quern ipse intendic ) dum ita scribir universim ^ unicam ladicem 3 cau- 
saroque motricero operationum esse amorem proprium volupcatis cbd« 
nendae ^ vel doloris arcendi > quasi nimirum nulla esse posset volunta* 
tis operatio) quae ad hunc finem non tendat ) et non sit foncalis a* 
mot creaturse operantis . Rata est ^ut dicebam , in certo sensu. Nam 
in ordine temporis ) seu executionis amor naturalis sui ipsius prccedit 
amorem naturalem cseterarum rerum , nee fieri potest ) pro hoc saltern 
statu ; ut quisquam rem aliquam amet a se distinctam , quiq sc ipsum 
amarit ) quocum res amata habere debet proportionem , et consentaneita- 
tern • Nee aliter contingit in amore supernaturali Charitatis erga De- 
um I quem prscedere necessario debet ordine temporis , et execution 
nis vel naturae amor supematuralis Spei Theologies ) qui est amor ip« 
sius personam amantis* Atque haec est communis docthna Theclogo- 
Tum cum S. Thomas qui i. 2. q. 17. art. 8. id statuil tanquam cer« 
tum , quod seilicet in via generationis Spes est prior Cbaritate y in quan^ 
tum aliquis sf trans rcmunerari a Deo accenditur ad amandum Deum s et 
tervandum pnecepta ejus . Unde et insinuat varijs in locis , non posse 
quem amare Deum amore amicitiae , nisi credat > et speret 3 se posse 
ad familiaritatem cum eo pertingere • Verum hie unicus sensus , ut 
verus est , ita Bolgenio nihil prodest , quippe qui in^endit ex invita 
sane Philotophia duo cum ratione recta minime cohaerentia ; et quod 
amor proprius sit radix omnium operationum ; sic ut homo se ipsum 
formaliter amet , dum amat alterum ; et quod amor proprius sit mea^ 
sura amoris ad alterum • Quibus positis y illud existere necessario ju« 
dicat, ut omnis amor sit amor concupiscentiae intendens propriam a« 
mantis voluptatem » et ut homo non possit ex solo amore intenden* 
te propriam delectationem aliquid diligere magis , quam se ipsum • 

20. Verum id nulla ratione 1 ne ad speciem quidem probabili | 
suaderi potest • Quod enim profert ab experientia , et intimo cujosquc 
sensu 3 est falsum apertissime • Nam quisque vir probus in se reAectens 
clare cognoscit , et experitur ) se moveri saepe in operationibus ab ho- 
Acstate proposita ) eam sequi , et amplecti voluntate • Quod autem 
hunc operandi modum aliqua sequatur delectatio ) id oon probat , vo- 
luntatem ex delectatione moveri ; nam etiam praecisa omni delectione 
adhuc honestatem amplecteretur voluntas . Qua in re id observandum 
est ab Auctore > quod alias insinuavi > non ideo objectum esse hone- 

ttttflS} 



ill 
stum I quia potest delectationem causare ) sed contra idcirco posse de« 
lectacionem causare ) quia ipsum honestum est • Unde honestas est ra* 
tio primaria resideos in objecto , et quae dicit proportionem > et coin 
seiitaneicatem cum natura nostra ut ratiooali • Modus igitur discurren* 
di Bolgenij totus intentus in voluptatem ) nee curans quidquam hone* 
stum prscisa deleccatione > videtur mihi dejicere hominem a dignitate 
naturae rationalis, et si doctrinam banc suam extendat^ utsine dubio 
cxtendit ) ad operationes ordinis supernaturalis ^ minime cohaeret cum 
dignitate hominis elevati per gratiam ad ordinem superoaturalem • 

21. Quod addit de Irnkpendentia Dei bomini proposita per inte(« 
lectum ) nuUumque in eo aitectum excitatura , nuilius certe mqmenti 
est. Atit enim ilia Indcpendentia proponitur per Parochum verb! gra- 
tia bomini rustico , et illiterato ) qui terminum non penetret \tt hoc 
in casu nullus affectus excitabitur adversus Deum | namque ignoti nul* 
la cupido: aut sibi illam proponit vir optime sciens i Independentiam 
Dei esse infinite bonam ^ sanctam > atque perfectam ) et Deum ipsum 
dignissimum omni amore nostro ; et in hoc casu quid esse potest 10^ 
pedimentO) oe in Dei feratur Indepenientlam per amorem supernatih 
ralem gratia Dei elicitum ? Lege 5 precor > Medit* 1. part. 6. Vene* 
rabiiis Ludovici de PontCj et ibi perspicieS) quam apte moveat ad 
amorem Dei super omnia pUnissima Dei Independentia . Nee vero P^ 
rochi, et Catechistae utuntur hoc 9 aut similibus verbis rudi populo ob- 
scurioribus > ut eos moveant ad Dei amorem ) sed verbis alijs clario* 
ribus s quae in Catechismis continentur • Unde non est > cur ex hog 
capite odium velit create Bolgenius amori benevolentiae . Profectp 
dum S. Thomas sermonem facit loco supra citato de quadruplici can* 
sarum genete > docet 1 Deum esse diligendum propter se 9 quia non 
est ab alio , tanquam a causa efficiente . Quid est igitur aliud ln4^ 
pendentia Dei? Hugo Victorinus ) ut retulimus 9 in eundem scribebai; 
sensum > dicens : Simili modo dum Deus diligitur , propter se diligituf^ 
quia ab alia non est ) neque aliud ab ipso , quod diligitur in ipso • Ea 
tibi summam Dei Independentiam j Aseitatem > et plenissimam Dei Bei^ 
titudinem • ;* 

22. Quod si CI. Auctor plura velit ) ex quibus aperte ostendfttj^ 
Attributa Divina in se considerata esse amabilia per Charitatem ) i> 
tiam si non considerentur a nobis per conceptus dicentes relationem 
ad nos , sed per cognitiones , ut dicunt ^ absolutas , legat carn^en ){• 
lud S. Anselmi vere pium^et ignem humanis cordibus ingei^^dsj qu^. 
inscribitur a S. Doctore • ' . ' . , 

Quod Deus solus amandut ^ in quo ^ et ex quo omnia. 
Hie autem partem ponam illius Cantici in quo ut amabilis comhHlQ* 
datur divina Dignitas ^ Magnitudo 1 Bonitas ) Puichritudo > Cenerosi* 
tas ) Poteotia y i£ternitaS) Immutabilitas ^ et Indcpendentia • 

8 s Di' 



322 

Digitus et ipse qui Jem est , ut ametur ; amanJo scietis , 

Quis fructus , quls bonos ^ quid sit amart Deum . 
Ham si magna pet is , Deus est super omnia Magnus . 

Si bona , quam Bonus est , dicere nemo potest . 
Si speciosa cupis , quis eo Speciosicr ? Optas 

Forsan opes ? Dives et ipse manet . 
Si te celsa juvant , generosaque : quam Generosus > 

Quamve sit Excelsus 5 nemo referre potest . 
Quem si forte potent juvat , et plus : ecce Potestas • 

Hinc Pius , seu Pietas est sine fine Potens • 
Qmd moras} Ipst poli ^ ternt ) maris Autbor^ et omnis^ 

Quod fuit , est , et erit , perstat Origo boni . 
Fere est ipse quidem ^ qui permanet Unus , et Idem 

#... 

jjRsse iabet Sternum sine principio j sine fine , 
Semper idem j siquis amare studet . 
Ubi vides ^ nihil esse in Deo , quod sive consideretur in se > sive per 
respectam ad nos , non sit infinite amabile propter se ) et propter di- 
gnitatem intrinsecam 3 ac roeritum sufficientissimum , uc anaetur , at* 
que adeo amandum esse Deum , quia Unus est , quia Ideln , quia JEter-^ 
Mus ) quia sine principio ) quia sine fine ^ quia permanens . Est ne aliud 
Jndependentia Dei ? 

23. At negari non potest j ( inquit Auctor ) quin amor proprius 
sit forma > et radix caeterorum amorum ; nam idcirco rem aliquam amo) 
quia eam mihi desidero ) et ideo volo alicui bonum , quia hoc mihi 
bonum volo ^ ut docet S Thomas 2. 2. q. 25. art. 4. corp^ dicens : 
quod amor s quo quis diligit se ) est forma , et radix amicitU • Ita Bol^ 
genius p. 59. Dissert, qui ex eadem S. Thorns doctrina firmare co* 
natur propositionem illam > quam prarmiserat ^ vere singqlatem ) nimi • 
rum : eatenus homo gaudet ^ et desiderat ^ ut Deus sit Summum illud 
Bonum ^ quod est in se ^ quatenus hoc Summum Bonum est Bonum ab 
bomine fiuendum ( godibile ) . Verum hoc in loco longe aliud versat 
S. Thomas ^ quam quod ei fiolgenius adscribit . Probat hie Angelicas 
•Doctor, hominem debere se ipsum ex Charitate diiigere • Si enim 
proximum ex Charitate diligimus 3 et nos ipsos dcbemus sine dnbio 
diiigere , quia amor 3 quo quis d'digit seipsum , est forma , et radix a* 
micitide . In bpc enim amicitiam babemus ad alios ^ quod ad eos nos ba* 
hemus , sicut ad nos ipscs . Addit et aliam rationem 3 quia nimirum 
Charitas est amicitia bominis ad Deum principalher , et ex consequenti 
ad fa 3 qu^ sunt Dei 3 inter qu^ est etiam ipse bomo , qui Cbaritatem 
habfft J. Haec S. Thomas in prafato articulo 3 ex quibus rectc colligi- 
tur 3 dari non posse amicitiam 3 nisi praesuponatur inter personam a* 
mantem 3 et amatam aliqua unitas 3 ex qua amans reputet amatuin ut 
umim secum • 

24. 



24. Seel veto qaod amor cujufc^e proprius sit radix ^ forma y er> 
ut intelligit Auctor , imnsura omnis amoris ad alterum > et qwd om^ 
nis amor sit amor cujusque proprius , aperte negacur a S. Doctore 
semd, iteruto ) tertio. 1. 2. q. 26. art. g. ubi dcmonstrat ex S. Au* 
gustino ) homineiD debere magis diligere Deum > quam se ipsum ) vel 
ex eo ipso ) quod Deus diligendus est propter sc ) et non proptec4ia^ 
ininem • Tres deiode insinuat rationes • i. est , quod Deus est bonum 
commune omnium » in^quo bonum particulare cujusque continetut) ex 
qao etiam evincit politicum magis amare bonum cojoimune Civitatis^ 
quam proprium , cum pro bono communi sustineat int^rdumdispendia 
rerum suarum y atque personae . 2. quia licet pars amet bonum secun* 
dum quod est sibi conveniens 9 non tamen refert ad se bonum totius> 
sed potius se ipsam in illud refert • g. quia amor ^ quo quis vulc frui 
Deo ) est amor cujusque proprius ) ec amor concupiscencia? ; sed magis 
amamus Deum amore amicitice y quam amore concupiscentiae , quia majus 
est in se Bonum Dei, quam bonum^quod participare possumus^ frueodo illo. 

25. Hsec est summa articuli S. Thomat) ex quo illud habemusi 
dilectionem propriam Charitatis a mantis bonum Dei majus in se 
non esse amorem cujusque proprium , tendentem ad bonum Dei 
a se participandum ) et hunc esse non posse radicem 9 et formam Cha« 
ritatis in sensu ab Auctore intento , quasi nimirum ex lUo mensuran- 
da esset altitudO) et perfectio Charitatis. SoIuji igituramor proprius 
roensura est amoris ad alterum , quando objectum amkitU , ut hie ad< 
vertit S. Thomas ) inwnitnr secundum aliquem parttcularem modum ; 
non vero cum invinitur secundum rationem totius . Unde amor amicitias 
erga Deum , in quo bonum universun continetur ^ ionge superat amo* 
rem nostrdm privatum j qui solum cssq potest mensura amoris respicien« 
lis bonum particulare. Ex quo patet) quam sit aperte faha proposi- 
tio ilia universalis , quam affiigere tentat Boigenius Doctori Angelico. 
Idcirco rem aliquum amo ^ quia earn mibi desidero | et ideo volo alicui 
bonum , quia hoc mibi bonum volo . 

26. Quos allegat Patres , nihil et favent • Lactantius verissime 
scribit > non posse quem odisse nisi eum y qui aut noceat ) aut noce* 
re possit y non aliter ac scribebat Augustinus y amari non posse ) nisi 
quod delectat • Sicut enim delectatio ) ut vidimus , praecedit amorem 
deliberatum) eundem comitatar) et sequitur, ita et displicentia piac« 
cedit odium, idem comitatur, et sequicur. Ratio est eadem ;quiaut 
amari non potest nisi bonom conveniens, sic odio haberi non potest 
nisi objectum disconveniens , vel malum , quod tale apprehendrtur . 
Sed veto nee amor tendere pra?cise debet in delectationem tanquam 
io objectum rootivam , nee odium in displicentiam , aut nocumentum , 
nam potest amor tendere in bonum secundum se iCt odium in malum 
opposituflh secundum eevNi>fi plaoent ista Bolgenio, qui ex Lactantij 
verbis rem prorsus absurdam deducere contertdit > odium nempc mo- 

$ 8 2 ve^ 



3*4 , .. . . 

veri non posse nisi ex motivis amori proptio contrariiS) itaque ideo 

mc odio habere aliquod cnalum ) quia ex amore coocupiscenciie desi« 

dero mihi boniim oppositum • 

27. Proposicionem tamen banc suam ita universioi acceptam ne» 

mo probabit • Profecto Lactantius scribens , quasi quisquam potsit gJis^ 

te msi €um) qui Mut Hocest ^ auf possit noccre , id protert Paganos le* 

dargueos, qui dicebanc^ Deos sues ad Crucis conspectum non fuge* 

re ex metu illius ^gni ) sed ex odio Christianorum y qui se Cruce si* 

J;nabanc.SubsufDit igicur Lactantius ; odio habent DartDones signumiJ* 
ud , et eo insignitos Christianos , quia et metuunc Crucem ) et me* 
taunt Christianos Cruce ^gnatos ) qui sane discursus ad praesentem ma- 
teriam restrictus optimus est 4 neque eniai Oaemones odisse possuot 
nisi id) quod ipsis affert nocumentum ^ et amori proprio concrarium 
est ) cum non possint honestum velle ) cujus oppositum malum odia 
habeant • Si ergo ^uidquam odio habeant , idcirco aversantur illud j 
quia amori proprio contrarium est. Hinc vehemenci odio prosequeban^ 
tur S. Crucem , quia nocumentum timebant in rebus suis 1 videotes 
potentia illius sigai regnum suum ubique desrrui . 

a8. Si autem Laccantij propositio sumatur iiniversaiiter « et ex* 
tra materiaro , de qua tractat , et inteliigacur de nocumento am jrt 
proprio contrario ^ vera etiam esse potest > ut supra dicebamus } per 
modum ^ujutJdm Jispositionis • Sicut enim amor proprius v. g. > qui 
ad Spem requiritur , disponit ad amorem Charitatis ^ ita metus incom- 
modi proprij disponit ad odium mail contrarij bono per se hone^to • 
Ut enim non incurrat quis damnationem aeternam , xecte xlisponitur 
ad amandum Deum ^ et odio habendum malum Oeo oppositum « Sub- 
tiiia sunt ista. Non ego negO) sed bene penetranda esse contendo 
ab eO) qui rite velit discernere naturam subtilem actuum nostras vo- 
luntatis • 

29. Pater Dumesnil lib. f. DiscipL Eccl. ^. 64. transcribit alte* 
tarn propositionem non valde dissimilem ejusdem Lactantij de Ira Dei 
cap. 6. quae sic habet : Heque bouos ullus Jeheri potest Deo , si nihil 
frastat colenti , nee ullus metus , si non irascitur non colenti ^ id quod 
minus exacte dictum esse notat ipse Dumesnii , et merito quidem 1 
neque enim Bolgenius ipse dicere audebit^ collationem beneficij esse 
object um immediate motivum honoris Deo debiti ) aut iram Dei esse 
objectum timoris , et r everentiae supremae Majestati , praestandat • Haec 

igitur, aliaque , quae in Patribus reperiuntur, intelligeoda sunt men* 
fe discreta ) ut quae non semper significant motivum virtucis j sed di« 
spositionem , ex qua ad virtutis operationem ^xcitamur^ 

30. <2uod si adhuc insistas > Charissime Bolgeni , in tuo iUo prin- 
cipio ) quod omne odium oriri necesaario <lebet ex amore proprio 9 
nae tu oleum , et operam .perdes in xe perabsurda Lectotibusi persua* 
denda j namque hie opiofndi modut. .penitus sii^laris ^ ^ve^ut plane 

pnn* 



3^5 

principia Philosophiae Moralis » ct extceoie opponitor Theologis , ac 

xuditnentis Oisciplinae Cbristiaiise «Qiiid enim ficaiiuS) Jnagisque recep* 
turn in Phiiosophia Morali 5 ^uam quod turpe » vitiosum 1 et rationi 
rects disconveoieos est per sese , et ex ratione sua vicuperabile ) fu* 
giendum 3 acque odibile ? Fac enim aliquem ex aetione aliqua intrinse- 
ce vitiosa consecutum esse lucrum ingens , delectationem magnam , uti* 
litatem) maxim am ; actio tamen ilia cum vitiosa sit ) et contraria re* 
ctit rationi y erat aspernaoda > fugienda 1 odia babcnda 5 «tiamsi in fu« 
ga milie essent difficultates superaoda?) «t mille sustinenda incoromo- 
da • Non alia certe lationc y nisi quia objectum illud turpe per se se^ 
€t ex ratione sua intrinseca est odibile) non modo seclusa orani dele* 
ctatione) sed omni etiam molestia , ec incommodo toleratis • Ergo non 
omne odium mali oritur ex amore concupiscentis boni persons aman-. 
ti desiderati , sed oriri potest incerdum ex amore rectitudinis ) seu vir« 
tutis per se amat«« 

31. Et ut Tes proponatur apertlus, pone ante oculosFilium male 
morigeratum ^ qui graviter delinquat in Patrem peccato gravi inobe- 
dientiae • Porro Filius ad se revertens potest peccatum admissum dete* 
stari per multa genera odij ininime orti ex amore proprio • Primo e* ^ 
nim potest odisse peccatum ^ quia Dei ofTeosam 5 et malum opposi- 
turn Bonitati Oivinae infinitae di^nae omni amore « Quo in casu odium 
peccati oritur «x amore Dei infinite Boni , ut alias insinuavi « Potest 
secundo odisse peccatum ) quia violatio est juiis illius Supremi ^ quod 
Deus Optimus Maximus habet famx suae ) et honoris 5 atque omnium 
xerum externarum ^ Et hoc odium enascitur ex amore rectitudinis ) 
seu aequalitatis per virtutem Pcenitentiae intentae • Tertio poterit odis» 
se peccatum , quia est enormis in Deum ingratitudo y unde ex amore 
descendit virtutis gratitudinis • Quarto potest odisse peccatum ) quia 
oppQsitum lectitudini virtutis obediential . Qiiinto quia oppositum ) et 
contrarium naturae rationali ) ut directae per rectam rationem • Sexto 
Qt oppositum naturae , quatenus directae per Fidem • En tibi sex odio« 
rum genera) quae minime oriuntiir ex amore proprio ) sed ex amore 
illarum virtutum ) quibus peccatum opponitur • Cum enim quaelibet ex 
recensltis virtutibus rectitudinem ) et honestatem supponat per se aroa« 
bilem ) et expetibilem) nullum ex praedictis odiis ex amore procedit 
concupisoentiae « 

3.2. Nee maiori probabilitate adducuntur caeteri Patres pro amo* 
re cujusque proprio tanqiiam radice omnium operationum • Quo vero 
sensu di3(erit Aagustinus , quoJ non smaiur ) nisi quod dehctat 3 expen* 
sum est supra cap* j. ubi mentem ejuS) satis iUi claram )^ui remob* 
scortcc noluerit) perspextmus. Nisi enim objectum voluntati conve- 
niens ) et proportionatimi invitet ) trahat ; alliciat ) «t allectet 5 amari 
IK>Q potest ; ut item contra nee odio haberi potest ) nisi retrahat qua- 
danteAUB f et displiceat ob malum appiehensum ab intellectu • Ubi est 

er» 



^i6 

^rgo id , quod^ hie ex Aagusiino per^uadere contendit Auctor , cbt V 
amore ba per tuo oggett(^ it piaare i Doat quidem S. Doctor aroorem 
ad delectacionem tcddere tanquam ad locum suum ; id est , ex amore 
criri desiderium fruendi objccto • Sed veto cum objectum est per se 
se amabile) propter ipsam amabilitatem objeai tendit amor per desi- 
derium ad fmicionem tanquam ad consecutionem object! , vel ut ad fi- 
nem quo , ut dicebat S. Thomas ; sed causa motiva amoris , desideriiy 
atque delectationis est ipsum objectum , in quo voluntas perfecte quie- 
scir. Unde ajebar S. Augustinus Charitaiem esse motum aniim s^d 
fruendum Deo propter ipsum . fit haec est ipsa Sanctorum perfecta 
fruitio ) quam ab amore pfoprio proficisci judicat Bolgenius , in quo 
roirum quantum fallitur ^ ec discrepat ab Augustino > ec Thoma do* 
centibuS) perfectam fruitionem Beatorum esse de bonis DeiinsecoQ* 
sideratis; nam alteia imperfecta fruitiO) cujus amor proprhis'cst ra* 
dix , ec causa, est de D^o viso > et participato: sic enim facillimc 
concipitur , Deum in se bonum esse objectum motivum amoris , desi* 
derij , ec fruitionis Charicatis Theologicae , et Deum ut bonum nobis cs^ 
se objectum motivum amoris ) desiderij ) ec fruitionis Spei Theolo* 
gicae • 

^^. Sed quae Auctor subjungit ex Augustino, ut amorem propriuny 
iTiducat tanquam motricem causam omnium operationum ) nuUus sane 
Icgct 9 qui non videat ambiguitatem , et parum justam interpretation 
nem) quam ilie nobis reprssentat in versiooe verborum* S. Doc to* 
ris. Videbit protinus ambiguitatem. Nam Augustinus scribit: Jeleeta^ 
tio autem pemiciosa sequttur cupiiitatem , fiructuosa Cbaritatem . At BoK 
genius ea sic vcrtit : il piacere ben ordinato , e buono produce la caru 
ta\ il piofere disordinato , e cattivo produce la cupidita • Contra ver* 
tendum illi esset ; non enim effectus causam producit , sed causa pro- 
ducit effectum; nee causa sequitur efFectum , sed efTectus resuitat ex 
causa. Cum dicat Augustinus , delect atto fiructuosa sequitur Cbaritatem^ 
cur Auctor in versione nos docet , delectationem fructuosam produce- 
re Charitatem>. An potest fieri, ut delectatio sit causa ejusdem Cha« 
ritatis , quam sequitur ipsa delectatio } Rem teneo • Tus causae intc- 
rcrat) 6 Bolgeni, persuadere lectori, delectationem esse objectum Cha- 
ritatis , et idirco male vertis ( bona tamen fide , ut ego facile credo) 
verba S. Doctoris . Nee enim ea saris advertere cua tibi permisit opi- 
nio jam ante concepta . Videt hie Lector versionis ^i^itibiguitatem ; in 
altero loco animadvertet parum justam intcrpretationem • 

154. Ait Augustinus: Amor meus pondus meum : illo feror j quoruni^ 
que feror. Quid hie Bolgenius? V amor di me stesso i quel peso^cbe 
mi inclina ad operare: da quetto peso io sono mosso a fare tutto quello ^ 
cbe fo . Nemincm , credo , ante Bolgenium , ita S. Doctorem interpret 
tatum fuisse ; Amor meus ; P amor di me stesso , cum sermo hie sit de 
amore omni> et noh' phtcise dc am&rcf^ quo- tee ipsum aiiio« -Noii 

di* 



3^7 
dicic Augostinus amor meij uC dicere debereC) si bana esset incerpre* 

tacio Auctoris, sed amor meuf ^ qui nimiruai est indiiFerens , uc ad 
hoc ) vcl illud objectum terminetur ) ct dicitur meut y quia est actus 
me^ voluntatis ; per queen feror , quocumque fcror • Vide , quam sit 
apcrtum discrimsn inter has ptopositionft: Mibi est naturalls ^ et qua^ 
ti ingeuila cognilio met : mibi est naturalis , et quasi ingenita cognith 
mea . In prinii propositfone sermo est de cognitione , qua me cognos- 
co: in altera sermo est de cognitione , qua ego cognosco hoc , vel 
illud per actum intellectus mei . Ita fert usus , et consuetudo omnium 
latine loquentium > qui ut exprimant amorem erga se , eumque discer« 
nant ab amore erga cetera objecta $ non scribunt amorem meum , sed 
amorem met. Quam scribendi regulam sequitur semper Augustinus utens 
tion adjectivo metis ^ tour ^ suus ^ sed pronomine mei ) tut , sui^ cum 
amorem , aut cognitionem exprimit terminatam ad personam ipsam a* 
mantem , aut cognoscencem • Sic in exemplum • quod dedimus in an* 
tecedenti $. de rorrectione fraterna ^ ubi scribebat S. Doctor : si amo* 
re ttn Id facH ^ nihil facts • Dt Sanctis Leone 9 et Bernardo satis dictum 
est Cap. g. ) nee video hie quidquam ^ quod declaratione egeat • 

;;5« S. Thomas i. p. q. 60. art. 2. ut ostendat , in Angelis prs* 
ter dilectionem natoralem boni fuisse quoque dilectioneA electivam , 
tradit banc doctrinam > quae nobis objicitur ab Auctore : Voluntas na» 
turaliter tendit in suum finem ultimum » Omnis enim homo naturaliter 
ffult beatitudineni. Et ex hac naturali voluntate causantur alia volutin 
tates . • • • dilectio igitur boni ^ ^uod bomo naturaliter 'uult sicut finem 5 
tst dilectio naturalis ; dUectio autem ab bac derivata ^ quge est boni ^ quod 
dilig'ttur propter finem I est dilectio elecitva . Verum quis est inter Theo- 
logos, qui ignorcr, S. Thomam hie nomine beatitudinisyet finis ulti^ 
mi intelligere bonum in communi , et docere , voluntatem tendere ne« 
cessario debere in bonum y quia scilicet nihil amare potest y quod ei 
non sit connaturale, et proportionatum ; at in electione hujus , alte- 
liusve boni in particular! esse liberam : nam potest pro arbitrio suo 
amare hoc y vel illud y dummodo spc bonum y vel apprehendatur ut ta- 
le, quo in.sensu ex amore iUo Decessario causantur aliae voluntates. 
Deus y inquit i. 2. q. 9. art. 6. moves voluntatem bominis sicut uni" 
Hfersalis motor ad universale objectum voluntatis , quod est bonum , et si* 
ne bac tmiversali motione bomo non potest aliquid velle . Eed bomo per 
rationem determinat se ad volendum hoc , vel illud . Simili modo inquic 
I. p. q. 28. art. 2. Voluntas in nibil potest tendere nisi sub ratione bo* 
ni . Sed quia bonum est multiplex , propter boc non ex necessitate de* 
ttrminatur ad unum. Quare qua^t. 22. de Verit. art. 7. expresse dicic y 
quod appetitus ulcimi finis in communi insitus homini non est precise 
ad delectabilia , quia nimirum praeter delectabilia sunt etiam alia bo- 
na . Et in quaest. ipsa 60. i. p» a Bolgenio laudata docet per totum 
aut. ^. Ao^elum naturali dileccione plus amare Deum > quam se ipsum. 

Quia 



3z8 
Quia bonum univertale est ipse Dcut > et sub hoc bono contmetur cHam 
Angelus ) ct homo ^ et omuls crcatura . Advertic etiam principium iilud : 
dUectio naturalis fundatur in unione naturali , quod cand ab AuctorC) 
ac Philosophis habetur in iprcscDCi materia ^ locum non habere io di« 
lectione Dei ^ quia nempe Oetts esc tota, ratio exisundi^ et bonitatis 
tarn in Augelo y quam in bomine , cum sit universale bonum simfliciter. 
Negac eciam ibidem unionem naturalem ad sc ipsum esse mensuram 
amicitiae poUcicar ) et quidem ob eandem rationem 3 quia magis amat 
politicus booum universale Civitatis ^ quam proprium :£//fmM| inquiti 
virtuosi Civis , ut se exfonat mortis fericulo fro totius Keifublicm cbu* 
tervatione . 

16. Quod allegatur ex Genovesia > et Lochio 1 tea dici bonas^ vel 
malas per respeccum ad delectationem > vel dolorem , quern in nobis 
causare possunc, omicti certe potuisset. Nam primarius coQcepcus bo« 
nitatis > aut malitis objective situs est in convenientia j ^ut disconve* 
nientia objecti cum natura rational! utdirigibili per rectam rationem. 
Inde enim colligimus , an res hominem per se deceat j nee ne • Quia 
tamen quod decet ( saltern cum habetur ) , delectat ; et quod dedecet ( ssd- 
tem prssens) etiam displicet^ hoc in sensu admitti posseot description 
nes illorum Philosophorum , si ad bona honesta ^ et mala inbonesta re* 
fcrantur • 

l^. Sed quid de Baylc dicendum , quid de Rousseau 5 quid de 
Voltairo , hujusque furfuris alijs bene multis ^ qui Religionem nostram 
depingunt tanquam inimicam naturae omnis hominisj ut quae amotem 
proprium docet extinguendum ) et in Dei solius gloxiam operandum ? 
Nonne impigri Religionis Defensores ^ ut illorum revincant impietatem 
sine haesitatione admittunt > amorem proprium radicem esse 5 et cau- 
sam mocricem omnium operationum ^ Nee admittunt , nee admittere 
possunt in sensu Auctoris ) qui nee verus est ) nee proinde neeesarius 
pro Religione tuenda. Non destruit Religio Christiana amorem pro- 
prium , qui rectus esse potest 1 honestus ^ imo et supernaturalis j pro- 
ut fuerit finis, ad quem ille dirigitur; sed nobis praefigit finem i ad 
quern tendere debemus etiam per amorem proprium • Hae de causa no^ 
bis simul infunditur cum Charitate Spes Tbeologica^ per quam ;^d ae« 
tcrnam nostram Beatitudinem aspiramuS) et quidem per amorem super* 
naturalem ) qui est amor proprius , et verissimae benevolentiae erga oos 
ipsos • Nam aeternam faelicitatem nobis amamus 9 desideramus » et spe« 
ramus • At docet etiam Religio ) debere nos in Deum tendere per ac« 
tus , quibus Deum magis amemus , quam nos ipsos , proptereaquod 
Deus est summum Bonum » supremum Amabile ^ et infinite dignum 
omni amore nostro • Hujus autem amoris , quo Deum super omnia di« 
ligimus ) mensura esse non potest amor cujusque proprius > ut constat 
ex terminis . Nee ullus unquam Religionis Defensor veritatem istam 
fundamentalem in dubium revocavit • Reliquum est igitur^. ut unice* 

aifflor 



i^9 

amor propxius dicator 5 et sit universim radix > et causa csterorum a-> 
norum 1 quatcnus prius ordine tcmporis seu nature nos amamus ipsos , 
qaaro cetera amemus • Quod et in ordine supernatural! verum est ) in 
quo Spes ordine ^enerationis Cbaritatem prxcedit* 

CAPUT IX. 

Synopsis Capitis IX. Conclusio Bolgenij. 

I • |r?x Jicfis sMtis , SMperque <mstare vidctur > amorem benevdenti^ 
JLjt esf9 cbim^rieum , €t b§num diviuum in se contideratum esse qui^ 
4em fosse aptum ad excitandam admirationem in tntellectu^ non ad mo* 
vendam voluntatem ad amorem . Id quod amplius firmatur ex S. noma 
ioctrina stcurissima 2. 2. q. 26. art. g. dicentis : Unicuique erit Deus 
tota ratio diligendi ) eo quod Deus est totum bominis bonum • Dato 
cnim per iropossibiie 3 quod Deus non esset hominis bonum j non es« 
set ei ratio diligendi • £/ qu^st. 2. de mah eandem tradit doctrinam 
nulla ratione obseuram : Si aliquod 5 inquif ^ bonum proponatur in ra< 
tione boni ) non autem in ratione convenientis ) non movebit voluntas 
tem . Prstterea ipse Doctor Angelicus docet i. 2. q. 6^. art. 5, baberi 
non posse Cbaritatem sine Fide ^ et sine Spe j nam amicitia super amo» 
rem addit mutuam redamationem cum quadam communicatione mutua : Un« 
de sicut aliquis non posset cum aliquo amicitiam habere , si discrede^ 
ret) vd desperaret , se posse babere aHquam societatem^ vel familia* 
rem convcrsationem cum ipso ^ ita aliquis non potest habere amicitiam 
ad Deum > que est Cbaritas ) nisi Fidem babeat ) per quam credat 
hujusnodi societatem ) et convcrsationem hominis cum Deo » et spe* 
ret se ad banc societatem pertinere • Qtuc cum ita sint ) quis non ju^ 
re mirabitur ^ muUos Scbotasticorum amorem fictitium tradidisse tanquam 
verum Dei amorem^ quibus tamen impugnandis Princeps ^ et Magister 
€orum S Thomas sufficere debet ? Kec mtrandum est minus , quod Mona* 
cbus ilk Benedictinus qui sic recte de amore senserat s ut exposuimus | 
scribat plane inconsequenter cap. 7. Non debemus desiderare ( Beatitu* 
dinem ) precise nobis y sed per respectum ad Deum • 

RESPONSIO. 

!• T Tt hec condusio Bolgeniana 3 qua pronuntiat non certe modestis 
LJ sime amorem benevolentie Theologorum esse fictitium , atque 
chimericum , esset vera ^ legitima ) atque probanda ) duo ilia neces* 
saria esse nemo non videt , ut nimirum premisse ab Auctore stabili* 
ce vere sint) et ut ad sane Logice rationes conformate rem evin* 

t C cant) 



330 
cant), db qiu. glorlatw » uude et inteirectum quodamaiodd €<^ant a< 
asseotiendum. condusioni.. Si vel ex. duobus udua desie ) oonficiet dU 
bil.;. si veto, duo ipsa deficiacit iDtegrai vanus ciit). ultra quam did 

Sotesc ) Cnumphus. Atqui mulcsc sunt Ajactoris ratiocinatioaeS) iaqoibus 
uo. ilia, desideiantur ) ec nulla, certe 5. in qua alterum. non desiti ue 
illius rationes minutissime discutientes demonscrabioius • Nihilomiiius sic 
scribit initio capitis : Ek dictis BactcHus legitima frorsut , u. ifteviioUm 
li: ctusequentia deducitur Veritas y qust safe supra indicata^ est 9 et quam 
modo. ixfressa accin^mur demons trare. . Kimirum. amorembenevolintHtef^ 
ga DeuMy qtii a, multis^ Tbeologorum- traditur tauquam^ uuicms amor or^ 
rus ad Charitatem. rfectans.^ esse amor em cbimaricumj et quern newtoba^ 
bere. potest.. VeruiiL nee. amor benevolenciz chimcricys demoostraciif est 
ex ibigenif. prxmissis , nee ex ijs > qtiae boc in.capite producic^quid- 
quam paticur detrknenti. amot i)enevolentiaeL erga Deum .. Quio potius 
in. ea. sum. firma sentencia y. ut existimem. ) multas BoIgenij.pnMDissas i 
Lectptibus ocularis rejiciendas esse, protinus tanquam. £iLns. ex sola 
Theologica. texminorum penetratione » et quod; denu^. faic. producitiir. 
ab Auccore.) non magni! pendendiim illis esse) quF in. S*. Thomar di>» 
ctrina >. et scriptis mediocriter. vorsati. sint.». Nee enim. felicior est: Ain- 
ctor CI*, in. ijs » qax. nobis hie objicit ex S. Doaoie.) quam-. in qut^ 
fiierat. indaganda. mente in capite 3. Incipiamus a primo 9 vatias coU- 
ngentcs pratmissaS) et propositiones ^ quat in DisfertatioM.|.ac. Dcda^ 
lUionibus. cmicant •. 

£ r. 

Jkor benevolentU Tbeohgorum* est ita certur% et mexmgnabUipyf 

ut^ Auctor eum» impugnare noH' potuerit y qidm imiderit im 

propositionesy qua vel exsolaterminorumt 

penetrjttione; Tbeologica falsa. smsUm. 

a T>Iacet. hie. Lectorum^oculis subjieere aliquas- Bblgemi pioposilio*^ 
JL nes ) quas non* dubito rejiciendas protinus a^ Tbeoioeo , qui vdi 
levissime intendat: animum- in. notiones^ leium ) quat per illas. signifr 
cantur. 

4. Prima Auctoris propositiir: Fa specie grandea ebmuqueKeu eoM^- 
sidera' qunta €osa U vederoy cbe i Tbedegi ScolasticiaUiammossofue^ 
Mquesto amor di beuevohuza'y del iprale uowvii alcunoesemfioy ali 
ostnatraccia iw tuttn la parola^ di Dio scritra . pag.. 25.- Dissert.. Le* 
gantur demonstrationes- s quasdedi abScriptura Sacra> etan^h«c Au* 
etcris propositio sit falsa ex^ terinlDisf,.. dijudicet. Le6toC:).cuiiorsannon: 
multum^ probabitur levitas^in scribendo.- 

5^ Secunda : E qui siami lecito il ripefere eio y cbe ho detto> anche' 
disopnoiy. ciol essere cosa da fare grandissima^ specie ycome^ mat molti^Teo^ 

Ugx: 



33' 
i$lj abhiMHO mtfSBjuord^ e tnftgnMto V Mmw Ji ienmolenza -^ Jtmorc 
onninamtute immsginario , e tbimerico^^ ..t itl quale moh siir4nmfisi^ 
iamento mlla fMrota it Dio ni scritta , ni sraJita p. 6^. Dissert. H«c 
item jnrqpositio jelapsa est Auctori parum caute > ne terminos modestie 
praetergrediar* 

^. Tertia : V amare A Dio nella sua sostanza , ^ nel sua finio i 
mn vero Mmore di eoucupiscenza • £ wrissimo xbe dtre MT ^more nd 
dobhiamo Mvere !a bemewlenza verso Dio^ •« .jtoi Jobbiamo Msideruref 
4 goderc 3 cbe Dio sia in te jtesso -quel sommo Bcne^ xbe i ^ e xbe -da 
tutu gJi uomini tin eonosciuto. p. zig. Dissert, et saepe alias • Compam 
propositionem cum priaa petitione Orationis Dominicae .ex interpre* 
tatione ^anctororo ^ et vide » quam reae sit dictum ^ ad Charicatis 
.substantiam non pertinerej «t vdle j et Jesiderare , ut Nomen Dooi^ 
nl sanccificetur In universo Muodo • Praeterea qui fieri potest , ut a« 
mor concupiscentis per actum bcMvolentiat ad Religionem pertinentis 
tvadat major in ratiooe amoriS) et Deum ) quern ex concupiscentiaaDon 
amb magis ) quaip me > .posito actUj qui amor non est^ amem :su« 
pra me J et super omnia-l 

7* Quarta:: Xa CMrith attuale non couslste In dttro > cbe nelP 4* 
more di xoucuphcenza « • • « quetta Cariti c vera Cariti Teolpgica , ;pef 
Jena i giusufieante ancbe prima deW attual ricevimeato Jet Sagramtnti^ 
p. 15. Dissertat. Res haec est) Vir Clarissime^ 4nomenti maximi , un- 
de et magnum conscientjjs obvenire potest detrimentum . An ha?€iua 
doctrina tuta sit) atque secura, i^iderint Sapientiores^* illud cette ex 
tua doctrina desccndit > quod hie amor concupiscentiae non sit per se 
se amor Dei super omnia • Unde vcl boc solo ex capite sic iratioci* 
nationem instituo. Nemo potest extra Sacramenrum fust£ficari nisi pec 
amorem Dei super omnia ^ atqui tuus hie amor non -est per sese^ ut 
fatens ^ super omnia » nisi accedat actus Religioiiis 5 qui Don ^statnor^ 
per quem quis velit Deum esse talem , qualis est levera infinicus ^ i^i- 
tur tuus ille amor per se se non justificat extra Sacramentum « X^uod di* 
€o de amore^ ob eandem rationem intellrgo de odio peccati ex illo a< 
more proveniente ; non enlm odium illud erit odium peccati super om» 
ne malum , atque ideo esse non potest vera ) et perfecta Contritio • 

8. Ut magis hoc punctum imprimatur animo y namque versamut 
in re ^ravissima ^ placet proponere duos conscientiae casus ) quorum 
resolutionem desidero« Sit primus: Tbeologus recens ad Doctoratum 
assumptus legit Dissertationem tuam , eamque miris effcrt laudibus ) et 
in amiconrai congressibus non sine quadam specie pertinacisdefendit^ 
Forte accidit ) ut ei apoplexiae morbo correpto > ex quo jam jam se mo* 
ri videt ^ in mentem venerit obligatio satis recepta eliciendi pro arti* 
culo mortis actum Cbaritatis. Quatro ex te^ cl« Bolgeni 9 quid ei pro 
iitbmento temporis brevissimo agendum esse conscientia dictaret 1 an 
lit cliceret actum Cbaritatis ad systema tuum per desidcrium hab^ndi 

t t 2 ia 



in Deo sternam satm faelicitatem ) an pottus i ut iUum elicerct secoo^ 
dum communem Ecclesiae consensioDem ) et prazim a Fidelibus leccp* 
tam ? Sit alter : Berta tipa ex illis animabus > quas inveoisti delusaf 
prae atnore bene?oIentis ) et vix non judicantes versari se in statu per» 
ditionis > io idem vits extreroum > et eadem occasione perducta est • 
Turn ilia sibi cooscia pcccati mortalis cognoscit obire se mortem une 
copia Confessarij : sola jam restat contricio perfecu pro remedio sala- 
tis ieteins. Quam ilia contritionem elicere conabitur?An eam^quam 
vel legit forsan in Dissertatione tua ) vel tuis illi dictastt momtiii 
an iUam , qjuam cum lacte suscepit 9 didicit ex Catechismo » audivit a 
Parocbo) et confirmatam sensit ab Episcopo Ecclesiam visitante ? Re* 
solutionem expecto ) sed prudentem > sed Theologicam ^ sed Ecdcsia* 
sticam) non sane itii similem) quae desinit in vimm aqum^ vil 9k 
Mqua . 

g. Quinta : In unto V uomo ^odc j e JesiJera j cbe Dh sia quel 
S9mmd Bene ^ cbe in fatt'p i > in quanta questo semmo Bene i bene go^ 
dibile iUlt* uomo stesso. p. 59. Dissert. Apprime profecto consohum 
Sanctissimx Ecclesis doctrine , et praxi Fidelium f Sed qais ^ Deus 
Optime , hxc audiat sine animi intima commotione tuam consideians 
bonitatem , et dignitatem infinitam ? Quem^ sonum referent verba ista 
Bolgcnii in auribus Sanctarum Animarum > quibas et in ore ) ct in- 
corde est aspiratio ilia fcrvens ) ex qua identidem renovant intention 
Hem rectissiraam 1 Amem te ^ Deus infinite amande^ex toto corde meoy 
qusM ipse et > qui es y quia mille nominibus dignus es > ut nibil agam | 
misi tibi , propter te , propter gloricm tuam . Heva ^ et vetem^ &lectt 
Ml) tervavi tibi. Cant. cap. 7. y. 12. 

10. Sexta : Quelle amore di benevolenza wrso Dio . ..cbe rignar* 
da Dio come un sommo Bene in se stesso s ma sen%a akun rapporto £ 
questo Bene sommo colP interessc , e colla feliciti delP uomo . ..i urn 
amore cbimerico , ed impossibitt . . . • U« Bene ancbe sommo concepito co^ 
St non tocca punto quella molla^ cbe e P unico mopente dt tutte le ope^ 
razioni delV uomo ^ doe V amor proprio. pag. X19. Dissert. Quam al« 
te , qnam digne sentit Auctor de excel lentia Charitatis ? Videor aadi<» 
re Philosophos hujus saeculi omnia ex proprio sensu , usuque metieotes* 

11. Septima : Dio consideraso come nosiro sommo Bene ^ e filicitit 
^ '' ^£K^^^ ^^ ^^^^^ '^^^^^ ^^^'^ Speranza ^ si ancora della C'arita . .. • 
La Caritu dunque {giustijfcante) tende net bene come gustoso % e sTdet^ 
tevole : la Speranza tende uel medesimo bene come posHbilk adottenersi.. 
pag. 1^5. Dissert. Enuntiatio plane arbitraria , et qus nullum in Theo- 
logia fundamentum habet . Quasi Spes non tsset boni prosecutiva , et 
non tenderet vi sua in bonum , in delectabile ) in jucuDdum j in id ^ 
quod placet. Appetitus (Spci) inquit S. Thomas i. 2. q. 25 • art. j.. 
ad g. movetur in bonum , sicut in proprium objectum^ et ex hoc caust^ 
tur ) quod recedat a male . 

12« 



12. Octava: V Mmon A Dio sQprd ognl co$a e sopra mi stessi 
MB imforta dunque altro ^ se ngn cbe not frefcriamo V ultima nostra fim 
m y la feliciti nostra nel goicre Dio a qualunque altro bene diver so | 
€ distinto da questo ultimo fine . pag. I4i. Dissert. Requiritur nc ac* 
cus benewlencis ad banc prslationem ) an sine ilia dari potest ? Si 
primum: ergo addendus ille erat, ut scilicet quis plus Deum eo dili- 
geret ) quam se . Si alterum ; ergo non diiigitur Deus super omnia | 
cum non tan Deus , quam formalis foelicitas diligatur . Propositio Bolp 
genii est acnbigua nimis , et squivoca • Prxferre nostrum ultimum fi« 
nem, et nostrain foelidtatem > in eo sitamj quod Deo gaudeamus 
{net godere Dio} cuicumque alteri bono^'seu fini;si bene inspiciatur^ 
quod innuere Auctor intendit , implicat in terminis • Nam ex una par* 
te prsfertur Deus omni bono ^ et ex altera parte non prxfertur gau- 
dto 9 scu frultioni Dei • Si enim huic gaudio prsferretur Deus , plane 
dicer ecur 5 Deum praeferri gaudio nostro in Deo y qui est amor bene- 
volentiae , per quern volumus gaudium nostrum propter Deum ^ ad 
quem iUud referimus* 

I}. Nona; V amar Dio per se stesso importa un vera amore JR 
concupiscenxa .•• . Questa spiega%ione delF amor di Dio per se stesso T 
abbiamo veduta insegnarsi dai Santi Padri y e Dottori delta Cbiesa . . » 
JL' amar Dio per se stesse gratuitamente i un cercar Dio come oggett$' 
a nostra piacere. p. 144. Dissert. Neque id vidimus 1 Deque ulli un* 
quam videre dabitur 9 quod in terminis » ut dicunt , implicat . Idipsum^ 
repetam cum Augustino > quomodo dicam ) nisi id ipsum f Quidquid aU 
iud dixero , non dico id ipsum . 

14. Decima ; V unica molla di tutte le operazioni grandi » pic^ 
iole y esterne ^ interne i V amor del suo bene essere • . . in una parota 
r amor di se stesso. Cid posta bisogna negare ai sedicentiFtlosofilapro^ 
posixione delP amor di benevolenxa desinteressato ^ e puro>. o. <• De* 
ciarat • Timeo ego Clarissime Domine » ne morem ut geras nomini* 
bus nonnisi carnalia sapientibus , Ecclesis Pastcres tradere videare f 
Ct Institutionibus Christianis ubique terrarum receptis cum detrimen* 
to laudiS) quam alias pro Ecdesis decertans causa comparasti » tus^^ 
piter refrageris • 

15. Undecima: I' amor di benevolenza nonipunto necessario per 
verun titolo a la prattica de* Christiani . Lasciamolo dunque per eserci^ 
%ip ir' sottHi ingegni dille Scuole . n. 65* Declaf. Ecclesia certe per 
drbem dispersa necesaitatem premit) et inculcate cui praxi Fideles 
se se pri^dentissirae accomodant juxta communem Scbolarum sensum.. 

16. Duodecima : Ho detto apertamente , e assalutamente ^ e tor no ^ 
eonfermarlo .. ..cbe un tal amore ... ibe prescinde dal considerare Dio 
iome bene propria delV amante ( iu quanta bene godibile ) nan i atto di 
amore ... i impossibile , i cbimerieo . n. 74. Dedarat . Sjcd vero dice- 
iC) repetere^ et confirmarc coBtra reliquos omnes verba sunt animi 

pliis> 



334 
]plus squo sibi fidcntis > nisi probetur firmiter > quod enuntiatur facilU^ 

me • Id quod Auctor minime prsstittt ) et ante taotam asseverationenr 

praestare debutsset invicte , scilicet ex sensu potissimum Ecclesic ^ Fer^ 

bi serif ti fidelissimc Interprecis , qu^ , ut ajebat Augustinus , ea , qua 

sunt contra Fiitm Ssnctam y pel kouum vitam , nee afprohat j nee /^ 

ctt 5 nee facit , 

17, Decipa tertia : CU Scolastici it prima CUsse. . . .ftr mostr$ 
bene intenJono il solo godimento di Dio • • • • Dunque nel fonsto ^ c neU 
la softanz^a itlla dottrina to sono perfcttamentc 4' accordo tolla parte 
masfima degli Scolastici . Unde concludit , convenire $e in re ipsa con 
Principibus Theologorum • Ita in Prsfat. ad Declarat. Adeo sci» 
licet acutum cernis , ut in Magistro Sententiarum , Alberto ) Tboma j 
Bonaventur^ ) Scoto > atque Suario illud videas ) quod non modo un* 
quam nemo vidit 9 sed quod ne ipsi quidem excogitaverunt ! £t vero 
unum e duobus fieri necesse est ) vel ut Tbeologorum Piincipes tecum 
in re sentientes ) et simul diluctde tradentes amandum esse ex Cbari- 
tate Deum^ ut Bonum summum in scy et ex merito iutrinseco inj/Fnite 
dignum amore nostro ^ turpissime sibi contradicant inextricabilibus con* 
clusi labyrinthis ; vel ut a tuo dicendi modo extreme dissentiant ^ et 
sibi per omnia consentientes amorem doceant verissimum ^ quern cbi« 
matrioum esse contendis • Primum illud aperte falsum c^t ) nee audire 
patienter potest animus non male omnino comparatus. Reliquum est 
jgitur) ut alterum sit manifeste verum. Namque non solum amorem 
^nevolentiK apertissime tradunt % sed pro ejus objecto formali moti* 
vo depugnant acerrime • Nee delectatio ) seu gaudiun est apud illoi 
ratio motiva Charitatis > sed illud ipsum Bonum infinitum , quod ad 
se ) et propter se rapit > traint » et convcrtit amantem • Lege ^ pre* 
cor ) CL Domine ) quam alias edixi tibi , partem illam Theologi« 
Scholasticse > quae agit de honestate objectiva ) quam videbis ita trac* 
tari a Principibus Tbeologorum , ut in eo conveniant omnes , quod 
objectum bonestum per se , et independenter a delectatione ad amo- 
rem immediate mo?eat • Quod cum in caeteris objectis bonestis verum 
sit ) in supremo Bono honesto verissimum esse supponuot • 

18. Mitto varias Auctoris propositiones ) quae parum mibi con* 
cordare videntur cum illis Scripturae locis ) in quibus Charitas nobis 
commendatur tanquam vera ad Deum amicitia . Alia etiam enuntiati 
Bolgenii praetereo » quae locum dare non videntur distinction! 1 que fi« 
de certa est , inter Spem , et Cbaritatem ) et quae hujus prindpatum 
supra caeteras omnes virtutes non bene tuentur. Nam si Charitas a- 
micitia est hominis ad Deum ; ergo datur actus aliquis illjus virtutis ) 
qui sit amor amicabiiis . Hie autem quinam est in Bolgenij systemate ? 
JErit sine dubio amor actualis concupiscentiae 3 namque hie solus elici- 
tur juxta ilium a Charitate habituali • Atqui actus concupiscenti« » ut 
vel ipse tesutur per Dissertationem totam ) non est se solo amor ami^ 

ca* 



cabilis > nee amor super omnia ) nisi accedac actus benevolentix ,qui 
■on esc amor , quique pertinec ad vircutem Keiigionis i a qua eir* 
cituf • Igicur in Bolgeni) syscemate vcl Chaxitas non esc amiciria , vel 
ti amicicia sic % nan eiicic per sese accum amicabiiem . Similiter inter 
Spem, ec Cbaricacem non statuicuc satis solide ia Dissertacione di* 
stioctio ab omnibus agnoscenda ,. ec mulco minus primatus Cbantatis • 
Nam sine amoie % ec desiderio aecernae Beaticudinis esse non potest 
SpeiTheoIogica) ut muicis in locisait S«. Thomas f sic etiam scribens !• 2. 
q^ 66^ arc.^ 6* Sfti pr^suffonit amorcm ejus > quod quis aJipisci se speraty 
qui est amor ioncupiseentU . Amot igitur concupiscentiae Bolgenianus 
ad Spem percinec • TolUcut ergo de medio distinccio incer illas virCu^ 
tes^ ec Cbaricas Spe noa pocesc esse nobilior.. 

I p. Propcer hxc ) aliaque muria , que supra indfcavi ) timeo ega|« 
Be novum hoc y et inaudicum Auccoris syscema peribulis obnoxium vi- 
deacur. Scio probe > quod et aperce proficeor, roencem DisserCacoris 
ia conscribendo boc suo opere sanccissimam esse y ec apprime cacho- 
ficam - Video ftem intencionem reccissimam^ , qua. Cocis nervis contun- 
dere sacag^t rigorismum ilbim y ex quo Cot Ecclesic obvenerunc dam« 
na • Frscerea observo ) ilium solicicum esse quam maxime pro difEcuU 
tacibus complanandis s quae incredulos decerrere videncac a vera Reli* 
gione sttscipienda. Tandem libencissime animadvercoi eo se laborem 
in scribendo suum contulissei ut viam ostenderet expedicam* prosuffi* 
ciencia Acciicioni& in Sacramenco Poenicentiat . Sed vera ut haec mihi 
budanturi finemque in scribendo suscepcum reccissimum demonscranti 
ita racio) et medium pro obcinenda illo magnopere mihi improbaturi: 
quia novum ) et singulare ) quia incon^uens ^ et quia non videcur 
vacare pericuio , ucpote contradum praxi in Ecclesia receprse • Qua* 
re consilium est optimum > quod praestat AucCori Insigms Theologus 
VallisoleCanus ) ut nimirum legac , expendac , acq,ue incime consideret 
verba Vincencii Lirinensis sapiencer scribencis . QuiJquid vera ab ali^ 
quo Jeincepf uno prater omner^ vet contra omnes novum, ^et inauJitum- 
subinduci senserit > id non ad Keligionem , sed ad tentationem potius inm 
telligat pertinere .. Novum cerce > et inaudicum esc y nee solum praeter 
omnes ( quod unum sufficerec ex Lirinensi ) y sed eciam contra, omnes 
asserere indubicancec > amorem benevolenciae esse ficcicium > ec chim«« 
xicum ) idque ipsum ct firmare, ec repetere , etincukare contra eru« 
dicum Comicem Nfuzzaretium ) qui condemnatur ercoris in E>eclaracio»^ 
nibusi eo quod > uc homo est urbanus , ec modestiae nocissimae , uni- 
ce scripserit in, sua Sophia y non deesse > cui amor benevolenciae ica. 
difficilis vidSeacur I* ut eum dicac firme impossibilem . Non erat profecCo« 
dignus tanca censura ^ qui pro errorci ut sibi videbacur ) gravi elevan* 
do illud scripsic: modescissime ) unde gracias pocius ab iUius Auctoce; 
Kgortaie debuissec •. 

% It. 



33^ 

%. I I- 

QuiJ sH Sintitnium it CoMclushui Bdgemi? 

20. Tudicat ille satis ^ superque n dictis ab ipso constaiC) amorem 
J benevolentiie esse ficticium , et chimatricum • Prieclare scilicet ! 
Scriptura demonstrat > Patres consentiunt ) praxis £cclesi« commcndati 
Theologorum sensus dubitare non sinit^ aliorum incobatrentia depro- 
mic ) et ratio ipsa naturalis rem ipsam usque ad evidentiaan declarat : 
et tamen .... Sed quid facias bomini in re suscepu obfircnato » et ita 
fidenter loqucnti? Aliud profecto nihil, quam roonere ) ne sic abun* 
dec intemperanter in sensu proprio . Nam quae profert in novem ca« 
picibus jam expensis, nullius sunt ponderis , ut vidimus dngula perscru* 
tantes ; quae vero addit in prssenti , non sunt ilia ma]ori% momenti . 
Docet S. Thomas: Deum esse mam rationem JiUgendi: docet esse tth 
turn bomittif bonum : docet ) Deum non fire bomini rathmem Sligettdi , 
si non csset bominis bonum : docet item > non posse movere voluntatem 
nisi bonum , quod proponatur in rationi convenientit . Veruin hare dis- 
cussa sunt centieS) et vel in ipsis Prolegomenis jacCum est tanguain 
principium , vel fere principium in Theologia » Ontolo^a i et Ethica 
xeceptum , non posse nimirum voluntatem amare nisi bonum conve- 
niens, et in hoc sensu bonum suum. Unde autem repetenda sit con* 
venientia isthaec ) jam alias diximus explicantes diversas rationes boni uti- 
lis , honest! , et idelectabilis . Estne unice conveniens ratiooati cream- 
xm delectatio ipsa ) atl id etiam , quod qus decet dignitatem ? Solun 
gaudium , sola voluptas supernaturalis coovenit homini elevato per gra- 
tiam ad statum supernaturalem , an id etiam omne , quod nature su- 
pernacurali consentaneum est , decens , et proportionatum ? Quid , que* 
so magis est decens naturae hominis quasi supernaturali , aut elevatae , 
quam intime conjungi per amorem, quam afTecrire uniri substantia? il« 
li infinitae propter ipsam } Mulca de his hactenus , veniamus ad ah'ud 
21. Cbaritas, inquit S. Thomas, sine Fide, etsine Spe esse noo 
potest • Eccur autem } Quia Cbaritat non solum sigmficat amorem Dei^ 
sed etiam amUitiam quarufam ad if sum ^ qum quidem super amorem ad* 
dit mutuam amationem cum quadam communicatione mutua. Ergo Cha* 
ritas respicere Deum debet ut objectum beatitudinis : alioqum non cs- 
set ulla ratio , propter quam illae virtutes ad Charitatem deberenr prat- 
supponi • Nam benevolentia pratscindit ab eo , quod Deus sit objec* 
turn beatitudinis. Haec est summa Bolgenianae doctrinal, quit, licet 
alias expiosa , hie tamen exigit ulteriorem declarationem . Igitur pcrpetua 
est S. Thomae sententia , sine Fide , et sine Spe Charitatem esse non pos- 
se , non quod Charitas sit desiderium arternae beatitudinis , nee quod ex 
ilia moveatur propter ipsum ad amandum Deum immediate • Id enim omnt 
jam habctur per Spcm ipsam , quae sine amore , et desiderio ejus , quod 

spe. 



)eratur ) nee esse ) nee ulla ratlone concipi potest « Unde Augmt. 

£ncbirid. cap. ^. prxter hunc amorem ^ et desidecium Sterne bea- 
tudinis alincn lequirit amorem perfecdorem pro Cbaritate dicens: quam* 
if enim homo sfcrare sine amor 9 nom fossil , fieri tamen potest^ ut id ncn 
net , sine quo ad id , quod $ferat ^ non potest pervenin • Tamquam 

sperei vitam ^ternam j quam quis non amat ? et non amet justitiam^ 
yr qua nemo ad illam pervenit . Potest igitur ex roente S. Ooctorit 
oari ^ et desiderari vita xteina ; quin tamen ametur justitia ipsa i €t 
. <lfisiderentur , ac executioni mandentur, quae ad vicam obtineodata 
ceraam necessaria 5upt • Id quod in homine peccatore cootingere I2« 
^.oegarit neoK) • Cum possit jlle cm virtute Spei «tiam efficaciter vel« 
) et desideicare xternam beacitudinem non ex meritis jam iiabitisj 

notat S. Thomas , sed ^x habendis ex gratia Dei « 
jii. Fides igitur, et Spcs praecederc debcnt ordine naturae Chan- 
tem ) quia haec non movetur praecise ex Supremi Entis Bonitate i ut 
^gnita per naturalem cognitionem , sed ut ostensa per cognitionem 
tiorem > et supernaturalem proponentem Summam Dei Bonitaccm , cm* 
;m natuiam icreatam {ranscendent^ai ) et nullam cum «a connexion 
rm babenteoi .Qua ratione dicebat S. Thomas, Charitatemin Deum 
indere ) ut objectum Beatitudinis > to ut significante eminentiam Di« 
nar Bonitatis , et excellentiam Dei , non praecise ut est principiuin ^ 
: finis naturae , sed ut est {)rincipiqm ^ et auaor grati« , et gloriae^ 
[isi enim haec cognitio Fidci super^iaturahs praecedat3£eri fnirame po* 
St ) ut voluntas per amotem .supernaturalem elevetur ad Deum ^Au* 
iorem gratia?') et.gloriae amaodiim propter ipsum • Neque id estuni* 
I Mmm <!e Cbaritate Tbeologica , ^sed etiam de Spe supernatural! ^^ 
uae. non nisi actu Fidei praecedeme 3 et legulance haberi potest 1 turn 
uia Fides fundam^entum est omnium ^pernaturaiium donorum ,utha* 
emus ex Tridencino Ses. 6. cap. 6. et 8. , turn quia intellectus prior 
St potentia, quam voluntas; haec igitur ut operetur, ^upponere dc- 
:t cognitionem proportionatam ; tum quia S. Paulus ad Hebr. 1 1 • ex« 
resse docet ) fidem esse subscantiam > et fundamentum rerum speran* 
arum: et ad Rom. 10. absolute pronuntiat: Quomodo invocabunt ^ in 
uem non crediderjtnt i Unde dixit August, in Encbir. czp» 8. Quid au^ 
m sperari potest ^ quod non cnditur} Quasi dicat : omninonihit^ 

23. Cur vero Spes ordine nature praecedcre dcbeat Charitatem ^ 
K. subject! potissimum imperfectione ^ et ex modo connarurali divinae 
ratiae repetenda ratio est . Divina enim gratia se se accommodat sui> 
c(o ) id que sublevat ad super naturalia modo illi consentaneo ) at- 
je adeo paulatim procedendo ab imperfecto ad perfectum^ Cum igi^. 
ir actus Charitatis perfectissimus sit , prius homo per gratiam indu- 
tur ad amandum Deum ut sibi bonum^et ad sperandum abillo ma* 
ma bona ) ut inde perveniat ad amandum ilium propter ipsum. Quo 
I seosu verum est illud: amicabilia ad alterum ex amicabilibus ad se. 

u u Prx* 



3?« 
Prctem iotentia Rm^ et beaticudinis eomparaiufe nobii est prior or-^ 

din^ naturae in hoc staCa i, quam alius^ quicumque actus* amoris etians 

pCffectior : ilk autem intentio est actus elicitus ab Spe «. Hinc per a« 

Ctum Spel dispooimuri et manuducimur adamandunv Deunr..^Etid esc^ 

quod aiebat S. Tbonas; t. 2.. q^ 6z. ait. 4> Exr hoc ipsa ^uod bom9^ 

sferar de aliquo. 9 froccdit ad amaMdum ipsum •. Eundem ordinem* iosi* 

miat Ambrosius lib. i^ de poenit> cap; ultima dicens inultus. vcfampm<^ 

nUentiam, aglt y nisi qui sper.at ^ Unde TcJdentinum Ses. &. ap^ 6. de» 

scribens. ordinent Justificationis> secunda loco« ponit Spem:, ce tertio» 

Cbarjtatem-; et idenrv orda significatur ab Scripcura , et Patribur- 

24.^ S.. Thomas, loco^ a> Rblgenio laudato repetit priotitatein Spei ^ 
eiiisqiie necessitatein^ ex. communicatione routua ) super qua fuodatur 
Gharitas^) et ex eo-, quod: nemo potest (scilicet in^ via ). Deum^ er 
Gharitate amate ) nisi speret se ad societatem cum ipsapervenrrer^Scd 
aliud. esc > Chaiitatem fundarl ia communicatione mutua t et aliudV istam: 
eandeni; communicationem* esse motivum ipsum Gharitads • Primum est 
verum> ut jam: aliar diximus> et idi praesupponitusadCharitateory quc^ 
tequirit unitatem quandam inter amantcm: et amatum> et ea sublata; 
amor esse*-noit potest*. Alterum. esc omnino falsunrp nam^ mativum a* 
moris non est communicatio. nee incobata in. ba€:mta^ ptrgratiam^, nee: 
$crjiiet^ in- futuro per gloriam,^ quorum utrumque Fidt^ etSpe tenetur^ 
sed Bbnitas^ ipsa^ Dei > qui: hie se. incipit communicarr per gratiam^^^cr 
in* futura se se peti glbriam communicabit*. RecteinquitP^-Suarez-disp*. 
r* de Cbarit- Sect; 2*. n. dt: licet- Ha amem* patrem^ ^eL amUum^ ut 
<€elim Hits bonum> propter se^^ tame» bic amor nom esses ^ nisi Mos^ ^ffT^ 
kenderem^^ ut unum: mecum:^ er mibv conjjfincter^ Sleuth igitut.Ync^ ctin: 
omni altero* amore: reqiiiritur coniunctio^i quia camen^ ea sit motivum^ 
amoris > sed re^ ipsa amata propter se > ita et conjimctia j societar^^ 
«r communication cum^ Deo. ad amorem< quideoL rcquiruntur > sed. noo: 
sunt amoris motivum*. 

25*- At communicatio 3 inquis y perfecta* cnm^ Deo^ nisi speretufr 
€Harit?$-esse^ non' potest ;> ChaTitasjigitur praescindere non debet a: 
Deo cbmmunicando y vel a* Dea ut objecta beatiiudinis* A^dio \di egOr 
et ambiguitatem^ observo*.^ Non praescindit Charitas a- communicatione: 
perfecta per hominem- sperata^ tknquam: amoris^ fundaraenro » ab ca: 
camen preescindit ut immediate movente ad- amorem. Ratio hujus de* 
sumitur er S. Thoma v causam- reddente quaestione- proxime laudata) 
cur Spes ad Charitatcm requiratur\ Sic cnim^ disserir r £x for i^^wia 4^ 
liquid amar , quod appreHeudit illud ut bonum Suum^ Per boc autem quod! 
Uoma ab aliquo sptrat ^ se- bonum' consequi posse ^ reputar ipsunr ^ it^ quo^ 
ffem' babef , quoddam bonum* suum . Unde ex boc ipso^ quod homo spt^ 
trat' de' aliquo , procedir ad amandum' ipsum ^ Et sic ordine generationit 
secundum' aciur Spes pr^cedit Cbaritatem . En tibi S. Thomam ajentemr 
Spem requiri ad Chaiitatem j qpia nullus amare potest nisi bonum su« 

urajj 



ii9 
vm ) €t is ) qui sperat In aliquo ) reputat cum ^ in quo sperat , quod- 
dam boDum suum : <x ^uo fit , ut prooedat ad amandum ipsum ^ aon 
ob boDura ) 4]uod speratur , ^uia Cbaricas noD retotquet bonum ad a« 
mamem^ sed propter ipsum. Ex hoc est) quod toties Tcpetit S. Do- 
ctor 3 Spem introducere ad Ckaritatem « Si cnim hxc loca in sensu in* 
telligas a Rolgenio intento > Spes non disponet ) nee introducet ad Gha- 
ritatem ) 'sed se ipsa contenta «nt 3 tit quae Deum resplcit ut si* 
bi communicandum , et €x ipsa communicatione immediate movetur, 
«ritque Regina ipsa virtutum contra illud Apostoli: Majer -autem ho* 
rum est CbarUas. Propterea ipse S. Thomas 2. 2. q. 27. art. S. ubi 
quaerit 9 an CbarUas jit trior Spe ^ xespondet y esse <]uidem priorem 
ordine perfectionis^ ec lormaC) secundum quem perfectum naturaliter 
prius est imperfecto ; at Spem docet esse priorem Charitate recunium 
-vlam ^enerationis y ^t nature 3 jecundum quem ^rMnemimperfectum prius 
4st perfcao , 

26. Atque haec ^atis t>stendunt ) quam sit vera ^ firmaque ratio 
ilia ) quam supra tetigimus , Spem nempe |>raecedere ordine nature 
Gharitatem ex sola imperfectione ^ubjecti ^ et ex modo suavi , et con- 
naturali divinap gratiae ab imperfecto moventis^ ad perfectum • Nulla 
quippe hujusce rei ratio reddi potest ^ ut t)bservat P. Suarez disp. L 
de Spe Sect. 7. , desumpta ex actibus Spei ^ et Charitatis inter se 
consideratis . Itaque ubi non est haec imperfectio ex parte subjecti ^ 
non requiritur ad amorem amicabilem actus isperandi^ ut in Christo 
Domino^ in quo sine actu sperandi fuit verus Dei amor non modo 
necessarius ex visione beatifica , sed etiam liber , et regulatus per scien- 
tiam infusam • Similiter in Sanctis jam Deo fruentibus sine actu isperan* 
di atternam beatitudinem datur verus amor ex sola visione beatifica 
detegente Divinam Bonjtatem per se amabilem >i Igitur nullus est or* 
do inter illos actus secundum se consideratos ) et multo minus verum 
est 3 quod Cbaritas ideo Spem supponat s quia movetur ex communi-^ 
catione gloriae, ouae speratur « Nam Charitas in patria est eaderanti- 
mero )uxta S. Thomam ^ et idem omnino respicit objectum motivum, 
arque Charitas in via. Sicut ergo amor in patria unice movetur ex 
Bonitate Divina secundum se considerata ^ unde et resultat gaudium 
de bonis divinis secundum se consideratis 3 ita similiter in via et ama* 
tur Deus propter suam solam Bonitatem ) unde etiam existit gaudium 
de bonis divinis secundum se consideratis . Hoc tan^n interest discri« 
men inter cognitiones regulantes amorem viae 3 et amorem patriae 3 
quod visio beatifica regulans 3 immo inferens necessario amorem pa- 
triae haberi potest) et habetur de facto sine actu sperandi; at cogni- 
tio proxime regulans amorem viae haberi non potest nisi ab eo 3 qui 
speret 3 se posse pervenire ad perfectam cum Deo conversationem , et 
familiaritatem • Quia ex hac spe disponitur homo ad Infinitam Dei 
Bonitatem in se cognoscendam 3 et amandam propter se ; reputat e« 

u u 2 tiim 



34^ 
Dim eum y in quo spcrat i ut unum secuni ) et iode procedic , ut ato» 

bate S^ Thomas ) ad amandum ipsuro > propter suam scilicet amabiliti« 

tern intrinsecam • Primo igitur Deum amat «t bonum sibi ) et dein- 

de ascendit ad gradum alium perfecciorcm amandl Deum frofur 

if sum ^ 

47. praeterea amor in via quaovif intensuf nondUm est in ilb 

statu ) in quo inanaissibilis sit > indissolubilis » atque continuus ) et sU 

ne ulla interruptione , sicut in patriae quia, non habet adhuc mati- 

cnam illain unionem cum aroatoj ad quaiu aspirat Charltas^, et ami- 

citia: ergo habcri noa potest nisf ab eo,quisperet pervcnire se pos^ 

se ad roaximaoQ ^IHaoi' unionem : igkur attenta imperfectione sub/ectt 

amantis, , et: noodum videntis , et possidentis: amatum > elici noa po* 

test amor perfectu^ Charitatis sine Spe perveniendi ad comprehension 

nem perfectam • Atque hxc. est vera ratio , propter quam* amor in via^ 

supponere det)et actum sperandi communicationem perfectam^ et so* 

cietatem cum Deo ; non quod communicatio ilia sit motivum amorir,. 

ted quia: comnHiniCatiainnperfecta pergratiam est fundamentum amo^ 

tis ) et communicatia perfecta per gloriam est unio maxima ^ ad quarth 

aspirat: Charitas mota. ex. Bonitate Divina secundum se coosiderara «. 

CAP U T X^ 

Synopsis doctrinx Auctoris , ex qua judicat satis: 
omiiino fieri contrariif argumentis:. 

t.. TJ^idcbltur for ran Lectori' suprrfl'uum rerponiere difficultatibuf , qu€ 
w contra ioctrinam traiitcun excitari posfunt . Ham propositio ab 
Scriptural Patribus y EcclesU Doctt)ribus^ er naturali ratione ad cvu 
dentiam usqut demonjtrata nullam contra se momenti alicujus difficulta:^ 
tern habere potest, qu^ ex probationibus ipsis soluta non sir. Sed' quia 
earum rerum exanien . qu^e opponi solenty occasivnem dare potest amfllori 
Patrum dbctrina pro unico amore concupiscentia^ illud' in hoc extreme 
capite instituendum est . Prima difficuttas est : Homo debet Deunt amart^ 
quoad Jieri potest ^ amore et puro ^ et perfecto , Dei glorianr quttrendo ^ 
it ad ejus gloriam operando . In groriam meam, dicitur IsaL 4^. aea- 
vi cum . Et sanctificetur Nnmen tuum", apud^ Math. 6. Idautem uni- 
sr peragi potest amore benevolently . Kespondetur^ chimaricumr esse amo- 
rem istum , unde bcec expressio snTor benevolentiae ablegandar est ab 
Scbolis , ut qua importat confusionem rerum , et idearum inter se pugnan- 
tfam . Quamvts autem ratione naturali probaretur . ponibikm esse amo* 
rem benevctentia , atquf inde magir purum^ perfectumqne ^^ quam amo'^ 
rem crncupiscemia 5 non esser tamen admittendus a Tbeolbgo > cum V§r» 
bi Dei et Scripto y et Tradito sit manifeste contrarius\ Unde Cbrytosto^ 

mks 



34' 
mai bom. 13. in %• Corlutb. Quomodo non absurdum ) iuquU* • • pr# 

rebus amplioribtto scDtenciam ^cqui) praeserciad cam habeaiQias cxaccis*- 

timaoi trucioaiD >.et regulam > divioaruoi jinqaam ) legum assertioocp. 

Dcbemus quiicm Dei gloriam cxirinsccam qu^rere ). $ed^ n qu^trtf^o^ t4^ 

Intern nostram spiritualem , et ultimum finem . Sic Cyfrianui exfUcans 

fetitionem objecHmi noQ quod opceoius Deo y uc sanccificetur .oratio- 

nibus nostris 1 sed quod pecamus a Deo > ut Nomen ejus sanccificetur 

in nobis . Secunia difficultat : ad amorem amiciti^ pertinet ex S^ Tbo' 

ma btaevolemia^ ha quidem^ nee ego nego ^ sed requiritur ut actus ab 

amom distinctus^ per quem ex virttite- Religionis. desideremus 1 et gau^ 

deamus , Deum esse id Summum, Bonum > quod est;-^ et bona eidem e x« 

trinseca optemus . Qui actus, oritur ex amore concupiscentidt > r/ in eun* 

dem recidit .^ l^olo enm amico bonum ) quia boc cedit in meam utilitatem^ 

et commodum • Sic expresse August, rationem reddens lib. 50. HomiL 

horn. '^^€ur uxor ex amicitia velit maritum incolumem : Ad hoc amat, 

inquiti quia ipsa vuit , quod sibi vuIC) ec ilti boc vult . Tertia diffi" 

cultas V Si amicitia fundatur super communicatfone beatitudinis ^ illud fie* 

ri nccesse est ^ ut non possimus amare Deum amore amicitite propter bo^ 

na' natutalia f qaat a Deo accepimus > imo nee propter super natur alia dU 

stincta a' beatitudine essentiah . Fit etiam^ut non detur locus amor i gra^ 

ttfudinis • Respondeo y henejicia turn naturalia , turn supernaturalia consi^ 

vkrari bifimam posse y vel ut media ad finem ultimum consequendum ^ 

vel ut finem ultimum ^ in quo voluntas nostra quiescat • Si boc ultim§ 

modb contiderentur beneficia naturalia ; planum est^ ea sic amare ^ ma^ 

Scimum esse peccatum ^ Et si voluntas sic ferretur ( quad tamen judico 

■difficillimum y in^\bentficia supernaturalia ^ idem esset ferendum judicium 

>4lejjsmort illo perversa , et inordinato . At si prima modo spectentur be^ 

neficia ) amari profecto possunt ordinate , ut media ad finem consequent 

dum . Hamqae amor speeificatur a fine ^ quod est principale bonum. A* 

que b^c est S. Tbomce doctrina i. 2. q. 2J. art. 7. et ij% art. j. di^ 

eentisi ^artomodo potest diligi (D^fix) propter aliud ) quia scilicet 

iCx aiiqurbus alris vl^pooioiur ad hoc ^quod in Dei dilectione prpficia- 

^us etc. Ex qua existit ^ut amor gratitudinis duos includat actus \ nam 

ex cagnitione^ henefiiwrum oritur gratitudo consistent in recognitione -rfif- 

ctoris beneficiorum^i et in protestatione t quod ab eo accept a sint. Cum^ 

que Auctor beneficiorum consideretur ut causa ttostr^e fcelicitatis , nasci^ 

tur item amor ^ Amor igitur gratitudinis duos actus inctudit ; unde cla^ 

rititis^pr^cisiomsfet distinctionis gratia, desidcrandum esset ^ ne duo 

ail termini aiivoc gratitudinis unirentur • Quorta difficult as ; Systema no» 

strum ccnfundere videtur Cbaritatene cum Spe Tbeologica^. Ham idem sta^ 

tint utriusque virtutis objectum % Deum nempe bonum nobis y et delecta* 

bUemy et eundem exbibet amorem conCupiscenti^ sine ullo prorsus £scri* 

mne ab utraque virtute proficiscentem . Kespondeo iDeum in se ipso con* 

sideratumfCf sine respectu ttd nos esse non posse objectum voluntatis ^ sed 

unk 



34^ 
unius intelkctuf . Ucm en tgitur chjectum Cbariutts > Mique Sfei ) ut 

Jbcet S. Thomas 2. 1. q. 2g; art. 6. per bM verba clarissima : dicea* 
^m ) quod idem bonum esc objectum Charitatis , et Spci • In quo er- 
go itfftrunt actus illii In diver so tendendi modo ^vclquod magis placet 1 
in diverso aspectu ^ sub quo homo sibi proponit idem objectum « JEterua 
Beatitudo eonsiderata ut jucunda ^ dulcis ^ et delectabilis accendit subite 
desiderium eam babettdi: En actus Cbarhatis Tbeologica. Eadem Beati" 
tudo ut futura ^ distans ) ardua , et possibilis baberi excitat certam quan^ 
dam persuasionem ^ seu fiduciam ( lusinga ) obtinendi tdem fodicitatemi 
En actus Spei neologies . Quare S. Tbomas loco laudato-, sk pergit: 
Sed Charicas importat qnioncm ad illud bonum ) Spes aucem discan- 
tiam quamdam ab eo • £€ inde est ) quod Charitas non respidt illud 
bonum ut arduum. Idem repetit q. 17. art. f. et i. 2. q. aa art. i. 
statuens discrimen inter amorem ^ et spem , quod nempe amor pertinet ad 
concuptscibilem > spes autem ad irascibtlem . Quid ergo dicere volunt Scbo- 
lastici ) dum passim scribunt amor spei ? An quod spes sit amoris obje^ 
etum f Hoc in sensu vera esse non potest expressto pugnans • An quod 
amor sit idem ^ atque spes} Kec boc item ) ut vidimus ^ sustineri po- 
test . An tandem quod amor , et spes idem babeant ebfectum / Id sane 
verum etse judicoy sed vero expressto ilia duas sine dubio rationes in- 
ter se diver sas plane confundit . Est tgitur ableganda a vera Tbeologia ^ 
sit ambigua^ et aquivoca^ cum clarior alia substitui facile possit . Quin* 
la difficultas : Homo ex Cbaritate Tbeologica magis debet amare Deum^ 
quam se ipsum • Item : ex amore concupiscentia non tarn Deum diligit y 
quam se ipsum • Tandem , Deus diligendus est ex Cbaritate propter ip- 
sum. Tria bsec qtio explicari possunt modo in Sjstemate unius amoris 
concupiscentia i Respondeo > expediri quam fadlUme objecta tria • QuoJ 
enim bomo Deum amans ex Cbaritate se ipsum qucque amet , docuert 
nos supra Bernardus , et Hugo . Docet etiam S. Tbomas 2. 2. q. 25. 
art. 4. e/ 5, . Docet S. Prosper in lib. sentent. ex Operib. S. August, 
except, ita scribens sent. 355.: amator enim Dei amator est sui 9 eC 
non dili£ens Deum non diligit se ipsum • Docet August, mille in locis) 
lib. 8. ae Trinit. Epist 95. cone. 27. in Psalm. 118. lib. io.de Civit. 
Dei cap. 4., cone. S. in Psalm, i iS. Quomodo autem amore concupiscent 
ti^ amemus magis Deum 9 quam nos ipsos explicuit optime Antoninus ex 
Doctore Angelico ad amorem amicitia requirente actus benenevolenti^e . 
Amor itaque Dei [super omnia , et super nos ipsos non importat re^ 
nunttationem aternm beatitudinis j id enim esset stultum ^ ut scribebat Hm- 
go Victorinus; sell signijicat , pneferre nos ultimum nostrum finem 5 et 
Jmlicitatem seternam cuicumque alteri fini , seu fielicitati ab ultimo fine 
distinctis . Denique Deum dillgere propter ipsum , quod a Patribus to* 
ties inculcatur y id tantum significat , debere Deum diligx ) quia ipse est 
objectum , et fons seternse nostra fmlicitatis > non quia daturus est nobis 
aliqutd a se distinctum y sed quia nobis se videndum daturus est . U 

insi-^ 



34J 
insinutttmr verbis illir propter ipsuin,«r vidimus coc PP.Gregorio N<r- 

%ian%enay Leone ^ Juliana Pomerio y Bernardo ^ Hugone^ Tboma^ et at- 

Us • Hoc est amare Deum amore casto y et gratuito^ , atque idea propter 

sc ipsum^ Id quod apertissime tradit AugusUnus contraponens amor em ter^* 

renarum rerum amori Creatoris . Deus nosccr , inquit lib. 50. Homil. 

hqmiL g8» laudetur voluncate « amecur Charicate* Gratuitum sit , quod 

amatur ^ et quod laudatur . Quid esc gratuitum i Ipse propter se ) et 

non propter aliud » St enim laudas Deum ^ ut det tibi aliquid aiiud » 

jam non gratis amas Deum. Idem repetit in Psalm. 4. ij, 26. 34. 

35. et 72. et in Enarrat in Ps. ^4. er 5jr Condone I. dicens peccare 

ilium ) qui res creatas proponit sibi ut finem ultimum . Si alia , inquit ^ 

petieris ^ iojuriam facics liii , et damnum tibi , prarponendo illi , quod 

fecit , cum velit sc ipsuro tibi dare qui fecit • Sexta difficultasi Cba^ 

ritas puns , et perfecta amat Deum sine intuitu pramii y mercedis , recompen* 

sationis y utilitatis ) et commodi ^ std potius caste ^ gratuita ^ propter De^ 

am. Respcndea y duplicem esse mtrcedis specitmy aliam essentialem in 

Dei unione { et Jruitione consistentem , alteram a beatitudine essentiali 

distinctam . Facit b^c altera amorcm ruercenarium ; at ilia prima inten* 

di necessaria debet ab an.ote casto y et gratuito • Qua super re prater ea 

qua supra dedi y audi Bernardum Serm. 7. in Cant, ita disserentem . Amat 

prcftcto caste {anima) qt« jp^im, quem iniat ; qusrit ^ non aliad 

qtldquara ipsius. Audi August. Enarrat. in Psalm. 52. Deus gratis se 

vult coli ) gratis se vlU oi)^!"; t>oc esc caste aonari; non propterea se 

amaii quia dat ^liquid p'raster se ) sed quia dat se • Noir ii/i/rr /b^mVi/r 

Tract. 51* in Joan. ;;. 1 1. Gratis amatur , ait > ut operis , quo ministratur 

illi , pretium sit esse cum illo ... Sic amare debe?, utipsum pro mercede 

rfesidcrare non desinas •. Idem tnvenies in Enarrat^ in Psalm ^ ^t^ suk 

Jfhem . Qui aliud praemium petit a Deo r et propterea vulc servirc 

Deo , carius facit > quod vulc accipere. Quid eigo ? Nullum praemium 

Dei J Nullum prafter ipsum * Praemium Der ipse Deus. Tandem ^ omis-^ 

sis pluribus alijt ejus Sancti Doctoris locis , conclude doctrinam afferent y 

quam tradit ijs verbis in Enarrat. in Psalm. 55. sub fkem.. Non est 

castum <;or ^ si Deum ad mercedem colit . Quid erga , mercedem de 

Dei cultu; non babebimus ? Habebimus plane , sed ipsum Deum 1 queiu 

colimus : ipse nobis merces erit y quia videbimus eum^ sicuti est.. 

RESPONSIO* 

z. Td ultimum caput Bolgenianr conatus non. ^tam est difEcuItatum 
1 solutio ) ut praeseferre videtur ^ quafo pstentatia quaedam eru- 
dationis^^ pra sua opinione collectst , et artificiosa perpratio eorum fer^ 
VLt omnium) quae ex Patribus colligit in Dissertatione , et in unum 
quasi fascem accumulat ^ Credit ille , ( nee sane temere ) si res veri- 
ute coostaret > propositionem. ab Scriptura ^ Patribos y Ecclesia^ pra*^ 



344 
xi; et ratione evidenter , ut quidem ipsi vidctur ^ dctncnstratain ) nul- 
lam contra 5e habere posse diflicultateni . Unde hac ex parte reiDii* 
sius sibi agendum esse judicavit , sex tantum delibatis scrupulis , qui« 
bus implicari forsan poterat parum solers , et cautus auditor • Sed cuoi 
sua cuique proponere sub aliqua probabilitatis specie non sic ita diffi- 
cile ) ea vero ab objectis , vel objiciendis perspicue , solide , ct Tfacp- 
logice vinditare jsumma sit rei totius , et diilicultatis caput; non ita 
iiegligenrtm in re pracipua se se ille Lectori probare debuisset . Ni- 
hilne ex Scriptura Sacra , nihil ex Patribus, nihil ex praxi Ecclc- 
siae, nihil ex gestis Martyruro , nihil tandem ex Theologicis legulis , 
ct ex principiis Philosophiac proponi potest > o Bolgeni , contra Sys- 
tema tuum y quod uliius sic ponderis ^ aut momenti ) dignamque Theo* 
logo discussionem mereatur } Profecto ut argumenta iUa pauca > seu 
sex , quas levi brachio moves > difficulcaces minime solvis , sed multo 
te implicas magis ) mira miris supperaddens ) et novis Systema novum 
incoharrentiis ilTustrans ; ita relinquis prorsus intacta innumera ex om* 
ni fonte argumenta ^ quse opinationem tuam singularem^ et plane im- 
probabiiem certo demonstrant . Id ego summacim cooficiam hoc io pa« 
ragrapho, illud autem in altero. 

§. I.. 

IniUdtur breviter summa Difficuhatum , quas non 
fffviJit Bolgenius . 

g.^Tyjfultas ego, et roagnas proposui difficultates , nc dicani « dc- 
iVl monstrationcs contra Systema Bolgenij vel in ipso Prodro* 
mo Velitari , ubi pessum ire necesse esse pfobavi principia certa , vel 
rccepta in Theologia , Metaphysica , Psychologia » ct Ethica , si se* 
niel fictitius dicatur amor benevolentiae . Nullum cognoscit amorem 
Bolgenius , qui desiderium non sit proprij commodi > nullum icem gau- 
dium , quod non sic de bono amanti delectabili ; unde ordo pas* 
sionum appetitus sensitivi ) et aifectiohum appetitus intellectivi omni* 
no est perturbandus , aut evertendus contra Philosopbos , et Tbeolo- 
gos , Augustinum , et Thomam • Notio boni non satis expenditur ab 
Auctore , ec divisio ilia Celebris in honestum ^ utile ^ et delectabilC) 
qua? ab omnibus citracontentionem supponitur, salvari nequaquam po» 
test in novo Systemate • Ex quo existit , omnem Colli de medio ho* 
nestatem objectivam , seu naturalem > seu supernaturalem omnino ne» 
cessariam ad explicandas honestates formalessingulorum actuum.Ob- 
jectum form ale ; seu motivum non raro confunditur cum objecto ma* 
teriali , et pure terminativo 3 finis qui cum fine quo ^tl finis integer, 
et completus cum fine partiali, seu parte finis absolute dicti. Nullus 
datur locus diversis amicitiarum gcneribus , omnis quippe amicitia de- 



545 
lectabilis erit ) ^noo nodo bominis ad homincn > civis ad Reiopubli* 

caoi y^ sed, ctjap. justi erga Deum . Uoo cxploditur veibo > cc sine cod* 

grua prpb^ionei quidquid Philosophic nacura ipsa dictantc , conscrip- 

icre circa amidtiani honestam , quam per mutuam duorum bentvoleu* 

Ham dcscppserunt . En avit Plato > dcceptus est Aristocelcs i haJlucina- 

tus est Tullius i et ) qui eos secuti sunt ) Sancti Patres amoris natu* 

ram non videntur intellexisse . Pars ilia Philosophica , et Theologica de 

Int^ntione fiois , q% electione oaediorum > de actu imperante, et impe- 

tato non ^tis .coi^ciliari vidctur cum iiSiquc in Disserutiont traduq^ 

Mr • Quid dicam de virtute Religionis j quam ignorare se , .¥el non 

satis percipere ostendit Auctor i Qui tamen suos uc posset sustjnere 

conatui singulares ) debuisset earn Lectori ) ex parte saltern y explica* 

re ) siquidem actum benevolentic > quem negare non valet i ad Re* 

ligionem pertinere contendebat • Quid item delectatio sit > quidve frui« 

(io ) et objectura utriusque ) et quomodo a desiderio distinguantur i 

pauIo accuratius expendendum ilii fuisset) nam auae vix obiter no* 

bis tradit > argumentum relinquunt obscurum , implexum , prcpeditum • 

Atque bate quidem a Disciplinis severioribus necess^rio mutuanda pro 

novi Systematis erectione ) et soliditate omittenda non erant • Vcrum 

hate sunt peccata minuta, ad graviora multo veniamus. 

4* Quoniam Theologos omnes impugnare ) et quidem excepto ne- 

mine ^ ut ex tuis y Bolgeni > verbis eruitur , animo insederat , eorum 

erat doctrina accurate consideranda ^ et quid de amore tradiderint con- 

cupiscentic , et benevolentis ) quid de Spc senserint Theologica ) et 

^uid de Charitatte ) omnino diligenter inspiciendum • Namque mentem 

illorum in Disscrtatione non apparere > multis in locis dcmonstravi • 

£t ut alias dixi i si doctrinam illorum Theologicam assecutus fuisses > 

Don tot in Opere tuo Scriptiirac textus , nee tot Patrum sentential 

allegasses . Edissere nunc , precor % mihi , quat illi ab Scriptura coo* 

tra tuum unicam amorem concupiscent!? facile possupt intprquere ) 

fus ego ipse eorum nomine proposui a capite secundo • Quid nimi* 

rum sit diligere ex toto cordc Deum > ut est in prascepto i An totum 

cor ponatur in Deo > cum ex eo quatro meam propriam foelicitatem i 

An hoc nomine Deui veniat nee ne bonum infinite amabile ) et 

per se dignissimum amore nostro ? Quid sit amor Dei spontaneus ^ 

confessio laudis > et gaudium de bonis Dei in se consideratis ; qui qui* 

dkm aflfectus tantopere comroendantur ab Scriptura Sacra i Quid poi^ 

to sit amicitia ilia supernaturalis » quam Chariuti congruere Sacrae Pa^ 

ginae abundantissime tradunt i Nee minoris babenda sunt > quae desn* 

nuntur argumenta ex infinitis Dei perfectibnibus ^ quas Scriptura coa- 

mendat ) mentibusque Fidelium proponit contemplandas^ nisi velis > pr«- 

ter Asceticae potiorem {>artem ) Mysticap item , et Contemplativae pria« 

cipia diruere. Oratio saltern Dominica maximp in pretiO} utarquua 

•tti babctur omnibus • Quid sibi volt prii^a iUa fWOo ^ SMticriJcetttP 

X a Ka« 



Komen tmum ex communi Sanctorum doctrina ? Quid verbum illnd pn- 
mom Pater Hotter > Naniquc amor syncerus filij erga patrem fion est 
praecise ad harreditatem adipscendam . Quid dicam de' amore spofw 
%m ) cujus nomine donator verissime in Scriptura anima justt ? Amor 
ille descriptus in Canticii Canticorum esc ne amor sponse qu«rcmi^ih> 
tilitacem ejus, et commodum , an amor obsequens, deferens) curani 5 
qus sunt sponsi propria ? 

5. Veniamus ad Oeum nostrum , adeamus Salvatorem omnium • 
Qu6 Dens ffos ama^i^ amore ab secerno? An ^r quidqu^m cjiisesivit 
ilU voliititas J^kevolentisxima nos formans ad benevUeniiam , an potius 
nds ipsos salvos vulc , desiderat) ec gaudet? QttaJis amor Salvatoris 
nostri Jesu Christ! erga ^Sternum Pacrem ? Protecto non ilium ama* 
vit propter haereditatem aeternam, seu beatitudinem essentialem 1 quam 
jam habuit a primo concepcionis instanti, sed ob infinitam ejusbom% 
tatem • Amavit item nosj at quomodo nosamavit ? Amore verissimo , 
et syncerissimo benevolenciae ,' nobis bonum volens ) nobis bonum de- 
siderans ) de bono nostro gavdens ^ dolens de malo ) flens super nos , 
et nihil non mali poenae suscipiens propter nos • Magistrum omnium 
iroitatus est Paulus, excujus litterisad benevolentiam informamar^ cc 
ex cujus gestis in aroorem benevolenciae confirmamur • Lege , qnaefo ^ 
Bolgeni ) animo tranquillo Chrysostomum^lege-caeteros PatieS) atque 
Doctores super scriptis , et gescis Doctoris Gentium ) et luce datius 
meridiana videbis, scripsisse te parum considerate 9 etiamsi solae ex- 
tarent Epistolae Pauli , nullum extare in Sacris Litteris vestigium amo* 
ris benevolently^ . Amavic igitur Paulus Christum ) sictit amatus esc ab 
eo ) iei reddidit amorem talcm , qualem suscepit » quvrens ea ) quae 

.Cbristi erant, sicut et Christus quarsierat, quae erant Pauli* Ad hoc 
amoris genus Scriptura Fideles hortatur ) ut ita diligant imitatores Chri- 
sti y sicut dilecti a Christo sunt • 

6. Haec si clarissima Scripcurae loca ) quae fusi traoscripsimuf > 
et in tensQ potissimum litterali proposoimos , congruc , decenter ) et 
Theologice explanaveris , negato scilicet ahiore benevolentiae , cum 
Patribus tamen et Graecis ^ et Latinis agendum est tibi calamo fosio* 
f i . Nam a primo Ecclcsiar Ssecuload nostra usque teropora vix quid- 
quam ex ijs, quae in Ecclcsia traduntur communiter , magis efficaci- 
ter ex Patribus demonstrari potest, quam illc ipse amor benevolent 
ti«e /quern ex ore Fidelium excludendurti esse pronufttiiis . MultiSan^ 
ctorum Patrum amorem ilium gratuitum etiam per verba ilia ; quae in 
Schplasticis immisericorditer carpis-, scilicet bene velle ^ amore Deum 
in Te ^ nobis in scriptis suis tradiderant . Alfj Dei Pdchrinidinc«i in- 
iinitaifi per se se amabilem nobis proponunt ut excelientissimum mo- 
tivum amoris . Alij Bonitatera ilfam unirersalem , in qua omnes par^ 
ficularie^ continentur bonitates , totam esse debere rationem amandii 
lupponnnt . Ah| ainorcm expGcant per afl^crom ei [riacendt propter 



se , Ali) intentos nos volunt ad Dei ut amici nostn gloriam , quo- 
ad iieri possit y in omnibus quaerendam • Quid de Bernardo dicam tun 
in Cantieis ,: turn in Tractatu de diligendo Oeo f An , qui negcc, £• 
ctitiiHnve contenda^c aroorem benevolentisc , non protinus convince* 
tut) auC:i[}on Icgissc Bernardum , auc opinionc jam propria correptus 
a4 i^uip -logeodunfi acQcssisse ? Quid item de S. Thoma , in quo vix 
leges articulum de praesenti tractantem argumeotO) ubi non emi* 
cec amor benevolentrse , gaudium benevolenriae 9 ec non proponatur 
QC objecCi^Qi motivum Bonum diptnum in se ^ Deusin se^ secundum se4 
frfipter,^sfi} Sed quae majori etiam in luniine mentem ponunc saci&pec 
se claram D. Thomae, sunt peregrinae illaetuae interprecationes. VtU 
Icm tC ego 9 nc aliquam exposicionem.fradidissespro acta illo prima-^ 
rio Chariratis, quern tradit Bonavemura: Volo ^Deum esse ifsumSumn 
^um Bonum , quod est . Essec ilia profecto ita similis incerpretationibus 
Angelici y uc ovum ovo non sit similius • 

.7. Aaa Sanctorum Martyrum mire commendant amorem benevo- 
leotiae i nam quae Sancti Patres verbo 1 ft litteris verissime tradiderunt^ 
cxcmplis ilU cuapmulatissime confirmarunt ) animas tradentes suas pro 
amorf; dilecci y pb gloriam illi placendi 9 se ipsos sacri6cantes pro No* 
minis Dei sancti clarificatione • Nee tamen dubium 5 qqin et alios al« 
iarum virtutum actus in perpessionibus exercuerint . Quam enim non 
moveret virtutem donum fortitudinis ipsis collatum f Sed Charitas in 
peum syncera prat caeteris elucebat ) omnesque actus timoris , cons* 
la^iitiae > fortitudinis , et Spei aeternae vitae informabat • Sanctorum ges« 
ti^^n minus demonstratur amor benevolus: plena est historia, pie* 
iiae-sunt vitas jKeatorum y qui se se frequenter exercebant in actibui 
amoris y desiderii ) et gaudii bencvolentiae , ad praxim deducentes cum 
ii)ai»nao 51)1 fructu exercitationei illas , quas non sine ucilitate do* 
cent Scbolastici ) et quas irrito prorsus conata audct Auctor appeila* 
rc^cfiuzuexicas . 

8. Frustra idem implorat Tbeologorum sensum , qui omnes Scho« 
iasticQS 5 qgi de Charitate tractaverunt , cootrarios habet, nuUumqoe 
pptuit a numero Sapientum ferdie infinito producere , qui amorem be^ 
nevolentiie negarit • Nee est item quod ad eorum confugiat ) quas vo« 
cat) incohaerentias: hoc enim eifugium indirectum appiime deroonf- 
trat praeoccupationem AuctoriS)Cui oiTendicub videturesse ^ quidquid 
cx suo sensu } et palato non omnino conditum deprehenderit . Si ar« 
g^entum Charitatis Tbeobgicae y et amoris benevoleotiae ex Theolo* 
^is primi 1 aut secundi ordifiis , sedata mente^et ab opinionibus prae« 
fudicatis libera y perlegissct ) veib^ meditans accurate s et actus ^ atque 
SDOtiva sublata confusione inter se invicem discernens y Don ea negas* 
set a oemine quarsitus Judex y qus carpit liberaliter causa baud satii 
cognita. Ex eoden fonte manasse fere dicam tot)et tantas, ettaa 
jcrat J ft Bon .uipbratilfs incoivercntjUs ^ quibui quasi contcxtam video 

X X z Dis9 



34« 
Diisertationem Auetoris. Quod eoia aiserit, id ipse negat: quod 

primo statuit ) sccundo disjicie : quodque condemnat 9 soi imaieiDor 
deinceps admictit • Id vcro fieri nequaquam posse videtur , quin scri* 
baatur proposidones siogulares , extravagances ^ itnprobabiles > et ex ip- 
sa termiDoram pecietratione false . Quod sane in homine v€tt sapien* 
tf ) et erudito » ec animi doribus mire prsstanti me tenuit omDioo 
saspensuai) et admiratione afFeccum, cum Dissertationem non sine 
iograto animi sensa periegerem . Namque non Homerum dormitanteoi 
legere mihi videbar , sed Bolgenium alee dormiencem ; quem sic im* 
pigre vigilanteoD in catceris ejus Operibus expertus, ac decniratiis 
fuertim • 

^. Jam fero si amoris nataram consideres , ejusqiie veils descrip* 
tionem ) seu definitionem per omnia retro sscuia a Sapiencibus rece* 
ptam exacte considerare j illud scatim invenies , veruna , syDeernffiqiic 
amorem erga personam nee mente quidem concipi posse y nisi ei bo* 
Dttoi velis. Qui cnim fieri potest) ut voluntas tua intime aflective 
coojungatur cum altero ^ eique adhsrcat , quin ex -virtute ejasdem coa« 
funaionis veKs ilium esse) ilium existere ) illumque habere sibi bona 
ilia } qu« insunt ipsi? Rationcm si consulas naturaledi^ mulca profe* 
cto invenies bona ei consentanea , ipsamque deceotia ; atque per lese 
amabilia ) etiamsi inde nullum tibi accidat commoduro, et nuUa pro- 
veniat utilitas • Quis enim bare interduni a se amari non cognoscal 
cxperimento proprio ? Porro si haec bonitas ^ honestas ^ et conveoientia 
cum ratione ad Deum transferatur ; quis est ) qui non videat » aciia* 
bilem esse prse ceteris omnibus amabilibus Elonitatem illam infimtam 
tum ob convenientiam cum natura hominis rationaii > turn ob propot* 
tionem cum natura elevata per gratiam i 

lo. Amor autem proximi propter Deum evertit funditus opina- 
ti(xiem Auetoris , unde pisce mutior est in hac parte Dissertator 1 
qui nee dbiter quidem verbum facit amoris proximi in toto Opere 
de amore erga Deum , cum tamen idem omnino sit objectum moti- 
Tttcp dilectionis proximi propter Deum ) atque ratio motiVa dilectibflfis 
Dei propter se . Diligimus proximum propter Deum , non propter 
nostram beatitudinem ; .diligimus proximum , quia res est Dei , non 
quia res nostra; diligimus proximum, quia capax est seterns bcatitu- 
dinis ) sic ^ilicet ut sua illi respondeat , et nobis nostra ; diligimus 
proximum ei volendo beatitudinem, vel bona ad beatitudinem referi- 
bilir , non autem volendo nobis ex virtute hujus amoris beatitodinena 
nostram . Quod si amor erga proximum in eenere explicari a Bolge« 
nio^ minimc potest , quo pacto explicid>it ille amorem inimicohrai ad 
Scripture , et Sanctoriim Patrum sensum omnibus manifestmn? Quid 
ego dicam de correctione fraterna f Quid de peccatis diicac opposi*» 
tis Charitati) 6t odio Dei, atque accidia? Adnon eo tendit firater* 
^Ra conectio, mt opem ferat proximoi eum a malo fubtn^m > et ad 



349 
ftonuiB provekens } Odium. ^ vd BMilcvolentia ■ome .vi(It valum ptt* 

son« odio JiabitCy^.et accidia noaot cse tristitia ijuaedam dt-bdnis 

Dei extrinsccis ? H«c autem quis«xp«dieL> nisi animo; teaeat. iaaup 

tex * Dbtionem >ainoris ) quK oocunrit ultro cogtcanti ? ^ 

'IN Cum twc omnia) Qharissime Bolgeoi, accuratitfiffltl txpca^ 

cicrts ^Scriptuue Sacrc scnsum congnienter cxplaoavcris ) Pactum sen* 

lentiai ) germanum intendcns scnsum , fcelicitcx cxposucris ^ cum Tbeo^ 

logos ) et Philosopbos a tua dicendi lacione commuoiccr non discede-* 

f€ demtonstfiivcriS) cuin ratiooes faas neasTbeologicas » ac Pbilosot 

pbicas BoUius esse moqienti proMvcriS) com oovam in puncto prae 

iDieteris potissimo Etbicam y Mttapbysicam f Tbeologiam » Asceticam ^ 

€t Myiticam auso forcunatissimo ^ercxeiis , atqoefirmavcriS) uno vcr« 

bo)^ cum circulum esse trianguluai , et curvam esse rectam 9 novis ad- 

dnctis racionibus novisquc' fescimonijstibi«fideDtissimisfoelicissimccoii«» 

feceriS) egisri adhuc omqifio nihil, CL Domioe^ ecsi multo plnta in* 

venias y con^ras , et adornes* Ecdesia omnium Magistra audicnda 

tiobis est'. Kfus est doctrine secuniy tuta docendiratio 5 nec'-quK ia 

iqg^ndi ratidne m recta nonestrP^nnittete ipsa potest • Hue crant 

CMli intevideiMii mi , nt demonstrares nimiriim 9 .£cclesiam amoxcfli 

beiicvolenrise ^ibn docere^'et banc Fidelibus doctxinaiii uoiversim non. 

tradeie . Nemo prdiecto de -nobii unus Judex idoneus , et certiis cat 

in expbnenda Scriptura, aut in declarandis Patribus davem vers iii- 

telbgenti« jure suo possrdet • Id uni Ecdesiar compctit) qus nobis 

feffum^lntimat senium ^r Pastores^ Rcctoresi Ministios 9 Catecbts« 

tas) Missionarios 9 Directoresanimarum) et Tracutus spiritualei boq 

modo petmissos 5 sed et ab omnibus commendacos« Hac in le con* 

veniunt'bmnes, actaum Fidei, ^i , et Cbaritatis formula est eadeoi 

obique gentium, nee uIn Nomen Dei. laudatui , cclebratur, ct pr«« 

dicatur , natio est aliqua, qus non ad amorem bencvolcntis 

DeiuD per Catechistas informetur, atque erudiatur • 



%. I L 






' -'Qwim soHdf solvoi Auttw ^ qu^ sihl Ajidi 
Mrgum€$iU / . . 

I a« A d ptimam iUc difficultatem sic respondet : cbimsrricum esse 
-^JTl;' amorem bebevolentiit , qui etsi ratione natutalt probaictuTi 
cum Verb^ Scriptoy et Tradito contrarins sit manifestCs admittendus 
non est« Gforiam quidem Dei cxtrinsecam quitrere debcmus , .sed ta- 
ttieo qustrcndo salotera nostram , quod unict fieri potest per amorem 
concupiscend« , quo nuUus esse potest amor nee purior , nee perfe- 
ctior > u beatttudinem essentialem respiciat . Hinc ab Scholis ablegan* 
iM est ^^eKprcitna^illa dmw b€n€wl$mtk$^ utpotc^ imUgua > ct lequi- 



S5^ 

bonuia proatrios Dilecei sui) atqut cfesiderans, ut Nonca ejits Saih 

ccttii ubique digooscacur y colatuit }. ct.cUrificetMr • . t. 

z6. Et id ulcifliuiii est ^ ad quod in prima Orationijg bomiiiiae 
p^tirioae instruimur , et quae pcopccrea ex coianauoi Patmoi seoteu- 
tta , ut DOS docuit Suarius , ad yirtutem Cbancatis $pectat « Nee ot» 
do instituttts. a Christo servaretur ) ut bene pcobat ex Augustino S. 
Thoaas i si prima ilia petitio ad aliaoi virtutem pertineret • N«c no* 
hi$ obest Cyprianus insiouans ) nos debere petere perseverantiam 'fina* 
lem volentes, ttt Homen^Pfi sMctificetmr in nobis ; Ut enim QoU?i» 
inus ex Suarib , senteptia ilia Cypriani cooiniendatur a S. Augustioo 
oiagis propter V€ritM$m ^octrima^ qoam proftir inttrfretatkmem fn^ 
ffiMm bujm ftntiouis . Accedit » petitioqem pexsef eranciae fiaalis , quaa 
hie indicat S. Cyprianus , facillime referri posse ad Charicaten , ut 
siqais petat a Deo perseverantiam finalem , quemadmoduoi Sanctorum 
- nuiti petiverunti ad iaudandum nempe Deum in aeternum. Cujusrei 
iUustre nobis reliquit exemplum inclita Virgo >et Martyr Leocadia,, 
iquc {ut legimus in. officio apud Hispanos ad diem 9. Decembris) 
sgaudens , quod habita fuerit digoa pro Nomine Jesu coptumeliam pa* 
ti ) flexis humi genibus in tetro » in quo jacebat ^ career | frccatu 
0fi Dtum y ut ic ( si ita expediret ) i cunoJia corporis educerti ^ ad 
ionfiundum K^mmi tjut . Qua in Oratione ex vera in Deum Chari« 
tatf profeaa, exaudita est. Potest igitur perseverantia finalis a Dea 
postulari ex verissimo amore benevolenciae erga Oeum , ut dicebat Da* 
vid: Edui dt €arcere animam mcam ,dd confittndum Homimi tuo.Cm 
consonati quod etiam legimus in Psalm. Sj. Beau^ qui babiunt ig 
Ihm$ tuM Domine : im smuIm SMulorum laudabunt t$ . 

17. Ad difficultatem alteram ex S. fhoma desumptam 1 quod ad 
amoren amiciciae benevolentia perdnet 1 illud respondet Bolnnius 1 
^od jam alias audivimus : pertinere quidem benevolentiam ad amo* 
rem amicitiat , sed tanquam actum ab amore distinctum : nam ex vir* 
Cute Religionis volumus Deo omnia. bona sua et intrinseca , et ex* 
triQseca • Hie actus Religionis et ex amore nascitur concupiscentir 1 . 
et iq eundem recidit. Volo enim amico bona , quia roe ipsum amo. 
Verum haec responsip profligata jam est s et ad exitum usque non si- 
ne nausea perdiicta • ^Nunc aucem unice dico , S. Thomam non scri- 
bcre solum benevolentiam ad amorem amicitiae pertinere > sed im atnt 
§tiafn jiHectiws includi ^ neque fieri posse, utquis ametaliqiieiDsqviQ 
ci velit bonum 3 quia boc est prafrie amare , villc alict^ boMum s it im 
b^c qmd, quis gmat aHqHcm^ ei vult mecifsario ^miimi. Ilia aucem pro* 
posit iO) quia mcipfttm amo y volo bonum amico ^ aequivoca est 1 et in 
senstt Bolgenij aperce falsa ^ dum sermo est de amicicia bonesta > ex 
qua non amo me ipsum , sed amicum amo toto pectorc ) ut ajebac Tul« 
lius, propter ipsum. £st igitur yera,si ti quia significet » amorem sui 
prcceidere debere ) et esse quodammodo radicca 1 et formam amid« 

ri« 



in 

ti« vulgaris ^ ubi inteoditur bonum tantum particularc ^ ut nos docuit 
S« Thomas « 

18 Quod addiC Auctor de uxorc volente incoluioitatein mariti 
( ut est in Augustino ) et volente quod sibi vult 1 est raanifeste con* 
tra ipsura • Nam primum Augustinus hie explicat amorem per bene 
velle . Ponit ervim rationem amandi in co quod m^/r(uxor nimirum) 
ilium habere incdumem , vult ilium habere fmlicem . An brc vcrissima 
benevolentia non esc? Deinde sensum Augustini non assequitur^ qui 
non ait ) uicorem velle sibi incolumitatem mariti ) sed velle marito 1 
quod' vult sibi ; ut enini sibi vult incolumitatem suam ) ica vult et 
marito incolumitatem ejusdera. Unde condudit S. Doctbr : tirn/i> ( a« 
nans ) Ulam ( salutem ) amare in se , et ipxam cogitur veram amare in 
amico . Denique etsi scriberet Augustinus ) uxorem velle jibi incolumi^ 
tatem mariti , non ideo formula vel tantillum moveret Auctores a« 
noris benevolentia? ^ apud quos in eo differunt amor concupiscenciae 1 
«t amor benevolentlae ) quod primus intendit sibi bonum ut personam 
a caeteris physice distinctae , at secundus excludit banc ad se reflexib* 
nem , et conversionem ) cum bonum intendat alteri > qui unice est 
persona affective) et moraliter una cum ipso appetente . Patet utrius* 
que discrimen apercissime in amicitia political ut alias insinuavimus • 
Si enim Civis velit bonum sibi ut persons physice distinctae a caete* 
ris, non est ideo policicus verus y nee habet amicitiam politicam ,^ed 
seipsum tantum amat amore concupiscennae ; at si Reipublicat ) vel Ci* 
vitati bonum velit ) veram habet amicitiam , verumque amorem bene- 
volentia! erga Rempublicam , et cum ipse sit pars Reipublica? , eique 
unitus affective t bonum quod iili vulti sibi quoque vult ut uni mo* 
raliter cum Republica • £t hoc ipsum est , quod toties repetit Auctor 1 
nee tamen sensum tenet : amans refutat suum bonum amici : bonum 4- 
mici recidit in bonum amantis ,et ejus generis alia 3 quae quidem in ex* 
posito nuper sensu maxime vera sunt de Charitate Theologica; nam 
qui adb^ret Deo ) unus spiritus est cum eo • 

19. In tertia difficultate explicare conatur Auctor, quomodo 
Deum amare possimus ) non modo propter beatitudinem essentialem 1 
sed etiam propter caetera beneficia turn naturalia , turn supernaturalia • 
Qua in re tria observo nocatu dignissima • Primum est notabilis ioco* 
haerentia doctrinae • Alterum explicatio parum congrua virtutis gratitii* 
dinis . Tertium singularis doctrinae Angelici interpretatio • Primum ut 
constet y ejus verba propono ita scribentis : Comiderando i benejlkj di 
Dio ( naturali , e sopranaturali ) nella prima maniera ( cioi eome fink 
uhimi ) i thiaro ) ehe non si ama Dio per se stesso eon amore di Ca^ 
rith Teologica : anzi si eommete un d'uordine » e si pecta 3 poichi tifit^ 
sa V ultimo fine in cose ^ cbe non sono Dio . Ex hac vera doctrina cui* 
que perspicuum est > esse peccatum 3 Auctote Rolgenio 3 Deum ama* 
re propter aliquid tanquam finem ultimum } quod non sit Deus • Haec 

y y ta- 



354 
tamen est ipsa eadtm proposltro ) quam in F. Dominico Corradi v A(f« 

(oine, Filliucio ) Layman ^ Anacleto v ec in alijs Theologiae Moralis- 
Professoribus carpit^ suggilUt, reprehendit . Annon corum ratio da* 
ra est; pl^na^ et ineluctabilis ? Qui Dcum amac principaliter prop- 
ter ^liud tanquam fiocm ukifnuoi , quod. Deus non. sit ) ille profecto 
pcccat y nefas admittit , damnatione dignus est ; sed amans Dcum priD« 
cipalitcr picopter beatitudincin suam tanquam finem ultimuni) Deuot 
amat principaliter ptopcer id > quod Oeus non est j cum beatitudo cu* 
iusque sit quid creatum ^ et limitacum : ergo peccat , admittit qefas ) 
dignus est damnatione. Quid ad hsc Holgeni mi?. Est ne in hoc syti- 
logismo quiiquam, quod )ure reprehendas? Ingeni^ bonicas te ducit 
^d verum , sed te traxit ad manifestam faJsitatem preoccu^vatio • Hare 
de primo dicta sint , nunc ad alterum • 

2Q. Virtus gratitudinis non satis explicatur a Bolgenio per docs. 
Ulos actus: recogncsco fontem ^ undt iferivantur beneficia^ et protestor ^ 
mi ab €0 fotite ilia recepirse :. addere item dcbui^^set , a void recompen^ 
ifltionem , qua penes me sit , exbjbere. Ubi recognitio , protettatio , re* 
ipmpentam actus sunt a gratitudine imperati , et volithnes recognoscen* 
di ) protestandJ ) et recompensandi eliciuncur immediate a icirturc ^ra« 
citudinis respicientis pro objecto motivo honestatem respfendentem ia 
recognitione , protestatione , et recompensatione . Et hi sunt tres gra* 
duf ) quos nobis reliquit ex Eatribus S. Thomas ) ut vidimus Cap. 2^ 
Hac doctrina pr3emissa) explicare debuisset Bol^enius > qaomodo amor 
enascatur ex. gratitudine ) turn quia ex benefici^s cognoscimus honira«* 
tCio ) et affectum benefactoris , turn quia amor erga benefactorem prop- 
ter se ) quia bonus est ) maxima est recompensatio ex parte nostra ^ 
ut aji^bat Ambrosius , et scri^isit Athanasius^ Sicut enim benefactor 
gratuito ) et sine utilitate , vel commodo suo nos aroavit;ita acquucn 
est) ut nos benefactorem gratuito amemus propter ipsum ) nullam in 
recompensatione intendentes utilitatem , aut commodum nostrum . Et 
hoc est y ut dicebat S. Bernardus ^ amorem reJdcre talem , qualem sit- 
scepimus . 

x\. Vult autem Bolgenius , ut beneficiom amemus tanquam cnc- 
dium ad »ternam beatuudinem propter ipsam tanquam finem , et sic.) 
inquit) amor crit Charitatis TheoIogic« . Sed in primis necesse non 
est, ut ego sic amcm beneficium expresse referens ad beatitgdinem*, 
nam possum illud honeste amare sine taJi relatione .. Dcinde beati^u- 
do satis non est ad constitucndura amorem ilium in specie Charitatis 
Theologicae, qua specificarur ab ipsa Dei Bonitate secundum se con- 
siderata . Tandem cum benefidijm amatur propter Deum , nott a^o 
Deum propter beneficium. Nam tb pr4>pter keneficia y utdicamus aliqaid 
de mala intcrpretatione S* Tbomae , significat ex S* DoctorC) causam^ 
tttatertalem y causam dispositivam , non autem medium amatum propteX 
Deum* In quo autem sita sit ratio causa materialis y seu dispositive % 

jam 



B5$ 

iam alias ^xplicatum est . Quare mala est ilia AactoTls argumencatio : . 
i)eneficia turn naturalia) turn supernaturalia sunt medium, ad cogno- 
scendum Deum ^ et ad eum amandum : ergo amamus beneficia ut me- 
dium propter Deum ut iinem ultimum • Quo enim iito id ulcimum 
sequi possit ex primo » ego certe non capio • Namquc potest aliquid 
roe disponere ) et ducere ad cognitionem ) et amprem alicujus obje* 
cti , quin eo ipso amem iJlud » quod me ducit ) atque disponit > prop* 
cer objectum ipsum . 

11. Quaria difficultas de discrimine Cbaritatis ab Spe Theologi* 
ca 9 et de illius excellentia supra omoes virtutes adeo non solvitur ab 
Auctore > ut magis , et magis se implicet contra dictum Apostoli : 
nunc autcm manent Fides ^ Spfx'j Cbaritas ^ tfia biec: my or uutem b(h 
rum ^it Cbaritas . Ait enim primo ) idem esse objectum Gharitatis, 
et Spei) ut habetur ex S. Thoma 2. 2. q. 23. art. 6. ita scribente: 
^tcenJum ) quod idem bonum est objectum Cbaritatis > et Spei . Verum 
sic laudans S. Thomam non ejus verba attente considerat • Non in* 
quit S. Doctor , idem esse objectum Cbaritatis 3 et. Spei; sed idem bo* 
uum esse objectum utriusque virtutis ^ aliter tamen > et aliter • idcttk 
bonuin 3 quod Deus est ipse , amatur per Charitatem ) et per virtu^ 
tem Spei desideratur ^ et speratur; sed cum hoc notando discriminei 
quod per Charitatem sistam in illo bono, quod Deus est , et per Spem 
velim m:hi bonum idem regrediens ad me . Quod idem facile q^is* 
que videre poterit in naturalibus, ubi Ens ^. g. sub una fationeest 
objectum voluntatis ^ et sub altera intellectus . Sic Deus est objectum 
Fidei 3 Spei , et Charitatis , alioquin non essent Theologicae virtutes , 
nee tanr;en idem est objectum trium virtutum^* sed Deus ut in se bo- 
nus est objectum Charitatis, Deus ut habendus , et possidendus est 
objectum Spei , et Deus ut mysteria nobis revelans per testimonium 
externum est objectum Fidei . Bonum igitur Divinum secundum se | 
ut toties nobis tradit S. Thomas , est objectum motivum Charitatis^* 
et bonum divinum , ut babeatur , et possideaiur , est objectum Spei • 

11^. Idem insinuat per alia verba bonum futurum^ arduum^possu 
bile babera y significans Spei objectum esse bonum ut obtinendum , ut 
consequendum , vel adipiscendum • Bonum di*vinum , inquit quaest. 7. 
de Spe , secundum se est objectum Cbaritatis , sed sicut adipiscendum 
est objectum Spei . Et 2. 2. q. 17. art. 6. Spts facit tendere in Deum ^ 
sicut in quoddam bonum finale adipiscendum • • • . Sed Cbaritas proprie 
facit tendere in Deum untendo affectum bommis Deo , ut scilictt homo 
nm sibi vivat , sed Deo . Similia repetit alijs in locis non solum in 
Summa ^ sed etiam in g. Sent. dist. 16. q. 2. art. g. Ex qnibus pla* 
ne intelligitur , objectum Spei esse futurum , arduum 3 porsibile , ratio- 
ne coDsecutionis ) cui verba ilia propiissime con vemunt ; est enim con* 
secutio Dei verissime ardua , futura , et possibilis , et ex ilia denon}!* 
nationem accipit bonum assequendum , quod proinde dicitur fossibik^ 

y y 1 > 



3S6 
futurum ) Mrduum • Non quod arduitas sit ratio motlva ) nam arduum 
ex D. Tboma non est ratio acadtndi , vel afpetenJi . 

24. Aic secundo Auctor) ad^orem ad concupiscibilcm pertioerci 
spem autem ad kascibilem ; est igitur inter bos actus ingens discri* 
men . Pro Antecedents probatione nos remittit ad S. Thomam i. z. 
q. 40. art. i. illam actuum distributtonem statuentem . Sed vero bic 
primum illud observo y Auctorem nostrum p. no. Dissertationis su« 
tanquam cercum > et indubitabile statuisse r ad concupiscibilem pert^ 
nere amorem > et actus , quibus voluntas tendit ad bonum ) et ad irai- 
scibilem pertinere odium ^ et actus , quzbus lefugit malum . Cur igitur 
hie ad irascibilem revocat spem > An^ voluntas per ilium actum refu* 
git malum y iUud arcet ^ et a se avertit ^ an potius ingenti conattt 
fertur in bonum ) quod prosequitur f Profecto S. Augusrinus 14. dc 
Civit. Dei cap. 7. et 9. ponit cupiJitatem loco spti^'^tit observat S^ 
Tbomas k 2. q. 40. art. i. qui et spem supponit versari circa bo^ 
num dicens ; Non enim propric loquendo est spes nisi de bon$ y €t pei^ 
hoc difftrt spes a timort ) qui est de malo • 

25. Deinde lego S. Thomam loco ab Aiictore laudato ^ et video 
distributionem iUam- actuum tribucam S. Doctori non fuisse a fioige- 
nio intellectam . Non enim loquitur S. Doctor de Amore ) et Spe 
Tbeologicis y vel spiritualibus ) sed de passionibus materialibus amo« 
ris , et spei % pro quibus unice admittit divisioneoi concupiscibUit , et 
irascibilis . Audi eum sic loquentem 2. 2. q. 18. art. u Corp. Ccrnt 
sit duplex appetittts in bomine , scilicet appetitus sensitivus , qui iivir 
ditur per irascibilem y et concupiscibilem , et appetitus intellectrzme ) qui 
dicitur voluntas • • . illi mot us ) qui sunt in appetiiu inferiori sunt cum. 
fossione y in fuperiori autem sine passione . Et ad primum ut ostendat 
objectum Spei Theologica non esse objectum irascibilis , sic ait : I>i» 
cendum , quod irascibilis objectum est arduum ^ sensibile ; objectum aup 
tern virtutis Spei est arduum intelligibile , vel potius supra intellectum 
existens . Clarius tamen , et fusius doctrinam eandem tradit S. Do^ 
ctor in i. p. q. 82. art. 5. ubi ex professo probata irascibilem) et 
concupiscibilem non esse partte appetitus intellectivi . £x hoc ergo 
capite nihil omnino adjumenti pro se in venire potest Auctor in S^ 
Thoraa , sed unice detegit errata duo , scilicet non levem incohscren* 
tiam doctrinx , et S» Ooctoris ailegationem non rectam . 

2tf. Nee idco tamen volo dissimulare j S. Thomam in hoc uiti* 
mo loco ad 1. permittere, ut voluntas possit did irascibilis i prout 
vult impugnare malum 5 non ex impetu passionis , sed ex JuJicio ration 
nis y et eodem modo potest did concupiscibilis propter desiderium honi . 
Id vero Auctori prodesse non potest pro assignando discrimine Cha- 
ritatis ab Spc in opinione sua . Nam Spes ut tendens in bonum pro* 
missum adipiscendura erit Charitas , et participabit rationem concupi-^ 
scibdis y et ut innititur auxilio divino ad impugnandum malum 3 erit 

Spes, 



357 
Spes ) et participabit rationein irambiUs . Eric igitur a Charicare irh 

discincta : quod afiirmari non potest . 

27. Ait tertio ) magnum esse discrimen inter aroorero et spem , 

quia Yixc sine amore esse non potest y potest autem sine spe reperi- 

ri amor • Quid ica ? An quia Qiaritas esse potest sine Spe , cum ta* 

men sine Charitate non possit consistere actus Spei t Sed vero hsc 

falsa sunt plane) nee id dicere potest Bolgenius. Nisitamen hoc di- 

. cere intendat > nuUum est effugium • Nam id in prarsenti versamus ) 

an amor beatitudinis speratx prsrequirarur ad actum sperandi ? Si af- 

firmet > jam actus Charltatis ad beatitudinem tendentis pratcedit actum 

sperandi . Si negct ; ergo potest sine amore consistere Spes Theolo- 

gica . Praeterea amor , et desiderium beatitudinis est actus elicitus ab 

Spe Theologica ; ut enim inquit S. Thomas i. 2. q. 6i. zxi.^.nun^ 

quam speratur aliquod bonum , nisi desideratum ^ et amatum . Sed a« 

mor^ seu desiderium beatitudinis speratae est iuxta Bolgenium actus 

Theologies Charitatis : Spes igitur se sola satis est ad eliciendum a« 

ctus Charitatis . Hxc igitur vel est nulla ^ vel ab Spe non distia^ 

guicur . 

2^. Propter hsc ait quarto : Charitatem , et Spem duas esse vir- 

^ tutes , et diffcrre in diverso modo tendendi in suum obfectum • Hac 

ta<iien diversitate subtimide insinuata , rem iUico transfert ad diversi- 

tatem objecti addens : vel ut tlarius toquar in diverso aspectu , in quo 

idem objectum ab homine tonsideratur . Ham si foelicitas Bominis cousin 

deretur ut dulcis > et jucunda homini , excitat desiderium fmlicitatis . E§ 

hoc desiderium est Cbaritas . Si vero foelicitas consideretur , ut forribi* 

lis obtineri ) excitat quandam dulcem fersuassionem ^ seu fiduciam ( id 

enim credo 5 eum significare veUe illis verbis 5 una certa lustnga ) it* 

tarn obtinendi . Mira lego ) Bolgeni , in tua Dissertatione ) nee credi* 

derim a sapiente homine adoptandam eam rationem scribendi , ut se 

posset a difiicultate quoquo modo proripere • Primum itaque ) si idem 

est objectum Charitatis j et Spei » discrimen actus Charitatis ab acta 

Spei non potest facile repeti ex modo diverso tendendi • Nam actus 

voluntatis penes tendentiam primariara 5 seu prosecUtivam sunt amor | 

desiderium , et gaudium , et penes aversivam ) seu secundariam odium^ 

ft^ga , et tristitia , ct ad ha« affectiones referuntur cseterae affcctiones 

spei J desperationis , auiacijt , timoris , et ira , de quibus Prolegome- 

no primo . Actus igitur sperandi vel est amor , vel desiderium , vel 

gaudium , nisi falso dicatur, pertinere spem ad tendentiam aversivam 

voluntatis; sed actus sperandi non est per te amori nee item esse 

potest gaudium : est igitur desiderium . Atqui Charitas praetcr actus 

am oris , et gaudii elicit etiam desiderium circa suum objectum ) imo 

in hoc ipso desiderio collocas tu ipse actum amoris Charitatis in via: 

ab hoc ergo desiderio non poterit distingui ex modo tendendi actus 

sperandi , si semel statuatur idem esse ot^ectum utriusque . 



15* 

29* Deindft quid sibi vult iSiceft ) thjectam nt fosjUnlt ai iM^ 
mcnium excitat actum sferdndi ? H«c ratio loqu^ndi ) nisi aliud adda- 
tur , videtur mihi paruoi ^ auc nihil significare pro assignanda rationc 
mociva Spei Theologfcat » prarsertiin cum video 3 actum sperandi dc« 
signari nomine illo ana certa lusinga. Quot enim bona possibilia BoI« 
genio sunt ^ qus tamen nee sperat Ule > nee sperare prudenter po« 
test } Igicur locutio ilia > vera ut sit , unice significare debet , possi- 
bilitacem adeptionis boni esse conditionem unam ex ne'cessarlis ad spe- 
randum , sicut est oecessaria divina promissio turn beatitudinis, turn 
auxilii a Deo prarstandi ) id quod Fides regulans actum Spei propo- 
nere d^bet > prnisquam eliciatur actus sperandi . Sed spes cum sit pro- 
secutiva boni y quod sibi quisque sperat , tendere necessario debet j et 
moveri a bono dulci , jucando , et delectabili ^ nam spes aliquid sibi 
obtinete inrendit • Ex quo necessario conficitur 5 actum ; quern nobis 
Auccor reprarsentat ut veram Dei Charitatem ) esse actum Spei ten- 
dentem in beatitudinem ut sibi bonam ^ jucundam ) dulcem 3 et dele- 
ctabilem • Quod si actum Spei vdit real iter distinguere ab actu desi- 
derii beatitudinis ) huic sane desiderio elicito ab Spe convenient om- 
nia ilia attributa , quae dabat Auctor suo Chantatis desiderio • Nam 
sicut sine amore dari non potest spes ) ita nee sine desiderio ) ut 
nos docebat S. Thomas • Reliquum est igitur , ut in Bolgenii syste* 
mate tiuHa sit oninino distinctio inter Charitatem, et Spem, et ut 
Charitas major esse non possit Spe Theologica contra Apostoli verba 
saepius , ut exigit argumenti dignitas 3 repttita . 

}o. Quintam difiiculcatem ut solvat Auctor 3 tria proponit . Pri- 
mum : hominem amantem ex Charitate Deum et se ipsura etiam a* 
mare 3 ut docuere Rernardus, et Hugo Victorinus 3 quod item tradi- 
derunt Augustinus , et Prosper • Alterum : diligere quoque Deum ex 
amore amicitis magis quam se ipsum auxilio actus benevolentise , ut 
explicat optime Antoninus ex D. Thoma. Tertium : hominem dilige- 
re Deum propter ipsum esse Deum diiigere 3 quia ipse est fons 3 et 
obicctum aeccrnae beatitudinis, non quia daturus est nobis aliquid a 
se distinctum , sed quia nobis se videndum daturus est 3 ut constat ex 
Patribus 3 et praesertim ex Augustino multis in locis • Quamquam haec 
tiia discussa sunt nobis in praecedentibus , et ostensum est abunde sa» 
tis ) Bolgenii conatus omnes hac in re non esse certe efficaces; quia 
tamen eos renovat in ultimo capite 3 ut magis percellat imperirorum 
animos; aliqua etiam hie addenda sunt nobis, quibus planius osten- 
datur falsitas opinationis Bolgenianae . Ut igitur incipiamus a primoi 
illud extra controversiam ponimus 3 hominem ex Charitate diligere non 
modo proximum propter Deum, sed etiam animam , et corpus suuin 
propter eundem , imo et Charitatem ipsam 3 catterasque virtutes; sed 
hoc in amore omnia 3 qua? ita amantur 3 non sunt objeaa motiva, 
sed teraiinativa , non obfecta formalia, sed materialiaj unaque Dei 

bo» 



359 
bonitas secundufn se consideraU est objectum fofmalC) et motivum 
amoris > qua de causa dicinius , omnia ilia arnari propter Dcum • 

31. Majus aliqmd intenderc tamen videtur Auctor, quod nimi- 
TuiD nullus sit aoior Dei > qui creaturae amor non sit • Verum hac in 
fc egrcgie fallitur 9 dum Patrum subsidium implorat • Vidimus enim ex 
Augustino ) Leone > et Bernardo 9 quo pacto amator Dei sit amator 
sui I et qua racione qui Deum amat ) se ipsum amet > et qui Deum 
non amat » seipsum non amet > nempe amore lalubri , amore in effc* 
€tu 5 amore ^ qui nobis prodest , amore j qui pramium mercatur in dies: 
quo eodem sensu toquuntur de odio . Unde S. Bernardus rem explicat 
parcicione ipsa ad usum Scholar tornaca in afficiu scrlicet , et in tgc- 
ctu. Id quod notare quoque debuisset Auctor in verbis S. Prosperi | 
quae pro se adducit • Charitatetn ^ inquit S Parens 3 babenx ^ qua est 
de corde puro . . . • diligit Deum , et proximum ) sicut se ipsum . Ama^ 
tor enim Dei amator est sui , et non diligens Deum non diligit se ip'^ 
rum . Munquid ille ) qui Deum non diligit > amare non potest se ip- 
sum? Njn amabit quidem se ipsum salubriter, et efTective in ordine 
ai praemium , sed se ipsum amare poterit non salubriter > et per amo- 
rem sui noxium sane; s?d philosophice verissimum. Similiter notare 
debuisset vericatem iscam in verbis , quae ex Augustino describit : E$ 
quoniam nisi diligzt Deum , nemo diligit se ipsum • Quod est omnino 
conforme sentencis , quam tradit i. de Morib. EccL cap. i6. n. 44. 
te autem ipsum salubriter amas , si plusquum te diligis Deum . Quis non 
videat sermonem hie esse^ sicut in pluribus aliiS) de dilectione , seu 
amore codem salubri , vcl in effectu , non autem de amore in afiectu^ 

^i. Cum ad secundam venio responsionem Auctoris ex Antoni« 
no. ur ait, desumptam , illud clare video, quod jam alias- insinuavi, 
valcre plurimum pro mentis acie quantumvis perspicassima obtua- 
disnda opinionem semel conceptam • Qua enim alia ratione fieri di« 
cam ) ut Auctor ille ) qui* sic praeclare probavit ingenium suum eru* 
ditis ijs in Opcribus , in quibus yere subtiliter , et strenue Ecclesiam 
Dei ) rectamque de hominum moribus doctrinam tuetur, idem cum 
de Charitate disserit prae reliquis virtutibus potissima , banc nobis tfa- 
deret explicationem amoris Dei super omnia ? Idcirco Deum amamus 
super omnia ^ quia prater amorem concupiscentise ^ per quern diligimus nos 
fruitionei.t in Deo desiderantes y ttnemur ex vtrtute Riligioniselicereac^ 
tus benevQlenti(t erga Deum , quibus de Deo gaudemus , et ejus gloriam 
auger i J et extendi desideramus . Miror equidem j si mens acuta ^ et 
solida tarti Viri huic acquiescat Charitatis explication!) cujus. insuffi- 
ciejitiam J er incongruitatem videbunt plane Thcologi inferioris prae eo 
et meriti , et acuminis , et doccrinae . Quodque majus est , banc es« 
se existimet explicationem S. Antonini , iliius nempe Doctoris ) qui 
tanco valuit ingenio ) ut omnes ferme Scientias per se nullo usus Prat- 
ceptore didicerit • Ut igitur ab hoc ultimo iocipiam ) nonne vidimui 

ex 



ex S. Antoaino fideli S« Thomae interpretc / ne dicaro exicriptorc ) 
quoJ vcllt bonum alicui sit amor henevolenti^i : quod beuevoleMtia imfor* 
: tat solam amationtm uuius ad alterumj quod Creature clamant ^ Df • 
um amandum ^ osttndendo Deum esse dignissimmm amore nostra ; quod 
una sola ratio diligendi attenditur in Cbaritate frtncipaliter y scilicet Di^ 
wna Bonitas : quod magis amamns Deum amore amiciti^ , quam amo* 
re concufiscenti^e y quia majus est in se bonum Dei , quam bonum ^ quod 
farticifare possumus ipso fruendo , et idea simpliciter bomo magis diligit 
Deum tx Cbaritate y quam se ipsum : quod hoc y quod aliquis velit frui 
DeOy pertinet ad amor em y quo Dens amatur amore concupiscenti^e ? Con- 
sidera > qusso ) Bolgeni ) rationeo) banc loquendi S. AntoniDi : Crea* 
tura magis Deum amat y quam se ipsam y quia majus est in se be* 
num Dei > quam bonum y quod participare possumus , ipso fruendo • 
Quibus in verbis majoritacem amoris desumit ex majoritate ob)ecti y 
et quia amor amicitiar , et beneToIentis tendit in Deum in se bo- 
oum , et aoQor concupisceotiae solum in Deum a nobis participandum. 
gg. Praecerea ratio ipsa per se ostendit a nemine probandam ex- 
plicationem istam : Ex amore concupiscenti^ pnecise considerato non 
diligimus Deum magis y quam nos y sed accedente actu Keligionis y qualit 
est benevolentia yjam Deum diligimus magis , quam nos ipsos . Cerre nemo 
potest Deum magis diligere nisi per dilectionem maiorem , Id quod 
per se notum esse videtur : atqui actus Religionis nee est amor , nee 
pars amoris I nee dilectio, nee pars dilectionis: ergo non potest fa- 
cere dilectionem majorem in ratione dilectionis; ergo fieri nequaquani 
potest ) ut accedente benevolentia actui amoris concupiscentiae y ma- 
gis ego Deum diligam , quam me ipsum ) si amor ipse concupiscen- 
ti^ per se majorem illam dilectionem non praestat. Veritas haec adeo 
est intima cuique^ut in onini disciplinarum genere tanquam certa te« 
neatur vel ex sola notionum , verborumve penetratione • Quapropter 
illam Bolgenij expositionem rejiciet Logics Professor y qui consecu- 
tionem magis certam , magisve probabilem concipere non potest sine 
majore certitudine ) vei probabilitate • Rejiciet Ph^icus $ apud quern 
subjectum esse non potest magis calidum sine maiori calore . Rejiciet 
Psycologus, qui majorem requiritcognitionem ad magis cognoscendum. 
Nee Ontologus admittitobjectum magis bonum ) aut verum sine booi- 
tate ) aut veritate majore • Idem dico de caeteris Faculutibus y ur dc 
Theologia ) Ethica , Mathematica . Nee enim persona esse potest magis 
sancta et grata 3 magisve temperans sine majore sanctitatC) et gratia ) aut 
temperantia ; nee lineam magis extensam y aut figuram magis quantam 
concipies ) nisi majorem concipias extensionem , et quantitatem . Neque 
enim in gratia certe , et Charitate locum habere potest paucorum in 
Philosophia Auctorum jam fere antiquata sententia de majori nescio 
qua ejusdem indivisibilis qualitatis radicatione: gratia (^uippe ipsa jux- 
ta Tridentinum augetur in justis adveniente nova gratia • 

34- 



%6€ 

^4. Qood si iranos adhucdarft recasas urgemissiismi ratione prcs- 
siri ) jest tariten '«tiam aliod^ iqtjod Cibi propooo • Celsitudo .anioiiftaf 
micitis, ex quo Oetrni dUigioii^s vinjeopotissiiliOiDtooQimetur'jqaod 
suromum illud Boomn .dilrgiiDus super amma:^ atqm ideo super nos^ 
Sed haec excelleatia rc^eixda est in tuis principijs' ex acta .l>0ne¥a» 
lenciae; nam solus^ amor vConcupiscentias sine i)enevo}eoiia aon^amat 
Deum magiS) quam. noS) accedcntc vera. actu. bene volentici^Dettm 
super nos amamus. Ilia igitur perfectao ^ et majoritas ab stctu piove- 
nit Religionis , -yd -ipse est potiusk Actus ergo Religionism pcjrfcctiojc 
eric } ec majot ) quam actus Gfiaritatis Theoiogicae. Quid autem diccr 
mus .Apostolo Fidelibus iacimanti : majon autem barum est Cb^ritas f 
£t si Cbaritas n^ajor est ceteris virtutibus Theologicis > quantum ill} 
relinquet post se virtutes omnes morales j quas inter victus Religionis 
infusa ) et supernaturaiis dumeratur ?. .^ 

35* Ponamus duos homines ^ quorum unus desideret efficaciter ap* 
ternam beatitudinem , ct simul eliciat actum benevolentifleerga Deum; 
alter vero desideret quidem efficaciter steroam foeliciracem > at non 
eliciat actum benevolentia? • Profecto primus. Deum amabit super ojm« 
ttia in principijs Auctoris, secus vero secundus • Quid) quseso ^ dis« 
ccimiQis est inter eos amatores ? Non aliud certe nisi quod ex actu 
Reiigionis repeti potest ) cum aequales esse possint in desiderio bead- 
tudinis . :£rgo ex acti; Reiigionis repetenda est excellentia amandi 
Deupi spper omnia • Exit igitur actus Reiigionis potior , ac excellen- 
tior ) quam ipse actus -diligendi • Dices forsan^ actum prxfatum Reii- 
gionis oriri ex amore tanquam ex radice. Verba sunt ista ad remade 
qua agimus , impertinentia . Oriatur) nascatur) et puUuIet ex amore 
benevolentia » At benevolentia per te non est amor • Ergo nihil ob* 
tines . Deinde non est ) unde probetur , ut alias evici ) tanta conne- 
xio inter amorem s ec tuum hone actum Reiigionis , ut hie ex alio 
necessario nascatur* Tandem tu ipse > Bolgeni mi , quia lus intererat 
causae 5 seripsisti in Dcclarationibus p. 77. inoltre quests slue atti non 
sewpre si accoppiano insUtme , potendosi fare atti di amore senza far au 
tir di Jbenevolenza. Ergo ) te ipso judice > actus benevoleotis aoo ne* 
cessario oritur ex amore . 

j6. Quod tertio loco respondetut) Deum esse diligenduoi prop* 
ter ipsum idem esse apud Patreq , eC prxsercim Augustinum ^ atque 
diligendum esse Deum , quia ipse dat se > quia ea fruendum est} su- 
stineri minime potest in sens^u ab A^ctore praeftxo , quasi nimirum 
Dtum quxrere propter Deum ^ ut ait .ipse ) aliud sit nihil ^ quant de^ 
siderare wsionem beatificam . Nee enim visio beatifica , nee fruitio Dei > 
qui sunt actus vitales hominis ^ sunt Deus ipse v sed finis quo perve- 
nitiir ad Deum . Tamen expressiones illS) quibus non semel utitur Au« 
gustinus 5 dedere aliquibus Theologis occasionem j aut fundamentum 
ad stabiliendum amorem quendam concupiscentiae perfects ad Chari* 

z z ta* 



tatem pcrtinentis , sic scilicet ut in loco suo primario maneat amor 
amicici« ^ tt benevolentis • Oe bac opinione minime disputo • Uci« 
nam Bolgenins Ci^ Magisrruni suuai Joaonena Bappstam Faurc iii bac 
re Imicatus esset ) et bac qus- sententia probata > amorcm benevolentiz 
non tiegasset. Noo ille dcdisset locum tot obscuriranfractibus, et re* 
ilexioDibiis ) qoibus systema suutn stabilire contendir , nee me in prs- 
senti cogeret » ut in memoriam revocarem ipsi roonitutn laudati Prs- 
ceptortS) quod babecur in notis, quibus S. Augustini Enchiridion il 
kstravit • Cum enim duos actus Charitatis , aiceruro benevolenria? , 
et concopiscentia? alcerum credat ille Tbeologus ab Augusrino descri- 
bi ) advertit > cautc legendum esse S. Ooctorem , etiam cum loqui vi^ 
detur de amore benevolentiae : uom est y inquit^ quoJ mens mostrs sta 
Urn apprebenJat i agi ibi de amore Dei ^ quern nee dart negamus ^ nee 
negamus esse f erf ec turn ^ quern of time distinxit S. Bonaventura verbis 
iUis: qui vult ) quod Deus ipse sit summum Benum . Si hcs intra fi* 
ties constitisset Auccor explicans Augustinum locis ab co laudatis turn 
de a6tu benevolenciae erga Dcum ) rum de actu concupiscenciae frui- 
tionis stternae , quos insinuare ridetur S. Doctor ) in noscro nos olio 
reliquisset . 

37. Namque hie opinandi modus ) quem tenuit laudatus Bolge- 
nij Magister, salvat ex una parte )Deum esse aoiandum f roster /e ff- 
sum per amorem verissimum benevolentiae , et «k altera admittit actus 
concupiscentiat perfectae aecernae nostras beatitudinis, quos ad ipsam re* 
fert Charitatem Tbeologicam • Et de his extremis actibus ^ non autem 
de perfecto illo benerolencis intelligcnda judicat y quae hinc ^ et in* 
de congeruntur Augustini testimonia ^ ex quibus ad summum unum 
illud confici pcsse videtur • Sed vero nee id ipsum concedendum ar* 
bitror ) posse nimirum ad Cbaritatem Theologicam pertinere elidti- 
ve actum alique m concupiscentiae . Nam in exponendo Augustino 
ad yerum sensum unius amoris benevolentia? ducem habeo S. Tho- 
mam) ducem Suarium ^ ducem item communem Theologorum sen* 
sum. Nee ullum adducet cl. Dissertator testimonium Augustini ^ quod 
non praeoccupaverit S. Thomas tribus illis animadversionibus ^ quas de- 
dimus ) et comprobavimus fuse « Prima habetur 22. q. 27. art. .3. ) 
ubi notat S. Doctor ) Deom propter se ^ in se y et secundum se aman- 
dum esse ex Cbarirates et solum diligi propter aliud) ut causam dis- 
^ovxivzuiy putUy per benejlcia ab eo suscepta y vel per pnemia spera- 
ta y vel etiam per pcenas , quas per ipsum vitare intendimus . Altera 
.J. 2. q. 2. art. (5. ubi delectatio distinguitur accurate ab objecto , 
cui uni tribuitur ratio movendi ) unde propter aliud obiecrum moti* 
vum appetatur delectatio y licet non appetatur propter alium finetn 
adequate distinctum . Si vero dicat ly propter causam formaUm , vel 
potius causam motivam y sic delectatio ett appetibilis propter aliud y id 
tft ) propter hvnum y quod est delectationis objectum . Teitia tandem ex 

I. 2* 



I. 2. q. zS. art. i. ubi nos docet Angelicus^ aioicitiaan aipirare ad 
unionem realem 3 vel quasi realero cum amato : Qjutdum f^ro utm en 
effectur amorit , et bac est utth reatis , quum amanr qumrit de rr n- 
mata • 

j8. Ex his S. Thomflt principijs facile corruit} quod objiciturex 
Augustino ) apud quern Deam amare grMtuito propter iprum mom est 
JesiJerare visionem beMtdm y sen frmtknem propter ipsas tanquam cau- 
saiD motivani amoris , scd propter Deum ^ ut verum ) et unuoi moti^ 
vum amoris • Quod vel hie etiam indicat S. Doctor ita scribens: Ke- 
4tum itaque cor cum Deo est , quando propter Deam Deum qu^rit • Er> 
go motivum iuquisitionis > seu desiderij serviendi Deo , videndi Deum 1 
et fruendi Deo ) est ipse Deus 3 non visio , vel fruitio • Item quid 
est gratuitumi Ipse propter se ^ et non propter aliud . Si Igitur non 
propter aliud ; ergo non propter visionem ^ vel fruitionem . Prstrerea 
hoc colitur i quod diligitur 3 et gnttuitum sit > quod amatur ^ et quod 
Uudgtur . Ex quibus habemus > idem esse objectum 9 cui cultut exhi« 
betur,*ac objectum motivum amoris 9 et non aliud esse obfectum mo* 
tivum laudis , quam objectum motivum amandi . Sed nee visio > nee 
fruitio est objectum 3 cui exbibetur cult us , nee objectum, quod lau« 
datur , sed Deus ipse omni cultu > omni laude digntssimus : ago Deus 
ipse propter se 9 non visio , et fruitio propter se est objectum moti* 
vum amoris • Unde hie repetere possumus , quod alias ex Augustino 
exscripsimus : Quare amas ista ) nisi quia jmlcbra sunt ? Fossunt esse 
tarn pulcbra \ quam ille ^ a quo facta sunt} Ametur igitur visio bea* 
ta ) ametur essencialis beati:udo , nam pulchrs sunt ists y rect« y et 
honcscae ; sed amcntur etiam roodo perfectissimo j nimirum propter 
Deum. Desiderands sunt ills, sed modo etiam perfectiori d«sideren« 
tur ) ut sunt unio maxima cum amato y ad quas aspirat Cbaritas > ut 
amans in seternum 6at amati • 

IQ. Hiec est Augustini germana mens^ quando statuto milliet 
objeao amoris propter ipsum ^ et non propter aliud y ail 9 nee veroin* 
frequenter , ut ipse fateor , Deum caste , et gratuito colendum , et 
amandum , non quia dat temporalia , sed propterea quia dat se , et 
non aliquid extra se • Item amorem esse castum , cum desiderat a* 
mans videre. Deum . Nam ilia verba ; quia dat se, quia desiderat vi* 
dere Deum , non signant dationem , ut ita dicam , et visionem esse ob- 
jectum motivum amoris, scd esse consecutionem , comprebensionem y et 
unionem amati propter ipsum. Id quod Theologi brevissime expediunt 
verbo dicentes, visionem, et fruitionem esse finem quo pervrniturad 
amatum , ut Jinem ad quern t^ndimus • 

40. Haec autem res ut melius ponatur ante oculos , placet sub- 
jiccre excmplum S. Ignatij a Loyola peritissimi certe in arte amandi 
Deum ; quod nobis tradidit P. Ribadeneira in ejus vita lib. 5* cap. 
I.; sic enim bie scribit ad rem nostram • Judicabaty licut dim Ap9^ 

% % % st§^ 



5^ 

jtdus ^ mdius'sihi itst Asidvt ^ MC esse cum Cbristo ^ quam vitam \h 
carwt mortMli tfiwre . E$ boc ardebat desiderio ^ non solum ) ut sum^ 
mum Bmtim ^sibi adquireret ^ et ut in eo per visknem be at am requhue^ 
ret^ sed multo magts y ut videret falicissimam gloriam Sacratissim4e Hm* 
manitatii Domini ruiy quern ardenter amabat.\ non alittr ut^ue umtcut 
solet^gauderede amico^ et latari videns eum ^ quem ex corde amaty 
constitutum in loco alto ^ et in bonore supremo . Nunc aotem ego qaa^ 
xo , hoc intensum desiderium Ignatij vidcndi Dominum , qucm ardcih 
rer amabat , movebatur nc ex visione ipsa , air ex bonitate , dignU 
tatC) ct exccllentia amati? Qusrebat ne Ignatius visionem in* ea si» 
stendo , an potius visionem propter aniatum desidcfabat ? Intentusc* 
rat Ignatius suum in commodtnn 5 et utilitatem propriam , an in glo* 
riam amati respiciebat) qua una contentus erat) et omnino satiatus? 
Atque hinc colligere qaisque poterit ) quam mercedem intendant San*- 
cti in acttbus purissimis amoris Dei , de qua in ultima diffictfitate Io» 
quemur ) nempe illud premium , illam mercedem intendunt , de qua 
Chrysostomus ) Bemardus, et Pomerius , Deum esse eum ^ qui est^ 
Demm esse gloria affectum 3 Deum esse Dominum in - mernam cordis eo- 
rum • 

41. At enim, inquit Bolgenius, negari non potest, Augusiinuni 
Fideles ad Cbaritatem hortantem, et ad amandom Deum amorcca* 
fto, et gratuitO) illam nobis ration em proponere, qkia dat se ^ non 
temporalia , quia sterna daturus est y nan terrena • Audio , quod dicis ^ 
et quod proponis libentissime fateot , illud adjungens frcquentius a* 
pod S. Doctorem inveniri^ Deum colendum gratis ) etamandum gra- 
tuito propter ipsum ) et non at aliud ab ipso accipiatur; atqui visio 
beata , et fruitio Dei est aliquid a Deo distinctam : qui ergo ob il- 
lam Deum coleret ^ amaretque , non eum amaret gratis , nee gratui- 
to coleret . Ilia igitur Augustini contrapositio > Deus amandus propter 
S9 ipsum ) non propter temporalia , et terrena ^ non est adcquata > qua* 
si nihil esset medium inter Deum , et tempcrale , atque tenenuro , 
sed inadapquata » per quam intendit S. Doctor ex affectione ad ex- 
treicum illud nobilius propter ipsum excludere afrectionem ad aliod ex« 
tremum propter temper ale ^ et terrenum , quod saepe soVctessc vitiosum. 

42. Id quod volenti > nolentive Auctori fatendum (st ; neque e- 
nim in suo Systemate contrapositio potest esse completa . Ratio est evi- 
dens , quia Bo!geni us illis verbis propter i^/^m intelligit beatitudinem es* 
sentialcm. Sed inter beatitudinem essentialem , et bona terrena 9 tern- 
poraliavc datur aperte medium, ut nemo non videt. Nam prxter do* 
na supernaturalia , quse Deus suis concedit abundantissime in hac vi- 
ta , quae terrena non sunt , dantnr et alia multa in altera vita , quae 
nee terrena sunt, nee temporalia , sed arterna , et cztestia • Pone , 
si placet, beatitudinem formalem in visione, pone illam in amore, 
pone ) ut probabilius videtur > in complexo utriusque , nam positis his 

* duo- 



3^5 : 

duobus actibus.datur pctfecta conjuoctio cum ultimo fine ) ttltitni in 
suo ordinc ; q^iot vero sunt alia in anima beata j quae liceC ad essecl- 
tjahnn beacicudinem non pertineant > ilium tamen statum perfectissi* 
muni beacitudinis cooiitancur? Hinc dona Spiritus Sancti > virtutes 
sapernacurales y et adquisitae i dotes y fructus y ec laureola?) aliaque 
multa sunt ultra beatitudinem essentialeoi , et tamen bona sunt cc9« 
Icstia f et aeterna per se se expetibilia . Quod idem de corporis bea* 
titudine certum est • Sicut igitur apud Augustinum non esset amor 
Dei gracuitus propter ipsum amor horum bonorum caelestium> et ae« 
ternorum) licet non sit amor rei temporalis , atque terrenS) ita qui 
propter se ipsam amaret beatitudinem essentialem ) non ideo Deum 
amaret propter ipsum • Consutto itaque S. Doctor contra ponit amo* 
rem Dei propter ipsum amorr terreno , et vitioso rerum temporaFium > 
quia caeteri amores honesti virtutum , et multo magis Spei superna* 
turalis virtute referuntur ad Cbaritatem , quae omnium prsrceptorum 
est finis ) et complementum . Accedit , Spem ad Cbaritatem gratui- 
tam mire disponere ) ut sspe diximus : ergo cum Sancti Patres tra* 
ctant de amore vitioso extirpando ^ et de peccatoribus ad Dei amo* 
rem revocandis non erat opus distincte proponcre nisi duo extrema^ 
et cum dicunt amandum esse gratis Deum propter se ipsum , quia dat 
se , quia iat sterna > unice significant per to quite causam dispositi* 
¥am) ut Deus propter se ipsum ametut. Id quod plane vidimus ex 
Bsrnarda) et Pomerio.. 

4J» Et vero quis dubitet) quin divina promissio aeternae beati- 
tudinis minfice nos disponat ad Dei Bonitatem amandam propter se 
ipsam. Primo^ quia erigimur in Spem videndi Deum^ eoque fruen* 
di ) quae quidem Spes scala est ad amandum eum ^ in quo » et a qua 
speramui » Secundo ) quia excitat in nobis gratitudinenr ^ undc et a* 
mor erga benefactorem sponte sua resultat* Tertia^quia nobis^osten* 
dit magnitudinem Bonitatis infinitae sic sponte ) gratis^ et voluntarie 
volentis se creaturar communirare • Hinc haec propositio y ama Deum 
propter ipsum , quia dat se tibi videndum^ etfruendum 5 habet bunc veris- 
simum sensum : Ama Deum propter hpsam Bonitatem infinitam tantam 
in sC) ac talem , ut non dedignetur se tibi communicare . Ub'r nema 
non* videt ^ communicationem non esse motivum amandi » sed medium 
fee ducens ad cognitionem Divinae Bonitatis ^ ii^ qua plenaric residet 
motivum amoris^ 

i)4. Omnia mihi videnturesse perspicua in amicitFa Bonestauni- 
us hominis ad alterum . Profecto multa praccedere solent^ quae ad 
hoc genus amicitia? disponunt, nee sunt tamen objectum motivum a- 
micitiae; multa item consequuntur amicitiam ipsam , quae sunt fructus ^ 
qui ex aroicitia retinquuntur. Conjhmatur amor y inquiebat Tulliuf, 
beneficio accepto , et studies perspecto^ 5 et consuetodine adjuncts , quihus 
rebus ad ilium primum motum animi > et amoris adhibitis admirabilis qu^ 

dam 



i66 

dam exMrJeicit benewleittU magmtuio.Kt quodnam est objectua m«- 

tivuoi cam magnae bcDcvolcntiae ? Non est ex Tuliio beneficium ac- 

ceptUfD ) Doo adjuncta consuetude i tti virtus , sei prdntas y ex quh 

bus perspectis eiiam in boste mevemur animi bominum . Addit ^ utmM^ 

tern non quMttam effiorescere ex amiciiia » etiam si tu earn wnnut sectH 

tus sis . Tria bsc in aroicitia supeinaturali ^ ec honescissima cum Deo 

iDodo quodam eminentissimo reperiri , et ab Augustino frequentissime 

insinuari ) nemo non videat • Deus amandus est propter se ipsum > id 

est ) propter suam vircutcm , bonitatem ) ec probicatem . En objeccam 

iDmediaceroocivum amicicis > ec magnicudinis benefolencix erga Oeom . 

Amandus esc Deus propcer ipsum ) non quia dac cerrena , ec tempo- 

raiia > sed quia dac se videndum , ec fruendum • En causam mire diV 

ponencem ad amorera • Quis enim non amec Deum propcer summam 

iUam Bonicacem , quam talem ^ ac Cancam in se esse considerac , uc 

felic sc gracis vilissims creaturae communicare ? Amandus est Deus 

propter ipsum ^ ut ejus sis in arcernuro , in quo nihil non habebis . 

En fructus ex amicicia efflorescences ) eCM in ipso amoris accu minus 

secucus sis ucilitacem tuam ^ ec in bonum. amati procurandum torus 

incumbas • 

45* Ex diccis constat , quam lit caute exponenda in opinlone Bol* 
gcnij proposicio illa^ quam nobis exhibec p. 141. Dissertat. Amare 
Deum propter se ipsum est amare Deum ^ quia ipse in Essentia sua , 
et in Attributis suis est ohjectum , et Jons aterna nostra foelicitatis . 
Porro si h«c proposicio specificative sumatur ) uc inquiunc Theolo- 
gi , eC sensus sic , est amare Deum ^ qui revera in Essentia sua , et 
Attributis est ohjectum , et fins aterna fielicitaiis 9 nemo eam ncgabic 
Tbeologorum; at si reduplicacive sumacur^ uc eam sumic Auctor)et 
sensus sic , ipsam nosrram fcelicicacem influere etiam parcialicer in a* 
morem Dei propter ipsum solum , adeo non esc vera ) uc implicec in 
terminif perapercc) cum visio , fruicio ; foelicitas sine aliud a DeO) 
Et tamen in hoc secundo sensu nobis illam reprsesentat CI. Auccor 
turn hie p. 144. scribens > amare Deum propter se ipsum est Deum 
muarere ut ohjectum nostra delectationis .... Qusrere Deum propcer 
Deum esc desiderare visionem beatam Dei in Faradyso Ec p. 147. S. 
Augustinus loquitur de motivo propter quod amandtis est Deus ^ cum di' 
city propterea quia dat se . cum. p. 52. ubi dicic ) nos amamus (ex 
ChariCatc propcer Deum solum ) ut ohtineamus possessionem aternam 
Dei . Tandem Coca illius Dissercatio eo tendic j uc objectum mocivum 
amoris sic fruicio , sic deleccacio in Deo ( il godimento ) , ec hunc in 
finem Patrum sencencias collegit , {lisposuic , ec ornavic . Falsa est igi- 
tur 5 ec implicans in Cerminis haec explicacio Bolgenij , qui ex una par* 
te vult Deum propter se ipsum solum diligendum , ( qua in xe admits 
tit plane amorem benevolentiac ) et ex altera parte , uc scacuac amo- 
rem concupiscencie j dac locum alteri motivo > delectacioni scilicet } 
Ct foelicitati } seu viiioni a Deo disdnccis • efi. 



46. Ad extremuna pro doctrine traditar complemento ) tna hie 
adverto y qua? velim tandem a Bolgenio rite intellecta • Prifnum , qu«* 
rere visionem Dei ) desiderate fruirionem in Deo 3 aspirare ad ftrli* 
cjtarem aeteroam sed propter Deum tanquam rationem motivam in- 
quisitionis^ desiderij) ct aspirationis esse verum actuno Charitatis Theo* 
logicar y qui sine benevolentia stare non potest . Unde si hoc tan* 
turn Bolgenius intenderet y unum nobis traderet amorern benevolen* 
tis • Secundum , amorem concupiscentis erga Deum , de quo Tbeo* 
logi ) talem esse deberC) ut non respiciat Deum tanquam unicum 
motivum amoris ) cum sua etiam vis partialis roovendi competat vi* 
sioni , aut fruitioni : sic enim recte concipitur , quo pacto Deum ve* 
lim mibi ) et me amem hoc ex amore 9 bonum mihi qusrens . Si er- 
go Bolgenius Theologos imitatur in notiont ipsa amoris concupiscen- 
tiat) eta nomme ipso non discedit , dicere necessario debet j amo> 
rem concupiscentiae non concipi propter Deum solum . Aiioquin Dis* 
sertatio ejus erit de subjecto non supponente ) nee impugnabit Theo« 
logos i cum non conveniat in notione amoris concupi<>centix 3 quae^ tra- 
ditur in Scholis; sed aliam sibi praefigat nofionem , ideam j et nacu* 
ram • Tertium , quod amor sit benevolentiae , seu concupiscentiac ^ non 
in eo consistere ^ quod cognitio regulativa amorum nobis Beum pro- 
ponat vel in se 5 vcl sub aspectu , vcl respccta ad nos . Potest enim 
cognitio supernaturalis > ut alias notavi , proponcre nobis Deum , non 
solum ut bonum conveniens > sed etiam ut bonum nos beatificans,et 
voluntas gratia Dei praeventa sese determinare ad amorem infinitae 
Bonitatis propter ipsam • Vera igitur ratio discriminis inter illos amo- 
res in eo sita est ^ quod amor benevolentiae sistit in Dhfina Bonita- 
te , quin ad amantem reflectat ) aut regrediatur; et amor concupi- 
scentiae sic tendit in Deum ) ut non sistat in eo ) sed regrediatur ad 
amantem , qui ex vi amoris quaerit sibi aliquid habere . Ex quo fit ^ 
lit primus velit bonum amato ^ et secundus vclit bonum amanti • 

47« In ultima difficultate nihil addit Auctor » nisr quod sarpissi- 
roe dixerat , Charitatem scilicet puram > et perfectam amare Deum si- 
lie intuitu prarmij ) et mcrcedis accidentalis , sed non sine intuitu bea- 
titudinls essentialis, pro qua responsione addccit multa ex AugustinO) 
aliqua ex Bernardo , et commemoravcrat locum Hugonis Victorini vo* 
cantis stulm > qui negant , amorem ad Beatitudinem tendere . Verum 
hac de re multa dedimus cap. 5. declarantes roentem S. Bonaventn* 
rs , ct Hugonis de S. Victore , obi ex rationibus Theologicis > quas 
banc in rem affcn Arvgelicus Doctor , demonstravimus , orimo 5 Deum 
unice did posse mercedcm in sensu imprcprio , nempe causaliter , et 
objective , quatenus est objeaum , et causa mercedis . Secundo j mer* 
cedcm propria talem esse id ) quod quis ex labore , vel" aliquo opere 
meretur . Tettio , amorem araicitiae non respicere mcrcedem forma- 
lem , sed amare amicum sui gratia , et propter ip^um . Hsec onma 

tra 



i6S 
ttadit S. Thomas in 3. dist- ig* ait. i^ ad 4;* doctrlAam^nobhrcIin* 
quens claram ) atqoe perspicuam pro intelligert a Patfutn. In c6dem 
ips# loco oieDtioncm fecimus multiplicis generis mercenariorain ^ ec 
quo sensu Cbaritas utcumque mercenaria did possit ostenditnos* ruai 
.imferative s quatenus imperat frequenter actus Spei , qui quodamtno- 
do illi tribuuntur; turn cauraliter^ quatenus Deum respiciC) qui cau- 
sa €St ) fons ) ec origo omnis mercedis , et prsemij ; turn materialher , 
quia ad Charttatcni Theologicam pertinet roaxinie desiderium fruitio- 
nis ) seu roaxioiae conjunctionis cum amato • Sed cum motivum hufus 
deslderij sit idem amatus propter ipsum, ilia fniitio, vel conjunaio, 
qux est proprie merces^unice desideratur materiaiiter propter Deum. 
Non aliter ac siquis sumat potionem dulcissimam prarcise propter sa« 
nitatem recuperandam , dulcedinem illam attingeret pure fnaterialiter 1 
vel ut objectum materiale propter sanitatem , quae sola est potionis ob« 
jectum formale ^ seu motivum 

48. Et hoc ultimum est ) quod intendit Hugo Viaonnus , ut ex« 
plicuimus ) dum appellat stultoi illos y qui sic mercedem a Charitate 
exdudebant j ut aperte dicerent ) se non curare de Deo ) seu non qu^^ 
rere Deum. Acute itaque subjicit ingeniosus Pater; Ego homo sic it- 
ligi nollem a vobis . Si me sic diligeretis , et de me non curaretis 3 ego 
de vestra dilectione non curareM . Quam ego rationcm contra tc ip- 
8um I o Bolgeni ) ita propono • Siquis te sic aroaret ) ut ex illo suo 
amore non aliud quxreret, quam propriam sui utilitatem ^ quam de* 
lectaiiones ilia/ subtile s ^ quas ex sua tecum collocutione perciperet , 
velles ne ab illo sic diligi > et curares multum de iiiius amore) Siti* 
bi respondendum sincere sic, non aliud dicturum te credo, nisi quod 
amorem similem , qui quantus est,totus est versus in utiJitatem aman* 
tis ) non multum curas , parvifacis , nihili sstimas • Cur igitur ex ver- 
bis Hugonis ita triumphas, nee solum in Dissertatione , sed ut mihi 
renuntiacum est , in familiaribus cum ijs , qui te audiunt , collocutio- 
nibus ? Ego sane te dihgo amore sinceriFsimo non solum ob naturam , 
quae mihi cecum communis est, sed ob ingenium praeclarum , ob do- 
tes I quibus polles , animi praestantes , id omne tibi volo , de eoque 
congaudeo , et omnia tibi fausta desidero • Neque enim amare te pos« 
sem ob ingenium praestans , quin id tibi boni ex afR?ctu vellem • Cre- 
diderim te , si bonus sis in causa Judex , et in mentis reflcctas pers- 
picaciam tuae , aestimaturum magis> magisque te curaturum amorem 
hunc meum , quam efus amorem , qui te quaereret ex aifrctu dclecta* 
Cionis habendae ex tua praesentia , vel colloquio • Atqui meus bic a* 
mor verissinius est amor benevolentiae . Certc Hugo tuus Victorinus 
ita existimat , dum amorem declarat per bene velle^veX bonumvelle^ 
ut supra vidimus , dum amorem ait cum Tullio esse bonam erga alte* 
rum voluntatem propter ipfum: dum scribit: dtlige Deum y quia Bonu 
tas est : dum amorem Filiorum Dei explicat cum Bernardo per verba 

ilia; • 



ilia: Confitemini Domino ^ quoniam bonus ; dum primam Orat. Domin,. 
petitionee ai Cbariiatem xcfcit : dum Deom , ait v esse diligendum ^r0* 
fter Bonitatem suam y et propter id > quod habet a je ^ et non babft ab 
alio : dum inquit ) nos diligere in bomsne sapienttam 3 vel quia babei 
sapientiamy et nos diligere bominem propter Deum^ quia babet Deum^ 
vtt ut babeat Deum . 

49. Jam vero te rogo ) Dilectissim; Bolgeni 1 diligere hominem 
propter sapientiam , vel quia habet sapientiam , diligere bominem pro- 
pter Deum , vel quia habet Deum ) diligere bonum propter bonitatenif 
diligere proximum in bonitate sua ) diligere Deum propter se $ quia 
ab alio non est etc. sunt characteres , et proprietates amoris concu- 
piscentix desiderantis unice delectationem , et foelicitatem amantis ) an 
attributa verissima 3 et clarissims notae amoris benevolentis > qui rem 
amatam non refert ad amantem 3 sed fertur potius in bonitatem 3 pro- 
pter quam diligit 3 eamque vult existere in persona 3 quam amat \ 
Considera item ultima verba 3 quar retulimus ex lib. 1. de Sacram* * 
part. 13. cap. 6. cum Deus diligitur propter te ^ diligit ur ^ quia ah 
alio non est; et die mihi mente smcera 3 an Independentia Deiy quam 
in tua ilia validissima, probatione tanquam cxemplum adducebas rerumi 
quae movere non possunt ad amorem 3 sit 3 nee ne 3 apud Victorinua 
vera ratio Deum amandi f Profecto si Deus amatur propter se 3 quia 
ab alio non est 3 amatur propter summam illam, et perfectissimam 
Independentiam 3 ex qua sibi summe bonus ests summeque beatus • 
Noli jam . Bolgeni mi 3 triumpbare 3 quod fecisse te video mtemperan- 
ter in Dissertatione , dum toties laudas 3 citas } et profers Hugonem | 
ut opinationis tuae Patronum exploratissimum • Nam tibi certe non fa^ 
vet in loco 3 quem products ex lib. 2. de Sacram. pro amore unico 
concupiscentia? • Castera saltern loca sole clarius amorem exprimunt 
benevoientiae • 

30. Denigue 3 ut nihil omittandus eorum > quae ab Auctore pro* 
ponuntur contra amorem benevolentiae 3 addendum est argumentumi 
quod sibi objicit in 2. part. Dissert, num. 208. et 209 qui per £di« 
toris incuriam 3 vel per Auctoris defectum facile condonandum in ex* 
tremum secundae partis rejecti sunt, cum tamen ad primam pertinere 
videantur. Objicit sibi eo loci Bolgenius quosdam amoris actus subli* 
Biissimcs3 qui leguntur intcrdum in Sanctorum Viris, et in omnium 
Mysticorum libris inveniuntur. Ptotestantur aliqui velle se Deo ser« 
fire gratis , et Deum amare 3 etiamsi essent in Infernum detra* 
dendi ) vel Dens eorum amorem ) et obsequia non videret . Respon* 
det primo CI. Auctor ex Illustrissimo Bossueto : ejusmcdi actus san* 
etas esse insanias ( sante follie ) . Quibus verbis illud addit BolgeniuSi 
jam ante Bossuetuni Hugonem Victorinum scripsisse de pra^fatis aai-^ 
bus : Dicunt hoc stulti quidam , et tam sfulti , ut seipsos nOn intelliganf. 
Et eo non conteotus rem firmat hoc excmplo. Etiam amicus ait 3 «• 

9 a a Bft* 



370 
amarc se amicucn amore gratuito ) et non interessato » nee quidquam 

ex illo intendere > aut desiderare • Qiiod tamen unice veruro esse po 

test de commodo ) utilicate , vel quaestu vili) et rudi ^ puta, pecu- 

niis I hoDoxibus , dignitatibus ) secus aucem de delectatione nobili , et 

subtili y quam conversans cum aniico percipit de amabili (jus genio i 

ct dotibus aniati« Sed longum , latumque discrimen inest inter eos^ 

quos Victohnus reprehendit) et inter Sanctos , qui amore Dei aestuan- 

tes ob Infinitam ejus Bonitatem verbis interdum emphaticis dilectionis 

ardorem exprimebant . Illi , ut vidimus ) amorero Dei pure afiectivum 

inspiciebant ) de eiTecti^ro nihil curantes; Kec Deum qu^rimus etc. 

Sancti vero in amorem Dei eiTectivum potissimum intendebant, et 

unice declarabant motivum serviendi Deo purum ,et quoad fieri po* 

cerat ) non mix turn ex utilitate propria , scilicet Bonum illud sum- 

oum ) et infinite dignum , ut pro omai hypothesi ametur 9 et hone* 

xetur* Illi procedebant in sensu absoluto 1 et nulla facta su.ipositio- 

4ie. Hi autem loquebantur bypotheticei et sub eonditione impossibl- 

li I unde nunquam habuere actum absolutum efficacem lenuntiationif 

sterna! BeacicudiniS) ut ex Suario notavimus cap. 2. 

5 1. £x quo infero ^ non debcre probari , si aequitatis habenda sit 
ratio ) modum loquendi Ulustrissimi Prxsulis decretorie scribentis sun* 
U follii , nisi forsan haec verba scripta esse coQtendat quisquam modo 
quodam laudativo ) approbativo ) et admirativo , quo in sensu de illis 
accibus loquitur Bernardus ^ baud certe minor Bossueto , sive doctri* 
nam consideres > sive pietatem spectes • Tractans igitur Mellifijus Doctor 
de natura , et dignitate amoris divini , et finem imponcns capiti 2. 
verbis illis : tot , qui in veritate sunt amoris . ^. . suo licet tnodo insa^ 
Hire ; sic incipit caput tertium . Audi sanctum insaniam : sive mente , 
inquit Apottelus ^ excedimut Deo ^ sive sobrii sumut nobis ^Vit ud hxc 
audire insaniam ? Si dimittit , inquit tit feccatum , dimitte : sin uutem , 
dele me de libro vit^e . Vis aliam ? Ipsum audi Apostolum : Optabam , 
inquit , anathema esse a Cbristo pro fratribus meis * Konne mentis be* 
ne affectdc sana qu^edam videtur insania , cum impossibile sit tffectum 
habere Jixum in affectu pro Cbristo wile anathema esse a Cbristo i Hdi 
sunt profecto Sanctorum insaniae , quas nobis depingit Bernardus sa* 
pienter 5 et reverenter > sana mentis affectiones , torum ittsanias , qui 
in veritate sunt amoris ab ilia profecti Gharitate ^ quam Deus ordioa- 
vit Simili etiam modo loquebarur Chrysostomus , ubi supra 5 dum 
amore insanire Paulum ajebat 5 tosque rem intelligere , qui amvre insa* 
niunt . Quod subjungit Auctor de amicitia , locum habere non potest 
in amicitia honesta , nbi non est motivum amoris , ut toties deroon- 
stravimus, dclectatio , quae, conscquirur ex conversatione cumamico, 
sed ipsa est fructus et effectus amicitiae. 

52. Respondet secundo Bolgenius non lam ex Bossueto 5 sed ex 
f uo sensu , ut mihi videtur ^ aequiori 1 et veriori , illas Sanctorum ex* 

pres* 



^ 



17* 
pressiones non esse ad Ilttcram accipiendaS) sed in sensu quodamex* 
cipicndas congrucntiori . Placet roihi gcnerica hacc Auctoris responsio , 
at displicet maxime , quod addit , unice cxcludi per illos actus bona 
cxtrinseca distincia a posscssione Dei . Namquc actus isti unicc cxclu- 
dentes bona similia faciles sunt omnibus ^ ut per se patet • Sed actus ) 
de quibus sermo est ) sublimes sunt ) et heroici > qui ut magnaoi ha* 
bent difficuitatem , ut ajebat Suarius ^ sic etiam aliud significant. Et 
sane oianifeste prsferunt Dei gloriam , et honorem sterns cujusque 
beatitudini propris ^ ut supra nos docebat tuus ipse Hugo Victor!- 
nus . Legantur > qus in banc rem dedimus Cap. 2. Pauli ; et Mosis 
actus diificilUmos exponentes • Qui sane tales sunt ) ut majorem in 
expiicando contineant difficultatem ) quam lUi ip«i ) qui in libris My* 
sticorum comniunirer recenseri solent • 

3^. Cum ruam illam 1 Bolgeni > propositionem legi: qui in librh 
Mysttcorum omnium invcniuntur ) venit mihi in mentem ^sit ne profecta 
ex animi candore 9 et vera syncerirate propositio ilia > an potius ex 
quadam quasi su^gillandi levitate ? Namque m Dissertatione observo ^ 
te > non jam paLm ^ sed ex ratione quadam indirecta loquendi non 
tanti facere Nlysticos , quanti mihi habcndi esse videntur . Quod si 
ita sit ) ut crnjicio , consilium minime laudo. Ego sane legi multos 
ejus generis homines , et studiorum partem consumpsi in addiscenda 
Ihcologia Mystica 5 non ilia experimentali , qua aontm est Dei gra» 
tuitum , et ope humana comparari non valet )- sed speculativa y quxque 
potest adquiri labore ) et ingenio ex attenta connderatione illorum ^ 
qus nobis Patres reliquerunt , et animse cslesti lumme conspicus ex 
proprio earum experimento conscripserunt . Et dicere illud aperte pos- 
sum > invenisse me Doctores Mysticos Scholastcis ommno conformeSi 
oec facile adducendum a Bolgenio esse actum aliqutm sublimcm , et 
flingularem in libris Mynicorum probati coloris contentum circa Del 
amoitm purum 9 et omni depuraturo utilitate propria , qui sensum noa 
habeat congruentissimum ; et explicari apte non possit ad rigorem Tbeo* 
logis Scholastics ex sola Doccrina S. Tbon>s , et ex prmcipii's soli- 
dissimis P. Francisci Suarij • Fateor ego ^ quibusdam videri actus ali* 
quos ita sinuosos » intricatos , et difliciles > ut de eorum expositione 
despercnt ; sed enim hi ipcipores esse deberent , sensum efficacem , 
^xclusivum ct absoiutum non esse confundendum cum sensu prscisw 
vo ) incificaci ) conditionato 1 et prslativo • 



a « « a ;. I. 



37^ 

$.111. 

QkiJ tandem emolumenti Bol^eniuf affirat fro AttritionU 
sufficientia ex novi Sj/stematis invemione^ 

54. /^^larissimus Dissertationis Auctor omni opera ^ ct studio cona* 
VJ tus est primam ejus partem firmare auctoritate ) et ratione . 
Namque statuca possibilitace unius amoris concupiscentic y et amore 
negato benevolentiae ^ viaoi credit sterni munitissioiacD pro Attritionis 
suflicientia in Sacramento Poenitentis • Qus res cum semper intrica* 
tissima fuerit > et ad explicandum difficillima admisso amore benevo* 
Icntiae , facilis evadit , et pervia sratuta necessitate uniys amoris con- 
cupiscentiae . Hinc se filum existimat invenisse omnino securum pro 
hac cxpedienda controversia , quod frustra qussivere Theologi ad ^ 
morem berevclentiae suis in commentarijs conversi .Idut persuadeat) 
en ejus summam doctrinae > quam nobis proponit in secunda , et ter* 
lia parte Dissertationis . Charitas esse potest perfecta quoad naturam | 
et graduro ; perfecta quoad naturam 3 et imperfecta quoad gradum : 
Ct perfecta quoad gradum , et imperfecta quoad naturam • Chstrius 
perfecta quoad naturam , et gradum ea est ) que tendit pet modum 
desideri) in beatitudinem essentialem i et ad gradum ascendit amandi 
Deum super omnia . Charitas perfecta quoad naturam ^ et imperfeaa 
quoad gradum desiderat quidem beatitudinem essentialem , sed non co 
usque se extendit ) ut Deum amet super omnia • Charitas perfecta 
quoad gradum , sed imperfecta quoad naturam prefert Deum omoi* 
bus; at non movetur ex sola essentiali beatitudinej sed ex alijs mo- 
tivis inferioribus > puta , bonis supernaturalibus a beatitudine distincfii« 
Rursus cum timor ex amore nascatur ^ triplex est admittenda tifporit 
species « Primus est timor filialis y qui habere debet pro obfecto amii> 
fionem seternae beaticudinis • Alter est timor servilis, qui pro objecto 
babet amissionem bonorum > vd incursum malorum terrenorum y aot 
amissionem bonorum , vel incursum bonorum Jtternorum ^ a^ beatitu* 
dine tamen essentiali distinctorum • Tertius tandem timor dicitur ini- 
tialis ) qui duplex habet objectum ^ scilicet amissionem beatitudinis j et 
bona ) vel mala distincta turn a beatitudine > turn ab ejusdem amissio* 
ne. Ita BolgeniuS} qui rimorem huncultimam obscure proponit; noa 
cnim bona possunt esst timoris immediatum cbjectum . 

55. His ab Auaore pr«missts,, statuit primo) discrimen Contii* 
tionis ab Attritione non esse repetendum ex gradu > nam detestatio 
peccatorum necessaria in Sacramento debet esse omnino efficax ) et 
debet homo ex virtute illius paratus esse ad omnia podus perdenda, 
quam ut peccatum admittat • Secundo y desunendum esse discrimen ex 
difersa natura motivorum ; ex quibus dolor peccatorum excitatur . Si 
cnim dolor excitetur ex motive proprio Cbaritatis perfects quoad na^ 

CO* 



37$ 
turam > ee timoris filialis , erit perfccta Contritio {ustiBcans extra Sa« 
cramentum • Si vcro excicetur non solum ex motivo proprio Charita- 
tis perfectae quoad nacuram , seu timoris filialis , sed etiam ex motivis 
proprijs Charitatis imperfects quoad naturam ^ aut etiam ex motivis 
timoris servilis, erit Attritio non statim sanctificans j sed in Sacra* 
niento sufficiens • Hxc est summa doctrine Bolgeoij • Sed quid est , 
cur sibi uni blandiatur Bolgenius » quod filum, et viam hac rationc 
invenerit in labyrintho inexcricabili Attricionis? Quia nimirum opti* 
roe 9 ut ait , intelligitur ex expositione doctrinae suae ) quod attritui 
Deum idigtrc incifit , et quod universa docet Ecclesia } neminem si- 
ne amore Oei ad ejus amicitiam redire posse. 

5^. Verum haec extensio Systematis Bol^eniani videtur omniao 
pugnare cum principijs ab eo prarjactis in prima parte Dissertationis i 
notiones refum confunderc) et Ecclesiae communi doctrinae refra* 
gari i maltaque continet ex una parte falsa ) et improbabihai 
ct ex altera inutilia ) et non necessaria . Et primo quidem male no- 
bis explicat Charitatem perfectam quoad naturam, et gradum dicensi 
-esse desiderium ^terM<€ yeatitudimU ita efficax , ut Deum amet super 
omnia 5 non solum ob objectum > quod Cbaritati praefigit , ut satis cla« 
K demonstratum est nobis » sed propter ultima verba ) ut Deum amet 
juper omnia. Quod est enim desiderium Charitatis in Bolgenij princi- 
pT)s , quod Deum amet super omnia ? Profecto ipse testatur boc- 
ce desiderium aeternae beatitudinis non esse amorem amicitiae , ncc 
Deum amare magis , quam nos , atque ideo super omnia) nisi acce* 
dentc actu benevolentiae , seu Religionis a tali desiderio , et re ) et 
gradu ) et perfectione distincto . Ergo nulla est Cbaritas in principi^ 
Auctoris ) cuius actus pertingat ad gradum diligendi Deum super om* 
:Dia: ergo nullus est actus Charitatis , qui justificet extra Sacramen* 
turn • Quin potius cum vis justificandi non praecise proveniat a dile- 
ctiones ut ipse inquit > sed a dilectione Dei super omnia , et hie ex- 
cessus a virtute proveniat Religionis ^ potion titulo dicenda est fusti- 
€care Religiot quam Cbaritas. Fac enim hominem se ad confessio- 
«em praeparantem elicere detestationem efficacem peccati commissi ex 
xnotivo proprio amoris concupiscentiae aeternae beatitudinis , vel ex mo« 
tivo timoris filialis, quod est in tuis principijs amissio sternae beati- 
tudinis . Quarro ex re 5 cl. Domine y hie homo justificatur extra Sa- 
eramentum ex efBcaci ilia detestatione , an in peccato perseverat uf» 
^ue ad Sacramenti receptionem ? Si primum : ergo Justus fit extra Sa- 
cramentum , quin Deum diligat super omnia ; nam timor amissionii 
sternae beatitudinis non fert secum neccssario actum Religionis y per 
quem quis velit Deum esse ipsum ilium , qui est 1 cum ex amore Dei 
Don oriatur necessario benevolentia } ut ais p. 77. Declarat . Quare 
vel prima est delenda Dissertationis pars , vel secunda 1 et tertia . St 
adterum digas ; ergo male explicas Contritionem perfectam ) qua? abs* 

que 



' 374 
^ue Sacramento iustificat. De incohsrentia satis clara fenio lam ad 
inversionem notionum . 

37. Quid Charitatis nomine significatur non apud Tbeologos 10 
lum ) ec in arte peritos 5 sed apud Ecclesiat Miniscros , Catccbistas » 
acque Fideles ? Omnes ad unum incelligunt vel babitum Charicacis cua 
gratia conjunctum , et ab ea fortasse non discinctum , vtl actum , ci 
quo diligitur Deus super omnia • Cur igitur illam dividis in tot rocm* 
bra ) quae naturam divisi non participant ? Loquamur unice de Cha- 
ritate ) quam vocas perfectam quoad nacuram,et imperfeccam quoad 
gradum* Hie actus esse poterit , dicive aliquaiis Dei amor; scd ve« 
ro Charicas minime dicenda est • An non ait S. Tbomas , quod tu 
ipse ex S. Doccore transcribis part. 4. Dissert, n. :{75 minima CbH" 
ritar justificat , neque pertingit ad spcciem Cbaritatis Cbaritat ilia , quM 
n$n dtligit Deum super omnia f An non dicit , quod amor potest esse 
adeo remit sus , quod non pertingat ad rationek Cbaritatis i Cur igitur 
confundis, o B)lgcni , amorem cum Charicate > ct quos gradus , im« 
mo etiam naturas posses non incongrue in amore discernere) cos ap* 
plicas contra sensum communem Ch^ritati f Port6 Charirafs gradui 
apod S. Thomam hic 2. 2. q. 24. a 9. sunt tres ilJi : StuJium prits^ 
' cipale recedenJi a peccato ^ et resistendi concupiscentijs ^ qu4t in contra^ 
rium movent Cbaritatis ^ quod pertinet ad incipient es^ in quthus est nu* 
trienda , vel fovenda ) ne corrumpatur • Huic autem succedit stmdium | 
ut bomo princspaliter intendat ad hoc , quod in bono proficiat : et boc stu* 
dium perttnet ad proficientes . Tertium studtum est , ut bomo ad boc frw 
cipaliter intendat y ut Deo inb^reat , et eo fruatur : et boe pertinet ad 
perfectof . Sed tres hi Cbaritatis gradus intra lacitudincm verat Cbari* 
tacis continentur, ex qua Deus diiigitur super omnia. Unde Charitas 
incipiens vera est Charitas , quae inveniri non potest in peccatr/re lec 
quoad babitum , nee quoad actum diligendi . Id quod vel ex Augu^ti* 
no ip5o 9 quern mirum quam in aiienum sensum transfers , probat An* 
g'licus Doctor in eodem articulo ab argum. Sed centra d\ccns zqued 
Jtugusiinus dicit super primam Canonicam Joannis y Cbaritas cum fuerit 
nata ^ nutritur ) quod pertinet ad incipiemes; cum fuerit nutrita rob9* 
ratur , quod pertinet ad proficientes ; cum fuerit roborata , ptrfiiitur | 
quod pertinet ad perfectos . Quod Idem egregie confiroiat in argu- 
iDcntorum solutione in id intcntuS) ut ostendat) Chanratcm incipicn- 
tem , et natam veram esse Cbaritatem , et ideo dicj incipnntem , quia 
principalior ejus cura est ^ ut incipientes resistant peccatis ^ quorum im^ 
pugnatione inquietantwr . Unde in Corp. art. pr(>|>onit exempltm ho* 
Diinis ) qui vere talis est pro tripiici statu 4ttatis infantilis*, usur rati$^ 
nis ) et pubertatis . Caute igitur loquendum est nobis de Ch«xitate 1 
nee earn dtbemus extendere ad actus ) quibcs Deus non dihgttur sa- 
per omnia. Nee enim Ecctesiae usus aliud intelligit Cbaritatis nomi* 
ne ) dum nobis yim explieat ^ et efficaciam Cbaritatis per Mmistros 1 



Parochos s atqae Pastores ; qui certe nonnisi terminis proprtis , mi- 
nimeque translatis in re omnibus necessaria loquuntur. Et bsKC ipsa 
mens est Auguscini ^ et Thorns, quorum primus tract, g. in cap. z. 
Joan. Cbaritatem , inquit , €um habere coeperit homo ) Spiritum Sanctum 
babebit . Ec mimima Cbaritat , inquit alter j. p q. 70. a. 4. plus di^ 
ligU Deum , quam cupiJitar millia auri , et argenti • 

58. In idem fere recidunt locutiones ills indefinitae ) quibus S« 
Doctor Augustinum laudans docet , ac probat i. 2. q. 65. art. g. 
haberi non posse Charitatem sine caeteris virtutibus moralibus ; et quod 
tradit 2. 2. q. 24. art. 12. inquiens : ^ui/i^f/ autem actus peccati mor^^ 
talis contrariatur Cbaritati secundum propriam ratiouem , qua consistit 
in hoc , quod Deus diligutur super omnia . Igitur si propria ratio Cha^ 
ritatis consistit in eo 3 quod Deus diligatur super omnia , qusnam 
est ilia Chantas, quae noo habet propriam rationem , ec naturaiq 
Charitatis? 

^9. Tene igitur arete locutionem SuariJ lib. 2. de Grat. cap. 15. 
1). 9. ) qui concedens peccat ^ribus actus quosdam amoris Dei debiles > 
ct imperfectos ex gratia Dei faciendos , tamen ut vitetur occasio con- 
fundendi similes actus cum Charitate ilia 5 quam nos docet Ecclesia 
per Catechismos ^ Pastores , et Ministros 1 caute subjungit : Heque prop^ 
terea dicendum est , peccatorem posse Charitatem habere . quia Cbaritat 
Absolute dicta ^el significat habit um ^ vel absolutam sonverstonem anim^ 
in Deum gratia Authorem per Mmorem perfectum ^ Potest autem did pee* 
eator habere interdum quandam incboationcm > ^el initium Charitatis per 
Spiritus Sancti motionem , ut /fugustinus loquitur . Per quae ultima ver* 
ba quandam inchoationem ) Spiritus Sancti motionem ea omnia prascidit ) 
qjae ex S. Doctore congerit Auctor in 4. Dissert, part, ad persua* 
dendum debiles illos amoris actus debere dici absolute Charitatem • 
Quin et Concilium ipsum Tridentinum idem satis significat s dum Sess* 
14. cap. 4* loquens de Contritione perfect^ 1 hoc in sensu Charita- 
tem proponit : Docet praterea , etsi Contritionem banc aUqtsando Cba» 
ritate perfectam esse contingat • # • • Est igitur sine dubio perpetuus £c« 
clesiat sensus de verbo Charitatis absolute dictO) <]ucm . Suarius insi* 
nuat juxta illud Joan. i. i. Qui diligit mundum , non manet Charitas 
Dei in eo; et illud aiiud i^^^Qui manet in Charitate ^ in Deo manet ^ 
€t Deus in eo . Ex quibus coliigit idem Doctor Disp. x. de Charit. 
Sect. }• n. J. quod omnis Charitas vim etiam minima iilam habet per* 
fictionem essentialem » qua in eo consistit ^ ut totum bominis affectum f(h 
nat in Deum tanquam in finem ultimum , et consequenter exdudat om^ 
mem affectum peccati mortalis . En quo jure 9 qua ratione , et funda* 
mento nobis proponat Ecclesia per CatechisiPos ) ut supra vidimus | 
ct per ejjs Ministros viva voce Populum edocentes Charitatem rao- 
quam virtutem , vel actum Deum super omnia diligentem . Et licet 
AugustinuS) et Leo ] quos optime interpretabatur Suarius io corum 

Ic* 



1^6 
lectione versatissimus ^ Cbaritatem extendercnc ad actus detnles ^ ^et 
imperfectos ) quos nobis Auctor proponit > non idcoMocutio ilia usun 
panda cssct j scd quam religiose servat hodiedum Ecclesia Dei . An* 
di virum Doctum Martinum Steyaert Opusc. 9. in Addition, ad pro- 
posit XV. ct XVI. damnatas ab Alexandre VIII. ; qui occasione aK- 
quarum sententiarum Augustini , et Leonis ) quos nobis objicit Auctor 
in 4. part. Dissert., ita prudenter scribit : At ^ quid igitur ^ dket 
quifi Hullane in posterum ex antlquitate babtlntur firmitas aJ prcbam^ 
ium aliquid , vel imprcbandum quod apud earn prohatum , aut impr^ba^ 
turn legimus ? Omnino : std cum rerpectu ad sensum Ecclesim , cujus est . 
per prsettdetitem sibi Spiritum judican ^ quo xensu . quo Jure veterei ah- 
quid jus sum , aut vetitum dixerint . Si sola alioqui consulatur antiquu 
tat , tpreta Ecclesia bodierna , omnia sursum deOrsum verti op$rtet h 
Tbeoloiia . Multa apud Veteres dicta nan intelUguntur ; multa etiam rt^ 
cte intellecta jam apud nos recte did non possunt . Soli proinde hi ab er* 
roribus semper manserunt > et manebunt immunes , qui Ecclesi^e sui tem^ 
forts indivulse adb^serunt : qu^e tam bodie , quam beri est Columna | 
ft Jtrmamentum veritatisy et erit in sacula • Haec vir ilie prudeocisfi- 
mus , cujus verba eo hie libentius exscripsi , quo non prjr.<7ens modo 
punctum aptissime declarant , sed totam etiam evertunt dissertatio- 
nem Bolgenij , qui nobis obtrudens antiquitatem , ad Ecclesir sensum 1 
ct praxim sui teooporis respicere non videtur , scribeni : docentur putm 
ri y docetur populus rudis • . • iraditur eis falsa doctrina &€. Cum ta- 
men Ecclesis nostri temporis sensus » et praxis rem ipsam ditimete 
potius debeat ) omni cuicumque refragandi potesrate sublata • 

60 Nee minus displicet Auctor in triplici specie timoris explican* 
da . Namque primum docet > timorem filialem esse , versarive circa a* 
fnissionem sternar beatitudinis > que sane propositio contraria esse n- 
detur Patribus , prarsertim Augustino , et Thomap, Theolcgis, ct Eo^* 
clesis communi sensui . Non equidem legi Theolcgum ^ qui timcrea 
Dei filialem explicuerit per ordinem ad amissionero beatitudinis secun* 
dum se considerataro ) et non potius per ordinem ad offensam Patris. 
Jam vero Sancti Patres , ut recte Suarez disp. de Spc • Sect. 4. dc 
timore hoc offcnsae Dei ^ vel aversionis ab eo intelligunt timorem il- 
ium filialem 9 de quo in Ps. j8. Ttmor Domini sanctus % ubi Augusri- 
nus ioquit : timor castas est » quo Jilii timent offensam Patris ^ fervitir^ . 
quo timent pcenam . S. Thomas 2. 2. q. i8. arc. i. universim docct 9 
timore servih timeri Deuro , ut ab ipso aliquod malum evenire potest j 
filialem autem sumi per comparationem ad Deum , et esse de cftcn- 
siopc qus, vel de ejus aversione . Et art. 5. dtfferunt , inqoit , specit mm^ 
Ium peen^t , quod refugit timor servilis , et malum culp^ , qutdrefugit timer 
filialis. Hoc quidem in corpore articuli) sed in responsicre ad 2. idem ip- 
fum magis declarat dicens: ad secundum dicendum , quod timer servilis ^ at 
fmor filialis tsots bttbcnt tMdtm babitttdiitcttt std Deum . Ham iimor nr^ 



viUs resficit Deum > skut frinctftum wflUtrvam poeMfum . Timor au* 
urn JlliaiiS retfkii Dcum.y fton skm priucipium Mctivum iulp^ y scd f9» 
tka ticut termnam , M quo rtjuglt reparari per cuipam . 

6i. Hsc si verba ulcima separari per cuipam notasset Auctof) 
muitas life profecco sequivocationes vitassec^ quas pacitur in explana^ 
tione S. Thorns* Nam ex iilis planum est caiques duas esse separa* 
tiones a Deo ; altera esc separatio pcenalis > per quam Deus creatu- 
mm peccantem k se separat ) earn excludens ab ultimi linis conseai* 
tione ) vel gloria . Altera est separatio avcrsiva a Deo j qvae per offen- 
slBtn Dei fit a creatura libere se avertente a Creatore. Prima separa* 
fio pcrna est , et objectum timoris servilis ; altera autem est ofTen- 
sa ) et objectum timoris filialis. Certum est tairen 3 Charitacem refu* 
gere etiam primam Ulam separationem pcenalem ) at non prscise quia 
poena est , sed quia est exclus o maxima^ illius unionis > ad quam , ut 
toties diximus y aspirat Charitas , unde non cnascitur ex amore pio* 
prii commodi , sed ex vero amore Dei propter se • Perspicue ) ut so* 
let ) Suatius loco laudato : timor filialis timet paenam ) qttatenus obstat 
umtcitim Dei ^ et ejus bonori ^ sicut et timor servilis timet cuipam y 4jua» 
ienus esse potest causa proprii incommodi . Hate attente consideranda e« 
rant ab Auctore » qui mille irretitur modis , dum S. Thomam in su« 
um sentiendi modum totis > ut a^'unt ) nervis tiahere conatur. Nee 
ita se palam opposuisset in explicando timore filiali Institutionibus 
Cbristianis , quibus nihil antiquius ) qusm timorem Dei filialem decla- 
rare Fidelibus eo in sensu ^ quo a nobis definitiis ^t . Et ratio expli« 
cationis perspicua est. Quia si Justus amat Deuni super omnia: ergo 
Dei oiTensam » quae est malum oppositum Bonitati divinse , timet su« 
per omnia. Quod totidem fere verbis tradit S.Thomas in Sup. q. g. 
art. I. dicens: Qma homo debet magis Deum^ quam se ipsum dilige^ 
re , ideo plus debet odire cuipam ^ in quantum est offensa Dei , quam 
in quantum est nociva sibi . Est autcm nociva sibi principalitcr ^ in quan^ 
tum separat ipsum a Deo ( En tibi motivum Boigenianum ) . 

dz. Restat tamen scrupulus de timore filiali , qui mihi minime 
dissimulandus est > unde Auctor agnoscat ^ veritatem me syncerissime 
qusrere j cum difficultatem propono ab illo minime tactam . S. Tho* 
mas I. 2. q. 42. art. g. plane docet) cuipam esse non posse objec« 
tum timoris > quia et est voluntaria ) et nostra subjacet voluntati ^ 
et solum est terribile , quod babet causam extrinsecam . Tamen nihi- 
lominus bare ratio non est ad solvendum difficilis. Duo sunt in cuK 
pa consideranda ; libera nempe transgressio legis > et ratio offense 
dlvinae. Si primum illud consideres , non est culpa ut sic considera* 
ta obiectum timoris, id quod persuadere videntur rationes, quas hie 
adhibet S. .Thomas • Si vero rationem ofTenss consideres ) qua: neces* 
sario quasi resultat contra Deum , est objectum timoris > et quidem 
prx caeteris omnibus maKs ^forroidandum ^ . cum sit Dei malum omni* 
l)us malis longe prxponderans , Ut id recte intelligatur ^ rcvocanda 

b b b sunt 



578 
sunt in CDcmorlam > qu« tradunt Sancti Patres de natura peccati , et 

offensx Dei ^ eo tendentis ) ut Deum destiueret » si possihilc csscc « 

Id quod optime expressic clarus doccrina ^ et pietate insignis P. Ptoan 

inontius de vera Sapientia Consid. I. Veccatum mortale , inquit > tdlis 

est nature , ut si posribile esset , dtstrueret Deum ipsum , f o^acW tan^ 

sa esset tristitia in Deo , et trtstitia esset infintta , ut Mtt Medina de 

Toenitentia , et Cajetanur part. i. q. 19. art. 9. Malum culp^e ^ quan^ 

turn est in se ^ est privativum Boni Dwini ^ si esset privabUe , sicue 

amor awicitia erga Deum est positivum Boni Divini y si esset possibtle4 

Hoc igitur malum esc objectum verissimum timoris filialjS) quia est 

malum amici , non aliter ac bonum ejusdem est objectum Ctaariutis^ 

Unde rectissime ) et opportune scribebat Chrysostomus Charitatem exi* 

roiam S. Pauii commendans; Vnum enim tilt formidandum erat^atqut 

metuendum ^ offensa nimirum Dei , nee quidquam aliud omnino . Haec 

est perpetua Sanctorum Patrum sententia , ut dicebamus ex Augustinoi 

et Thoma , timorem fiiialem exprimentibus per ordinem ad offensam, 

quae malum est Patris , quodque proinde est causa timoris extrinseca; 

sicut malum amici est causa extrinseca timoris io amante ^ qui ut dc- 

siderat bonum accidere amico) sic timet eidem evenirc maium ^Hstc 

est etiam constans Ecclesis doctrina^ quae nos docet mediis Institu* 

tionibus Sacris ofTensam Dei majas esse malum a Cbaritate fugiendum , 

et nos ex amore in Deum filiali sic animo comparatos esse debere 1 

at mala omnia subire potius velimus > quam Deum offendere • 

61. Deinde eadem notionum inversio notatur in Auaore cifcai 

dmorem initialem ^ quern contendit non esse appellaoduBi initialtm ^ 

sed nuxtum nempe ex filiali ) et servili. Verum in sua ejusdem cor* 

rectione satis demonstrat , nee se Augustinum sequi 1 nee Thomam | 

nee Theologos . Nam idcirco adhibet correctionem illam « quia JQdi» 

cat timorem inittalem moveri quoad actum suum proprium ex moti» 

vo duplicr; scilicet ex motivo timoris filialis^ et ex motive timors 

servilis. Id autem alienum est ab Augustino^ contrarium Thomat , et 

communissiroo oppositum Tbeologorunt sensui . Expltcandus est igitui 

initialis timor ) quo sensti explicata est Cbaritas in$ifient , seu twcia* 

ata • Sic ilium explicat Augustinus lib. 83. quaest. q, \6. in fine di- 

cens: timor incboht ^ et per^cit Sapientem; bic autem est ^ qui summe 

ditigit • S. Thomas 2. 1. q. 19. art. 8. clarius idem ipsum affirmat dn 

cens : timor initialis non differt secundum etsentiam a fiUali • Item : aa^ 

cipitur secundum quod competit statui incipientium , in quibus incboatur 

quidem timor per incboationem Cbaritatis • . • . /f babet ad.JHialem y $§• 

cut Cbaritas imperfecta ad perfectam . Ex quibus infert S. Doctor , tU 

morem inittalem esse imt'tum dilectionis non absolute ^ sed quantum ad stsi^ 

turn Cbaritatis perfict^t • Ideo autem dicitur timor initialis quasi me* 

dius inter fiiialem ) et servilem > non quia utriusque motivum formal!* 

tec respiciat in suo actu ) qui est de male culpati sed qaia utitur in^ 

tcr 



379 
tcr operindum dmore servUi vel iraperando j vel etiam concomitanter 
admitcendo ) ut ab ipso adjuvetur • £c hoc est , quod ait S. Thomas s 
mm ) qm babet timorem initiaUm ) mover i ad bene agendum non solum 
ex amore justiti^ , sed etiam ex timore pcen^ . Quia nimirum timor ser* 
vUis secundum substantiam manet cum Cbaritate strvilitate remota . 

64. CI. Auctor corrigic hie etiam pag. 228. not. 54. hoc S. Tho* 
ms temperaoientum servilitate remota > addens et'tam non remota ser* 
vilitate > ut est evidens ex its ^ qua subjungit S. Doctor . At qux sunt 
ea 5 qux subjungit S. Doctor ) ut mihi persuadeas 1 obseivandissime 
Domine 9 tam turpem incohsrentiam S* Thorns in eodem ipso ratio*- 
cinio ? Quod , nimirum ( inquit S. Doctor ) actus timoris servilis ma* 
met cum Cbaritate imperfecta , secus cum perfecta . Sed haec ratio ut fir« 
mat optime dictum S. ThomS) ita detegit apertissime correctionem^ 
tuam ex to descendere ) quod non satis assecutus sis , quid sit apud 
S. Thomam servilitas . £am exposuerat in articulis prscedentibus , ubi 
probaverat primo, timorem serviiem ex parte servilitatis esse malum; 
secundo » servihtatem non esse de ratione timoris servilis > nee ad spe- 
ciem tioaoris servilis pertinere, sicut nee informitas ad speciem Fidei 
informis : tertio > servilitatem in eo consistere , quod bonum ) cut con* 
irariatur poena , ametur tanquam ultimus finis , et per consequens poe* 
na timeatur tanquam principale malum ) quod contingit in non hap 
bente Charitatem • Hinc qui hunc actum positivum voluntatis eliceret } 
$i non esset Infernus > peccarem , actum peccaminosum efficeret timoris 
terviliter servilis , vel cum servilitate conjuncti • Recte igitur proce« 
dit S. Thomas docens ) timorem serviiem manere cum Cbaritate ser^, 
vditate remota ^tt evidentia Bolgenii corrigentis, etiam non remota ser*. 
vilitate ^ est ejusdem prsoccupatio minime laudanda . Eodem prorsus 
pacto explicant timorem initialem , et serviiem cxteri Theologi cum 
Bonaventura in g. disc. 34. Sed Bolgenius rem per se claram j miris 
vcrsat , et obscurat modis ) ut suo possit deservire systemati • 

6%. Multa praeterea ex Patribus congerit Aucror ^ ut probet dis- 
tinctionem inter beatitudinem essentialem 9 et accidentalem ) quae dis* 
tinctio cum nota sit per se j et a nemine oeganda > non tanta ) tam- 
que olfusa indigebat probatione « Sed quod mireris 1 eas banc in rem 
afTert Patrum sententias Ambrosii) Chrysostomi , et Nazianzeni ) quae 
rem minime conficiuntj cum non loquantur de prsmio formal! » sed 
de causal!) et objectivo ) quod Deus est. Deinde Coelum ^ cceleste Ke^ 
gnum J et bujus generis alia refer t male Bolgenius ad Beatitudinem 
accide^italem ; et cum sua interest , intelligit ad arbitritim dc Beatitu* 
ciine essentiali • Similiter Infernus pro materia ) quam tractate signi* 
ficat pcenam non solum sensus > sed etiam danini . Scilicet statuit pro- 
positionem , et ad ejus sensum expendit 9 applicat 1 et acccmodat 1 
quae sibi videntur opportuna 9 parum solicitus de rerum cohaerentia « 
Atque haec quidem de idcarum invcrsione 9 et de ccnfusione notionum; 
graviora auoc quaero • b b b 2 66. 



66. Systema Bolgenii ccntendencis Contritionem pcrfectam con- 
sistere in efficaci decestacione peccaci ex cimore ammissionis beacicu- 
dinis csscntialis , vel ex amorc arternae beatitudinis esscntialis , videtor 
inihi oppositum iiS) quae universim tradancur ab Ecclesia > per to* 
turn terrarum orbem edocence pr&racaai detestationem non esse do- 
lorem perfectum extra Sacramentum jastificancem . Vidimus id toto 
cap. 4* Hie aucem unice placet repctere Listruccionem ulcieni Conct^ 
lii Romani publicatam a B;;ne1icto XIII. turn de Contritione perfect 
tai tuni de aetu Charitatis . De Contritione p':rf<ctSL . Qu'tHam en Jo* 
Icr perfictur , qui dicitur Contritio ? Confess. Dolor perfectus , sen Cotf 
tritio est dolor Cbaritate perfectus , ex quo propter folum amorem Dei 
Mt Summi Bonl noVts dirplicet st4per onte miUm commisisse peccdtum . 
De acta Charit;it!s: Dets mTus ^ qnn es Summum y Infinitum ^et Pet'- 
fectum Bonum ^ ego te amo super omnia. Niillus bic cavilationi locus 
esse potest . Verba ipsa per se clara sjnt ) et perspicua , quae de amo* 
re Dei in se ) per se ) et secjndjm se boni , et omni amore dignis^ 
simi inteliexere Patres , intellcxit Sumraus Pontifex , intellexere Fide- 
les ) inteiligunt hoiiedum omnes , et intelligent in saeculuin saeculi. 

67. Id ipsun insinuatur etiam a Concilio Tridentino . qjod Sess. 

X4. can. 5. satis iniicat afnissionem neterme beatitudinis non ad dol3- 

rem perfectum-, sed ad ioiperfeccun Attritionis pertioere . Sijuf/^in* 

quit , dixerit , earn Contritionem ( imperfectam ) quse paratur per dis* 

tutsionem , collectionem , et detestationem peccatorum , qua quis recogitat 

Mnnos suos in amaritudine animce su^e , ponderando peccatorum suorum 

gravitatem , multitudtnem , fxJitaiem , amissionem ^ternse beatitudinis , 

it itterntie damnationis incur sum cum proposito mehoris vit^ non esse ve*' 

rum , et utilem dolortm , nee preeparare ad gratiam , sed facere bominem 

hypocritam » et magis peccatorem ; demum iltam esse dolorem coactum , et 

non liberum > ac voluntarium , anathema sit .. Respondet Canon capiti 

4. ejusdem Sessionis , in quo agitur de Contritione perfecra primucn ) 

et de imperfecta deinceps : et declaratur , banc imperfectam Contri* 

tionem non modo non facere bominem bypocritam, et magis pecca- 

torem , sed disponere ad gratiam in Sacramento irapetrandam . Q^iod 

idem dicitur in hoc Canone de dolore ex amissione ^terme beatitudi^ 

nif 9 ut patet a siniih ex aiiis motivis , que bic inseruntur • Si ergo 

dolor elicitns ex amissione aeterns beatitudinis praeparat) et dispoait 

ad gratiam in Sacramento recipiendam , planum est , non statim ex* 

era Sacramentum justificare • Praeterea noturo est , Concilium agere 

contra Lutherum negantem Attritionem ex sola Spe , vel metu factaoa 

esse honestam , et supernaturalem ^ id quod nan negabat de dctestatio* 

ne proveniente ex actu , qui saltern partialiter respiceret motlvum 

Cbaritatisi ut collatis Lutheri verbis ostendic Le Drout cap. i. 

63. Procui sit omnis contentio • Omnes ( ut negari noD posse vU 
detur ) Fideles in ea sunt firma^ senteotia } ut credant 1 tolam illam 

Con* 



Coatridoneai jasciticaxe extra Sacrameacum > quas fuadatar in amore 
Dei uc suoinai Boni ) iilam Contricioneai » qus odio habet oiTensam 
cofflmissam contra Deutn ut infinice bonum » illacn Contricionem ) quae 
odio habec malum factum contra Deum. Hie est Ecclesise communis 
sensus ) hsc praxis ; quam optime exprcssit S. Thomas in suppl. ver- ' 
bis supra relatis: quin homo debet magis Deum^ quam se if sum d'tUge- 
re I ideo plus debet odire culpam , in quantum est offensa Dei , quam 
in quantum est nociva sui . Quis autem non videat ) dolorem concc^ 
ptum ex amissione propria beatitudinis in hominis nocumentuni esse 
potissimum intentum ? At qui dolec de oflfensa contra Deum facta | 
malum Dei detestatur directe oppositum Divinx Bonitati • £t hsec est 
causa) cur S. Petrus^ S» Maria Magdalena^ aliique SaBccorum toto 
vitx suae tempore detestati sunt peccata ssmel commissa ) quamvis 
omnino certi de condonatione divina , quia nimirum ofTensam contra 
Deum factam considerabant s et cum Regio Psalce ex animi dolore 
intimo dicebant: tibi soli feccavi ^ et mzlum coram te feci. Quio po* 
tius ex certitudioe de remissione divina in majorem ^ et acriorem ani- 
mi dolorem erigebantur^ ponderantes ex illustratione superna tantam 
Dei Bonitatem , et tantam in condonando facilitatem. Quod dictum 
esc nobis de dolore oiTensae contra Deum , perspicere quisqqe potest 
in dolore ofTensac ^ ex qua duos inter amicos dissoluta sit anicitia 
honesta. Nam si ofTensor veniam deprecatur ab ofTenso ex syn- 
cero animi sensu volens ad amicitiam redire, non dolet praecipue de 
culpa ) ut ipsi pioprium aflferc nocumentum ) id enim est proprium 
amiciti^ utilis > vel delectabilis. ^ sed de culpa dolet y ut amici ofTensa 
est ) ut est malum amici ^ cui vulc ex corde bonum , et cui jam uU 
terius non displicere proponit. 

6g. At enim) inquit Bolgenius i saltern Attri^io ad Sacramentum 
disponens esse non potest sine aliquo Dei amore i cum is j qui non 
diligit , maneat in niorte ) ut ait S<. Joannes > nee Deum diligere in« 
cipiat ) ut Tridentinum requirit ad dispositionem Sacramenti • Id au* 
tern perspicue explicatur , si ad Attritionem pertioeat Ctiaritas perfe* 
eta quoad naturam , et imperfecta quoad graduro • Verum omissa no« 
Clone Cbarttatis a Bolgenio inventa, quam tam^n minime probandacn 
demonstravimu^ , inutile est etiam , nee necessarium ex hac parte Aih 
ctoris Systema. Nam Theologi doceotes Attritionem suiiicere pro Sa« 
cramento Poenitentis suscipiendO) inchoationem dilectionis Dei mani* 
feste supponunt, eamque probant etclarius , et solidiuS) quam ipse 
Bolgenius. Hie enim iliam refert ad desiderium imperfeaum ^et ineC» 
ficax Mernse beatitudinis , quod ipso fatente non est amor Dei super 
omnia ) neque bunc graduro per se se attingit> unde et amorem il- 
ium vocat imperfeauis quoad gradum. Qiiia amor Dei efficax ) si se- 
rod efficax statuatur » ex vi rootivi omnia motiva excedentis , debet 
esse super omnia bona 9 sicut dolox efficax de malo Dei ) si semel su? 

tua^ 



tuatur efficax , ex vi motivi debet esse super omnia mala i cum ma* 
luffl Dei ) ut optime argumentatur Suarius i omnia canera mala supe* 
rexcedat : efiicacia igitur Accritionis in opinione Bolgenij ex alio mo* 
tivo repetenda est . Quodtiam auteni illud ? Mocivum , inquit ) time* 
ris serviliS) ex quo fit) ut timor initialis hoc eciam respiciens moti* 
vum evadat efiicax • Verum , eo permisso , nihil tamen iode elicere 
potest Auctor pro re sua Theologis persuadenda . Nam -semper penei 
ipsum e5t verum , dilectionem Dei, ex qua oritur timor ille initialif^ 
quem vocac mixtum , non esse eBicacem . Nam timor respiciens pro 
objecto motivo duplex malum oritur ex amore duplicis boni oppositi: 
sed amor boni duplicis oppositi , sive unus sit actus , sive duplex ^ non 
est efiBcax quoad gradum dilectionis , dequa loquitur S. Joannes . Ne^ 
que enim dubium est , quin S. Apostolus loquatur de vera Dei dile* 
ccione super omnia > si verba ilia intelligenda veniunt de actu dile* 
ctionis , et non potius de habitu . Qua igitur ratione salvare poterit 
ilfud Joannis : qui non dillgit , manet in morte , nisi si contra clarissi^ 
mum Apostoli sensum velic verba ilia de dilectione Dei inefficaci id* 
tclligere? 

70. Clarius igitur quam Bolgenius ( an etiam veniis quam zlij dN 
versa via incedentes nihil nostra modo interest ) Theobgorum pluri- 
mi initium dilectionis ad Attritionem requisitum explicant diccntes : At* 
tritionem ex metu gehennae esse non posse sine timore efficaci ad Spei 
virtutem pertinente , et ex amore concupiscentis proveniente. Ut e- 
iiim optime Augustinus lib. 8{. quxst. q. gg. HulH dubium est 5 nul* 
lam aliam esse metuendi causam ) nisi id quod amamus . Hinc timor 
serviiis efiicax , quo debite , et recte timetur seterna poena ^ vel aliud j 
^uod ad illam ducit , ut est malum , et incommodum naturae , est a* 
ctus elicitus a virtute Spei > quod idem intelligendum est de odio j e^ 
tristitia illi respondentibus • Quia eodem pondere , quo tena verbi gra« 
tia tendit deorsum , locum fugit contrarium : eodem illo habitu , quo 
alicui propositioni intellectus assentitur , negat plane contrariam ; et 
eadem Charitas , quse bonum amat divinum , fugit malum Deo con« 
trarium • Sic etiam eadem Spei virtus , quae beatitudinem amat ut bo« 
num proprium , ejusdem privationem odio habet , et qus tale bonum 
sperat ^ timet contrarium malum ; nam hi actus tendunt in objectum 
fub ratione proprij commodi^ et ita sunt inter se subordinati , ut u« 
nus ex altero intime oriatur ) sicut Augustinus ajebat • Quod quidem a« 
deo est vemm , ut dari nulla ratione possit habitus per se primo in- 
Centus ad fugiendura malum ) sed debet esse quilibet prirho ordinatus 
ad amandum bonum ^ ex quo oriatur fuga mali contrartj . Ratio est ) 
quia virtus per se primo tendit in bonum • Quare donum timxsris Dei 
non tendit per se primo in malum , sed in bonum virtutis temperantiae 
altiori tamen modo ^ quam virtus ipsa , ot docet S. Thomas i. 2. q. 68. 
art. 4. Bonavcntura 1 Scotus 1 et insinuat Augustinus lib. i. dc Serm. 

Do* 



Domini in monte • Unde recte inquit Suarius disp. i. de Spe sect. 4. n. 
4. propriuin , ct directum actum timoris Dei non esse timrrc > sed potius 
ex mscinctu, Spiricus Sancti quasi ex subjectione ad Deum separare ho* 
mincm a deUctationibus sensibilibus , vel humiliate ilium DeO) qua? hu* 
militas est piaecipua tcmperautiae pars. Actus igitur timoris servilis per* 
tinec sine dubio ad vircutem aliquam ) et haec alia esse non potest 9 
quam Spes Theologica , unde necesse est > ut oriatur similis Cimor ab 
amore concupiscentix Spei proprio • 

71. Ex ijs manifeste colligitur » Attritionem ex metu gehenna? 
crnceptam esse non posse sine amore 3 quo Deum incipimusdiligere. 
Nee enim requiritur ad Attritionem* actus ) quo perfeae diligamui 
Deum , sed quo ilium diligere incipiamus , et quidcm tanquam omnis 
just id ae fontem ; id quod apprime convenit amori Spei Theologicae > 
qui rectissime dicitur principium dilectionis. Convenit etiam timori > 
ut enim habtmus EccL 25. Timor Dei initium dilectionis ejus. Quod- 
que maius est , convenit ttiam congruenter satis omni virtuti tendenti 
ad ult mum finem obtinendum media amica conjunctione cum Deo : 
Quia ^nif prtecepti est Cbaritas s ut nos docet Apost. 1. ad Timoth. 
I. in quem sensum scripsit S. Thorn. 2. 2. q. 23. art. 8. ad ;{. C64« 
ritMS dicitur finis omnium virtutum • Ex quo fit ^ ut si peccati dete» 
statio fiat ex virtute Poenitentise, Religionis, Gtatitudinis ) Obedieii* 
tis , fiat etiam ex aliqua Dei dilectione ; nam illud odium , aut de* 
testatio malitis peccati > ut opposite honestati illarum virtutum , pro* 
venit ) et enascitur ex amore honestatis , et rectitudinis virtutis con* 
traria • Cum igitur Charitas finis sit omnium virtutum 9 quae ad earn 
referuntur , amor illarum virtutuoi est principium dilectionis • 

7Z. Praeterea si recte inspiciatur Tridentini contextus , dum no* 
bis proponit illam inccptionem > id erit clarum rem accurate perpen* 
denci , Conciliu^n nempe ) cum Sess. 6. cap. 6. verbis utitur supra 
relatis > agere de Justificatione in genere > prout scilicet potest pern* 
gi intra ^ vel extra Sacramentum $ et eos actus praevios recensere > per 
quos opcime disponitur homO) etiam ad eam pcenitentiam , quae re- 
quiritur ante Baptismum . Nee omnes illi actus ) qui a Tridentino in- 
sinuantur ) necessarij sunt ad pcenitentiam ) com possit detestatio pec« 
cati concipi sine timorc pceme , scilicet ex Spe beatitudinis , vel etiam 
ex motivo perfectiori • Eo igitur tendit Concilium , ut Fidelibus ex- 
hibeat modum congruentissimum pcenitentiae j et qui communiter satis 
contingere solet • 

73- Tandem cum vera pcenitentia esse non possit sine spe ve» 
niae , vel sine fiducia remissionis impetrandae , haberi nunquam potest 
vera Attritio supernaturalis , ex quocumque tandem motivo concipia* 
tur , sine aliquo Dei amore y quo poenitens Deum amet ut sibi pro* 
pitiabilem , et volentem remittere peccatam ; hie autem actus est vc* 
rus amor concupiscentiat crga Deum ^ ct rectissime dicitur principiuooi 



g84 

dilcciionls . Audi Ludovicum a Ponte non jam ut Mysticum ) aut Ascc« 
tarn ) scd uC Tb^logum S. Thomse placitis ) ubi ubi ilium legas ; sein« 
uer insistentem • Cum eoim tom. 2. in Cam. lib. 6. exhort. 8. ver* 
ba Concilij proposuisset Deum iiligere incipiunt tanquamftmnis justitU 
foNttm , sic ad rem nostram scribit : Tnfpiratio igUur Sfiritus Sancti , 
dum cor bomiuis tangit , ei ad foenittntiam excitat , simul lumen Infun^ 
dit 3 quo ifjtelligat j se peccatorem esse , et aliquam amoris Tcintillam , 
per quam diltgere incipiat Deum , quern cffendit , et a quo offense re* 
missionem expectat . Hie autem amor , si perfectus erit , parit Contrition 
nem . . • . si autem imperfrctus , et quasi amcr concupiscenti^e cupiens Deum 
non esse sibi iratum , sed Judicem prcpittum , generat Attritionem , qu^ 
est dolor de peccatis ex gebenme metu procedens : ipsa etiam Spes , qu^ 
hunc timorem Dti concomitatur , bunc amorem quasi comufiscenti^ inclu* 
dit y ut D. Tbcmas test at ur • Quare omnis , qui vere ad Deum vonver^ 
sus est y potest vere dicere : quasivi , quern dtligit anima niea . Nihil 
clarius » nihil solidius , nihilque magis consonum principijs Theologicis 
produci potest , quod melius amorem exprimat in ?era,*pcccacorum At- 
tritione intervenientem • 

74. Et vero quod amor concupiscentiae , ut ab zmote bene vo Jen* 
tie distinctuS) dilectio qusedam dici possit ) nempe initialis , et im* 
perfccta 3 testatur manifeste S. Thomas Opusc de Dilect. Dei cap. 2. 
dicens : duplex est dilectio : una concupiscentia , qua diligimus illud ^ 
quod nobis volumus j et desideramus ) ut divitias ) et bonores . Alia m* 
miciti^ ) qua diligimui illud ^ cui bonum volumus ) ut amicos . Vtraque 
dilectione diliges Dominum Deum tuum . Et sane quod vera Chancas 
Tbeologica non sit necessaria pro poenitentia intra Sacramentum ) do- 
cet August! nus Episr. 254. ( alijs 104. ) > ad Nectarium dicens ; Pceniten^ 
tia impetrat veniam , et purgat admissum ) sed ilia ) qu^ in vera Ke» 
ligione agitur 9 qu^ futurum Dei judicitim cogitat . Docet S. Tsidorus 
apud S. Thorn, in Supplem. q. i art. i. ad 5. qui sic describit Con- 
tritionem > ut sit humidtas mentis cum lacbrjmis veniens de reccrdaticKC 
peccatiy et timore judicij . Docct apud eunidem S. Doctorcm S. Gre- 
gorius Contritioncm praponens ijs verbis : bumilitas Spirit us ah-bilanr 
feccatum inter spcm y et metum . Merito itaque S. The mas in 4. disr. 
6* quxst. I. art 3. quarstiuncula i. ad 5. ait: Ad boc ^ qucd bcmo 
fr^eparet se ad gratiam in Baptismp percipiendam , prttexigitur Fides > 
4ed non -Cbaritas , quia sufficit Attritio pru^cedens j etsi non sit Centric 
tie . Ubi est hie Cbaritas ilia per/ccta quoad naturam f Lego timorem 
Judicij y Judicium futurum i metum y sed non lego Cbaritatem. 

7$. H«c y et alia non contemnendl sane Doctores : vere ne , an 
secus mhil ad praesentem controversiam ; certe perspicue , et s'ne am^ 
bagibus suam alios sentcntiam exponere y non e«t inficiandum • Quo 
loco Vides ipse y Theologos illos pugnantes pro Attritionis sufBcientia 
in bacramenco Fcenitentix minimc cxcludere amorem omnem , seu 

prin- 



385 

principiupa dilcctionis , scd unicc propugnare nceessarium non esse a- 
morem perfectum 9 et dilecdonem perfectam Charitatis y quam esse 
actum verissiccac benevolentiae alteri volentis bonuixi, firmant, at* 
que deoionstrant . Et ex hoc eodem capite colligere poreris, quam 
sit inutile , quam superfluum , nee ulla rationis specie necessarium tu« 
um illud inventum de Attritione ad salvanda verba Concilij^ec expli- 
canda verba Joannis : Qui non iiligit ^ mantt in mortc • Quasi nimi* 
rum Apostolus hie loqueretur de actuali Dei dilectionei et non po« 
tius de dilectionc habituali 1 seu de habitu Cbaritatir . Alioquin ho* 
mo dormiens ) aut actu non diligens Deum maneret in morte • Eodem 
in sensu loquitur Paulus ) Si CbaritMtem non babuero , nihil fnm ; nee 
tamen hie est sermo de actuali Charitate ) sed de habituali . Nee igno« 
rat Bolgenius homini vere attrito infundi in Sacramento Charitatem • 
Ex vi Charitatis jam infuse de illo dici non potest, quod maneat in 
morte > vel quod nibil sit • 

')6. Concludo igitur sine bssitatione pronuntians , Systema Bol- 
genianum , qua parte contendit detestationem peccati provenientem 
ex amore concupiscentiae aeternae beatitudinis esse veram , perfectam* 
que Contririonem hominem justificantem extra Sacramentum , esse im« 
probabile , falsum , pugnans , ut videtur ) cum Tridentino , et Eccle- 
siae praxi minime conforme; qua vero parte docet, Charitatem per- 
fectam quoad naturam ) et imperfectam quoad gradum intervenire dc« 
bcre in Attritione , praeter notionem denuo inventam Charitatis in Ec- 
clesia non receptam, nihil adfcrre adjumenti pro expedienda contro* 
versia circa Attriticnis sufficientiam in Sacramento Poenitentiar . Nam 
Joannis verba : £jii non diligit j manet in mortc : si non de habitu di- 
lectionis intelligenda esscnt , sed de actu , dilectionera Dei exprime* 
re deberent super omnia ) non autem debilem ) ineflicacem , et gra* 
dum diligendi Deum super omnia non attingentem, 

77. Practerea quae te ratio , Bolgeni , in eam roentem impulcrit , 
ut a communi Scholafticorum sententia et verbis, et re discederes 1 
non mihi satis apparet : nam major , ut ais , facilitas non sane deri* 
vatur a Systemate tuo pro justificatione definienda , qui videtur esse 
finis a te prsfixus in tua Dissertatione • Non primum pro justificatio- 
ne obtinenda extra Sacramentum ; nam praeter actum Charitatis per- 
fectam quoad naturam , et* gradum opus erit actu benevolentiae , et 
Religionis , quo adjuncto ) Deus diligatur super omnia , et quo sub- 
lato , non diligitur Deus magis , quam amans • Necesse est igitur , ut 
repiicentur actus duarum virtutum , et quidem tales , ut inter se non 
dicant connexionem , cum actus benevolentiae , ut ex te vidimus , non 
necessario seqaatur actum amoris . Non deinde pro justificatione ob- 
tinenda intra Sacramentum • Nam ipse requiris pro suflicientia Attritio* 
nis amorem perfectum quoad naturam , quamvis non pertingat ad perfe- 
ctionem quoad gradum , et insuper efficacem detestationem peccati. Con- 

c c c tra 



386 
tra veto Patroni pugnantes pro sufficientia Attritionis content! effica- 
ci detestatione supernaturali peccati cum Spe venic nullum requirunt 
aroorem perfeccum quoad naturam . Crescic igitur in too systcnate 
difficultas iustificandi se in horoinc peccatore • 

§. U L T I M U S. 

Extrema ad Bolgemum AUocatio • 

78. A^uamquam te , Bolgeni Cbanssime j allocutui sun intecdum in 

V^ hoc oieo tractatu verbis , ac expressionibus 3 qua? non iliam 

magnam > quam erga te ) tuasque animi prcciaras dotes 

iubere profiteor 1 praeseferre videantur xstimationem } id non meo ad« 

versus te genio > vel honoris diminutioni , sed rationum , quas impu* 

fnavi ) minime ut arbitror , cohaerentium insufficiently faciie te esse 
aturunl confido . Nunc vero ad operis extremun mei ad te > dile- 
ctissine 1 et mille nomtnibus observande Domine > me totum conver- 
co I ut tecum amice loquar > et omnino famlDariter de noonuflis re* 
bus in Dissertatione a me notatis ^ quae cum vim , et efficaciam non 
praestent argumentation! , seu responsioni » periculum aeare possunt 
in legente » et ofiensionem in audiente 1 ut mibi ipsi prima operis tui 
fronte pene accidisse proficeor • 

^g. Primo igitur loco certo scio > et video non probari roultis 
amicorun tuorum vulgarem , qua usus es scribendi rationem in argu* 
mento abstruso , et perdifficili . Cur ego latine scripserim potius , quam 
vulgariter , rationes ab initio exhibui ^ quarum est haec validissima ) 
quae quidem in te videtur esse multo etian urgentior ex modo , quo 
materiam pertractas^. An excusare te poterit quod ais n. ^i* de ani« 
inabus illis Chriscfanis ^ quas invenisti > vix non se in statu perditio* 
nis considerantes ^ proptereaquod Deum amare non potcrant amore 
benevolentiae , quibus erat accurate providendum ^ et aliqua exhibenda 
misere afBictis consolatio i An item ) ut ocurreres periculosis impres- 
sionibus, quae creari Lcctoribus possent ex Philosophis Bayle , Rous- 
seau , Voltaire , efiisdemque furfuris aliis Moralem Evangelicam iropu- 
gnantibus , quia nos iUa docct ad Dei Gloriam operari , et ex ejusdem 
amore puro , casto ) et gratuito ut inquis n. 75. f 

80. Equidem tuum , CK Domine 3 hac in re zelum coromendo, 
laudo cbaritatem . Sed nee uni , nee alteri videtur mihi medium s*- 
lis opportunum , et congruens vulgari scripsisse ratione,eo scilicet mo* 
do , quo rem pcrtractas . Quam enim , quaeso , consolationem exci* 
pient ex Dissertatione tua , verum illis amorem ostendentc , aniroae 
iUae Christianae , quae in eadem ipsa ( vel in limine ) legunt ) tuum 
hoc systema contrarium esse Theologis omnibus Scholasticicis , et do* 
ctrinae illi ) quae per eos > eorumqMe Discipulos ^ qui sunt fcrme ci» 

net 



net Christians ReMgionis Magiscrl ) docetur in omnibus Regnis $ ac 
Provinciis y in quibus Nomcn Dei lanccificatur , in Cachedris ^ Pulpi* 
tis ) Libris y et Catechismis i Idque per tot spatia saeculorum ) in qui* 
bus canci est habita Scholascica Theoiogia ^ a Summis Pontificibus mi- 
rifice commendata i et ab ionumeris Literatoruoi ^ quos inter viri fue* 
re don pauci notissimae Sancticatis , ubique culta , laudata ) et ad re« 
vincendos hcreticos uttliter semper adhibita , pxx quibus nihili sane 
crant habeadi impii illi 9 et vecordes > quos commemoras y Philosopbi • 

81. At enicn auctoritasi inquis n. 82.) Theologorum Scholastl- 
coruiD) amorem Dei benevolucn sustinentium } debet omnino contend*' 
ni, et pro nihilo haberi^ si comferatur cum tot probationibus , etita 
decisivis a nobis in contrarium adductis : Hon igitur multerum gfinio • 
nes , ait Chrysostomus , habeamuT , sed res ifsas , id est , rci vcrita* 
fern teneamuf . Audio 9 quod diciS) Chare Bolgeni; sed animae iilat 
Chrysostomi dictum non negantes ) replicabunt , te ipsum eodem nu« 
mero docere ) Theologum Scholasticum debere semper firmare propo* 
sitiones suas verbo scripto 1 vel tradito ; et ipsa? animum inducere non 
possunt ) ut credant , omnes Theologos Scholasticos > inter quos mut* 
ti Sanctitatis eximis , huic suo muneri defuisse • Et en animas y qui* 
bus providere curas , non minoribus afflictas angoribus , et anxietati* 
bus post Dissertationem tuam y quam prius cruciabantur y et afflicta* 
bantur ex amore benevolentiae • Pro iis igitur animabus sublevandis y 
et consolandis crediderim ego , consilium fore longe melius Disserta* 
tione tua eas dirigere, et incendere ad qua^rendum Deum ut fontem 
secernae foelicitatis ^ qui plenitudine ubertatis suae eas satiabit bonis cm* 
nibus in altera vita • Id quod per actus Spei y gratia Dei adjuvante 9 
non difficile agere possunt , et dcbent . 

82. Deinde illis proponenda beneficia divina turn naturalia ) turn 
inpernaturalia , turn generaiia > turn particularia Creationis y Redem« 
ptionis , e Sanctificationis , unde possint attendere ad summasn illam 
Bonitatem cognoscendam y ex qua tot m eas beneficia promanarunt • 
In memoriam levocanda Infinita Dei Patientia in illis sufTerendis ) 
Suavitas in attrahendis , Liberalitas in remunerandis y et ad summam 
Bonitas ilia inenarrabilis , et Infinita Perfectio omnibus cumulata vir« 
tutibus y quie nuUo extra se indiget ) et ex sola sua in nos inclination 
fie benevola vult se nobis communicare. His igitur propositiS) qus 
S Ignatius paescribit in Exerciratione ad amorem divimim excitan« 
dum ) et quae nos etiam protulimus ex Chrysostomo , facile poterunt 
ex divina gratia se Deo tradere ad Domini tam Boni exequendam vo* 
luntatem in rebus saltern praecepcis ) et ex frequent! consideratione 
Bonitatis Infinitae in Charitate crescere y et dilatari • Quis enim non 
lentiat accendi cor suum in amorem hominis justi y perfecti y miseri* 
cordis ) et erga omnes benefici ? Kib'tl est y ajebat Tullius , Mmabilins 
minute , nibtl y qmd fMgis alliciat ad dihgrndum y unde ex illius con« 

c c c 2 si* 



j88 
sideratione aJmirabilem qMndam , dlcebat > exardescere bcnewlemtU 
magnitu^nem . Sic scnbebat hic vere Philosophus magis sane doari- 
na laudanduS) quam garruilus ille ^ et impurissimus Voltaire cum tur- 
ba ilia sua loquacissima Circulacorum > quos si ex Dissertatione tua , 
CL Domine) in bonam velis frugem redigere)reai inutilem aggredia* 
re • Homines enim carnales sunt , sine proximo 3 ut ipsi dicunt , sine 
Fide ) sine Spe delectationis asternae > qua illos invitas . Quo igitur 
pacto se recipient in portum ea via , quam tllis ostendis } Nequeve- 
ro timendum nobis est ^ ne illorum inanium Philosophorum fallaces 
nugc benevolendx amore xstuanteS) aut etiam leviter affectos ani« 
mos vel tantillum commovcant ) qui ab iliorum fraudibus roulto sane 
facilius sese omnium Theologorum doccrina | quam unius Auctoris no- 
vis placitis tuebuntur • 

8g. Veniamus jam ad expostulationes arnicas 1 quas amicorum no- 
mine tibi exhibeo familiariter • Prima est exordium ipsum Dissertatio- 
nis I quod sine concroversia videtur omnibus paululum audax , et glorio- 
sum . Sic enim nee sine admiratione legunt : La Cariti uttuale si Ji- 
vide eommunemente dai Tbeologi Scbolastici . . . .Si accordano tutti net 
senso dclla distimzione > r divisione data da noi . ..lo dico y cbe la dis^ 
tinzfione non ba luogo ndla Carita attuaU ^ foicbe questa non connste 
in altro ^ cbe nelV amore di concupiscenz»a . n. 2. 3. 4. Dolent vehe- 
menter amici tui ) qudd haec scribens non habueris ante oculos terri- 
bile iilud Pronuntiacum Melchioris Cani lib. 8. de loc. Theol. cap. 
4* Ex Auctorum omnium Scbolasticorum .... Scis optime $ CL Bolge* 
ni I ab Schola Theologorum , qui dicuntur Scbolastici ; prodiisse om* 
nes ferme Magistros Theologix Polemics , qui ad versus Haereticos Fi* 
dci nostrx vcricatcs tuentur ; prodiisse Magistros Moralis T/ieologiat 
qui nos ad honescatem informant ; prodiisse Doctores , et CatechiscaS) 
qui prima tradunt , et explicant Christians Doctrinx rudimenta • Cutn 
igitur Theologos omnes Scholasticos conua te citas^omnes illos Ma- 
gistros, Doctores, et- Polemicos impetisi adoriris , oppugnas illo vet- 
bo lo dico . Video te in Declarationibus aspetitatem emollire dicen- 
tern verbis /te a Theologis discedere , non re ipsa • Lstor ego mirum 
in modum , quod duriciem exordii Dissertadonis leniveris ; sed ut ve- 
re , et syncere loquar s prima citatio tua vera est , et , ut credo , ve- 
ra dbi ^ebatur, cum Dissertationem scnpsisti : tibi autem favcre 
Theologorum neminem in negativo systematis , quo fictitium esse 
contendis amorem benevolentiae, satis , arbitror , demonstratum est • 
84. Altera est amicorum expostulatio , quod non solum a cste* 
rorum discesseris sententia in Ecclesia certe receptissima , sed quod ra- 
tione utaris scribendi nimis insolita ) et parum temperata turn erga opi* 
nionem tuam singularem > turn ad versus coromunem sententi;:m . A 
quarto Dissertationis numero id plane protestaris; V importanza estre* 
ma di questa materia ricbiede prove tali , cbe mettano la cosa faori di 

ogni 



j89 
f^ifi dubbio • Pr«starc promittis rem tantara ; ct taodeoi n. 80. id a 

te prsscicum cumuiacissiaie » ct fidem lit^eracam esse gloriaris ita scri- 
bens : Le cose dcfte finora tsduiono onninamente queno jimore ( di be- 
nen^olen%a)^ stabiliscono con ogni certezza per vera Carita Teologica il 
solo amore di cencupircemza . Multo sane vehementius scripseras n. ro. 
ubi pose adducca aliqua Scripture: testimonia > quoruoi pars ad Spem 
pertinet Theologicam ^ caetera auteiii expriamnc desideriai que amo* 
rem benevolentm consequuntur ^ in i quo una sola ratio principalis at« 
tenditur, nempe Divina fionitas ^ que est Dei substantia, qt nos do- 
cent Thomas y et Antoninus , ita condudis •" Ora se V aifiar Dh m 
questo asfettO) e sotto questo rapporto {da interessare: il ngsiro ben es^ 
sere y cioc il uostro piacere , c. U nostra felicita.Cf n. 6S.) non i un 
amarlo con vero amore di Carita Jiologifay or disco dire ^ cbe la parola 
di Die scritta^ anzi cbe servirci di lume e di istruzione per la nostra 
condpsta^ piutosto ci getta nelle tenebre per far ci smarrire la strada \ 
Clausula bzc tua, observandissinie Domine > eontinet energicum , ne- 
scio quid 3 quod ego verbis explicare non valeo . In auribus certe meis 
refert ilia , non dico ingratum son urn ) sed stridorem asperrimum 1 ut 
si dicam , me iilam legentem , scribentemve totis artubui contremi« 
scere) non plane mentiar* 

85. Sed videamus, quibus verbis excipias contrariam sententiamr 
Siami lecito ( ais n. 39. ) // ripetere cid y cbe bo detto ancbe di sopra 
( n. lo.) cioi essere cosa da fare una grandissima spezie ^ come molti 
Teologi (dixeras in linea vix non prscedenti mo//i//imi , et in Disser- 
tationis Hxordio tutti ) abbiano messo fuora ^ e insegnato V amor di be* 
nevolenza ^ amore onninamente imaginario , e cbimerico , come concbiu* 
dentemente si proz^ra > e dil quale non si trova fonJamento ( ne esem* 
pioy ne traccia in n. 10.) nella parola di Dio ni scritia , ni tratRta . 
Praeterea am3rem benevolentiae esse imposssibile da farsi , dottrinafaU 
sa ) false idee ^ idee ignote alV antiquitiL tutta quanta ( cum tamen per 
sex ferme saercula fljruerit Scholastica ) attributa sunt , honorts 9 et 
encomia , quibus sententiam contrariam commendare non cessas • H«c 
ratio scribendi videtur multis eorum 9 qui te magni faciunt> Auctoris 
plus aequo sibi fidentis ) nee ex Hicclesiasti^ae modestiae regiilis disse- 
rentis . Et vero quis , quasso .) irascatur illis , si hqic ioquendi modo 
cpponant regulam scribendi , quam servandam nos docet Magiscer Ca« 
nus , ( hunc ego Auctorem tibi reprassento ) cujus reguias minime igno- 
ras maximo in prerio haberi apud eos , quorum est judicium interpo-* 
nere circa propositiones Theologicas ) . Profecto Illustrissimu? Canus 
lib. 12. de ioc. Theol. cap. 10. ita definit prudentissime ; Dicitur 
rursum id temere asseri , quod insolenter^ nimiumque audacter asseritur . 
Quomodo omnibus in rebus asseverandi temeritas , pronuntiandique auda* 
cia turpis est quidem ; sed in bis ) qua ad Ecclesia doctrinam attinent 
(tt non loquitur de propositionibus ad Fidem spectantibus ) , est pe^ 

rii^ 



ticmlosa wl m^cim . Q^is ittm socceiMat ijsdefli » si tibi applicenc i 
quod viuoduai 000100 to scnbcodo docec nocksrissaDe P. Fraociscof 
Suaicx disp. i^. de Fide sect. 3. o. lo. quod ego , qoamfis pro re 
porscnti scfipcom esse vkfeacnr i loboB omirro ^ or ad aliai devc* 
niam. 

&5. Teitta est amiconiin cxposttbrio , et qmdem ex aoifoi do* 
lore I qoi alte iofims est, vensouie profecu , quod plmaii prudcntcf 
ex 0001 ordioe Viri ooa cqao feteot aoimo (Xssertatiooeni , in qua 
000 videtar exhiberi rqrereotta iUa 1 qoae cameo debetor auxima , pro* 
posiciooibof HOQ recepcis sdoA iocer Aoccores Clasicos j venioi ctian 
receprissUlms io Ecdena ooiversa • Omtto verba , qoc scribis o. 38. 
Nm fuo Hfgarsi ttauvU^ cbt U fdtt idee (de atnorcbeoevoleotiap) 
nom imbroglmo la testa it molti » e massimamente dei Miftici , come ne 
f Of ton fare bmma feJe i Quietitti ; mom fmo megarsi , <be queste false idee 
ritardama assai t* amor A Dio , e me tdgomo la soaviia , e il fervore del 
€u$re di quel Teologiy \be soma imbebuti di queste idee. Quiecistas re* 
lioquaoitis , d. Domioe , qui si abusi foiusse suat doccrioa de aoio- 
re beoevoleotiati magis cene sunt allccti ex operandi radice unica 1 
quam homioibus assignat tu quidem » delectacione sdlicet , et amove 
proprio • Quod vero ioquis de Tbeolagis ) qai amoris benevolencix 
notionibus imbuti oon perscntiunt illam cordis suavitatctn , et fervo- 
reai) res est dura oinsis, ec acerba y in qua eciani ipse falleris egre* 
gie , ut fideai faciunc ampiissimam niuiti viri Sanctissimi , quos pro re 
naca laudavi , plurimos alios non co.Dinendans brevitatis causa , qui et 
insi^es foere Magistri Scholascicc Theologize 1 er fervorem spiritus 
iuavissimum in se experti mulcis a Deo delicijs » donis ; privilegiis , et 
consolatiooibfiis Camulati sunt ^ qus sane beatitudinem essentialcm 
non conficiunt } sed sunt, ut ait S. Thomas i. 2. q. 2. arc. 6. quod- 
dam consequens ad ipsam > sicut per accidens . Uode non tarn propter 
se incenduncur^ quaro ex operationibus resultant. 

87. Hare, inquaoo, oroicto^ et venio ad n. %i. Dissertationis , 
Id quo saibis hoc pacto : lo bo trovate bem mclte persone ingannate 
miseramente di queste false idee . E di qui pud vedersi , quanta neces* 
saria cosa sia il tentare di togliere ajffhtio dal Cristianesimo queste faU 
se , e ptrniciosissime idee sopra F amor di Dio . Profecto dicere sen- 
tentiam communem Tbeologorum , et ut verius esse videtur ^ oin^ 
nium , et multo ma«;is doctrinam in Ecdesia ubique terrarum recep- 
tissimam essq ideas falsas , et perniciosissimar , id ego conciliare non 
possum cum revercntia , ac summissione , quae Sacris Ecciesise Iegi« 
bus debecur • Quam tu ipse verius ) et mcdescius scribis io Disserta* 
tionc de Jurisdictiorc Fcclesiastica pag. 97. Le wassin^e^ the in oggi 
sono sostenute datfari Scrittori ttftiypcrtano visibiUssimamtnte in from* 
te il carattere di novita , ed urtano apertamtnte la dottrina , e r in* 
ffgnan*ento comunei questo i un scoglio fatale . Per wostrar di evitof 

lo 



i9^ 

lo ti Jdci ^ cbe U mHistmi M$ave ioM antlchUsime ; ma cbe da alcunl 
gecoli in qua banno sBJfirto uh grande OMtramento in graxiaAllt Scuo* 
Ic Peripaftticbe , cnd^ biscgha foi faticare assai per rimetterU ncUafri* 
rtina luce. lea ibi. Qu4 vero cotlscnsione doctrinar inter Dissertatio* 
hecti) et Dissertationem ipse vide^ii, naifique ego admajora festtna • 

88. Quis enim non petfundetur borrore ^ aut que aures Christian 
norum non plane Cerrebuncur horrifico iUo tonitru ) cum sermooeni 
inferens de doctrina morali , pro qua citas AuctoresquinqueClassicoi 
ex omni Schola , S. Thomae videlrc^t) Scoci y atque Suarij , ct pro 
qua non dubitas laudari po^ plurimos alios ( namque inteilecta > uti 
debet, et a me supra expiicata est, pbterat a te appeUari communis 
Doftoruhi , qtlt^amorem benevolentite docuerunt tanquam oecessatiuai 
pro Charitate Theologica ) in hsc verba sine deliberatione erunopit 
n. 69* ? Cbe ascolto to mat ! In queste falpabiti contradizieni , in que^ 
sti errori enormi ccnduee V escurita , e la confusiane delle idee { hoc est 
epitheton , quo insignire frequenter soles nbtioaes de amore bene* 
volenti c )\ e Ja licenza pur troppo familiar e ad ahum Scrittori\di fo^ 
bricar tifiemi a tt>r capriccio , edi ^artirsi daW imstgnamento . ddla 9>4» 
dizione , per seguire le invenzioni d^lla propria fantasia- .^ 

89. Sed quid est , quod audio , dicam^ ego verhis , Clarbsime > 
Ct Observandissime Domine ? An forte per errorem exarasti con* 
tra Doctores immerentes clausulam istam tuam , quam paraveras cotl« 
tra infoelnces iHos ^ectarios , et Refractarios , quos in alifs Operibut 
-foelicirer etucubratis gloriose impugnasti^ Ego certe non crederem} 

freri posse advertenter } ut cum lanto irrueres firagore contra Docio* 
ies Catholicbs j et pios, non solum contra iiloi quinque^ quos verif 
designas nominibus , nee solum contra alios multos rei Moralis Pro* 
fessores , quos non dubitas idem ipsum scribere , nee item tantum 
contra plurimos Theologos Scholasticos , quos alio in loco generatim 
indicasti j sed contra communiorem , immo fere omnium Theologo* 
rum sententiam , qui et arete tenuerunt , et accurate defenderunt pio« 
positionem , quam vocas Enorme errore , eseurith , licenza , capriccio 1 
invenzione delta propria fantasia • Quxso , Charissime Bolgeni , om« 
nem , ut par est , deferamus honorem viris doctissimis , nee sic aga* 
mus cum Ecclesiae Filijs obedientibus , deque ea benemerentibus , ut 
interdum licet scribere contra Inobsequentes , Refractarios, et Hostcs 
'infensissimos • 

go. Ego ips^ , mi Domine , notavi multa in Dissertatione tua 1 
qua* aures certe torquent meas ; sed absit , ut ita inhumane ^ et in« 
civiliter habeam aliquam h varijs propositionibus singularibus , quas men- 
te volvo , et cogitatione vofuto. Satis babeo, tibi ante oculos ill as 
ponere j ut pratoccupationis calore defervente , sedato corde , mente* 
que tranquilla constderes , an illae indigeant correctione aliqua ^ Tel 
crplicatione • In Operis decursu srpissiac scpctis , bomiaeiQ' debcrc 

Dcj- 



i9^ 
Deum amare ex utilitttC) et proprio cofninodo) ex aifiore recto i 
queci habere debet ad delectaboneiD » et foeliqtatem^^quaQi iiniceiii 
Deo videndo » eoque fruenda invenire potest ^ri^ecte quideoi id di« 
ctum , neque est in eo quidqaam > quod impugDari .debeat , nedaaire^ 
prebendi . Sed vero h« propositiones > qos in sen^o positivo venssiow 
sunt ) ct qaas n^are nemo potest } qui naturam inceili^at Spei llieo- 
lo^ics ) a te ipso proponnntur in sensu negativo 3 et exclusiTo t quasi ni* 
murum nullus alius erga Deum ampr esse ^ darive possitj qui non nt chi<> 
mcricus » et fiaitius . Hoc igitur in sensu negativo > et e^cUisivo | in quo 
propositiones saibis> tibi propono secundis curis examinandas sequentes . 

91. Prima sit ex n. 6. Tanto i esscH%iale alh matura Jell* am§^ 
re il coHsiderarc la cosa amata sotto F atpeito dicosaAlcitewk^ egm^ 
stosa air uomo amaatc . 

gi. Sit secunda ex n. 9. // cuor ieW uomo neW amare siegue la 
honta deW oggetto amato ^ non giheonsiderandola inse^stessa semflice- 
mente ^ ma tonsideramdola in quanta i relativa ql benf dfW uomo jtes* 
ro^eioi in quanta ^ bene y e tesoro sua propria^ m 

93. Sit tertia ex eod. num. 1/ amor vlen mossq dal prefrio inte* 
resse > e ere see a proporxiane di ^esto interessemedesjima. 

gi\. Sit. quarta ex num. gg. In tanto V uomo gode , e desidera\ 
ebe Dio sia quel Sommo Bene ■, ebe in fatti i^ in quanta questa Sam mo 
Bene i Bene godihile delV uemo stesso • 

95* Sit quinta ex num. 40. Gesu Crista ci ba integuato a desi* 
derare la gloria di Dio , e la glortficaxtione del sua Home m ...ma con 
questa not non soddisfacciamo al prima ^ e massima eomandamento : \pfiXt^ 
"ges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo etc. Per soddisfart a que- 
sto comandamettta . • . . ei amaestra Gesu Crista con quella domanda: Ad« 
veniat Regnum tuum • . • cioi a desiderare Dio , per goderla came nostra 
ultima fine ^ e nostra felicita ) e beatitudine eterna . 

96. Sit sexta ex num. 45 Santa jfgoftina afferma ncn ultra et* 
sere V amare ebe: il desiderare qualebe cosa per goderne • Hanc propo* 
sitionem y mi Domine ^ ad amorem refers Chantatis , et scr:bis verba 
Augustini rem appetere PROPTER SB /PSC7M ( nempe aroantem ) litte- 
lis grandioribus » ut tua opinandi ratio lectori magis innotescat • Ncc 
tibi do vitio y quod ilia ex Augustino transcripseris 9 cum in aliquibus 
Editionibus non emendatis inveniantur , sed laudare non possum quod 
idem existimes esse rem appetere propter se ipsam atque rf«i appetere 
propter se ipsum cum sola literarum transmutatione ) unde idem erit ) 
creaturam diligere Deum propter Deum , ac diligere Deum propter 
creaturam • 

97. Sit septima ex num. 49. La Carita nostra wrso Dio inque^ 
sto secolo puo sempre crescere^ percbi puo crescere in not la cognixione 
degli attributi di Dio c'tai puo sempre crescere la cognitione di quel Som^ 
ma Bene | di quella beatitudine ) di quella immensa felicita j ebe Dia tiene 

pre^ 



freparau a quelli eke to amano . ( et banc foeliciutcm consisccre ais n. 
69. in delectatione : La felicita dclV uomo conststc ncl piacere ) • 

98. Sit ocrava ex num.^. Quando mi sentiamo nominate f Indepin^ 
denza ( di Dio ) ) €erto not V amiamo : ma V amiamo ^ percbe subito la 
concefiamo come una eosa , ebe ci cagionarebbe piacere V avcrla ^ e sa- 
rebbe conducente alia nostra felicita • Del resto prcfcindete da questo pia^ 
cere ) e felicita . . .e direte proprio , ncn mene importa niente . 

gg. Sit nona ex cod. num. Kappresentatevi aW intelletto la giu^ 
stizia di Dio dopo la nostra morte 9 giustizia cbe castiga ineiorabilmen^ 
te U peccato } ne piU per dona: vol subito sentirete sorgere nel vostro cuo- 
re un affitto ^ un moto disgustoso 5 cbe in realta i un odio . Bisogna per 
respittgtrt questo atto cosicattivo ricorrer subito a pensar a la misericor* 
dia di Dio • 

100. Sit decima ex num. 85. La benevolenza nasce dalV amore^ 
volendo not il bene ad altri ( indeque Deo ) appunto percbe questo he-' 
np torna in nostro vantaggio . Omitto alias ejus generis propositiones ) 
quas in Dissertatione passim lego ) et quas colligis omnes in sequen* 
ti propositione in Dedarationibus . 

loi. Sit undecima ex iuikd. 5. DecIarationuiD • L' unica molla 
di tutte le sue (hominis ) operationi grandi , piccole y esterne^ in* 
terne i V amor del suo ben essere . . .in una parola T amor di se stesso . 

102. Sit duodecima ex num. 74. Declar. Ho detto apertamente ^ 

# tor no a confermarlo ancbe adesso ^ cbe un tal amore ^ cbe prescinde dal 
considerare Dio ) come bene proprio delV amante ( id est ^ ut bonuro ^ 
in quo amans invenit suam delectationem^ et gaudium} e impossiblle^ 

# cbimerico . 

jo;. Lege jam tandem, Bolgeni dilectissime , reccle > considera 
propositiones tias tuas semel , iterum , tertio script^s vulgari lingua 9 
atque adeo rudibus etiam intelligibili y unde fit etiam , ut vel in cir^ 
culls impericorum sint conversationis argumentum;considera , inquam , 
an possint pias Fidelium aures ofTendere ) huic rationi loquendi mi* 
nime assuetas ^ et illud perpende , quod laudatus Magister Canus scri* 
bit de proposicionibus male sonantibus : in quibus scUtcet nullus qui^ 
dem error adversus Fidem mamfeste notari potest , sed absonum quid^ 
atque absurdum , quod indignum esse pijs , et rellgiosis auribus vide- 
tur • • . . Et paulo post : Alter gradus propositionum male sonantium , 
qua ) licet baresim non sapiant ^ sonum tamen quendam absurdum 9 et 
pcregrinum referunt etc. Nee erit inutile , si hac super re legas Sua- 
rium maxime circunspectum in argumento ) quod versamus • Nam sect. 
2. nuper laudata fortasse invenies aliqua , ex quibus pedem te referre 
Don certe alienum a tua sapientia existimabis • Ego cerce minime auderem^ 
tuam banc scribendi rationem innuere in exhortatione ad Monacas , a- 
liasve personas perfectionis studiosas; namque futuium esse certo ere* 
derem , ut illae ipsae ex intimo animi sensu , ex propria rerum expe* 

d d d rien- 



J94 
riCDtia , ct ex incnnatione > quam bene persentiunt , Cbaritatrs erg* 
Deum , me ipsutn repreheaderent , et vulcu ipso tristi falsitateoa oIk 
^Cerent . 

104. Est eciam alia amicorum exposculatio ) qui sibi videntitr ilN 
venire proposiciones alias , quas sola bona fitles ) et vebemenda \ft 
scribendo ex fervente iropeta profecta excusare forsan poterit. Post 
insolitam admirationem ) quam lectori communicas n. ^8. quod $^ 
licec plurimi Scholasticorum ( omnes ) ut fassus eras ab initio Dtsser* 
tationis ) amorem docuerint benevolentiae s id est ) omnino imagina- 
rium ) chims^ricum et cujus nullum est vestigium in Scriptura ) nul- 
lum item in TradicioRC) ad motus transis commiserationis super cos,. 
qui hac falsa doctrina infoeliciter instruct! sunt ) et sic scribis : Si trgt^ 
ta qui di una materia della massima importanza ^ ntlla quale U fahr 
Uee poffono ersere di gran danno at Crirtiam . Si instgna aifdnauUi^ 
t al pofolo rozZiO a fare atti di amor di benevolenza : volt a dire , st 
imegna loro una faha dottrina circa V amor di Did • Scis optime » 
Charissime Bolgeni^ quam alee animis hominum inhsreant) mordicus«^ 
que teneantur prims notioneS) et idea?) quas a pueritia recrpimus . 
Scis item 9 Populum rudem plerumque esse incapacem exuendi se pri* 
mis illis notionibus , ideis ^ atque principifs 3 quae in materia eorum^ 
transcendence capackatem ab illis ipsis didicerunt) quos bene instn^ 
ctos in arguroenco supponunt ) e quos ^ire credunt ^ neminem velle 
fallerC) sed veritatera omnem ex officio docere. Igitur si pueri , si 
rudes instruuntur ad doctrinam falsam in re moment! maximi , fieri 
vix posse videtur , ut maximum inde non sequatur damnum 9 et dc» 
trimentum forsan irreparabile • Neque id solum fiet y verum etiam fa*- 
tendum est y id e venire ex Ministrorum causa ) de quorum capacita- 
te, doctrina, et bona in docendo votuntate minime dubitant. Atque* 
hi quidem sunt Pastores , sunt Parochi , et alij Ecdesix Ministri ab 
eadem hunc in finem elect! , et confirmati • Ergo res ista non est tan- 
tum , ut inquis , admiratione digna , sed res est , qux horrorem ingc* 
nerat incredibileni in audiente . Id tamen est \\hid rpsum , quod ia 
Dissertallone proponis omni hominum generi in lingua vulgari , pla- 
na ) et pucris , vctulisqtie intelligenda ; et quod sine dubio pervcniet 
ad eorum aures, qnibus doctrina ^ quam tantopere insectaris , non se- 
mel tradira est . O Populos infoelices , Nationes miseras , Provincial, 
et Regna sic male ad amorem a suis Pastoribus informata? 

icy. At audire te videor dFcentem , huic te gravissimo dimno 
occurrere satis . Ubi , precor , ubi ? Nam id ego vehementer exo* 
pto , cum ut chro tuo consulas nomini , et ex ceteris operibus ho* 
nori jure parto , tum ut a Fideli Poputd maximum detrimentum arcea* 
tur 6 falsis Instruction ibus obventurum . Numero g8. Dissertationis pa- 
lam scribo : Lo Spiritu Sancto co^ suoi lumi ^ e movimenti impedisce l^ 
effetto delle false Istruzdoni • # • siccb^ foco danno toma- al Pofolo Cris^ 



29) 
ttaho dclte false Tsfruxdom ropra V amm ai Unevolenta . Quod in Ue- 
darationibus magis cxplico p. 112. Jl Popolo per V htruzdone pubhlh 
ca fulU Cbiesa V avwZfZO a risguardar Dio come fine suo ultimo .... 
inoltre /' intime Tentimento , e la pmtica gli fa cenesccre , cbe amarc 
non i altro , se non desiderctre il bene ftr goderlo . Ex quo illam col- 
ligo propositi onens : No , t Catecbirmi Cattolici non insegnano male y 
ni ci frofOH'gono una cbimera • Mi bone , quam varie convolveris huC) 
ec iiluc ! Quam parum vere ) parumquc constantcr scribis ! Mulca jam 
dixi alio in loco de hoc inucili efTugio tuo) et quidem talia , quibus 
solvcndis nihil solide excogitari posse vidcator . None vero dice ) De* 
claraciones euro Dissertadone pugnare ) ec Dissertationem cum Decia* 
tationibus non convenire . In -Dissertatione traditur fueris , et rusticis 
doctrina falsa ^ etcbim^rka; in Declarationibus C4f^r/&i/x;;i bene docent^ 
tt cbim^tram non tradum. Eqcur autem ? Quia Foftdus ^ inquis,CArf» 
stianus ex intitho animi sensn 5 if* ex praxi cognoscit ^tc. Visnxr j Clia« 
rissinie Bolgcni , Ecclcsiam docentem in pra'cipuo doctrine Clnristia- 
nae puncto facere invisibilem scnsu cujusque interno innixam? Eo sa« 
ne tend:t responsio tua 9 sicut ec altera ) quod nimrrum Spiritus San- 
ctus lumine suo impedit effectum falsarum Instructionum . Ec quidem 
illud negari a ncminc potest , Pastores gregi suo proponentes amorem 
benevoicntiae propter Deum infinite Bonum , et infinite dignum om« 
ni aiDore nostro , velle irrtimareTidelibuSj prapter amorem actcrnoe Bea« 
tit5)dinis dcbcrc illos amarc Deum ut in se Bonum . Unde Populus ex- 
interno suo spiritu cognoscens amare.Deum propter se, esse desidera* 
re acternam suam foelicitatem 5 Pastores doccntes corriget , eorumquc 
rejiciens doctrinam in pioprio interno spiritu obfiimabitur . 

10^. Quae tamcn ipsa neque tibi visa sunt satis solida , unde num. 
41. Disscrtationis aliam indicas rationem, ex qua publico Fidelium 
damno occuri potest . Raccvgliesi il sentimento della Cbiesa dai Catc^ 
ibismi .... Bencbi questi Catecbismi per la massima parte siano stati 
composti da Persone prevenute , e imbebute nella dottrtna drlV amor di 
benevolenza , contuttocib si trovano in esse le traccie di quel amore di 
€oncupiscen%u , cbe not sosteniamo . ... In forza della verita 3 cbe gli 
Estpisori de i Catecbismi banno sentita intimamente dentro de loro stes* 
si , ed banno confessata in diverse maniere senza avvedersene . Dobbia* 
mo ancbe amnsirare , e ringrazinre in cib V amorosa Providenza di 
Dio . .. .Lo Spirito Santo allora guida la penna dei Catecbisti etc. Haec 
tesponsiO) Bolgeni CI.) eas contmet vjritatcS) quae accusationem in«» 
stituunt ita claram, justam , et convincentem contia Dissertationem 
tuam, ut omnino teneJ^ris nulla altera quaesica ratione | ad tranquil* 
laro recognitionem ^ vel etiam claram , et minime ambiguam revoca* 
tionem systematis amorem negantis benevolentiar . Fateris ipse Eccic* 
liae praxim eruendam , cognoscendam ^ et dcmonstrandam i Catecbi* 
imis in Ecclcsia receptis , et banc ejus esse doctrinam pubhcam. Jam 

d d d 2 ve« 



30 
vcro Instructio ilia 3 quam putris, nidibusqae dicebastradi nam. ]S.| 

eadem ipsa intimatur illis in Catechismis ) quos viva voce explicaot 1 
declarant ^ ec excendunt Pastores , ec Catechistc • Palam et ipse pnn 
nuntias , Spiritum Sanctum pennas dirigere Catecbistanim ( quid in* 
cendas significare , satis intelligo 1 quamquao] verba pressius suopca 
majus aliquid significare videntur). Nee negasi maximaoi Catechii* 
morum partem composicam esse a Doctoribus amore beoevolentic 
praeventis • Hsc est sincera ^ plana ) et scripta in Dissertatione con- 
fessio tua > pro cujus integritate id ego addo » quod fuse prosecatus 
sum cap. 4. de celeberrimis totius Orbis Catechismis a Romano us- 
que ad Catechismum Grxcorum • Igitur si Spiritus Sanctus calamos 
dirigit Catecbistarum 3 et hi maxima ex parte 3 ut tu fateris j et univet- 
sim ) ut ego invicte probavi , amorem docent beoevolentic ^ benevo- 
IcDtix amor npn est chimaericus , non fiaitius , non continec doctri* 
nam falsam) nee ideas cum vericate pugnantes » nisi velis, ut vel 
doctrina Ecclesix publica non tradatur in Catechismis 1 vel ut Ecde* 
sia in argumento gravissimo > prse caeteris propius ad Religionem^ no- 
stram pertinente, doceat Populum Fidelem doarinam falsam. Vide 5 
ce rogo ) chare Bolgeni , in quas te salebras , atque difficiles anfrac* 
tus conjeceris imprudens ) i quibus te si velis ( debes autem velle maxi- 
me ) expedite ; tu tecum rationem , et modjm diligenter considerabis • 
107. Docent profecto Catechises amore im^ti benevolendar lu* 
um ilium amorem concup'scenciae ^ quem rectissime promoves tanquam 
necessarium moribus Christianorum reformandis ^ et perficiendis > iUum- 
que docent ex professo j ut qui animum erigiti et imbeciliitatem no- 
stram confortat spe ccelescis Beatitudinis . Unde ex hac parte nihil ti- 
mendum de pueris ^ et rudibus j nee est opus recurrere ad magiste* 
rium internum) et invisibilem Spiritus Sancti , ut externum corrigat 
Catecbistarum magisterium . At timendum , dices forsan , de Instructio- 
ne ad amorem bencvolentic . Sed vero hie ego ex te , Bolgeni 1 requiro • 
Hare instructio ad actus benevolentis non traditur a Pastoribus } et 
Catechistis eadem ipsa ratione publica > qua tradunt amorem concu- 
piscentix aeternae nostras foelicitatis f Ita quidem est . Imo ut tu ipse 
mnuis , atque supponis ) cum majori traditur conatu > magisque ei 
professO) et cum majori publicitate; nam amorem concupiscentiat tra* 
dunt ilii inadvercenter > fenz4 avveJerrene ) amorem. autem benevo« 
lentiar docent terminis clarioribus j et mentem- ipsi suam omnimo-^ 
de declarantes • Visne , ut Auditores ) pueri » foeminae , rudes id 
recte intelligant , quod latenter dicitur , et quod ex professo 1 ever- 
bisque clarissimis insinuatut) minime capiant? Id te contendere , non 
praesumo • Reliquum est igitur ut a tuo desistas opinancfi modo ) et 
Ecclesiara docentem non certe falsa > sed omnino vera per Catechis* 
mos toto terrarum orbe disperses reverearis. Nee enim quae addocit 
in Dissertatione 1 et in Declarationibus addis 1 talia suat 1 at tuum 



397 
systema singulare i ejasque vecitatem extra dubium omne ponant ^ uc 

gloriatis • Id quod cognosceie magis poteris ex. tot impugnationibus 

cum verbo } turn saipto factis cootra systemai tuum. ab illis ipsis > de 

quorum fides amore % et benevolentia minime dubitas •. 

io8. Scio } id tibi acddisse novum ) quod, ab iis impugnatus sis, 
de quibus ne minimum quidem videbatur esse timendum i et coram 
amico meo id palam edixisse : Rer profecto peregrina satis viietur : 
Tacent Magistri » sileHt Dmores , et alii Viri JDoctii non contra* 
iisunt , et UU soli , f//i , • . • Mi Bone , quod Viri Docti taceant om- 
nes ) ngn est certe verum . CI. P. Gazaniga in suo 0|icre Theologi- 
GO ngper edito i satis indicat , quod de tuo systemate indicium ferat, 
cum non leviter commendavit CI. Muzzarellium contra te.scribentem> 
cum merids extulit laudibus Anti • Bolgenianam Disserrationem Sapien- 
tissimi Tbeologi Joachimi Cortes . Sed esto • Nullus eorum contra te 
stylum acuerit • Quid tandem ?. Probabunt ne ideo Dissertationem tu* 
am ? Dicam ego tibi: i quid sentiam in re . Viri Sapientes ex omni 
ccetu , classe , atque ordine sic secum ipsi cogitant . Bolgenius , vir 
certe eruditione conspcuus, unus est; quamvis sapiens > est tamen 
homo privatus. Systema erexit singulare de amore Dei , sed unus cum 
sit , officere non potest causae communi , consensioni Theologorum , 
et Ecclesix doctrinae receptissimae • Sibi tantum ofiicit homo literatus, 
et quod ex ceteris openbus clarissimum nomen comparaverat , ex hac 
ejus doccrina singulari obscuravit . Ita profecto judicant apud se , nee 
tamen ita sensa interna silentio premunt , ut aliquorum cogitationes 
ad aures meas non pervenerint .. 

109.. Illud ego asseverare ex certo judicio possum , audivisse me 
propriis auribus a Viro vere pio > vere docto ) et in omni literatura 
Sacra versatissimo verba haec suum de tuo systemate amoris judicium 
non certe favens significantia : Devorator llbrorum ego sum , animum 
tamen obfirmare non potui , ut systema Bolgenii legerem continenter . 
STribus ^ quatuorve vix lectis paginis liber e mambus decidebat^ut octo 
menses consumpserim in lectione operis^quam paucis diebus conjicere potuis-^ 
sem ) nisi animum avertisset meum et scribendi ratio , et modus cpinandi 
singularis . Et hi quidem tacent, te non impugnant certo scientes 
ccn:muni causs oflBcere non posse privatum bominis sensum quamvis 
sapientis , quamvis eruditi > quamvis omni excuiti doctrina . 

no* At vero illi, illi .. ..qui tecum habuere olim cognationem 
quandam , quibus tecum quondam fuere omnia communia , qui ce ve- 
rissimo prosequuntur amore^ beuevolentiae , deque tui^ lartantur. bonis , 
quasi sua essent , et de malis dolent , perinde ac si eorum essent pro- 
pria , hi certe , quoniam ad eos pertingit propius decus , honor , ec 
gloria, quam ex caeteris libris peperisti) hi dolent, hi lugent , hi con- 
crisuntur , quod a Theologis in opinando discesseris in re gravissima, 
in qua Ecclesic totius consensio continexi videtur. Nee unus amoi 

be* 



19S 
bencvolcntiae de flialis dolens attiati est UIIs eatiti tristiti* , sed amor 
etiam concupiscentis doloris partem exacuit. Namque iic ex reliqaii 
tuis elucubrationibus cum adroiradone susceptis nonnihii boooris , et 
gloric in illos derivabsitur ; sic ex hoc tuo systemate singulari in se 
quoque judicant deduci nonnuUaro maculam obscuritatis . Arqu^ haec 
quidem est verissima ratio ) cur hi i de qvibus minus cimendum tibi es- 
se videbatur, te impugnciit voce, Ltteris , et scriptis, precantes} 
postulantes » et obtestantes pro vera erga te , quern ex corde diligunt) 
amicitia ^ ut opinionem ) quam sine macula honoris teoere te noa 
posse arbltrantur , tux memor dignitatis sine cunctatione deponas • 

111. £t saltern si in substantia ( ut inquis) et in re cum rcJ^ 
qnis perfccte conveniebas » quid erat > cur de nomine contra omnes 
disputares , et novum erigens systema^ novo ) et inaudito conatu Scbo* 
lasticos omnes impetere solus non dubitares/ Magis, puto , ex uso 
tuo fuisset ) si primam impios refellendi viam constancer tenere voluis* 
ses . Perge porro : Deo favente ^ bonisque omnibus probantibus , Ec* 
clesiam Sanctam , rectosque mores ne cesses unquaro propugnare • Hcc 
amicorum est votum : hoc ejus desiderium > qui re amar ex cordc % 
et quem ut amicum habeas ) prccatur enixe > sinminus JKCunium % cer* 
te genuimum , ut Damascenus ajebat • 

1 1 2. Haec habui ) quat de Charitate Theologica ) deque novo su» 
per Dei amore systemate Bolgeniano dicerem , nimium quidem muU 
ta ) ut nonnulli litteris erudici Viri , etiam plus aequo subtitia , ut vuU 
gates plurimi ^ profundiora quam pro communi hominum intcUigenria i 
uc plcrique fortasse existimabunt • Qui si omnes in argumenti gravi*- 
tacem, prsstantiam, ac difficulcatem animum velinc advertere ) con- 
silium eos esse meum probatnrosconfido* Neque enim inidego unice 
intentus fui ) ut miris , et novis Auctoris Clarissimi placitis minutissi* 
me responderem; sed uiterius etiam utrei per quam difficilis , et prs* 
cipuis vericatem ipsam hactenus semper suo loco per universos habi* 
tarn) nunc vero in dubiun ) ac discrimen ab uno illo vocatam , ex 
omni Theologico loco , quam po^sem clarissime ) conHrmarem . Qua 
in re tria ilia superiora > vel etiam eorum aliquid si toHas , ns tu 
disputationero conficics mutilam } remissam , nee satis Viris Theologis 
dignam pro gravissimo Charitatis , carterarumqe virrutum infusarom 
argumento • Faxit Deus O. M. ut qui labor a me susceptus est ex 
intin^o , et vero, ut arbitror , in Divini. Ncminis saoctificationcm , 
et salurem animarum Charitatis affectU)in unius etiam DPI MAJO« 
REM GLORIA M reipsa nunc, atquc cmni tempore vertaror . 



AP- 



i9f 

APPENDIX 

SUPER EXTREM A APOLOGIA BOLGENIANA . 



I. lam ad fincm properabat operis edito > cum avide legi, ac dill* 
' geiuer expend! tuam^ Vir egregie , quae nuper in lucem prodiit , no- 
vissimam Apologiam 400. fermc constancem paginis, qua tuis ipse 
impugnaCoribus facere satis , superque non sine quadam animi sibi blan** 
dientis fidencia gloriaris . Quam ego eandem novissimam jure , et con- 
sulto dixerim: nam Declarationes ills tus^ quas Dissertation! addi* 
disti ) prima sunt tui systematis Apologia ; Digressio autem querula s 
nee brevis ilia quidem ^ inserta contra naturam , et genium Minervae 
Libello de Jurisdictione Ecclesiastica , jure merito potest appellari se« 
cunda ; indeque hsc altera ) et tertia , ultra quam nihil hoc de ge* 
nere deinceps esse t'bi disputandum prudenter sanxisti , recte dici de- 
bet novissima . Sed ut vere dicam , quod sentio j quamvis Apologias 
aliam ex alia sine fine produceres ; minime sane putarem y probatu- 
rum unquam esse te peritis hooiinibus singularem bac in re tuam opi* 
nandi rationem. 

2. Non dubitabam equidem | nihil adducendum fore novi in hac 
Aucturis ingenii , ac mentis contentione postrema , quod in hoc meo 
tractatu-Theologico prscoccupatum non fuisset; sed tamen , ut est 
honinis nonnihii soliciri , legebam primum studiose Bolgenij opus ^ 
deinde remisse ) ac tandem tepidissime: adeo fere nihil erat) quod 
mihi probaretur • Nam quod amorem spectat benevolentiae chimsri'* 
cum ( at ipse ait ) ) ac plane fictitium ) nullum in eo reperi auctorx- 
tatiS)' nullum rationis momentum, quod non fuerit rn Opere , quod 
paraveram , omnino prscisum ^ dirutumque : contra vera non pauca 



quidem reperi , qus mihi exosam illam lectionem reddidere • Nam 
displicuit vehementer Auctorrs arro^antia? qusedam species , fastus qui* 
dam , et contemptio erga alios aliter opinantes egregios Viros ; dis* 



plicuit ctiam infallibilitatis , atque evidentiae nomen, certitudinis , ac 
demonstrationis qusdam jactatio) quibus passim nominibus res ex at* 
bitrio solo, gratisque.positas decorare non veretur: ac tandem ma» 
jorem in modum displicuit , quod , quasi unus ipse in Ecclesia , et 
Theologprum Scholis saperet , rectaquc incederet via , sic ^'.^^t ' 
omncs contra ipsum sentientes uti coccos quosdam • et e- *^^'4wt 

^ ' <ij3nLes tia- 



440 
ducic , castigatque his , et similibos verbis : Son^ stMti troiii fuori «/• 
fatto di straaa .. ..ia capo a fonio Mle loro impugnazioni . Nee so* 
lum prxceritos , et prssences ita male cxcipit ) sed futuros etiam ^ ac fere 
non omnespossibiles.Hinc dedamationes perpetuae contra Clarissimos 
Muzzarellimn , Cortesium , et Regond ) et quod magis mirere 9 nul- 
la) quae cogitari possiti probabili caasa* Quid enim peceavit mitis- 
simus Comes MuzzareUius , ut sic in ilium scribat illiberaliter p. 79. 
Come dunque ba avuto Ja inavvertettza ^ il coraggio di dirmi • • . . 
No/f i, ella cotesta una ostiMzion portentora net propria falso stHtimtn^ 
toi Eccur ista? Quia dixerat MuzzareUius } ec vere dixerat > Bolge- 
nium scilicet explicare suo modo ly propter ipsum. Sic se babent cat* 
tera > quae a p. 239. in ilium sine probatione jacula passim contor- 
quet: Crandi^ e quasi continue confutiom di idee • . .Afor%a di xom'» 
gliezze . . • Costretto da quella confusione £ cose • • • Vedcte disgrazia di 
un pover* uomo • • • Ad ogni t rat to / inciampa in una confusione • • .Sa* 
rebbe essa bene in boca di un Quacquero . Facciamo lentir meglb al no- 
stro avversario lo erroneo di quella proposizione • Unde semel • iterum ) 
ac saepius pronuntiat > proxime accedere Muzzarellium erroribus Quie- 
tistarum « 

g. Quid item peceavit vir vere sapiens , et doctus Antonius Jo* 
sephus Regon6f Omnino nihil. Audi tamen , quibus eum humanis* 
simis excipiat verbis a p. 298. Questo Dottor di Tbeologia , e Profess 
sore emerito di Filosofia nella Regia Universiti di Sassari non ba mat 
compreso il fondo 5 e lo stato delU questione presente : $be per conseguen^ 
za egli va fuori di strada continuamente battendo f area } ed err a teo^ 
logica , e filosofiamente da capo , a fondo • Nonne pulcbra sunt ista ^ 
ec humanitate plenissima ? His accedunt similia ) quae prius de eodem 
dixerat : Kiscaldatosi un poco troppo il suo zelo .. .si sono inalzate del-^ 
le folte nebbie al suo intelletto . Compatisco la sua ,disgra%ia • Atque 
hasrc in clarissimum > et doctissimum Virum ^ quae nee in tirunculum 
5toiidum a Sapientissimo Pra^ceptore dici oporteret « 

4* In Cortesium quot efTaciat Bolgenius, legat qui volet ejus 
modesciam demirari . A p. 267. usque ad 297. Cot in Apologia lego 
dicca inurbana , et rustica 5 ne dicam 9 adversum vere urbanum , et 
ingeniosum hominem injuriosa , eaque lingua vulgari expressa, vetulis 
eciam ^ et tonsoribus communi ^ ut opus esset transcribere multa m'* 
miS) si dicenda essent omnia. Sit tamcn in specimen §. IV. cap. j* 
Cbi volesse tener dietro a tutti i grossi errori , e di ogni specie , cbe r 
Ahbate Cioacbimo Cortes ba saputo accumulare nella sua Anti- Bolge- 
niana c5e Amore Dei Dissercacio * bisognerebbe , cbe facesse un Libra 
pik grosso delta Dissertazione medesima .. • il carattere . • .c di non bat'- 
ter mat il punto . . . ^ uscito di strada: corre a perdita . . . . Ec § V. 
i tanto ittfatuato delV idea . .^. dico i tanto infjtuato di questa idea . . . 
Kon credo ^ cbe dalla penna^ ne dalla bocca di verun Cristiano sia «• 



401 

scito mat un errore si rtrano • • . . Diciamo di tutto caore anatema a ri 
erronea froposizioue * Ec cum objecisset Auccori Theologus ille, quod 
in ejus Syscemace non essec locus amori honesto per se amabili, et 
cxpetibili , quod perinde videcur esse > ac si faceret esse homines su 
cut est equus , et mulus ; Bolgenius post responsionem non bonam | 
in qua unice dctegic incohsrentiam suorum principiorum , ita confiN 
mat lepidissime responsionem : Mi verrebbe ora la tentazione di sospet^ 
tare cbe tra gli uomini veramente ci fosse qualcbe equus , et mulus ^ 
d alcuu* altra bestta somigliante^ qutbus non est intellectus. Euge Vir| 
si quis unquam , modestissime ! Omitto Corradi , Layman ^ Filliucium, 
Reinfenscuel , ct Antoine ) quos iterum in areqam Auctor producit, 
et quasi non illos castigasset inclementer > et injuste in Dissertadonei 
hie etiam acrius objurgat xquitate non majori • Eos vero in pi« 
ce relinquentes , ad viventes nos convertamus . 

5. Ac primum nonne tres isti ingeniosi sane) eC graves Tbeolo* 
gi ) tui olim fracres > Bolgeni , arctissimo tibi conjuncti foedere ex a* 
more ventatis scripserunt > de tuo magis honore soliciti , quam de 
proprio) quem pessimo loco apud plerosque versari sentiebant ? Quid 
igitur erat cur illos tarn parum tractares humaniter ratione utens scri* 
t^ndi non certe digna sapientia tua , et a modestia ilia > quam a pue* 
ro didicisti , non mediocriter abhorrent! ! Nullum enim verbum ipsis 
exciderat vel aculeatum , vel minus urbanum > quo bilem cuiquam vet 
Cfudissimo aut stomachum commovere possent; nisi si forte quod ali« 
ter ) ac ipse , senserint) vitio illis vertatur: quod vides, quam sit 
novum crimen , et usque in banc diem inauditum • Nonne id ipsum 
plane prsvideras , cum in tertia Dissertationis pagina scribebas : Quem 
sta froposizione a molti Teclcgi Scolastici pare falsa , ed assurda ? Quid 
est igitur , cur modo sic feras legre ) ut illi te impugnent y et suis ef* 
ficiant ratio nibus , quod satis est ad ponendum ante oculos Systema 
tuum periculo non vacans? Deinde si rem ipsa m mecum diligentec 
considero ) tria mihi video ) et statuo pro rei susceptae meritis esse 
prxstanda. Primum enim ea cmnia sequar) atque discutiam brevissi* 
me ) quae pro amore benevolcntis cbimaerico denuo invenit Auctor 
Apologia • Deinde judicium proferam de responsione > quam exhibec 
id argumenta impugnatorum , ubi et attingam errores illos y in quos 
omnes ) vel eorum certe aliqucm , offensurum esse prsdicit , quicum* 
que ilium impugnare tcntaverit . Tandem propositiones aliquas Aucto- 
ris perstringam > qus certe dignae mihi visae sunt nota aliqua ) vel ca- 
stigatione • 



e c c §. L 



402 

5. I. 

Quiil dcnuo afferat Apologia Auctor contra amorem 
vertTsimum benevolentia ? 

<J. npractat Auctor in primo Capite dc Bono . dc actibus volunta* 
X tis, de eoruiD motivo ) de medio , de fine ultimo , de acti- 
bus implicitis 9 de elicitis, et imperatis > de amore in genere, de a- 
more proprio ) et quid sit Deum amare propter se etc. in quibus sunt 
plurima nen c recta 9 et media Philosophia , quae omnia prosequi mo- 
do noil vacat • Omnia tamen ea , qus tantiila probabiiitatis specie 
hie a ratione producit philosophica > discussa nobis accurate sunt in 
Prolegomenis 9 ex quibus satis ) ut arbitror , manifeste constat , non 
semper operari voiuntatem propter delectationem tanquam moti?um 
actus , sed operari interdum propter reaitudinem , et honestatem a- 
ctionis . Legatur Prolegomenon secundum ) tertium , et quintum, in 
quibus rem istam in bono lumine coHocavimus • Nee est idem opera* 
ri cum delectatione 3 ac agere propter delectationem , ut evici ex ra* 
tionibus Philosophicis , et Theologicis cum S. Thoraa in Prolegomeno 
VIII. Prxterea delectationem esse finem actuum cxteiorum voluntatis ^ 
Qtpote actum extremum , ad quem amor , et desiderium ordinantur ^ 
ct in quo jam cessat motus voluntatis ) ostendi ex eodem S. Docto- 
re ) et ex Suario in Prolegomeno I. , et banc esse causaon , cur Epi* 
curus ) et Ambrosius passiones animi tfoluftate circunscriberent ) et 
dolor c . 

7. Sed Auctor eo tendit Ontologla sua , ut motivum verissimum 
amoris sit il cbe place , pcrcbe place . Unde scribit pag. 40. Si tolga 
iaW oggetto quel cbe place : il senso comune dice sublto j non mene c»» 
ro nlente . Dunque il cbe place i il vero ed unico motivo deW amore . 
At hie latet acquivocatio ab Auctore non observata , lllam d^tcget 
Suarius in amore honesti . Bonum honestum placet homini dirigibHi 
per rectam rationem , est enim illi conveniens , et ilium per se de* 
cens ; at amor boni honesti non fit proptei* delectationem amantis 
tanquam motivum amoris , sed decentia honestatis movct bominem ad 
amandum bonum honestum . Ratio est i quia delectatio ipsa est de 
bono convenienti ; ergo h^c convenientia supponitur ad delectatio* 
Dcm ; sed idem est objcctam delectationis , ac objectum amoris y er- 
go amor respicit idem bonum conveniens , quod respicit delectatio ; 
ergo amor boni honesti non respicit pro objecto precise delectatio- 
nem , sed aliud , quod praesupponitur ad delectationem . Quid est igi- 
tur illud f Bonum conveniens . Et cur bonum honestum est homini 
conveniens ? Qiiia nempe hominem per se decet . Hate igitur decen- 
tia est motivum immediatum amoris. Aliter ; nemo gaudet nisi de eo » 
quod amat ) et quod desiderabat : sed gaudium et delecutio est de 

bo* 



403 
bono honcsto ut contradistincto a delectatione ; ergo amor 5 ct desi- 
derium bonuni honestum respiciunt uc a delectatione distinctum . H«c 
Suarij mctaphysica profunda ct veia , quam legcre potest Auctor disp. 
10. Metaph. omnes ejus conatus cvertit a ratione pctitos , cum amor 
ad bonum honestum rcfcrtur . Etenim bonum honestum est per se ho- 
mini conveniens , quia per se decens , quae decentia est ratio prima* 
ria bujus convenientiae » neque enim decentia repetenda est ex dele* 
ctabilitate , cum multa sint delectabilia , quae non decent hominem , 
ut nemo ignorat . Cum igitur homo delectatur in bono honesto > non 
delectatur in delectatione ) sed in bono convenient! ^ et bono ipsum 
decent!; atqui eo delectatur > quod amat: amor igitur boni honesti 
non est ad delectationem ) sed ad bonum conveniens , vel ad bonum de« 
cens animum hominis rationalem • 

8. Hanc eandem Ontologiam S. Thomae 1 et Phllosophorum , qui 
a Sapientibus ^ et SS. Patribus celebrantur ^ ostendimus in Prolegd- 
meno V. a n. 4. De Aristotele superfluum est indicare quidquam | 
nee opus est de ejus Magistro Platone multa texere ^ quae tamen ad 
roapum habeo > et libentissime darem ^ nisi molestiam me lectori crea- 
turum esse timerem « Legatur tamen summus hie Philosophus in Diap 
logo Ljsis , seu de Amicitia > ex quo constat amicitiam honestam re* 
gifrocam ^sse btnevolentiam . In Dialogo 2. de Kefub. vel de Justo , 
ubi Justitiam docet his rebus annumerari^ quae propter se sunt prin* 
cipaliter expetendae multo scilicet magis , quam propter utilitates ) et 
praemia etiam in altera vita ) ut probat Dialogo la ) illamque se- 
quendam monet ) et expetendam , sive lateat, sive non hteat Deos , 
et homines. In Dialogo 8. de Legibus y vel Legnmlat\ in quo tree 
amicitias distinguit , bonestam , cupiJitatis ) et mixtam ex duabus : 
T>7V Tria (pCKU^ ri kxi iinSv/j^toca ocixx mc twv Xzyofisytay fpurrwv 
Cpvffiy i^Biy ciyatyKocloy si {jLi^snio^ txvtx opSwa ^Lxyorjirjasa^xt m 
Primam esse dicit similis ad simile > quam ad solos cont^ahit bonos j 
atque honestos . ^/Xoy fXBV Ttov KxXovfxey ofioLoy 6{xoiuf Kxr' xgem 
^rjy Kxl iGoy i'ciA) . Ab hac autem amicitia honesta excludit in Dia- 
logo Ljisjs eaoluttcntum , et utilitarem . O'jiovy ofioioy oTcuotrv 
ilAoloj riyx dipfXeixy ixBi yj 7iyx fiKx^r]y ciy moirjQXi Svyxno: 
Duo tamen prae oculis habcnda sunt , nequis aequivocationem mcurrat 
inter legendum Platonem . Primum ; saepe Philosophum Sophistas re- 
vincere , et irapugnare ex eorum principijs ( ad hominem , ut dicunt | 
vel ex concessis ) , quin tamen prober falsam eorum doctrinam . Un» 
de piobat contra eos , virtutcm esse amandam •, etiamsi nullum essct 
aliud bonum , quam utile , et Jelectabile . Et in Dialogo de Amicitia 
in multa deducit absurda Empedoclem ^ et Heraclitum , quibuscum 
disputat, ut bene notat eju? egregius Commentator Marsilius Ficinus, 
ita Icctorcm prssmonens : H^c ahsurditas boh ex Platonis mente sequi^ 

e e e 2 tur | 



404 
fury sed ex Empedcclis^ et fJeracliti dictis . Alterutn est, Platonem 
frequenter exprmere amorcm per hoc nomen nobis profccto clarius 
Dcsiderium pulcbri . Qiiod et non semel prsstitit Augustinits causam 
explicans ) ut notavit Angelicas , per effectum notiorem . Sed desi* 
derium pulchri ex aroore honesto procedens non eo tcndit ex Plato- 
ne ) ut boirum sibi desideret , sed ut id amico desideret 9 et procurer • 
Proprium est igitur hujus desiderij , ut majorem bonitatem y et pulch- 
ritudinem desideret in amico . Enittre , ut fulcberrimus fias , ait So- 
crates apud Platonem in AUihiadt primo vel de KaturM bominir . Et 
cum sermo est de bonitate ) seu pulchritudine ) quam jam habet ami- 
cus ) illud Platonis desiderium exoptat , ut pulchritudo permaneat y 
et duret 5 pro cmnique tempore conscrvetur : Amor profccto bujurmo^ 
it ( desiderij ) illud respiclt , quod nondum in promptu est , nee babe- 
tur ) adene videlicet ) it servmri ilia in tempore quod sequatur , ut ad* 
vcrtit in Convivio^ seu dc Amore in Oratione Socratis. Of it ^oxh^ 

XOfJLXl 7X vOv T^fOVTa, KOCl bIc TWV ilTHlX Xp^VOV TTXgihoCt . 

9. Ex dictis credo satis constare, miram esse consensionem cir* 
ca naturam araoris inter Platonem , ejusque audj^orem Aristotelcm y 
qui amare clarius ) ut videtur , explicuit semper per bene velle . Un* 
de Tullius Platoni in primis addictus ita exprfmit ^ ut vidimus Prole- 
gomeno V. amoris honesti naturam , ut ^ensu Platonis retento ^ Ari^ 
stotelem potius in eloquendo referat, ec perfecte imitttur: Kibil est 
aliud amare ^ inquit lib. 2. de finib. ) a quo amichia nomen dictum est ^ 
nisi velle bonis aliquem affici quam plurimis ) etiamsi ad se ex ijs nihil 
redeat . Qaod siquis contendat , discrepantiam esse non modicam in* 
ter bos Principes Philosophorum etiam in ijs rebus ^ quae ad animi cul- 
turn J moresque pertinent , Icgat August, lib. '3. contra Acadcm. cap. 
ig. i unamque utrusquC) et verissimam Philosophiae Disciplinsm com- 
roendantcm his verbis : Quod autem ad eruditionem , doctrinamque at-^ 
tinet ) et mores * quibus contulitur anima , quia non defuerunt acutissi" 
mi , it solertissimi viri , qui docerent disputationibus suis AristoteUm 1 
et Platonem ita sibi concinere , ut imperitis , minus que at tent is dissen* 
tire videantur , multis quidem saculis , multtsque contentionibus ; sed ta^ 
men eliquata en , ut opinor , una verissima Pbilosopbise Disciplina . 

10. At hujus immemor Ontologiae verissimae ait AdCtor pag. 41. et 
45. Ipse Cortts us, quaniumvis deliratulus in delectationc admittf nda, &• 
tetur motivum esse amoris sui benevoli percb^ mi place : Cantabiles mibi e- 
rantjustificationes tua , ait ille Theologus ex Pfalm. Davidis . Q}}id ita ? 
quia gratissimce , et jucudundissima , respondet ; bonum quippe Dei erat Da^ 
vidijucundum magis j et delectabile, quam res omnes create . En tibi , repo- 
nit Bolgenius , quel benedetto percbe mi place . V^deo ego Auctotcm non in- 
telligere Cortesii probationem . Primum enim multum abcst , ut Theo- 
logus ille assignet pro objecto motivo illius Cantici 1 seu jucunditatis 

dc- 



405 

dtlectationem ^ seu iucunditatem ipsaro , quin potius assignat bonun 

divicuro ^ beneplacitum divinuiD ) ut patct ex ejus veibis . Deinde ex 
eo quod quis gaudeat de Bono divino ) ut Dei bonum est ) recte con* 
sequuiir > eundem amare bonum divinum in se ) qui est verissimus amor 
benevolentix • Probatio igitur Cortesii efficax est, eamque Bolgenius 
non satis incelligens parum impugnat opportune verbis illis : Eccoci qutl 
bcmdetto , ptrcbi mi piace. Minime vero : immo mi fiace , percbi siete Die 
mio un sommo^ et infimto Bene . Quid verba ilia significent propter ipsum ^ 
cam ad Dei amorem referuntur^ latissime explicui in omni fere capite Tra* 
ctatus mei Theologici, nee hie in Apologia lego quidquam , quod negotium 
facessere possit Lectori • De amore bene volenti ae , qui apud me verus 
est amor in actu quodam individuo consistens , et de actu benevolen- 
tis ) qui est apud Bolgenium actus non Charitatis , sed virtutis Re- 
ligionis ) tuse tractavi in Prolegomeno VIL » ubi ostendi inductione 
facta per omnes virtutes , benevolentiam non posse non esse actum 
Charitatis , et proposui doctrinam S. Thome exprimentis eundem e8« 
se habitum Charitatis | et benevolently* 

II. In capite II. proponit Auctor probationes ab Scriptura , Pa* 
tribus y Ecclesiae praxi , S. Thoma , et Theologis . Ad Scripturam quod 
attinet , Patres , et praxim Hcclesiae ) ilia tina proponit ) quae a no* 
bis discussa sunt capite II. III. et IV. , nee aliquid lego denuo pro- 
ductum ab Auctore ex tribus illis Theologian fontibus . Quin et Auc* 
tor etsi quatuor aflfert probationes ex S. Thoma k p. 119-; at ipse, 
profitetur p. 221. se nihil novi protulisse in hoc suo Opere quoad 
substantiam; ilium tamen breviter sequam^jr. Prima est: BenevoUntia 
neque est amicitia , neque est amatio y sed est amicitise principium etc. 
Id autem quomodo sit intelligcndum expensum est abunde Cap. IIL 
§• X. a n. 13^.) ubi probavimus, verba ilia S. Tbnmae desumpta es- 
se ex Philosopho , cui ea propterea tribuit dicens , secundum Pbiloso* 
pbum , id quod Bolgenius hie reticet , sicut et in Dissertatione retU 
cuerat. Ut igiiur Philosophus in loco laudato a S. Thoma sermon 
nem facit de benevolenria levi , et inefficaci cum amore jam radica* 
to compaxata, sic etiam de ilia ipsa distinctionem instituit S. Tho* 
mas • 

12. AdHit tamen Bolgenius hie ex eodem S. Doct. 2.2.q. 27. art. 
2. ad I. diflkultatem , quam in Dissert, omiserat. Ilia tamen supera* 
ri facile potest ex iis , quae dedimus ilium articulum explicantes . Di* 
ximus primo : benevolentiam in genere prsscindentem ab efiicaci } et 
inetficaci nomine amori$ non censer i . Secundo : in actu dilectio- 
nis , ct in actu Charitatis includi semper benevolentiam • Ter* 
tio : hunc articulum S. Thomae epitomem esse doctrinx Aristo- 
telis circa benevolentiam. et amorem. Quarto: S. Thomam hie 
more Aristotclis proprias rationes rerum investigare ) ac loqui ratione 
quam maxime Ontologica 5 et Metaphysica • Quo supposito , nee gra* 

til 



4o6 
ds assumpto ) siquidem id accurate probavitnus ^ facUis est via ad m- 
telligendum Angelicum » qui aic loco citato : Ai i.dktnium^ quod 
in tantum ilia , qua Vbtlosopbus ibi fosuit y ad amicitiam pertinent , in 
quantum proveniunt ex amore ; quern quis babet ad re ipsum , ut ibidem 
dicitur ; ut scilicet bite omnia aliquis erga amicum agat , sicut mJ se ip* 
sum i quod pertinet ad pnedictam untonem affectus . Quibus in verbis 
duo docet S. Thomas , qus tradiderat Aristoceies . Primum , amoiem 
erga se ipsum esse formam amicitis, ut enim volo mihi bonum ex 
amore mei > ita volo amico bonum ex amore amici . Alterum , veU 
le amico bonum ^ et vetle amico esse > et vivere^ quas sibi objeceratex 
Pbilosopho ut ad benevolentiam pertinentia^ supponere unionem af- 
fectus cum amico > quod sane verissimum est • Nam ut a primo Pro* 
legomeno observavimus , tres sunt conjugationes aflfectuum ex Aristo* 
tele ) S.- Thoma ) et Suario circa quodlibet bonum conveniens poten* 
cix appetitivs ) scilicet^ amor , desiderium , et gaudium ; id quod com* 
mune etiam est babitibus tum naturalibus ^ turn supernaturalibus . Hinc 
Charitas Theologica tres habet actus , ut optime explicat Suarez disp. 
1. de Charit. sect. i. ) amorem benevolentic 5 desiderium benevolen* 
tic ) gaudium benevolentis ^ sic tamen ut omnes respiciant idem ob^ 
jectum I diverso licet modo propositum > sicut acnlcitia honesta in na« 
turalibus vult bonum amico > desiderat bonum amico , et de bono gaii-> 
det amici • Ex quo fit , ut beoevolentia semper supponat uniooeiu 
•fTectus cum amico • 

ij. De benevolentia desiderii ) et gaudii nulla est difiicultas > 
cttffl desiderium) et gaudium ex amore nascantur^ ut siepe observat 
& Thomas; de benevolentia autem aaaK)ris propria facile etiam id 
iatelliget , qui Ontologiam teneat ; nam unio afTectiva eso ind fferens 
ut contrabatur vel per benevolentiam ^ yel per concupiscentiam ; ec* 
go ett prior in subsistendi consequentia 5 ut metaphysici dicunt . Non 
alitet ac animal indiiferens; ut contrahatur per rationale , vel irratio* 
nale, dicitur ab iisdem prius illo genere prioritatis respectu rationalise 
vel irrationalis . Sed quae est ista prioritas consequentix ? Dicam aper* 
te ) neque enim res obscura est • Valet haec conquentia : est rationale: 
ergo est animal. Non valet ilia: est animal: ergo est rationale. Igi- 
tur animal est prius rationali in subsistendi consequentia . Haec , qua^ 
indoctis Scholarum osoribus videntur esse puerorum minutise , et orio- 
iorum hominum occupationes ) prx oculis habenda erant inter Iegen« 
dum S. Thomam, qui doctrina imbutus Aristotelis ejus loquendi mo* 
dum semper imitatur , cum notiones terminorum , et proprias ratio* 
nes rerum subtilicer » actente ^ et profunde speculatur . 

14. Non placent ista fiolgenio : sed quid facias homini , cui nee 
Philosophi placent , nee Theologi ? Nos provocat tamen ad S. Tho- 
mam; at quid dicat ipse verissime in locis ^ quae nobis opponit ) in- 
telligere non curat. Au.deo fidcntcr assereic > qui legerit S. Thomaai 

oon 



4^7 
non bene imbutas Ontologica Disciplina) cum sxpissimc offensurum 
in n)cnte assequenda Doccoris Angelici • Audiat saltern Auctor P. 
Franciscum Suarcz , ad cujus scntiendi modum nos provocat , ut videbi- 
mus , et in [^gressione , et ii> Apologia • Profecto Suarius disp. 2* 
de Charit. sect. i. recensens actus immediate elicitos ab habitu Cha- 
ritatis ) ties illos eniimerat ^Namorem , desiderium ^ et gaudium • Pri* 
mus, qui cstterorum est radix ^ et causa ) est conjunctio aiFectivaef* 
ficax cum Deo infimte bono secundum se considerato , unde nee men* 
te quidem^ concipi potest ) quin ita se conjungens affective cum Deo 
velit Deum esse infinite bonum , scu talem 3 qualis dc facto est . Se- 
cundus actus est desiderium , nam qui efficaciter affective conjungitur 
cum Deo infinite digno > ut ametur » cognoscatur , et glorificetur ab 
omnibus ) in desiderium accenditur , ut objectum amatum his bonis 
extrinsecis afiiciatur . Qua in re notanda sunt duo ex eodem Docto* 
te ) scilicet quod desiderium hujus extrinsecr boni supponit carentiam 
illius , et idciico illud Deo exoptamus ; et quod hoc desiderium ht^ 
bet idem objectum motivum y atque. amor ) nempe Deum ipsum se* 
cundum se, cui ut amico propter se ipsum desideramus bonum. Et 
id est, quod exprimitur per petitionem illam Charitatis propriam Sm* 
€tificttur Komen tuum . Nam hoc desiderium exiscere non potest sine 
aroore cujus effectus est • Tertius actus immediate elicitus ab habitu 
Charitatis est gaudium de Bono Dei tum intiinseco , turn etiam ex- 
frinseco. Nee enim Charitas gaudet solum de eo, quod Deus sit in- 
finite bonus , sed etiam de eo ) quod sit glorificatus , vel bonis quam 
phirimis extrinsecis affeetus. Hoc item gaudium esse non potest sine 
amore ; ut enim scribebar Augustinus, nemo gaudet nisideeo ^ quod 
amat ; et Similiter respicit idem objectum motivum ^ ex quo movetor 
amor , nempe divinam Bonitatem , propter quam de bonis ejus qois gau* 
det. Haec est in summa doctrina Suarij^ quam si teneat Auctor , ex* 
tra controversiam erimus 9 si vcro rejiciat , dicat aperte a Suario se 
recederC) et rationes bonas producat, efficaceS) et Theologicas ^ qui* 
bus ilium impugnet. 

15- Secuuda prcbatio S. Thorns ita proponitur ab Atictore. 
Froprium cbjectnm amoris est , ex S. Thoma 2. 2. q. 23. art. 4 H^ 
num . ut ftipra babifum est . Et itHeo uli est sptcialis ratio boni , ihi 
specialis est ratio amcris . Bcnum autem divinum , in qttantnm est btti^ 
iitudinis objectum . babet specialem rationem boni . Et ideo amor Cbari^ 
tatis , qui est amor bujur bent , est specialis amor . JJnde et CbaritOi 
est specialis virtus. Quae verba sic italice vertit Bolgenius. V oggeu 
to deir amore f il bene IK CEKERALE: un bene speciale sari cgm 
gefto di un amore speciale : DK) IK SE STESSO E UN BEHfL 
VKIVERSALE : Dio in quanto determinatamente i oggetto della no^ 
stra beatitudine^ i un bene speciale . Or la Carita ba per suo oggetto 
Dio^ itt quanto determinatamente i L/t BEjlTlIVDIKE HOSTKA: 

dun* 



4o8 
dunque la Carita i un amore^ una virtii speciale . Compara verba S. 
Thuins cum verbis Auctoris. et plane videbis . ca^ quae litceris grand io« 
ribus exarata sunt ) adjuncca ab illo esse pro more, ec verbis S. Thorns ml- 
nimc respondere. Cur ponit Auctoi BEATlTUDIKE KOSTRA ^ quod 
non posuic Angelicus > Uc nempe Lector judicet beaticudinem esse ob- 
jectum motivum anions . Cur inscrit DIO IK SE STESSO E VH 
BENE UHIVEKSALE f Ut nempc insinuct , S. Thoa>ain non icpu- 
tare actum Charitatis . qui terminatur ad Deuno in se bonum . Cur 
addit ZN CEHEKALE > Quia usui esse debet pro re sua talis ex« 
pressio . 

i6. Sed sincere rem agamus • Mens S. Thome eo tendit j ut os- 
Cendat 9 primoi nullum esse amorem j qui ad bonum non terminetur ) uc 
statuerat i. 2. q. 27. art. i. ; secundO) ut^declaret Charitatem specialem 
esse virtutem > quia teiminatur ad bonum divinum 1 in quantum esc 
beatirudinis objectum , nempe altioris ordinis , ec unice intelligibile 
per fidem , quod idem est omnino ac Bonum divinum supernaturale 
in se consideratum 1 idque secundum quod habet ex se ) et a se , ut 
evicimus cap. III. §. X. a. n. 148. Et ne cui placeat verbis ludere } 
scire oportet, bonum hoc divinum Jici etiam bonum universa/e , qua* 
tenus in eo continentur omnia bona, cum tamen sit individua Boni« 
tas 3 ex qua virtus specialis Charitatis specificatur ; vel ut Schola lo- 
quitur , esse bonum universale ) non quidem univei:salitate logica ^ et 
praedicabilitatis ) sed continentic cujusdam eminentialis aliorum omni- 
um bonorum • 

17. Tertia probatio desumitur ab Auctore ex i. 2. q. 65. art. 
5. ubi S. Doctor dicit , quod Cbaritas non est qualiscumque amor , 
sed amor Dei ) quo diligitur ut beatitudinis objectum ^ ad quod ordima^ 
mur jer fidem , et spem . Sed vero id satis explicatum est nobis loco 
citato ) quin et ea ipsa verba S. Thomae satis ostendunt to ut beati^ 
tudinis objectum adhiberi a S. Doctore ) ut statuat objectum Charita* 
CIS considerari debere in altiori statu 5 quam objectum amoris pure 
naturalis • Sed vei hinc Auctor insurgit : Dio bene sommo in se stesso 
non ricerca la rivelazione per essere conosciuto . Ma la Carith essenztial' 
mente ricerca un oggetto rivelato ... Or /' oggetto unico ( perscindendo 
dal mistero delta Trinita ) cbe in Dio non si possa conoscere se non per 
sua rivelazione^ e appunto cbe Dio voglia essere V eterna beatitusUne 
delV uomo .... Praeclare scilicet ! V unico oggetto } Ergo quod Deus 
velit esse in Sacramento AltariS) aliaque multa possunt aliter cogoo* 
sci ) quam per revelationem . Deleatur ergo de Hymno consueCo Pr^^ 
stet Tides supplementum . Veniamus ad rem . Pagani per beneficia natu« 
ralia Creationis etc. cognoscere possunt Bonitatem iliam naturalem Dei 
ex communicatione donorum naturalium) unde et illam in se amare 
possunt non amore generico) qui non datur in rerum natura^ sed a« 
more specifico pure oaturali ; at qui fide przditus est j cognoscere 

po. 



409 
potest ex beneficiis supernaturalibus gratiae ^ et glorise Bonitatem di* 
vinam supernaturalcm > ec in emineotiori gradu ^ quacum nature nul- 
laiD dicit connexionem . £t h«c Bonitas divina in hoc eminencissimo 
gradu considerata esc objectum specificativuro Charitatis Theologies , 
uc ajebat Suarius • Quo circa to ut bcatitudinis objectum non s)gni(i« 
cat ex hoc Doctore , cxterisque Interpretibus S. Thomae ratiomm mo- 
tivamy sed eminentiorem stacum Bonitatis divinae^ad quam in seter- 
minatur Cbaritas supernaturalis , et in qua sistit sine regressione ad 
amantem • Quis dubitat > inquit citatus Doctor, quin divina Bonitas ma* 
jor in se appareat ex beneficio Incarnationis v. g. ) quam ex col!a« 
tione beneficiorum naturaium? Qiiare proposicio Bolgeniana sic in 
Schola excipitur : Deus ut in se summe bonus potest cognosci sine re* 
velatione intra terminos, et ordinem natura:) concedo : ut summe 
bonus ultra ordinem naturae, etterminos, nego • Similiter et alia , cui 
oimium fidit Boigenius, nempe Deus ut ^ vel in quantum est objectum 
beatitudinis ) est Charitatis objectum , ita distinguitur': /j ut , vel in 
quantum dicente rationcm motivam , nego: dicente statum^ vel con* 
ditionem requisitam ad iliud praedicatum , concedo • Videat Bolgenius^ 
quam vim habeat talis particula in his aliis veris locutionibus: Chris- 
ty s ut , vel in quantum homo passus est : ignis ut , vel in quantum 
applicatus comburit • 

1 8. Quarta, sed indirecta probatio ex S. Thoma est earum so* 
lutio ditiicuitatum ) quae contra Bolgenium ex eodem proponuntur^ 
CO quod S. Thomas aperte distinguac inter amorem perfectum , et 
imperfectum , inter amorem Charitatis , et amorem Spei . Quod sci-^ 
licet primus ille sistit in Deo , nee ex eo quidquam sibi provenire in« 
tendit; secundus autem non in Deo sistit, sed aliquid ex eo obcine* 
re intendit ; quod primus vult bonum alicui , et amicuai amat secun* 
dum se, secundus veto sibi ipsi vulc bonum. Ubi post multa ab Au« 
ccore arbitrarie , et incongruenter dicta , quae a nobis di<^cu<:sa sunt 
fuse , et impugnata tum Cap. I. , turn potissimum Cap. III. §. XL a 
D. i6\. in quo demonstravimus , Spem TheoJogicam quaerere beati^ 
tudinem obtinendam divine auxiho , et adeptionem perfect te bonitatis , at* 
que inhxrere Deo ut principio perfecttt Bonitatis ; ita concludir proba^ 
tionem , vci potius importunam responsioneiu suam : SE IL rELLE 
ALICUI BOHUM cnsiituisce la natura , ed essenza delta Carita , S. 
Tommaso avrebbe detto uno sfroposito , e una contradizione formate ; quan^ 
do in Tesi expresse afferma , cbe la benevolenza KEQUE EST jfMA'^ 
TIO . KEQUE AMIClTlAy KEQUE DILECTIO , QUJE EST CHA^ 
RiTlTlS ACTUS. Non est contradictio , mi Bolgeni , in doctrina 
S Thomae , non verba a proposito aliena, sed omnia recte sibi co« 
haerenc , si recte intelligantur . Qui vero S. Thomara legit jam ob- 
firmatus opinione , vel Ontologiae immemor , aut nescius varijs arti- 
ctilis pcDctraodis non cam adhibet , is sane sibi videtur contradictiones 

fff in. 



4IO 
invcnirc, ubi verissime proccdiini onnnik . 

19. Veniamus ad probationes Thcciogorusn ) qaibuscaru Auctor 
sspissime pro6tctur sc «;e cinnino con^cntire . Cum Thcologis, inquiti 
primae Classis • ec caetcroruoi'"Magistris , non cum Thcologis infimi 
fuhellij 3 qui Magistros suos non incellcxere • Quam ista bene con- 
cordant aim verbis illis, qoae habentur pag. j. Dlsictut . Omner con* 
vcniuHt . . • . Ego vera dice ! A pag. 185, Apologic sc rcfeit ad Thco* 
logos in Disrcrcatione citatos , ec hie in §• 8. in Suarij nos sisti ja- 
bee tribunal , quod et in Digressione laudata clarius edixerat p, no. 
iliiS verbis : mi ristringo alV autorita di una solo Scelastico di frimo or* 
dine , cbe per la sin^oUr sua dottrtna ba meritato il titolo di DOT* 
TORE EXIMIO . Hie autem eminentisbimut Tbeologus duo nos do** 
cet disp. I. de Chari:. Sect. 2. n. 6. ^ nempe amorem non esse 4* 
ctum , qui non conciptt objectum ut unum cum amanti , et objectum be^ 
nevoienti^ propter se amatum it a demum amari , mt dpfetatur conjnnctic 
cum amato . Ita Bolgenius in Digressione pnefata , et id est ipsum ) 
quod repetit in Apologia p. 187. pro eo acriter pognans, quod bo- 
num amatum debet esse unum cum amantC) et qu<Kl debet appeti 
conjunetio cum objecto • 

20. Bene quidem habet : Suarium appcDasti ) libentlssime SuaiU 
um adeamus ; hae tamen conditioce , ut quoniam ad hoc unum Trf<- 
bunal appellare videris: mi ristringo all* autoriti di uno Scolastico di 
frimo ardine etc. , omnts omnino posthac appellatio interdicatur ^ si* 
quidem hoc in judicioi vel litis xstimatione multatus at^eris. Acta 
igitur dtscutiamus ) ut de jure ccnstet solius veritatis habita ratione • 
Priroum qc^idem prt^positio ilia parum sane Pbiicsopbica : mm est amor 
secundum Suawnt ille actus » qui non concipit object um ut smum cuma^ 
mante > tota tua est > non Doctoris Eximij ) qui verius , et eastigatius 
res proponere solet sine ulla obscuritatis specie . Tua vero propositio 
confundit actum intellectus cum actu voluntatis > cojus non est conci^ 
fere objectum ut unum cum amante . Praeit intellectus ^ sequitur volun* 
tas , oscendit ille eonvenientiam , et unitatero objecti ) et voluntas fer- 
tur in id ^ quod sibi proponitur conveniens . Quam est limatior ) et 
ab omni confusione remotior Suarif propositio : bic amor ) inquit > non 
esset , nisi illos ( patrem , aut amicum ) apvrebenderem ut unum me* 
cum 9 et mibi conjunctos • Ubi vides duos illos actus rite distinctos ^ et 
recto ordine distributes ) inquibus intellectus anitatem > conjunctionem » 
eonvenientiam apprehendit, concipit » atque osteRdit;et voluocas fer- 
tur in bonum conveniens y unum > aut conjunctum cum aoisnte : le« 
ve est hoc quidem , et ex Philosophic contemptu » aut ignoiatione 
profectum ; ad graviora veniamus • 

21. Quid est) quod Suarius intelligit, quid est) quod intendit 
nobis significare , dum ait 1 voluntatem amare non posse nisi bonum 
suqm particulate proprium 1 et unum cum amante i £0 tibi ex Metx* 

phi* 



4'^ 

phisicis praeter loca plurima ex disp. lo. , quod scribit disp. 23. 
sect. 5. Quia Uj quod est in sc bonum , foiest esse vel convenitns y 
vel disconveniens bomini , ideo non quttcumque bonitas , sed secundum 
aliquant convenientiam ad appetentem est sujficiens causa finaliztandi • 
Propter quod dixit Aristoteles 8. Ethic, cap. 5. Amab'de quidem bonum ^ 
unicuique autem proprium . Quod quomodo intelligendum sit , longam , et 
Tbeohgicam postulat disputationem turn propter amorern amicitice , turn 
maxime propter amorem Dei super omnia . Kunc breviter tantum note* 
tur , bonum proprium non debere intelligi solum illud , quod cadtt in pro* 
prium commodum , sed simplicittr , qaod per se decet 5 aut est consent a* 
neum natura appetentis. Quo sensu comprebenditur cmnis finis ^ etiamsi 
ad perftctissimum amorem amicitia pertineat . 

22. In Opere sex dierum lib. 5. de Anima cap. 2. n. 7. tractat 
expresse qusestionem de unitate , ec convenieiiria object! amati cum 
amante ) ec resolvic, Deutu esse bonum proprium amantis , quatenus 
est universale bonum rerum omnium , ac proinde maxime decens 9 et 
maxime conveniens amanti ^ tc ut Bolgenij prscidat squivocationem ) 
addit : neque hoc destruit communem divisionem amoris in amicitiam , seu 
benevolentiam > et concupiscenttam , ut alibi tractatur . Id autem tractac 
in disputacionibus Theologicis de SpC) et Charitate : ubi disp. i. de 
Spe sect. 3. n. 4. sic scribit : Vr^ter amorem , quo amatur Deus ex 
Cbarltate > est alius distinctus » quo amatur Deus ut summum bonum a^ 
mantis in commodum ipsius amantis . Docet deinde n. 3. hos amores 
esse actus distinctos ) quia uno amore ita amatur res per se % et prop* 
ter se y ut quidquid amatur , illi ret ametur j ut ipsa sit perfecta , ibi 
sistendo , qui modus est proprius amoris amicitU : alio vero acta amatur 
eadem res non sibi ^ sed amanti in commodum , et perfectionem ejus , qui 
modus est concupiscentia : et bos actus esse distinctos docet Anselmus dt 
Casu Diab. cap. 4. t et de Concordia cap. 9. Ham alter , inquit , OKI* 
rUR EX SUPKEMAQUADAM AFFECTlONEJUSTinAiyETHO^ 
NESTATIS, ALTER EX AFFECTIOKE PROPRIJCOMMODI: un- 
de ille magis videtur oriri ex excellentia rationh^et libertatis^ bic magis qu§* 
dammodo ex inclinatione nature • Hoc igitur statute principio de conve* 
nientia amati cum amante % vel ex decentia y quam respicit amans in ob« 
jecto, vel ex commodO) quod ex eo sibi ipsi intendit oncipit tracta* 
re de divcrsitate amoris Spei » n amoris Tbeologica? Charitatis • 

23. Idem omnino servat in libris de divina Gratia , priesertim in 
r. a cap. 29. ex quo per alia multa tractat de amore Dei rum na» 
turali I tum supernaturali , tum amicitix > seu bencvolentist) turn con* 
cupiscentiat , in id semper intentus ^ nequis incurrat in arquivocatio- 
nem de identitace duorum amorum » assignans unicuique objectum qui* 
dem conveniens ) sic tamen ut convenientia in objecto amoris bene* 
voli desumatur ex proportione ) et decentia cum amante 9 conveniens 
cia vcro in objecto amoris concupiscentiae desumatur ex commode in* 

fffa ten- 



4" 

tenco ) aut utilitate • Quare lib. i. de Gratia cap. jo. d. i^. sic ex- 

plicat verba ilb UHICUIQUE PROPRIUM : cum dicitur amabiU bonum , 
unicuique auum proprium • dufliciur id potest intelligi , i. quod semper ra^ 
iio amandi aliquod bonum sit , quia est proprium , ita ut uecesse tit , 
naturaUm amprem semper rejlecti^ et terminari ad ipsum amantem^ et 
btc sensus est falsus , et altenus a mente Aristotelis • • . 2. intelligi p9^ 
test J neminem amare bonum alicui y nisi ilium cut bonum amat tan^ 
quam quid proprium j et sibi conjunctum , et quasi unum secum repw 
tet , et sic verum est unumquemque amare bonum proprium ; sic enim 
mater amat filium ) et unusquisque amuP sibi conjunctos vel sanguine , 
vel consuetudine , vel similes , et sic etiam amor naturalis tendit ad De^ 
um ) qui ita est commune bonum , ut uniuscujusque fit magis ^ quam 
proprium propter dependentiam , quam ab ipso habemuf • 

24. Tandem ut al;a omittao) infinita loca , quae possem ex Sua- 
rio producere ex sex , aut octo supra viginti tomis ingentibus , in qui* 
bus hoc quasi principium frequenter inculcate placet unice proponere 
locum ex I. 2. di^p. 2. de honestate objectiva sect. z. ubi cunosca- 
tuisset n. lo. bonestatnn objtctivam consistere in quadam convenientja 
objecti honesti per se ipsuoi ad naturam ratiorra/em ) ly/ /i//// ers,boc 
sibi proponit argutnentum n. ij. Ergo bonum bonestum ut sic tantum 
ist amabile illo amore concupiscenti^e ^ qui dicitur esse proprij commodi , 
quia tantum amatur ut propria natura rationali conveniens* Nonne hoc 
argumencum est tota basis, et fundimencum Dissertationis , et tripli- 
cis Apologise Bolgeoianc ? NeminefD credo id esse negaturum ^ qui 
Auctoris opera legerit. Audiamus igitur^ quomodo pergat in discursu 
Doctor Eximius stringens arguroentum : consequens autem y inquit^e/f 
falsum ) nam amor commodi , et amor justitia ^ qui est amor honesti ut 
sic ) condistingui sclent y ut patet ex Anselmo lib. de casu Diaboli • Hoc 
est Suarij argumentum > cui si respondeat , faciet sine dubio satis Bol- 
genij novis conatibus . Respondetur , inquit , aqtdvecationem esse in v<h 
cabulo COHVEKIEKTIJE: inter dum sumitur convetnens pro eo ^ quod est 
alicui commodum , ut ei aliquam perfectionem , et quasi utilitatem afferat ^ 
et hoc modo sumitur in objectione . Alio modo dicitur conveniens , quod 
per se decet aliquomodo , et est consentaneum nature , et inclinationi ۥ 
jus; sic dicitur Incarnatio conveniens Deo^ et Bonitati ejus; et simili^ 
ter misereri , et liberaliser se communicare , et similia sunt objecta m£^ 
xime convenientia Deo , quia sunt proportionata Perfictioni % et Magni^ 
tudini ejus. Hujusmodi ergo convenientiam ^ vel proportionem requirit ^ 
p^r se Icquendo y bonestum ut bonestum respect u rationalis natura^ quia 
p^.'fjt ohjectum esse tale , ut , considerata digmtate nature rationalis , 
iiUm dece.n seu illi sit consentaneum amare ^ seu prosequi tale obje- 
ctum ; prnie mult a sunt bujusmodi objecta , quse vel nuUam commoditH'^ 
tfm ajferunt , vd non propterea intenduntur . Applicet doctrinacn Bol- 
genius dcccntix , proporcioni > et coovenieotix inter Booitatem Dei 

su* 



41? 
sapcrnaturalcna , et dignitatem hominis Thcclogice ccnsiderati , et la- 
ce clarius videbit » quod docer Eximius Doctor de convenientia amc* 
lis benevoli erga Deum , et quod Oissertatio cota de amore suo ni- 
titur xquivocatione palmari , uc prxoionui in Prolegomeno III. Intel* 
liget etiam , quomodo tendat amor amicitise ad conjunctioncm ^ seu u- 
nionem pcrfectissimam cum amato ex motivo ipso boni convenientlt . 
Qua de re multa dedimus turn cap. I. §. III. n. i8. cum C. HI. §. 
8. a n. io6. 

25. Jam vcro si huic convenientiae 5 unitati 5 vel conjunctioni in- 
ter amantem) et amatum,quam unionem vocat S. Thomas i* 2. q. 
28. art. I. , accedat morum similitudo 9 vel conjunctio sanguinis etc. 
unde unio arctior evadat , certior esse solet amor beuevolentise ten- 
dens in pa^rem , vel amicum apprebcnrum ut unum cum amante , quin 
ideo afTcctio ilia volcns amato bonum * iii ipsum bonum ad se re- 
torqueat , seu velit sibi , Hit multis in locis notat S. Thomas y et po« 
tissimum in g. sent. dist. 29. art. g. ad 2. Qutimvh unicuique sit a* 
mabile , quod sihi est bonum ; non tamen oportet , quod propter hoc a* 
metur , quia est sibi bonum , cum amicitia non retorqueat ad se ipsum 
bonum , quod ad alterum optat . Et I. p. q. 60. arl» 5. cum dicitur | 
quod Deus ddigitur ( natiiraliter super omnia ) ab Angela ^ in quantum 
est ei bonus ) si ly in quantum dicat Jinem , stc falsum est . Hon enim 
dtligit naturaliter Deum propter bonum suum ^ sed propter ipsum Deum . 
Quod item notavit P. Suarius disp. i. de Charit. sect. 5. qui cum si* 
bi objiciac n. 2. propositionem illam : quidquid natura amat , amat ut 
sibi unitum ^ ut sumitur ex Aristotele : Amabile bonum , unicuique pro* 
prium ^ et amicabilta ad alterum sumuntur ex amicabilibus ad se \ ita 
respondet. n. 4. ( adverte animum ci. Bolgeni « nam otnnis tibi in* 
terclusus est appellandi ) et evadendi locwi ,) Ad primum argumentum 
in contrarium respendetur : si particula ilia UT in antecedenti dicat ra» 
tionem ddigffndi , falsum est antecedens ; alias tolleretur ratio ver^ 4< 
micitidt , si homo omnia ad se re ferret 5 quod et^am in amicitia natu» 
rali y et hinesta falsum est ... Si vera particula UT tantum importet 
conditionem ) sine qua non ) verum est antecedens \ nullus enim diligif 
alium , qui non aliquo modo ad se pertineat . Audistin Colendissime Do* 
mine? Nonne vides , quam male habitus ^ quam sis indecore ab illo 
ipso Suario dimissus , quern uRum tus causae Patronum , ac Judicem 
renuntiasti ? Atqui tibi velim persuadeas , non commodiore esse tc for- 
Cuna apud reliquos Theologos usurum • Nisi vero obscurum est , quan« 
turn ir.ter prims , mediae ) atque omnis classis Scriptores hac in re va- 
leat Eximij illius Judicis auctoritas : ut mirum sit onninot si posthac 
Omnes Theologos tecum in re ipsa convenirc cof)tend^Sj^c non pot i us 
pronunties illad alterum OMUf/ fieolegi coHVeniunt .... Eg^vero dico.. 



§. n. 



414 

§. I K 

Dc communibus Impugnatorum Bolgenn {ut ipre vccat) trrmlus^ 

tn quos incidat > neceae csty qui Ulum imfugnavmt ^ et dc 

alih error ibui ferkulosis . 

^6. T)ropona(n verbis Auctoiis ) qaoi ipse dicic crrores quatuor com- 
X manes omDium Impugoatorum • Prima : si i confyso V amer 
it Dio colla carita Teologica : ma V amor di Dio nou i sempre cariti 
Teologica • Qutna i una spezie : quello i uu gcaere . Dio si pu§ ama- 
re con amore puramente naturale • Secmdo : st i anfasa questa ^nrtii 
colle altre Virtu . Avendo tutte una €onuistione^ e dipendent^a dalla Ca* 
rita come atti imperati da essa prodotti • ( non est idem imperare y ac 
producere^ vel elicere ) • Tern»o : non si i iutesa^ d non si c valuta in^ 
tendere , la distinzione tante volte da me replicata , # spiegata fra It 
Atti di benevolenxa , e V amor di benevolenxia . La benivolenz,a non i 
amor di sua natura ^ ed essenza . L' amor essenxidmente i una unione 
d* affctto deir amante coll* amato • • . • Per altro V amore produce na* 
turalmente la Isenevolenzui ... Se io amo un arnif , vogUa exfcre riamts^ 
to di lui .. . Cerco dt dargli gusto ...mi compuecm del bene ^cbeba. • • 
fer attirarmi /' amor suo ) nel quale si stringe viepiu f mniont del mio 
affetto con lui ) ed to trovo la mia contentezza^ r ^&J/a.QuartuiD er- 
rofcoi non video hie ab Auctore expresse noutun; sed is videair es« 
se posse: La benev:lenza cos) eonsiderata come nm ejfitto delV amore 
si pub certo cbiamare amor di beneoolenza ... lo imfugne qneUa sirana 
frecisione ^ colla qude i miei Auversarj pretendono » ebe si ami Dio | 
senza considerarlo scopertamente come oggetto , e fonte della nostra tea* 
tttudine sopranaturale . ..II ztlo dei miei Oppositori riscaldatosi per la 
perfcTbione della Carita i giunto a sublimarla cotanto | cbe si i ferduta 
air aria in sot tilts simi vapori . . . Ho gta fatta preventivamente la ri» 
sposta ancbe agli oppositori futuri . Sono fermamente persmaso ^ cbe equi* 
vocando ancbe essi tra P amor in genere ^ e la Cariti in spesbie; trala 
Cariti ) e le altre virtU : irk V attOf e /* amor di benewlenza ^ reste^ 
ranno pienamente confutati colla sola presente mia Operetta. 

27. Haec ad summam , sed etiam ad verbum Bolgeoiiis cap. }« 
a p. a^j. ) ubi ( pace dicam tanti Viri) suam ostendic inopiam tbeo* 
logics r^spotisionis • Quis eoim tria ilia confundac mtnime obscurai qus 
in Dissertatione , ac Declarationibus emicant?Nec ego sane video ah 
Adversariis esse confusa ^ nee vero ab ulio alio non stiptte confundi posse . 
Omnes enim supponunc ) Deum an^ari posse amore naturali rum benevo* 
lentiae ) tum concupiscentise , et Cfaaritatem virtutem esse stccialem ^ 
ctsupernaturalem t qoxque suum babet objectuai pecoiiare sublioMus | 
et attius 9 et anice cognoscibile per Fidem • Undc amor latius pateti 
^uam CharitaS) qui non est quicumque amcr. Alia ctiam dao sap« 



4IS 
ponunt illi , nee es vocant in. controversiam • Sed cum pronuntiat 
vcrissimus vates, futuros impugnatores in tria ha!C incursuros errata i 
in quae gratis cseteros inddisse supponic > jam iilos judicans , et dam* 
nans ante praevisa demerita,qu« ceite reprobacio rigidissima est| all- 
quid de me dicam ) veras Aactoris squivocationes insinuans • 

z8. Amor in genere non datur in rerum natural ut notum est 
fiolgenio ex Ontologia ; sed omnis amor esc actus individuus suum 
respiciens objectom , quod bonum esse necessario debet ; si bonum res* 
picxat honestatis obediential , ad virtutem pertinet obediential ; si bo« 
num honestatis fortitudinis ^ justitiae ) religionis, ad eas item virtutes 
ex pec tabic . Rursus ; si amor sit naturalis erga personam aliquam , res* 
piciet bonum naturale ; si supernaturalis > in bonum tendet supernatura* 
turale . Unde siquis amicum honeste amec amore naturali i hie erit 
amor boni naturalis • Itaque Pagani unice cognoscentes Deum ex na* 
curae lumine > solum possunt amare bonum naturale i quia solum pro* 
ponitur eis Deus sub ratione principij, ec finis naturalis. Fidele^ au« 
tem lUuminati per Fidem Deum ilUs proponentem sub ratione Autho* 
ris gratiae , et gloriar > amare possunt ex Charitate bonum supernatu* 
rale. Unde ejus generis amor ad virtutem pertinet specialem , toto 
distantem Codo a quocumque amore naturali , quo potissimum inten* 
dit S. Thomai locis ab Auctore citatis . Sed quorsum ista ^ ut pro* 
nunciet Auctor patronos bcnevolentjaB confundere actum Charitatis 
cum amore in genere ? Supponunt illi quidem actum Charitatis esse 
amorem ; at etiam supponunt esse amorem honestum > et benenissi* 
mum , ut inquit S. Thomas , et probant invicte cum eodem S. Doctore, 
bunc amorem honestum erga Deum habere debere ilia essentialia prae« 
dicata j seu attribgta y quae omni omnino conveniunt amori honesta 
erga personam aTiquam . 

29. Notum est enim a ratione superiori ad inferiorem legitiman^ 
esse consequentiam ) dum sermo esc de attributo reali, vel praedica* 
to ) quod vocant prlm^ intentioms . Unde quidquid affirmatur de supe^* 
riori , oegari non potest de inferiori .. Si enim animal est principium 
sentiisndi , homo quoquc sub animali contentus principium sentiendi 
esse debet • Id scilicet signiiicat principium illud Dialectices , quae so* 
la recce hoc loca adbibetur rDia it omnit sicut etiam illud aliud: 
Diet de nullo intimat Logicis j atque adeo omnibus ^ praedicatum rea* 
le 9 rei superiori non conveniens , inferiori convenire non posse : Ani- 
mal non est lapis: igitur homo. lapis esse, noa potest ^Haec autem ip* 
sa , et non alia mea est argumentandi ratio contra Bolgenium : Ama« 
re personam aliquam ex amore honesta y est velle illi bonum : ergo 
amare Deum amore amicitiae » qur hooestissimus est ^ est Deo velle bo* 
num • Amor amicitiae ita terratnatur ad personam ob ejuai bonitat«m) 
ut ad amantem non regrediatur: ergo amor amicitiae erga Deum> sic 
ad Deum terminatur ob ejus Bonitatem 1 ut noa redeat ad amantem.. 

Ami- 



4i^ 
Amicicia honesta in genere distingui debet a delectabili; ergo amici- 
tia bonestissima erga Deum banc etiam distinctioneoi participare debet . 
go. Hac de causa protulimus rouUas Pactum defioidones aojoris 
bonesti in genere erga personam aliqaam , ut inde tutissime colliga- 
mus , quaenam prsdicata amori Dei ) vel Cbaritati actuali conipetere 
possint ) ec qusnam sint iili neganda . Eodem cendiinc probaciones ex 
lationibus theologicis , et pbilosophicis deducts > ut quisque potest 
per se se facile videre. Quid plura? Nonne argumcntaris et ipse ex 
eodcm loco dicens: amon benevolentiae non convenit dc6nitio amo- 
ris in genere: ergo non est SLiaotf Nonne ais: Amart ex August!- 
no mhil est allud quam rem sliquam propter ipsum in Dissertatione , 
propter ipsam in Declarationibus appetere i Quid est igirur , cur niihi 
quasi novum quid objiclas : Cbaritar est amor ; seJ amor ncn est Cba^ 
ritas^ cum parvuli ipsi jam a primo Dialectices vescibulo rectiss;me 
stacuant ) quod bomo est animal ; animal autem Don est homo } 

31. Veniamus ad alterum • Equidem Chdritatem alias omnes vir* 
tutes imperare primario ) et ex proprio muoere vel a Prolegon^enis 
ipsis accurate exposui, et confirraavi; multaque tribui Cbarituti , qLX 
tamen ab ipsa non eliciuntur immediate ^ sed unice im^crAntur ^ con* 
sulto prxmonui , eo nimirum incentus^ut Patrum iQteligN:nt\am i m 
turn lectori ante oculos poneremj cum de Cbititate loquuncur tan- 
quam de virtute universali • Quo tandem ate jam admtSD,in fumum 
abit Dissertatio tua de amore Dei > cujus robur in eo fere situm est 
tocum, quod Patres asserant , desiderium viiendi Deum esse actum 
Cfaaritatis . Si dicam esse imperatnm , non eiicitum , esse actum Cba* 
ritatis ut connexae cum caeteris virrutibus, vel uc virtutis universalis 1 
quid jam fiet de tuo systemate? Qua me ratione constanti impu- 
gnabis i 

32. At meae probationes ex Scriptura, PatribuS) praxi Eccles's, 

et rationibus theologicis ^ et pbilosophicis non ita facile enervari pos* 

sunt • Nam ex illis constat satis perspicue 5 quod , si bencvolentiam 

tollas , amor erga Deum summum fionum consistere minime potest • 

Constat ex illis , quod si ames ob delectationem tuam 9 tion Deum 

propter ipsum solum amabis . Constat ^ objectum motivum , et speci- 

ficativum Charitatis specialis esse divinam ipsam Bonitatem per Fidcm 

cognitam > non meam foelicitatem formalem , quae pbjecrum est spc- 

cificativum Spei Theological • Tsdet ea iterum tractare^ quae fu$edis« 

putata sunt; itaque ad tertium veniamus . Nonne vidimus super/us , et 

ad nauseam usque examinavimus, tuos illos actus benevolentia?, quos 

a Chsritate distinguis ? Nonne opus illud assumpsimus discutiendi na- 

turam ) actus , et objectum Religionis , nequis scilicet error in obscu- 

ra materia delitesceret ) sed potius in aperto Veritas poneretur,} Non* 

ne probavimus ex natura ipsa Religionis ^ et indoctione longissima per 

viitutes omnes ) et tandem ex S. Thoma) actum bcnevoIeDtic ad.pex- 

sa- 



4^7 

fooaiD ifflmediate termioatuD ad Chtritatem clicicntem pcrtinere ) euin 

demque esse habicum Charitatis , atque habitum benevolentiK f Quiii 
tu urges occassionem istam ^ ut omissis reruro futurarum > aut non 
futurarun sublestis^ prsdictionibus , ad prssentcs difficultates % quK tuo 
syscemaci objiciuntuc » scit^ , urbane ) ac Thcologice respondeas^ 

gj. Dices: amor Dei uc infinite Boni in se 9 et ut est Bonum 
universale omnium non potest esse objectum peculiaret et ipecifica* 
tivum virtutis specialis , qualis est Charitas 9 virtus nimirum specialif 1 
et Theologica . Audio vero j et nunc tandem intelligo , cur verbis S. 
Thome supra relatis in probatione secunda inserueris in vertione ita« 
lica verba ilia non Thomac , sed tua ; IL BENE IH CEHEKALE : 
DIO m SE STESSO E UN BENE UHIVERSALE . Sed h«c misf 
ra mihi videtur xquivocatio . Deus est diligendus super omnia ex Cha« 
ritate theologica , et quidem super nos ipsos , quia est bonum univer* 
sale ) inquo bonum nostrum particulate coittinetur ) ut demonstravi 
ex S. Thoma, Bonaventura) et Suario turn Prolegom. Ilf. turn cap* 
III. : at ilia verba , bonum universale y vel -commune omnium bonum | 
ut inquit S. Thomas > non significant bonum in genere 9 sed boDuai 
ita sublime 9 ahum , atque perfectum , ut in eo canquam in ibnte 1 
principio > et fine omnes boniutes create conttneantur . Hoc igiCUf 
bonum commune omnium 3 universale 9 perfectum 9 et infinitum est Bo* 
Dum in se determinatum 9 individuum 9 et peculiare 9 quod per Fidcm 
cognitum in se ipso 9 et secundum eminentiam propham Auchoris gra» 
fiae 9 et glorix est objectum proprium 9 peculiare 9 ct tpecificattvum 
virtutis specialis Charitatis . Nee est ulla alia virtus sive moralii 9 n» 
ve theologica 9 que ex illo objeao ita cons iderato immediate niovea* 
tur 9 aut in iUo sisut perfecdssime • Non est igitur Deus 1 ut ail % 
bene in generate 9 sive universalitate logica 9 et pratdicabilitatis ; 9€d 
bene generate 9 eJ universale ex virtute 5 et emioentiali contiiientia 
omnis bonitatis create : subjective quidem 9 et in se bonum fingula* 
re 9 ac determinatum ; termioative autem 9 et causaiitcr bonum uoi* 
versale 9 principium 9 et fons omnium omnino rerum • 

34. Ab erratis ccmmunibus veniendum est modo ad particularia ^ 
ifOM gratis affingit adversarijs Dissertator. A p. ijg. incip.t dtci^na* 
re contra Muzzarellium . Vi i ^ inquit , in esti ( cpusculis M\m^te^ 
lij ) nmm grmndc , t ccmiinma ccnfusione di idee etc. Sed quia ior/^m €9» 
set cmrcs perseqoi 9 quas lUi imputac 9 erraticnes 9 cam unicc placet 
examinare , qoaai tocis oervis Bolgenius txzf^n^t^ roquod nolit Muz^ 
zarellius beatstndiocm formalem icgrcdi Mcoprrtameme in cbjectuo* lUh 
Bitdiate motivoDy et spedficattvom Cbanutis. Id eoim esse pfiod^ 
pwfli Qmctismo proximoiD asicric Aoctor 6dcntifmDc; nam ptuciiio^ 
ait 9 et exclosio peristdc sonr » vel certe sunt irakic prcx^ma * Mirof 
^o vcbcfterter, BclgefmBD doo imeUigere sain 9 qcrarnaoi prarcHiOi 
1^ cxcfasio duBBau sit «a ptDpofitioiubQi f codooii ^ qam ifec c!:fi» 



4^8 . 

cit Muz£ircliio • Cerce hunanissimiis Coincs tinice affirmat y quod on* 
hi certissioium est , bcatitudiDcm formalcm non ingredi 9 nee necesia* 
riam esse ad ratioQem motivi specidci Charitatis , sed motivum uoi* 
cum amandi esse solum Deum , ec quidquid est aliud a Deo , mi cer* 
te est forinalis beacitudo 9 et actus creatus intellectus ^ et voluntatis , 
nee esse ^ nee consticucre motivum atnandi Deum ex Charitate. Hstc 
autem prafcisio ) vel exclusio a ratione motivi actus iilius amoris fluen- 
tis ) et transeuntis tam abest longe a damnatione proposicionum £pif« 
copi Cameracensis , ut nemo ill as attentc legens apertissime non vi- 
deat • 

1$. Quid enim asserebat ille Prxsul > Posse videlicet animam ad 
talem statum permanentem , et habitualem Charitatis purat perveoire 9 
Qt nihil jam ageret nisi ex amore puro^slc ut locum non daretSpei) 
timori etc. Datur^ inquiebat « habituabs status amoris Dei. . • • Ktqut 
timer pmnarum 3 neque dtsiderium remuncrationis babent ampUms in to 
partem . ... In statu wtst contemplative > sea unitive amittitur omne 
motivum iuteressatum timoris , et Spei . Amittitur ) inquam ^ non omit^ 
titur ^ ut in Apologia lego p. 94.9 quae tamen sunt longe di versa 9 
nee tamen judico mala fide ab Auctore mutatum verbum , scd incu« 
ria potius Editorum evenisse • Consule Bu]Iar«Roman.tomo9.p. 500. 
ubi leges verba ilia amittitur omne motivum int'eressatum timoris , et 
Spei. Jam vero si sermo esc in damnatis Fenelonis propositionibus de 
statu habituali Charitatis purae excludente motivum caeterarum virtu- 
tum ab exercitiQ suorum actuum 9 eisque nullum locum relinquente ; 
quo jure extendit Auctor damnationem ad actum fluentem 9 et tran* 
sitorium Charitatis 9 ad quern actus Spei Tbeologicae mire disponit 9 
et ex quo certior evadit futurae beatitudinis expectatio t quam secum 
amicissime consociat ? Turn suum cuique actui respondet motivum « 
quin unum cum altero confundatur ) nee beatitudo formalis ingredi* 
tur in motivum immediatum actus Charitatis 9 nee actus ipse Chari* 
tatts excludit > quod motivum Spei influat ctiam pro codem instanti 
in actum sperandi • 

36. Consule Theologds dc hoc tractantes argurocnt0 9 quod per 
8e se roanifestum est satis ex pura lectione propositionum damnata- 
rum • £n quomodo inter alios loquitur nitidissimus Honoratus Tour* 
»ely quacst. 4. de Pcenit. art. 2. Duplex autem bie caute declimanJssr 
erroris scvpulus . Primus Qmetistarum 9 qui specificum Charitatis meti^ 
vum ita constituunt in consideratione divine Bonitatis in se absolute | 
tine ullo ad nos rcspeetu , ut motivum propria fkliciiatis eternd exdm^ 
dant non tantum ah actu fiuente , et transitorio , sed etiam ab ejus bam 
bitu fixo , et permanente . Quo prrmisso 9 probat 9 et firmat commu- 
nem sententiam de specifico motivo Charitatis in bonitate dfivina in 
se considerata . 

27. En item quooodo Kribat SapientissimiB -Maiuovs SteyaerC 

Opiisc« 



4^9 
Opusc. g. Tbeolbg. Enend. ad proposicioncs i^. ab Innoc. XII. dani> 
natas • A prima fropofitione usque ad 6. inclusive traditur perpetuo bsec 
doctriua : dart nom solum aliquem actum transeuntem amoris Dei , qui 
sit Cbaritas pura ^ et sine ulla admixtione motivi proprij interesse ) /i- 
ne timore pmuarum ^ et desiderio remunerationis etc. sed etiam dari ba* 
Utualem . ac permanentem statum talis amoris , in quo statu anima om* 
nibus altjs motibus , et actibus exuta sit ) saltern dum toti gratis suse 
fideliter cooperatur . £c ratio videcur evidens , nam status illc habitua- 
lis admissus a Fcnelone cxcludebat v. g. motivum timoris , rootivum 
obediential y motivuiD Spei ab influxu in actus unicuiquc virtuti res^ 
pondestes • An ideo dices > motivum Spei ^ timoris , ct obcdientiae do* 
bere ingredi in motivum actus Charitatis fluentis , et transeuntis f Si- 
militer dicitur in proposit. XVIL: Animte contemplative privantur in^ 
tuitu distincto , sensibili ) et refttxo Jesu Cbristi etc. An ideo negabis 
contemplationem per actus fluentes » et tranieuntes Divinae Majesta- 
tis , vel prims Veritatis » ut docebant Augustinus , Bernardus , Tho* 
maS) et Bonaventura? Condemnatio igitur prasdicti status longe est j 
ut officiat amoris benevolentiar patronis y apud quos Deus aroatur et 
Theolqgica Spe propter foelicitatem in eo babendam , et quo perfectior , 
ct ardentior fuerit amor benevolcntiae erga Deum, eoerit perfectiori 
et ardentior amor sterns beatitudinis , ct cupiditas aeternae foelicitatis 
cum certiori expectatione conjuncta . Imo et ipse actus Spei Tbeolo- 
gicae , et amor aeternae beatitudinis in Deo habendae scala cst^etdis- 
positio ad amorem ilium perfectissimum habendum . 

38. Quapropter recte notat P. Claudius La- Croix lib. 2. de Cha- 
fit. n. 152. quod modus Hie eliciendi amorem: NON AMO TE O 
DEUS QUIA ME CREASTl , QUI/t VIS MIHI CJELUM DARE, 
SED FURE IDEO , QUIA ES PROPTER TE IKFIHITE DICHUS 
AMARl; ordinarie non est suadendus ^ sed potius sic elici debet: AMO 
TE , O DEUS . QUIA ME CKEASTI , QUIA VIS CJELUM DA- 
HE; SED MAG1S IDEO, QUIA IPSE PROPTER TE ES OMNI 
AMORE DIGNISSIMUS, IT A UT LICET NON BEHEFACEf^ES, 
NEC CJELUM DARES, TAMER AMAREM TE , ET AMO , 
QUIA PROPTER IHFIHITAM TUAM BOKITATEM ES AMA. 
MILISSIMUS. Uic est modus suavis, etpracticus eliciendi actum Cha* 
litatis propter infinitaai Dei amabilitatem , ascendendo scilicet per gra- 
dus virtotis gratitudinis , et Spei ad summum apicem Charitatis • 

;{9. Quodsi dubitas adbuc de re certa per se ; et perspicua 1 rele* 
gc Benediaum XIV. de Beat, et Canoniz. cap. 31. (non 2i.utscrf« 
bis in Dissert, p. 88. ) n. 7. et 8. ubi post discussionem casus cufusr* 
4am Servi Dei piotestantis , se tanto Dei amore imbutum esse , ut ei 
Hbenter plaeere yet servire wllet sine ullo pnemio etiam teterme vitm^ 
^ui tamen actus vix non ad speciem innuere videtur statum ; sic video 
ft Sacra Coogrcgatiofic rcspoosum 10 Syoopii Opeium fieoedicti : Sa^ 

S g g » €ra 



420 

$ra CoHgregatio ttasmt ) 9Jut Joetrinam m refr^ata CamnMimn Mttn^ 
pare , pracipue €um im suo Opere Spei Tbetdogica , tt tupiditatit frutmm 
a Deo memmrit • • . . Duo bic advertit prairfatus Pontifex , que ob« 
servec ) oportet > Bolgcaius : CaroeracenseiD admisisse statum ( qui ooq 
significac praecise; actum amorii ) ah omni lucro nmotum ; et aciusisse 
ab hoc ttacu Spem Tbeologicaxn i licet adioiscrit affectum quemiam aa^ 
turalem merceiis • 

40. Hxc cum ita sint > jam liquido constat ^ quantum discedat a 
Texitate Bolgenius hoc ex capice judicaiDS premendum esse Muzzarel* 
lium ajentem : interesse propcium non ingredi alV scopcrta in objeaum 
ffiotivum amoris « Sane ratio loquendi Bolgcniana unicum amoris mo* 
tivu m coUocans in beatitudine formal! , seu interesse proprio , quod* 
que non solum piixoario , sed expresse 3 et unice moveat ail.amorem , 
in condemnationem conjicere vidctur vel ipsum Bossuctum , qui cx- 
teroquin justo vchemcntior fuit ^ ut arbitror ) in Fenelonis id»pugna« 
tione«. Nam Bossuetus Scbola in tuto q. 1. a. !• sic scnbit: primari^ 
um ) et pnecipuum Cbaritatis objeaum esre Deum ut in re perfrctum ; 
at benevolum , et beat'tficum esse mnus pracipuum , ac secundarium . Ad* 
dit etiam ; ita sane bac motiva ordinata sunt , at Deus in se cpiimur, 
ac beatisiimut , possit quidem cogitari eogitatiom ^^tractiva , absque et 
quod actu , et expresse cogitetur de Deo benevolo , ac benefico . Simili* 
Cer ait : Deum ut benevolum , ac benejlcum motivum esse secundarium f 
at in primario saltern virtute comprebensum . Ex quibus P. Rubeis Bos* 
sueti commentator duos ponit Cbaritatis actus , alterum perfectioreoi 
ex Dea secundum se perfecto immediate conceptum ; et alterum minus 
perfectum Deum benevolum respicientem • Quamvis Illustrissimus Mel* 
densisv ut mihi quidem videtur) non duos actus ponat ( saltern ^m« 
per) inter se distinctos^ sed duas in uno.actu tendentias , alteram pii* 
mariam j et expressara ad Deum in se perfectum ^ et alteram secun- 
darianai; , implicitam > seu virtualem ad Deum beneficum • 

41. Ut ut ea sint, hoc esc certum , longum, latumque discri* 
men esse inter Bossuetum y et nostrum Auctorem . Bossuetus statuit » 
objectum specificum Chaiitatis esse Deum ut in se perfectum ; n^at 
id acriter Auctor Dissertationis Bossuetus 9 ut vidimus cap. IV. $• 
IL n.. 29. proponit formutam Contritionis bis verbis: Poenitet not ofi 
findisst te . et detestamur peccata ex corde^ quia difplicent tibi{ Deo) 
qui er infinite bonus » Earn reprobat Auctor amorem in ilia non videfS . 
Bossuetus asserit , quod servirt Dea propter retributi&nem turn coattituit 
bominem in statu veri amici^ Bolgenius bunc UBum amorem agnoscit i 
non alium . Bossuetus docet t quod amor » qui bominem coastituit im 
hoc statu ( vert amici ) est ilte , per quern movetur homo a meritfy , ef 
honitatc amati , tanquam ah objecto primario ^ et princifali • Bolgeniiii 
hunc aoDorem cbimaericum repurat > ac fictirium • Ut vel bine mant* 
fcste videasi quam vere scripscxim io ipso Ptoeniio Ttactatm oei / 

nuU 



nalluis oomino videri Thcologum allegari posse pro Bolgeni] Sysceman 
te. Qi>od ipse fassus in certia Dissertationis pagina nunc fruscra per<> 
negate conatur . Sed nee critnen diluet admissum in Dissertatione i 
nee a se stare Theologum aliquem , primae salcem Classis » nedura om* 
lies urcumque probabic , etiamsi Declarationes Oedararionibus addati 
ct Apologias repetat identidero • Hxc pro Clarissimo Comice Muzza* 
lellio 9 venio ad Oppugnatorem aUerum • 

42. Declanoatio contra Cortesium incipit a $. 4. cap. J. pag* 
l6^. ec quidem sic acris^ et contentiosa , ut Catilinariam legere vi* 
deare • Non est animus in Appendice omnia persequi , quae illi sine 
ratione Bolgenius imputat ; duos tanturo errores discutiam ) quos vo* 
cat periculosos . Ex primo ilium traducit vi neaape argument! uc 
Jansenistam , et ex secundo ut Bajanum , et Quesnelianum • Prius au» 
tern , quam primum enarret 9 exordium praefigit » quod ) si tollas ver- 
bum illud Cristiano , accommodari optime posset contra hostem Ec* 
desia* infensissimum • Sed quinam est error Cortesij sic enormis5 et 
dignus ut tanta cum exa^geratione publice proponatur? En tibi ver« 
ba ejus pag, i5i. Pr^ceptum (diligendi Deum super omnia) est nem 
cessarium y et inditpensabile in tjuacumque bypotbesi possibili ; adeo u$ 
Damnati ipsi teneantur etiam Deum Jiligere . Et miror ^ Bolgenium V(h 
€are necestarium , et intuperabile sine uUo addito odium Damnatorum er^ 
ga Deum . Post quae verba a Boigenio relata » quasi fulmine tactus 
exclamat : Diciamo di tutto cuore anatema a si erronea propesiziome % 
Ciansenio fari plauso a questa mostruosa asserzione . • • obbligo colla im* 
fessibilita • 

43. Dicam egO) Observandissime DominC) quod mibi venit in 
mentem tuum hunc speciosum Apologia tractum legend . Theolo^ 
gus ille Vallisoletanus modescus simul ) et sapiens post acerbissima ver« 
ba , quibus ilium exagitas , pro sua pietate tibi condonata , ut item 
est prudens , et ingeniosus mirabttur ^ Auctorem te novi systematis 
theologici ad scribendum accessisse ita anguste viaticatum, ac tenui« 
ler instructum Theologica suppeilectili . Non legir ( dicet apud se ) 
Dissertator minime modestus Theologos bene roultos asserentes ^ pos* 
se Daemones | seu Damnatos aliquos actus eflicere omni ex parte bo« 
nos moraiiter tam ex parte objecti , quam ex circunstanti js , cum iq 
Da^mone pianeat voluntas naturalis Integra , quia non est latsus iQ 
naturalibu? juxta axioma Theologicum ? Quid enim aliud docet Sec* 
tus in 2« d. 7* q. unic. ejusque Schola universa ? Quid Taitaret. q. i» 
dub. 2.^ Quid Bassolis quaesr. x- art. 3. Durandus q. 2. Angles in 
florib. 2. Sent. d. 7. q. 2. concL 8. dub. 6. Pelbartus in Glossar. i. 
parte verbo D^mones} Omitto Valentiam , Platelium , et alios ^ 
qui pro hac slententia laudari similiter possenr • Cur saltern non le- 
git Vivim ad prop. i. damnatam ab Alexandro VIIL , et ad g. pro«t 
positionem Janscmj) que erat t re ipsa Bolgcnij^ Cur non consuluic 

Pla- 



4^^ 
Platcliuro dc Angelis cap. '6. §• g.?. Nam ex his duobns discere 

pocuissct ) quo pacto ) supposica etiam impotentia moraii in Damna- 

tis oercendi aaus moraliter bonos , perstet inttgra potentia physica 

non peccandi , adeoque non sine absolute necessitati ad peccandtm 5 

uc primum voluic Caivinus > ec deinde Jansenius , inde pcrperain pro- 

bances , neccssitateoi non ofiicere liber uti ad peccandum requificar • 

Salcem adire poterat Bolgenius P. Franciscun Suarez lib. 8. de poe* 

nis Angeloruoa a cap. 8. ubi invcnisset , quidquid antiqui reculeiunt 

dc obstinacione Dainnacorum , et quod scriptum est a recentioribus 9 

ec tanci Doctoris judicium revereri deberet. Statuic ibi in damoatii 

libertatciD quoad cxercitium , licet earn neget quoad specificacionein : 

atque adeo peccare j sic ait 9 ut actualem libertatem exerceant in a* 

ctu peccandi. Kecte igitur dictum est in Antr Bolgeniana Disserta* 

Ijone 9' odium damnatorum dici non posse necenarium , tt imfuftrahik 

sine addico . Hcc meo judicio Cortesius • 

? 44. Nee ego ipse video 9 quomodo .Bolgenius extricare se pot* 

sit a Jansenismo 1 si sic in eum insurgat ( ut sine dubio insurgct ) 

Theologus Vallisoletanus . Si odium Dei est in damnatis mecestarium j 

et iuskperakilcj stat igitur peccatum cam sola iibcrtace a cosiccione • 

Quod SI consequentiam neget Bolgenius, dicenss odium) et aWos sic* 

tus damnatorum esse puram pcenam , et non vera peccata , ad incitas 

ilium tacillime rediget qutvis Jansenii sectator ex Bellarminof Sua* 

lio ) Scriptura > et Patnbus . in bujusmodi ncttbut , ait Bellaiminus lib. 

5. de Grat. et liber, arb. cap. 14. Damonet wre peccant , qma faci^ 

ant y qu^ posscnt non facen , mc iit$ parnt essentialis crescit ^ cum sint 

in tcrmind . Suarez loco citato n. 4. Damom munquam cessat ab omni ac* 

tmali peccato ) seJ aliquod semper committit , quamvis tibere saltern quoad 

txercitium . Et banc appcUat communem 5 et veram Tbeologornm ie«- 

tentlamy quam cap. lo. n. 15. probat ex verbis Joan. i. cap. i*/^^ 

inith D'tabolus peccat^ que sic exponit Augustinus lib. 11. de .Civit. 

cap. 3. Ab initio sui peceati ^ sen ex quo peccare incepit semper peccoi 

)uxta illud Psalm. T^.Superbia eorum^qui te oderunt ^ ascendit semper. 

Simili modo exponunt hunc locum Beda ) Lyraaus , et alii . Quod e« 

tiam tradit S. ihomas multis in locis, prssertim i. p. q. 46. art. 2. 

ad 5. ) q. x6. dc malo art. j. , qu«t. 24. dc verif &c. Actus D^ 

monis (scribit I* p. q* <54. art. a. ad 5.) ex voluntate deliberata pro* 

cedens semper est mains etu 

45. Ex hoc discursii recte colligitur, in foveao incidisse Boige- 

nium ) quam paraverat Adversario) quique proinde recte nonviti o* 

dium Dsmonum non debere a Bolgenio in sua Dissertatiooc pcopooi 

Verbis illis roodificationem non continentibus ) necessarinm ^ insuperabi^ 

le . Ncc CTat causa Bolgenio , cur insisteret paritati Beatotum nece^sa- 

no amantiuro Deum . Nam paritatem esse nullam ostendit Suarios cap. 

XI. n. ly dAC^mmecessitgi nmms in Beasis pr§veni$ ab §kje€to^ quosi 

est 



4^3 
tst infinitum bonum^ et ipsa bonitar per ersenttam dare visa. At ver^ 
ad odium in damnatis nan pracedit infinita malitta in objecto ; imo nee 
^era ratio mali universalis , sed tantum ratio punientis , quge licet in 
ordine ad proprium commodum sub ratione mali apprebendi possit , lamen 
simpliciter non potest judicari malum > cum punitio sit justa ; et ideo non 
invenitur in illo objecto tufficiens ratio ad inferendam voluntati necessi* 
iatem quoad exercitium. 

46* Ac unde provenit > inquiet Bolgenius , obstinatio damnato- 
rum ? Longum postulat tractatum interrogatio isthsc • Breviter dico 
cum Suario hie cap. ii. n« %. illam oriri ex misera tonditione status ^ 
juncta naturali conditioner et fragilitate voluntatis creatse suis tantum 
viribus relicta . • . cum sola generali infiuentia quasi pbysica Dei ad 
i>perandum • £c praeter alia, quae adducic dc statu illo miserrimo, il- 
lud nocandum ( ab Auctore non consideratum ) quod damnatus nulla 
modo ad amandum Deum moveatur , quia nee bonitatem ejus secundum 
sey et absolute considerate sed semper cum respectu ad se ipsum , et its 
non apprcbendit ilium ut benefaetorem , sed absolute ut infiictorem mah» 
rum m Quod idem docet S. Thomas in Supplero* j. p. q. 98. art. 5. 
ad 2. dicens : ratio ilia procederet (scilicet nullus potest odio habere 
bonitatem ) si damnati Deum in se conspicerent , in quantum est per «r« 
sentiam bonus . Si hanc S. Thomit , atque Suarii doctrinam tenuissct 
mente Bolgenius , nequaquam ille nobis toties tanquam rem omnino 
demonstratam objecisset , quod Dsemones clarius , quam nos , Dei boni* 
iatem in se cognoscentes amare Deum deberent , si amoris Dei objectum est 
bonltas divina secundum se considerata « Quod enim supponit fidenter , 
falsum est • Prius autem quam ab hujus erroris discussione recedo , juvac 
adversus Auctorem hunc in modum pro Cortesio agumentati • Daemones 
tenentur Deum odio non habere ; peccant enim actualitcr , quoties De- 
um odio habent , ut constat ex Scriptura , Augustino > Thoma , ceteris- 
que Interpretibus , id quod tenet communis . et vera sententia apud 
Suarium : at hoc odium ex Bolgenio est necessarium , et insuperabile : 
ergo Auctore Bolgenio conjungi potest obbligo colla impossibilita . Ergo 
Cianstnio potiori jure farh plauso huic doctrins Bolgenianc • Igitur 
nisi Ccrresius praesto sit Bolgenio ^ eique ferat suppetias illo sue ai* 
ditOs vel temperamento , exitum ille invenire nucqaam poterit e Jao- 
senii inextricabili labyrintho. Video ego aiiquid boni educi posse pro 
abtuenda macula Bolgeniana ex putida Cortesii dcctrina : cattivo jm^ 
do ) ut Auctor sciibit , di dottrina > cbe regna in tutta quella Disser* 
Mtione del Cortes . 

47. Alter est error , quem Cortesio opponic Bolgenius, quod 

scilicet principium admiserit ad Bajanismum , et Quesnelismuro re« 

eta perducens • Quodnam illud } Scbolastici edocent , actum CbaritH' 

eis . qu^ est una ex tribus Tbeohgicis virtutibus % dilectionem esse Dei 

super amnia , qua nempe Deum rebus omnibus antefonimus. Unde et ait 

quod 



4^4 
fuod CbariiMf ^ qv^ iicium graJum mn atitfigtt , est cbimdrica Mfud ov. 

Iff/ • Atqui ) repoDit BoJgenius ) NovatoruiD errores in materia Chariratis 

ex hoc eodcm principio apud cos inconcusso nascuntur, quod nomiDc Cba* 

ritatif ipsi semper incclligant aut gratiam sanctiiicantem , aut actum Cba- 

ritatis Deum diligcntcm super omnia ) ut in 4. Dissert, parte sc demons* 

Crasse testator • Admittit igitur Cortesius illud principium) ct Scholast/cos 

admit terc illud commentatur • Non judico ) Cortesium negate 3 dari pos* 

se actus quosdam debiles ) et impeifectos amoris supernaturalis , qui 

vel fieri possint a peccatoribns ex auxilio gratiX) vel etiam a justis 

rcmisse operantibus , quos et nos admisimus cum Suario Cap. i. , sed 

unice credo ) ilium contendere ^ nomine CbaritatU absolute dktm io- 

Celligendum esse vel habitum Charitatis ) rel actum ^ quo quis Dc« 

um diligit super omnia. Qua in re non minus distat ab cnoribus Baiii 

et Quesnelii , quam distet Ecclesis perpetuus sensus , ut fuse probavi 

Cap. X. $. z. a n. 57. , et quidem sic efficaciter ex CatechismiS) 

Concilio Tridentino 1 Augustino 1 Tboma ) et Suario > ut mibi sit res 

omnino certa » 

48. Ibidem ostendi | quomodo sit ex eodem Cximio Doctore io« 
telligendus Augustinus ^ qui non Charitatcm absolvtc dictum , sed 
quandam iitcboationem Charitatis , scilicet per Sfiritus Sancti motionem 
agnosctt ifi peccatoribus . Hrc autem incboatU qumiam Charitatis per 
motionem Spiritus Sancti non est illaCbaritas etiam inchoata > de qua 
Scholastici. Ut enim inquit ipse Suarius lib. 8. de Grat. cap. 20. n. 
4. Cbaritas perfecta secundum essentiam ^ et super omnia solet did in* 
cboata , et incipientium respectu Charitatis proficientium , et perfectorum. 
£t hie est etiam perpetuus Scripture loquendi modus: j^i dilipt me^ 
Aligetur a Pat re meo . Siquis diligit me ^ sermonem meum servahii. Qm 
timetis Dominum ^ diligite ilium . Omnis ^ qui diligit > ex Deo natut 
est etc. Alius est ergo error Baij ab Ecclesia merito proscriptus • Cum 
enim doceret , nullam in statu naturd? lapsae dari virtutem in bomi- 
ne prxter Charitatem infusam , nullumque esse viitutis actum , qui 
non esset elicitus a Charitate j retento nomine Charitatis ^ ut in Ec* 
clesia usurpatur ^ et sicut de ilia loquuntur Scholastici , volebat omoe 
opus ab ilia non elicitum esse peccatum • Unde Viva ad propos. X. 
ab Alexa^dro VIII. damnatam vel ab ipsa advertit Synopsi : Quod 
culpa non vacat cperari propter calestem gloriam obtineudam , fuit pari* 
ter error Baji cognoscentis culpam in quovis actu^ qui non esset perjk* 
eta Charitatis supernaturalis Jam vero actus debilis y et imper/ec(«s 
amoris in homine peccatore v. g. non vere participat essentiam Cha« 
ritatiS) ut vere notavit Suarius ) et videtur esse certum 9 sive Anima* 
stica? principia considerentur , sive res ad intentionem expeodatur 
Theologian . 

49. Tractant Psychologi de actuum specificattoue 9 ct de foiitt« 
bus , unde ilia desumenda sit ^ et in eo conscntiunt ^ quod actus non 

so* 



4^5 
solom specicm sumlc ab objccto i sed etiam ( ct quidera pixcipue ) 
a flaodo tendendi • Hinc apprehensio j ec judicium y cogoicio incuitivai 
ec abstraciiva 9 judicium absolutum , cc conditionale y disjunctivum | 
ec dcterminacum specie inter se difTerunc quoad naturam ) cc essen- 
tiami licec idem objeccum formale respicianc • Mulco magis specie dif* 
feruac essentialicer accus efficax > ec inefficax voluncacis circa idem ob« 
jeccum ) unde simplex ) ec inefficax afTcctus cemperancise specie dif- 
fere I ec esscDCialiter ab efficaoi > ec absolute affectu cjusdcm virCutis • 
Id quod coromuDe esc caeceris vircufibus moralibus cum infusis, turn 
adquisicis. Nee Philosophi anciqui inefficacem afTeccum ccmperanciar , 
jusciciae j vel forcicudinis temperantiam ^ justitiam auc fortituJinem ap- 
pellarunc. De Spe Theologica eodem modo Theologi loquuncur> nee 
enim Spem simplicicer appeilanc accum inefficacem a: terns Beatitudi* 
nis> sed vel babicum ipsum Spei Theologies, vel accum efficaciter 
prosccucivum aececns foelicicacis vel ex habicis meritis , vel ex haben- 
dis cum divma gracia) uC loquicur S. Thomas hac distinccione satis 
oscendens » peccacores sperare posse beaticudinem . 

50. Jam vero hsc doccrina, qus cerca est in recensicis vircuci- 
buS) cerctor esse videcur in Charicace ) prssercim si habeacur ance o- 
culos principiuro illud Theologicum, quod dileccio^ ec Charicas non 
ex intensione > sed ex appretiacione desumenda esc • Primum icaque 
amor edicax , ec inefficax Dei specie , nacura , ec esseocia diflferunC • 
Nam primus conjungic efficaciter affective amantem cum amaco; se- 
cus vero alcer: acqui amor ncn attingens) uc Auccor aiC) irMdum Ji-^ 
ligendi Deum super omnia esc amor inefficax j ec qui gradum accingiC) 
esc efficax sine dubio: ergo amores illi specie 1 natura^ ec essencia 
differunc • Ratio borum esc 1 quia conjunccio afTecciva efficax cum ob« 
jecco infinite Bono ex meritis ipsis objecci habet , quod sit super om- 
nia , cam bonum efficacicer volicum sic super omnia bona . Simili mo* 
do argumentacur Suarius disp. 3. de Poenic. secc. 9. de malo culpae 
opposico divins Bonicaci • Nimirum qui efficacicer detestacur peccacum 
uc malum culps oppositum divins bonicaci) non pocesc non pecca« 
cum decescaii super omnia mala > unde decescatio ilia j si semel sit ef» 
ficax ; habec ex incrinseco objecci merico decescari peccacum super om» 
nia mala • 

51. Atque bsc est eciam racio 9 cur Theologi CharlcaCem consi- 
derenc non precise ex intensione > et remissione ) sed ex appretiacio- 
ne accus • Eric enim Cbaritar absoluce dicta . qus Deum appretiat 
super omnia 5 ec eric ad summum » uc ex Augustino inquic Suarius % 
inebodtio quaJam Cbaritanr fer Spiritus Sancti niotiouem actus ille amo- 
ris , qui Deum diligic inefficacicer • ErraC igitur Bolgenius concra prin* 
cipia Psychologiae ) ec concra communem sententiam Theologorum^ 
cum in Dissercatione per Cres ipsas partes supponit , actum ineffica- 
ceai amoris ejusdem esse naturae , essentia > et speciei cum actu effi- 

b h h ca* 



4^6 
caci ) nam actus efiicaxi ct apprctiativus in divcrsa est specie » natii* 
ra ) et essentia Phsycologica | et Tbeologica constitutus • Et^mulco ma* 
gis ille errare mihi videtur i cum i ut Bajanum j et QuesneliaQuio tra* 
ducere cencat Cortrsium) eo quod CbMritatis nomine absolute dictc 
solus veniat apud ipsum habitus Charitatis i vel dilectio Dei super omnia. 
52. Et hac occasionC) quoniam in Apologia video Auctorem be- 
ne affeccum erga Suarium ) ilium precor ut legat modestissimooi , ec 
prudcocissimum Ooctorem pro cautione senranda in ferendo ceosuraf 
contra opiniones AdversariorHnT. Undc exisiimo^ et mmt% | Kribit 
disp. 19. dc Fide sect. 6. n. 6. fosse facile peccdri gtaviter im hat 
materia | exaggerando proprias opiniones , et c$ntrarias comvitiis , «e/ 
censuris sine delectu afficiendo y quia illud facile esse potest petnuiosum 
mendacium cedens in aliorum injamiam^ vel injuriam^ et aliquamde im 
gravem potnam ^ et nocumentum ; et idee in hoc negetio magna moder^^ 
tio y et prudentia servanda est . Ubi etiam observat 1 propositionein 1 
quae simpliciter prolata vera est) fieri posse umerariam ratumt modi% 
vel censure adjuncts • Si banc Auctor cautiooen 1 et prudentiam in 
Apologia tenuisset » non tanto impetu > et fragoie 10 Muziarelliooi } 
et Cortesium irruisset, ilium lectori repr«seotaos ut Qaictiemo proxi* 
mum J hunc ut Jansenistam , Bajanum ^ et Quesnelianum levitsimit ra- 
cionibus probare contendens : qua re satis indicat » se in hac Theolo« 
gtcae doctrinae parte parum esse versatum • Quod addit Bolgenius con- 
tra Cortesium a p. 297. circa Dionysium 1 et Prosperum 1 levissimuoi 
est • Nam sub judice fo est j utrumne S. Dionysius sit Auctor de Di^ 
vinis Homimbus. Imo vero mihi probabilius esse videtur , quidquid af- 
ferant fidentissime Kecentiores 1 non aiium esse Auctorem 1 ut jam 
alias significavi. Prospero tribata est ab antiquis sententia, quam Cor* 
cesius adducit ) et in ejus O^eribus passim legitur • Sed esto : Pioi* 
peri non sit , erit ilia Juliani Pomerii » quem tanti facit Auctor ie 
Dissert, p* 41. Cur igicur Bolgenius bujus generis eruditionis studio- 
sus 9 et amans S. Thomam laudat in Apolog. Opusc tf i. quod tauKO 
inter incerta computatur? Nee ego sum ausus^ venia non petita, S. 
Doctorem pro illo Opusculo citare. At quid inquit Auctor de CL 
Scriptore P. Gazianiga sic enixe commeniante Anti • Bolgenianaoi 
Dissertationem ? Honor! ut consular celeberrimi cot Opsrum Auctorisi 
respondet » vel non legisse ilium Dissertationem GDrtesij 1 vel certe 
parum attente evolvisse • Quod videtur esse perinde ac scribere sapien- 
tern haminem judicium prorulisse suum et certum > et publicum } et 
honorificum causa non cognita . Egregia saae d;:fensio ! Noller cerce 
Bolgenius talem invenire Apologiscam , qui sic su« famae ficterariae 
prospiceret • Consilium fuisset optimum j ut sicut Cortesii 'validissima 
argumenta , quibus expedieidis debuisset incumbere 1 praetetnisit » sic 
etiam P. Gazzanigx defensionen omisisset • 

5). Venio ai responsionem > quam exhibet CI. Auctor Erudito 



4^7 
Vito , «t gravi Thcologo Antonio Joscpho Rfgon6 . Ad hxrcsiin sa- 
ne ilium non trahit, quamvis ilium cascigct de more verbis inuiba« 
nis • Summa responsionis in eo concinetuf) q«od ipse libenter subscri- 
bat formula actus perfect! amoris Dei , quam subscribendam volcbat 
ille Theologus . Si: amctto^ inquit Bolgenius p. 299. E non i quel- 
lo un vera atto di amort con benwolcnz* , e vale a dire d* amor di 
amiciZfia f Kon bo to sempre dctto ^ cbe noi siamo strettamente obbliga-^ 
ti ad amar Dio con .amor di amicizia ? . • • Kon si sdegni il Signor Kf • 
gond con me : btsogna > cbe to dica quello ^ cbe sento ^ con liberti . Egli 
non ha intesa la mia dottrina . Rircaldatosi un foco troppo il tuo zelo 
contro il preteso scandalo dato da me^ ti sono inalzate delle folte nebbie 
at suo intelkttc &c. Res sane videtur mihi vaide mirabilis : Muzza* 
relit fuor di strada 1 quia non intelligit . Cortes smarritto , qtiia non 
penetrac : Regond battendo F aria y ed errando da capo a fondo uolo" 
gieamente i e filoroficamente ^ quia Bolgenii menteoi non assequictir • 
Jdemque ab eo dicendum esse judico contra omnes 1 qui ilium imp ]• 
gnare tencaverint; namque duo habet ad manum communia loca , qui* 
bus se protegat: et quod non satis i^ttelligitur ^ et quod subtilitat in 
impugoacione adbibetur ab adversariis • Pro cujusnam igttur utilitare 1 
ct commodo scripsisti ) Vir egregie? An pro illis Bertis lublevandis 1 
quae non potentes exercere amorem benevolentix $ videntur fibi ver« 
sari in perditionis statu? At enim hat minus te intelligent 1 quam Eru- 
diti Viri ab omni exculti doctrina^ 

54. Responsio Bolgenij, at qu« verbis solis tegere , et elevate 
nitiMr soliditatem argument! , cautis hominibus minime probanda eft. 
Nee subscription! rei a Auctore ad sensum fidclium non intellects 
acquiescet Impugnator, qui firmum assensum , et comtantem ^ nequa* 
quam fucatum requirebat : percbi ne diate Voi in reguifo il w/tro pa* 
rere ; ma efs$ ragiomMio ^ cbe sia degno di vci . . . . traitandoti di una 
materia di una titrema importanza . Proponit tile Atto secondo di pin 
ferfetto Amor di Die . Sobscribit Bolgeoios fefpondem : Kcm i piA per* 
jctto im genere di am^re , giaccbf la benevolenza non i amore . Propo* 
nit ille moci^ua amoris : percbi voi siete in voi ttesso il temmo 1 e r 
umico vero Bene .. .^per la Amabiliti , cbe vei siete . . . idque magif 
declarans addit : se Jar mai si potesse , cbe fosse di Gloria , e di pia* 
tfrr vostro , cbe per amarvi , e in amarvi dovesse a voi sagrificsne ogni 
mka sperasna , ed egni proprio m'to gusto | sento colP ajuto vostro y cbe 
to vorrei pii amarvi. ( Scilicet non iotelligft doctriaam Aactom ^ 
qui sic ilidiD stringit • ) 

55. Nihil tamen moratur Boigenim .* etiam libenti animo rab* 
scribtt: ooa prsscioditur , Inqii t , m illo acta a beatitudine . In eo 
ciiciciir mio Dio . • • cggetto di heatitutbtie . « . scopertamente si ha t idea 
JzUa communicazUne • •. si ris^ttse in ultima analisi F am^ dt cKncupi* 
fcemtm^ penbi mi pace : cam in accu dicatur: Vi amo . • . rapito dal 

b h b 2 ;i> 



4i8 
fiaccre sommo .. .. it gwr "ool per mo D$$ ) mi$ Signuft ...Si : V9i 
mi piacete ^ Dio mio. Sed hcc frivoia vidcntur » nee digoa Viro sa« 
piente . Primo i quia in formula actus amorii perfecti erga Detim | 
prMcrdm si lon^a sit) qualis est ilia i qus subscribenda proponitur 
Auccoci I indican loleDt motiva aliorum actuum ad amorem pcrfectuoi 
disponeDtium ; sed statuitur item discincte motivum immediatuoi hu/us 
amoris : qttiM es % qui r / 1 quia es summum Bonum^ quia er AmMbiliiM 
infinite etc. Deinde verba ilia rapito dul piacer sommo ii aver voi per 
mio Dio , mi piaeete Dio mio , non sigaificant propriam delectationem 
esse objectum immediate motivum amoris, 5 sed afTectuin amoris esse 
talem ) uc cum eo sit conjunctum gaudium de bonis Dei , quod sci- 
licet Deus sit talis » qualis est 3 quod sit Dominus ^ Deuf 1 Rex aai* 
nis se illi immediate tradentis • Hoc igitur anims placet , quia bo- 
num est Dei . Unde scribebat S. Thomas , quod sequela Cbariiatis est 
gaudium , scilicet beoevolentis de bonis Dei • Cetera y qus adjungit 
Auctor , dcbilia sunt , et unice intenta 9 ut formntam corrigant ac- 
cujm amoris Dei juxta propriam intelligentian y sicuc de fidelibus al- 
ias dicebat » quod suggerente Parocho amorem Dei ot summe Boni 1 
ipsi intelligerent desiderium xterns propria £ccliciutis. 

%6. Tandem noo potest Bolgenius ex animo subsalbere aictui a« 
naoris pcrfccto ab Adversario proposito ) quin incidat in errorem Qttte« 
Cismi , qualem nobis describit contra Muzzarellium , quod iu demon* 
stro . Accus amoris exhibitus a Regond talis est nature y et excellen- 
Cis I ut si separari posset fcelicitas propria a beneptadto ctivtno ( ee 
iwr mat si potesse ) in Deum raperetur propter ejus amabilitatem in- 
finitami propria non curansj sed unice intendens divinum Bonum • 
Atqui actus ejusmodi ( non sane actus Religionis qui Deum immedia* 
te non respicit ) ut demonstravimus ) lespicit pia otqecto OMitivo fo« 
lam Dei Bonitatem ) quin propria fcelicitas ingrediatut nee aperte 9 nee 
implicite in actualem rationem movendi • Ergo Bolgenius. subscribit a- 
etui amoris Dei habentis pro unico motivo immediato id^io quodnc 
implicite quidem ingreditur propria cujusque Beatitudo. Hie autemi 
nee alius est apud Bolgenium Quietistarum error • Si ergo se vult ser- 
vare ab errore immunem , subscribere non debet • At si subscribere re» 
nuat, est et altera difficultas non minus gravis, quod nimirum a sen** 
su communi fidclium , et Ecclesie praxi teceptissima. discedet • Qyid 
igitur inter angustias agendum illi est ? Admittat amoiemL verissimum 
benevolentiae , actum nimirum siroplicem , et individuum , cujus posses* 
SLo frustra deturbatur , nee jam errores confinf;at in receptissima do- 
ctrina. Quod subjune;it Auctor contra Ch Regon6. KiscMldatoti un 
poco troppo it fuo zelo . . . inualzate delle folte nebbie al suo intelletto • 
Compatiseo la sua disgrazia ...vi fuori di strada amtinuameute baten^ 
do r aria etc. , ejusque generis alia Rolgenij causam non bene con- 
firmant » sed unice demonstrant, immemorem esse ilium illios xegulat 

quia- 



419 
quints ( jam me intclligic ) przscribentis , ut existimationi ( contra- 
xium docenciuiD ) modestc , ac benevoU consulatur • • . in uominandis ^ aut 
confutandis ductoribus modestt se gerat...nemo in rebus alUujus momenti 
novas IntroduCAt quMstioms .. .nee aliquid contra Doctorum axiomata j 
communemque etc. 

57. Nee dissimularc volo tractum nobilem Apologiae Bolgcnianae, 
qui mibi vAe placuiC) quibusdam tamen limiutionibus , quae inter Ic« 
genduffl neoti occurrebant , adhibitis . Equideo) videbam hoc loco Bol« 
genium pro sua Sapieotia saibentem • Incipic ille a p. 80. > ex qua pro- 
bare contendit , amorem concupiscentis aeternx beatitudinis secundum 
se consideratum non posse non esse amorem Dei super omnia > et 
super ipsum amantem • Quo certe stabilitOj viam sternit minus impro- 
babilem pro illis superandis difEcuItaribus 1 que contra ilium ex eo 
proposui ) quod actus concupiscentis » ex quo non dili^imus Deum 
super omnia % possit fieri major j et super omnia per adiunctionem a* 
ctus beoevolentis eliciti a virtute Rcligionis, ut ipse judicat. Placet 
omoiao tacita retrac(atio istbaec > oec tamea bine causa illius de amore 
cbimsrico benevolentis ptofigcre tamillum potest) ut jan^ cxpUca% 

58. Doctor Eximius turn lib. 2. de Grat. cap. 13. rum potissi* 
mumiib^ j;* cap.^ gi* tractat difiicultatem istam ^ ct respondet a o. 
2 So amorem concupiscentiae esse posse in suo gtnere super omnia % 
quia Bonum divinum est etiam majus bominis bonum , cum ipsum es^ 
se bominis non posset esse ejusdem bonum » nisi Deus ipse bonum es« 
set bominis . Pratterea bomo ex hoc amore amat sibi Deum tanquam 
ultiqoium finem > quo frui appetit ; non sic autem appetit vel seipsum ; 
nam ex amore recto magis vult frui Deo j quam se ^ Postreno quia 
homo Deum sibi amans ex amore concupiscentiae ; licet in uno ^ene* 
re referrc videatur Deum ad se > non tamcn ut ad finem proprie ta* 
lem I sed ut ad subjectum perficiendum tali bono ; et ex aJtera parte 
eodem amore virtute refert homo se ipsum ad Deum tanquam ulti- 
mum finem 1 quo frui appetit ^ quae babitudo extrema multo perfectior 
est , quam prima • Haec P. Suarez > qua: si Auctori placent 1 placere 
quoque debent duae limitationes Doctoris ejusdem. Prima, quod licet 
hie amor dici possit super omnia » et indudat voluntatem servandi prae« 
cepta ) et cavendi peccata > id babet ex inferiori motivo > $i compa* 
retur cum amore amicitiae y et benevolentiar j quia hie amor concipi* 
tur propter ipsum Deum j ille autem propter bonum appetentis . Altera 
est liroitatiO) quod amor conoipiscentiae Dei non est super omnia in 
genere amcris amicitiat ,, nam se amat bomo amore amicitiae , Deum 
vero amore sola concupiscentiat > quo sensu explicat Si Thomam ajen* 
Cem I. 2. q. 66. ztt.d^: qua quidem iimtfrtf ( concupiscentiae ) magis st- 
amat ) qui concupiscit bonum ^ quam aliquid aliud . IJque , ait, non es^ 
se inconveniens , quia satis est ) quod alio actu perfectiori possit hom% 
dili^ert Deum amore amiciti^ , e$ quod id faciat j quando j>portuerit y 



430 
neque inim ienctur semper perfcctirsimum amor em ekercere . Vides hie , 
cl. Domine j a Suario solutas , quas hoc ex capice difficultates in A» 
pologia proponis • Utinam esset factum , ut sicut tantum Doctorem 
imitatus cs in coogruis rationibus inveniendis pro amore concupiscent 
tiae super omnia ) eundem etiam secutas fuisses in duabas j quas ex 
eodem subjunxi , limitationibus adhibendis • 

59. Ex his constat , quam sit dispar > ac dissimilis particulc xii* 
fer omnia vis , ct potestas y si concupiscentia > atque amicitia vicissim 
comparentur . Ilia prior est quidem amor Dei super emnU alia ama* 
bilia 3 quae esse possint objectum , et finis qui per amorem quaeri* 
tur : nullum jenim reliquorum omnium pari , et «qua ratione ) ac ip- 
se Deus amatur • Sed si motivum ( ut ajunc ) aut causam 9 et ratio- 
nem bujus amoris spectes ^ et finem , cut bonum illud intenditur 3 ne- 
quaquam est profecto super omnia ; cum sit ipse diligens ) non Deus 1 
iui per ilium amorem commodum ^ et utilitas tota procuratur • Con- 
tra vero in amicitia Deus ipse et est amatus supra omnia , finisque 
supra omnia propter se intencus , et est cut supra omnia 3 et supra 
nos ipsos foelicitatem optamus 3 ica videlicet ut per concupisceotiam 
nobis ipsiS) -oostraque causa; per amicitiam aucein Deo soli propter 
se 3 et sui causa solius bonum supra omnia bona velimus . Eadem ni- 
mirum foelicitas, et Bonitas divinaj qu« plane super omnia est, ap- 
petitur ex concupiscentia nobis ^ ex amicitia 3 et benevolentia Deo • 
Sic cognitio Dei abstractiva 3 et intuitiva ex parte termini 3 et ob« 
lecti per illam attaai super omnes est cognitiones passivas aliatum 
rerum ; sed ex tendentia sua 3 item ex principio utriu^ue proxiaio 
non quidem ilia prior 3 imo hate sola posterior super alias est rerum 
cognitiones^ Deo igitur velle bonum suum , quod est super omnia 3 
tamen ut a nobis possidendum 3 concupiscentia est : Deo velle bonum 
suum 3 quod est super omnia 3 ut ab ipso 3 et in ^ui gratiam haben- 
dum 3 amicitia est • Tu tuo amore bonum illud super omnia bona de- 
sideras 3 sed tibi : ergo concupiscis • Nos nostro amore bonum idem 
super omnia bona 3 ei prae omnibus alijs cupimus 3 sed Deo : ergo di* 
ligimus • Ad diligendum autem movemur 3 et allicimur 3 tu tuo com- 
modo 3 nos Dei perfectione • Tu igitur te amas ex concupiscentia ; 
nos Deum amamus ex Charitate . Pressius Scbola more 3 et jure sue : 
amor Bolgenianus diligit super omnia Deum ut objectum firueodum 3 
et finem qui 3 transeat ( nam revera non Deum ipsum 3 sed ejus pos- 
sessionem (goJimento) propter suam utiliratem vult fiolgenius); ut 
subjectum 3 vel finem cut 3 negp . Id enim unice peragi potest per a- 
fliorem amicitiar. 



§. IIL 



43^ 
$.111. 

rrofositionts quaJam in Apologia miand^i . 

60. naucas e mulcis , quas OQtavi > propositiones subjiciam . In Pr«- 

L fat. pag. 6. rottr'la uJucente afparemza Jella perfezione dell* 
amor ii DU . ..in quel senso , nel quale si iostiemt id miei Avversa^ 
rji si nasconie un errore assai pernicioso ...troppo viciuo alle illusioni 
condanate del Qmetismo . Non hie apparet magna ilia moderatio , et 
prmdentia , quaai praescribic Auctori suus ille Doctor Eximius ^ mo* 
ncos ) posse facile peecari graviter etc. de qua re supra nos egimus • 

61. Pag. 8. Pracfac l^er gli spirit i fortemente preoccupati non ba* 
stano neppur le demostrazioni piu evidenti per convincerli • Verissima 
proposicio > quam scriptione sua apprime coDfirmat. Auctor in se ifN 
f urn recidere • 

6z. Pag. 12. cap. i. Quello y che comunemente si cbiama oggetfo 
materiale , to la cbiamg oggetto ^semplicemente: V oggette formale poi h 
cbiamero motivo. Eccur? Quia objcccum materiale y ct formale ^ ut in 
Scholis usurpacuri non tollic primo aspcctu confusioncm idearuro .1* 
IDO pocius Auctoris divisio ejus nimirum , quod objidtur potemi^e in^ 
tentionali in objectum , cc motivum y est aperee* contra prscepta Dia* 
lectices prcscnbentis ) ne fiat divisio in fDcmbra se includentia . Id 
enim , quod movet ad amandum ) verum est objectum , quodpo^ 
tentise reprcsentatur. Cesset innovandi libido > praes^tim cum id ip- 
sum incurritur y quod vitare intenditur ) constanterque termini reti* 
neantur antiqui) cum bate sit cuivisArtietiam mechanicat communis >, 
et justa possessio. 

dj. Pag; 14. Amare la' nosirM beatitudine y e amart Dio'scno spres* 
sioni spesso usate da S. Tommaso come del tutto sinomme . . . .Imperita^ 
mente si vuole da miei Avversarj introdurre una divisione y una sepa* 
razione per mezzo di precisioni dell* intelleito . Synonimia falsa este? 
videnter. Deus y et Bcatitudo non sunt ex S. Thoma* nisi unus inte* 
ger finis . At beatitudo soliim est finis per modum adeptionis 1 Deus 
autem per modum rrr obtentac: beatitudo finis ^«0| Deus autem fi- 
nis quiy ut docebat Albertus Magnus. Mirum certe, qnoA imperitia 
eo usque procedat 3 ut nolit) intellectum pnescindere » et separare 
ea ) quae non solum in re distinguuntur ). sed etiam. realiter separari 
possunt non. mutuo . 

^4* P^g* 1^-' L* amor di concupiscenza riconosce y e onora Dioqual 
sommo bene y ed essrre perfettissimo in se stesso . Propositio obscura. 
Si per earn significetur j amorem concupiscentiae esse actum elicitum 
a Religione cujus est potius , quam Charitatis il riconoscere y et prae* 
cipue il onorare y falsa est ; si vero affirmetur esse posse actum ab 
tadem imj^eratum y vera quidem est ^ scd male toroatai nam ad a«- 

ctunii 



/ 



4?i 
ccLiD voluntatis non pcrdoet illod tkmMu. Hue accedit i quod ad- 
ditur cbscniiMime pag. seq. wro i ftr dtn^ che il tiamoscimtHto A 
Dio^ quaU i im ft st€ss§y m« i tvdufMio i ti esflicito mlF Mmcr di 

65. Pag. 24. Htm H Jeve mn meffure €ol mostro inullett$ scfM- 
rare mma cosm Jolt Mltra • CUi Dio , 't il gpJimcmto . Ee qaoBiodo id 
probat > a S. Tboaia ajnte i. z. q. 3. art. i. Finis Jicitur dufUci^ 
ier etc. Igitur si dicicor finis JuflUiier ; ergo intellectus saltern sepa* 
rationem facere potest . Potest sine dabio illam faccre 1 et quidero u* 
km , et tafitam , qualis, et qoanu est ei S. Thoma inter hemum in- 
credtnm y et creatnm Mliquid • 

66. Pag. io. La gkrin di Die i U fite nltimoy eie ha avuto Die 
stesfo nel crear V nowi§ ) e tutte U nitre cose • 

67. Pag. 31. Cia intensBamo F mcidentnle cbe sola fue resnltare 
M Dio delle sne crenture • • • . neW essere gli attrihuti , e le ferfezio* 
ni di lui conoseiute ^ ammirate etc. optima loquendi ratio * Quod nem- 
pe Deus sit cognitus ^ celebratns 9 amatus a creaturis e^t Dei homi* 
nem creantis ultimus jfinis • Atqui Deos noo potest habere ultimum fi- 
nem a se distinctum • Ilia igitur agnitio j celehiMs j et amor Deos 
erit ipse • Tene igitur Scripture loquendi modum; Vuiversn frofter 
semetifsum oferatus est Dominus | nee dicas unquam 1 scribas | aut £n* 
gas ) gloriam Dei extritisecam esse finem ultimum ejus 3 qui extra se 
fioem habere non potest ultimum. 

68. Pag. 4r. S. Agostino fnrlanio dctta Caritij amcr di Dh 
dice , cbe i un moto deW anima ^erso Dio per goder di lui . Scd ubi 
est to ffofter if sum a S. Doctore addituro ? ad Jtuendum Deo prcf* 
ter if sum. Siccine in versionibus Doctorum procedefidum est? Dcin- 
de quid sibi vult ) quod additur ex S. Doctore : amare non i altro , 
cbe afpetire quaUhe cosa per se stessa ) ciei come fine ^ non come mf x- 
a&9 > Si enim frofter ifsam significat finem ; et non medium ; ergo rem 
non amo precise ob delectationem meam j non amo ^ fenbe fiace ^ 
sed quia res ulis est in se 1 ex qua delecutionem capere possum » 
quam tamen non requiro y licet amorem seqnatur • 

69. Pag. 48. Cum objecisset Cortesius : diligere ex S. Bonaven- 
tura \ est velle bonum , respondet Auctor : Stufenda Logica di questo 
nomo • * . If citate parole non determinano a cbi ti voglia il bene .. .In 
appresso pot S. Bonaventura spiega , cbe il bene si puo voUr a se ^ a 
Dio ) al frossimo : e cbe a cbiunque si voglia il bene ^ questo atto si 
cbiama amare ^ diligere • Ego sane conciliare non possum in Auctore 
mire pugnantia • Aic ironice > Logicam Cortesij stupundam esse > et 
ipse verbis suis efficaciter probat ratiocinationi Cortesi; responderi non 
posse ) cum palam fateacur > horoinem velie, et optare Deo bonum , 
et hoc esse Deum diligere . Nonne id ait Bonaventura ? Diligere idem 
est quod velle bonum. Cum ergo Cbaritas diligit aliquem^ bonum optat 

ei . 



ei ) qtiem iiligit . • . Jstui Muttm Summum BoHum aVtquando bomo per 
Charitatem optat Deo ? Quid est ergo y quod Auctor roagis ) et ma* 
gis se implicet incohsrentijs in eodem ipso numero ^ ne dicam linea } 

70. Pag. 6i. incipit agerc de nobilicate amoris concupiscentiv t 
et sermonem adornat opporcunissimum pro die festo Dominicae Trans* 
figurationiS) nisi quod psig. 66. admittit aperte amorem benevolentic 1 
vel eum sub amofe includit concupiscentise y dicens : Ci rcflicbi ^ cbt 
cost r amante ama se stesso pU\ , ugualmente cbe Dio etc. Cbe ine^ 
Zfia! cbe ftravaganza! Quasicbi la Spot a neW unione ^ e frutTU^ne del 
suo Spofo se fermasse col suo affetto in se medestma , e ncfH tendetse al^ 
la persona stessa dello Sposo , cbe i U prlncipio y e la finte delta sua 
felicita . Bene equidem narras : at hie ipse > et non alius est amor 
benevolentix ) actus nimirum simplex ; et individuus a tuis descriptus 
Impugnatoribus y amor y qui non regreditur ad amantem 1 amor , qui 
sistit in Deo ^ amor ) qui non movetur prsecise ex fcelicitate propria % 
amor) qui totus movetur ab eO) in quo quiescit) amor ) qni non fit 
prscise ob motivum , percbi piaccy percbi piace^ sed propter bonita* 
tem ipsamSponsi) qui est origo ^ au^a > et finis omnis delcctationis. 

71. Pag, 75. I miei Avversarj sono fecondtsstmi in sottigltezze • 
Eccur autem ? Q^ia nempe distinguunt Deum a fieatirudine tbrmali » 
rem increatam a re creata , contenduntque Beatitudinem referri ad 
Deum debere y non Deum ad Beatitudinem . Mira scilicet subtilitai 
ingeniorum ! quam quis unquam capere possit 9 si contendat icidem 1 
divitias y bonores ) sanitatem ad personam ^ non personam ad res illas 
referri oportere ! Quodque roirandum est magis , Auctor ipse rem hanCf 
et subtilitatem connrmat ex D. Thoma Opusculo 61. dicence : Konf 
totem Dei non referimus ad no/tram delectationtm , sed e converse : Hoc 
igitur si ita se habet, ubi est illud motivum , percbi piacefQinn po- 
tius illud place est propter motivum aliud ) quod est causa del piace^ 
re y sive delectationis. 

^l. Pag. 8p. Suppongasi essere volenti assohta di Dio , che io va^ 
da lontano per sempre da lui aW Inferno . Se io amo Dio con tutto il 
cuore y sard cbbligato ad unirmi con lui in questa volenti . Casus per 
ipe impossibilis sit • At motivum illius actus tendentis sub hypothe* 
si impossibili in unionem cum Deo esse minime potest propria foeli* 
citas , sed Dei Bonitas y et Dignitas 1 cui pro omni hypothesi obse* 
^ui^dum esset. Id enim est motivum actus , quod movet ad actum; 
atqui mea foelicitas non roovet ad aaum cum mca fcelicitate pro lU 
la impossibili hypothesi incomponibilen y sed unice movet dignitas 
ejus > cui esset obsequendum . 

7J. Pag. 9}. V amor di Dio ci viene prcposto nelle fiacre Serifs 
ture y e nella Tradizicne aver per suo cggetto DIO BEATIFIC A\TEy 
e conosciuto sotto F idea scopertamente di HOSTRA ETERSA BEA* 
TlTUDIKE . Questo punto i cbiarissimo , ed innegabile . Ita quidcro . 

i i i Fi- 



434 
Fide certum est. BDlgenius testatur. Nemiai licet refragari . AtqHx- 

nam pxobationes? Eas jam vidimas cap. i. et }• Jfsfmtbat in remu* 

ntrationem etc. Summo Bono conjungi propter iptum Summum Bonum exe* 

ptantcs J non autem propter bonores etc. Scilicet Auctoris enuntiata in* 

tegra» rotunda > sonora sunC| probationcs mancacj exiles i et in* 

vaiids . 

74. Ibid. La volonth > il placere y it gutto it Dio i , ehe nui spe* 
riamo j e giungiamo at f$mmo bene nottro net possesn | r goJRmento ii 
lui . Observe prirouvn illud verbum jperiame ^ et agnosco actum spe* 
randi iDdiscinctum ab actu Cbaricatis Bolgeoiano • Deinde il gusto j 
il piacere di Dio est > quod in eum credamus , speremus ^ qaod ei cuU 
turn praebeamus > quod simus patientes y justi ^ temperantes etc. Ergo 
actus harum virtutum a Charitate eliciuntur • Postremo ( attendat 
Auctor , nee ita inconsiderate res non certe obscuras confundat ) aliud 
est id agere $ in quo Deus sibi placet j et aliud longe diversum id 
agere ) ut Oivinae Bonitati propter ipsam placeamus • Quisquis est 
ilTe ) qui recte operatur , quod Deo est placitum y agit ; non tamea 
necessario quia Deo est placitum ^ cujui iotcrdum , imo saepe cogni* 
tio non succurrit. 

75* ^^g- 97* ^^ funatifWM non vi i t%sn ^ the hasii per farlo M« 
cere . Quinam est auccm hie phanatismus f Quod vocatut Auctor in 
judicium , eo quod Theologos Scholasticos contemnat, cumin 3. Dis- 
sertationis pagina verbis ipse suis accusationcm instituat ^ quam mi* 
nime purgavit. 

^6. Pag. no. Quart a riflesione : Agginngo ora 1 cbe questo Jrutto 
( atti di benevolenza ) nasce naturalmente ^ e necessariamewte JalT dwio^ 
re i poicbi i impossibile amare un oggetto come buono a- neitewba com^ 
piacersi del bene , cbe ba in se stesso > e senz^a cbe fuerta compiacen* 
%a ci porti a desiderare V accrescimento di questo bene . Compara pro- 
positionem hanc cum ea ) quam scribit Auctor in Declarationibus pag. 
77. L ' amore non nasce gta dalla benevolenza ; ma anzi al eontrario 
la benevolenza nasce dalV amore : in oltre questi due atti non rempre si 
Mccoppiano insieme > potendosi fare atti di amore^ senzta fare atti di be* 
nevolenza . Nunc autem ego qusro j an inter has propositiones : om* 
nis bomo currit \ aliquis homo non currit : major emicet contra dictio | 
quam inter propositiones Auctoris: nasce necessariamente • . percbi i im* 
possibile . . , non sempre si accopiano . . . potendosi fare atti di amor sen%a.. . 
Ea est incerduni Auctoris inconsid^ratio, ut pro divenitate diffici/iuia 
rerum ) quas vitare intendit, diversas sui immemor admitrat in« 
cohsrcncias . In Apologia hanc statuit propositionem ) ut ostendat % 
quaestionem esse de solo nomine , et benevolentiam po5« compre* 
hendi sub amore in genere . In Declarationibus contradictoriam sta* 
tuit , ut lectori persuadeat , ablegandam ab Scholii esse formulam il* 
lam confusam amor benevolenti^ • 

77- 



. 435 
77* Pag* IS4* Or ahbiamo gii stabiUt$y ei c cosa cerUssima in 
TsicoUgitiy cbi il comflesso dell* oggttto matcrialey e dtW iJea^ sottola 
quale queste oggetto si comcepisce ^ firma /' oggetto formate , o sia il 
motivo degli atti umani. Nee id scacutuoi esc probabiliter ; nee est 
certissimum, sed potius in Pbsychologia falsum • Motivum , seu objec- 
cum forcnale esc bonicas ipsa ) quae movec > non cognicio reprssencans 
bonicacecQ ) nain haec esc cancucn applicacio mocivi • Unde Pbilo- 
sophi racionem finalizandi^ seu movendi non coUocanC in cogni* 
Clone ) sed in bono proposico pec cognicionens • Quod ica cercum 
exiscimac P. Suarei^, uc pronunciec disp. 23. Mecaph. secc. 7. vix 
in hoc esse posse dissenciendi racionem 9 nisi in vocibus squivocacio 
niisceacur . Quare S. Thooaas q. 5. de Charic. arc. 5. ad 4. id ipsum 
supponic dicens : Kon ea rattone aliquid diligitur ^ quia cognoscitur y 
sed quia est bunum . 

78. Pag. 1^5. in un luog9 dice ( Muzzarelli) cbe Dio ferlabotf 
ta sua i formalmente buono ; e ripete cid • ..la quale espressione i pe^ 
ricolosa ^ ed erronea • . . Hel motivo formate ba procuratp di rettijicare 
questa espressione spiegandola . Quam esc Auctor liberalis in ferendis 
sine causa censuris ! Proposicio ilia : Dio per ta sua bonta i formal'^ 
mente buono : quid mali continec i Nihil sane aliud , quam quod esC 
in ilia alcera S. Tbomx : Keque etiam informatur atiquo alio ad hoc ^ 
quod sit bonus , sed ejus substantia est ejus bonitas . Gorrige sodes ex^ 
pressionem Aposcoli dicencis de Chrisco Jesu : qui cum in forma Dei 
esset , non rapinam arbitratus est , esse se ^quatem Deo • An ignoras 

Scbolarum idioma de formis physicis ) ec mecapbysicis 9 ecde concreciS) 
ec abscraccis ejusdem ordinis ? Deus per suam bonitatem est formaliter 
bonus ) et Deus naturaliter , et essentialiter est talis ^ idem prorsus va* 
lenc apud eos , qui Scbolascicam cenenc r uc homo per rationalicacem 
formaliter discursivus esc ) ec esc per se ipsum discursivus ^ quia ipse' 
esc sua racionalicas . 

79. Pag. 148. La speranza contiene un amor di Dio ^ cbe deside* 
ra da lui i mezTbi per arrivare a goderlo . Sed eciam desiderac essen- 
cialem beacicudinem , ec ab bac specificaCur ex S. Thoma ; a beatitu" 
dine nempe obtinenda divino auxilio , ab adeptione perfects Bonitatis • 
Imo quidquid expeccac ) desideracve uc medium ) propcer beaticudinem 
desiderac ; ergo siscic in Deo non minus > quam Cbaritas Bolgeniana | 
qus proinde ab ilia non discinguicur • 

8o« Pag. 168. Se ilcomptesso deW atto di amore ^ e delV atto di benevo^ 
lenza • • . voi to volete cbiamare amor di benevotenta ^ mi accordo subito an* 
cbe in questo . Cost to cbiama S. Tommaso quatcbe votta , benchi tiik spessOy 
e pik esattamente to cbiami amor con benet^olenza . Tale e ancbe it sense 
deir amor di bene^olenza inteso dagli Scotastici Ctasici . Quid dicam 
de homine ica Icviter scribence^ Legi ego S. Thomam accuracissime » 

ilia Hbi 



/ 



4i^ 
ubi agit dc Cbaritate in Summa ) Disputatis ) Sententiariis > Opuscu« 
liS) et LectionibuS) et com, saepissimc in co legerim amor benevi' 
lentia > non credo roe invenisse amcr cum benevdenttM praeter qoam 
2. 2. q. 23. art. i. ubi declaraC apertCs quid intelligat per verba il- 
la amor cum benevolemtia y cum suroat ibidem mutuam btnevolentiam 
pro mutua amatione • Quod afTert Auctor de Theologis Classicis , non 
admitcitur , cum litis aestimatione roultatus ) et appellandi potestate 
privatus exierit e tribunali Suarii . Age vero ; profer nobis tandcoi 
Auctorem aiiquem Classicum , qui tecum in hac re consentiat . 

81. Pag. 202. Duuque ^ falso di una cviJente fdUita , che F in* 
segnamcnto delta Cbicsa frofonga V amor di beuevplenza verso Dio y 
come lo frofongono , c lo jpiegano i miei Avpersarj . Si nihil nos cgi* 
inus in toto Cap. IV.) si nihil valet communis sensus Fidelium con<* 
tra rem falsam evidenti falsitate ) legantur saltern , quae scripsit Auc« 
tor in Dissertatione part i. Cap. 4. a. 4r. Questi Catecbirmi per la 
massima parte sono stati composti da persone prevenute . . . . Lo Spirito 
Santo allora guida la penna del Catecbistii et Cap. j. n. g8. si inse* 
gna at fanciullt , e at popolo rozzo • . . una falsa dottrina circa V amor 
di Dio etc. ubi ad damnum animarum arcenduoi recurr/c 3.d illuscrsL^ 
tionem ) et impulsionem S. Spiritus ilia damna impedientis . 

92. Pag. 216. Tutti ( i Martiri ) esprimevano questo motivo (F 
aqussto delta vita eterna ) ed esprimevano questo unicamente . Omnes 
omnino ? Et id unicum motivum ? O dictum praeclarc / Legantur > quar 
dedimus Cap. III. a §. Viet Cap. IV. %. III. a n. 54. Legarur saltem 
Cap. VI« lib. 2. Machab. ) et an Eleazarusi aliud motivum verbis ex* 
presserit , inspiciatur ? . 

8?- l^ag* 239- Sono fermamente persuasOycbe'{F Opposisorifituri) 
hquivocando ancor essi tra V amor in genere > e la CaritcC in specie j 
Ira la Carita , e V altre virtu ; tra V atto y e V amor di benevolenza > 
resteranno pienamente confutati colla sola presente mia Operetta. Ita fict 
scilicet! Sed interim applica, quaeso > inania hacc vcrna impugnationi- 
bus meis ^ et aequivocationes tuas ^ turpes illas quidem , et indignas 
vd Logices candidatis , experircj utrum veras possis dcmonstrarc. Si 
enim rem animo tenes firmiter ) responde ad ^ingulas > sicut et ego 
singulis tuis reflcxionibus respondi . . 

84. Pag. 2<5?. Che se quella proposi^ione i contraria \ come ^ real- 
ntente 5 alia parola di Dio , agli insegnamenti delta Tradizione , al/a 
dottrina delta Cbiesa . . . /* amor di benevolenza . . . ^ uti amor falso , 
i una itlusione , ^ un ernre in somma pernicioso alia Santa Keligiont . 
Confcquentia certc legitima est . At de consequcnti quid dicemus ? Id 
i\ sum quod de anteceJenti : omni scilicet probabilitate dcstitutum es- 
se . Moneo iterum Auctorem , ut legat Suarium afcotem peccari fa* 
cite posse graviter etc. 

85. Pag. 314. La dottrina Jinora da me esposta i notissima alpo^ 

pp. 



437 
folo Crlstiauo. Ecclesiae doctrinam pdpulus iMtelligit) nee tua opus 

crac Oissertacione > ut illam inteliigcrec . At explicatiooein banc cuaoi | 

cc singularem opinandi modum fateris ipse a Sapientibus non intelli* 

gi . Quid fiet de populo Cbristiano ^ 

8tf. Pag. ii6. Questo (non ingrcdi scopertamente beatitudinem 
in rationem motivam amoris ) d un errorc ^ grande , e dann$so alle 
animc . Nihil agitur stentoreo clamore ) sed probacionibus validis • 

87. Pag. ilg. Dio nella, sua essen^ti , c Id beatitudinc nostra im 
Dto , quantunquc slano due cose rcalmente distintc , tuttavia sono un eg* 
getto unico in ordine alia Carita : percib non si possono mai separare mp* 
pur coir intelletto , quando si tratta di Carita . Pricnuoi video manifc* 
scam peticionem principij : hsc enim conclusio , quae erat ipsa proban* 
da ) assumitur ad sui probationcm per terminos nihil verae claritatis 
afferentes . Deinde quern Auctor locum relinquic distinctioni inter suum 
actum Charitatis ) et inter actum prosecutivum aeternae beatitudinis > 
sine quo Spes consistere minime potest > Tandem beatitudo nostra 
non est in Deo ) sed in nobis ^ res item est a Deo vere distincta : 
qui ergo Deum amat propter ipsum,et non propter aliud, quod De« 
us non sit » Deum non amat propter beatitudii^em • Verba igitur dif« 
iicultatem tegere quidem possunt , ac non solvere « 

8S. Sed quid ego propositiones commemoro obscuras) ambigua^i 
parum Logicas ) Theologis oppositas > doctis hominibus indecoras ) nt 
dicam injuriosas , arbitrarias 9 et cum certa quadam infallibilitatis spe- 
cie ab Auctors conscriptas ? Teraporis angustiis premor , instat editie 
operis, eaque re longior esse non possum . Fiet autem fortasse , uG 
tempus naccus magis commodum postremam banc Apologiam pro me- 
rito discutiam • Interim tamen affirmo , ac plane proficeor ^ nuliis me 
terrendum verbis inofficiosis , nulla me demonstrationis , certitudinis , 
ct infallibilitatis speciosa dictione avertendum esse , quorainus pro Ec- 
clesiae consensione in doctrina vulgo recepta depugnem . Dicet fortasse 
quispiam ) Quietistam esse me^ Bajanum ^ aut Quesnellianum ) et glo- 
riosis illis titulis me decorabit j quibus praecedentes excepti sunt Im- 
pugnatores; de loco tamen non movebor, et in arena persistam 5 do* 
nee probatis ingenuis armis 5 non sane inconditis clamoribus , pedera 
cogar referre . Expecto ego Tractatum Romani Thcologi , quera tu , 
Vir Glarissime , inter tua reconditum servas ; et in quo ut infimi sub* 
stllii Theologi celebrantur, qui tecum non sentiunt in argumento de 
amore . Siquid igitur novi afferat opportunum pro communi tecum 
Theologorum primae classis consensione, etlibenter cxcipiam , et quoad 
possim, respondebo. Quod si ego defecerim , non deerunt Theologi $ 
quibnscum versor ) qui certe non sunt omnes infimi subsellii , qui rac 
vindicent rationibus solidis , et argumentis validissimis . Haec enim ar- 
ma norunt illi tractate, nee alia unqaam telor-Jm genera cognovc* 
lUQC • Eorum ego consilio acceptum refero > quod non ediderim Opus- 



/ 



culuiD ante octo menses confectum y ex quo non mvom cfficaciter 
everticuc Systcna tuum • Timebant enini y ne ex illo quescus in me oc* 
casionem sumeres , quam tamen ego miaime darem latina conscrictus 
lingua > nee ratiocinacionis fines egressus . Illud tamen apod roe ba- 
beo sepositum., et cum erit necesse) nova prodibit auctum accessio- 
ne reruro ) quas mihi suppediut Apologia tua ) in qua fidem obiigans 
non esse poschac a te uUi respondendum j ita concludis : Ma risfony 
Jcra per me una eecelente Opera Classica sulT amor di Dig trattato $ui* 
gistralmente da un dotto Teologo > la quale si jtampa gia fresentemem^ 
te , e tratta a fond$ la materia metafisicamente , eticameute > e Tbeol<h 
gicamente • A^nosco Vinim > Socium > Amicum , et Contubernalem tu* 
urn . Non «i quidquam , de singulari merico , quod jam pridem no* 
turn est mihi , detraho i hominem observo » cujus doctrinam y et era* 
dicionem $uspexi;sed tamen mihi nuntiatum est) argre ilium induaum 
quippe prudentem) sibique minus fidentem in lucem opus suum pro^ 
ferre) et te auctore > suasoreque faaum esse i ut tandem ederetur. 
Ut ut sint ea; video ilium curare Thcologos j et PhilosophoS) qui in 
argumento de amore audiendi certe sunt; quo quid potest esse aut 
mihi gratiuS) aut cuivis Scripcori Theologo aptius^ et accommoda* 
tius ? Aveo igitur illius praeclarum opus perlegere > quod jam jam in 
lucem publicam emittendum testaris . Tu vero ^ quod tuum est ^ per« 
ge porro constanter veros Ecdesiae , ac pietatis hosres i quo te natu- 
ra vocat , ingenium ^ et eruditio > relictis in Scbola Theologis ^ Aran* 
gerC) et superare. 




ftlg. 

5 

»9 
H 
^9 
3' 
87 
4» 

J^ 

<57 

70 
Ibid. 

f^ 
85 

9« 

9S 
104 

Ibib. 

Ibid. 
130 

144 
145 

Ibid. 
211 
Ibid. 
264 
282 
187 
298 

199 
445 



lin. 

4 repreudert 
36 Epiminondst 
2 formule 
32 imire 

15 Quiisi 
40 judUio 
22 Decam 

I quaso 
32 soot 
d Mediblancnsis; 

16 ciga 

id conforms 

42 atque 
32 possam 

8 haberec 
29 sua. 
40 videbatur 

27 scclulo 

28 benefica 

43 cura 

25 separare 

2 Si 

a Cbristi 
nit. eitrahar^ 
14 dignum 
14 novendi 

24 quemquaai^ 
I totum 

8 sed 
18 infioit» 
23 ut 

4 Superias 
36 amorem 
14 Divitia 

25 contraria 
I edito 

I proQiintiat 



Corrlge . 

reprebenderc 

Epaminonds 

formale 

inire 

Quodsi 

judico 

Deum 

quatso 

sint 

Mediolanensi 

ergo 

conformic 

acqui 

posscffl 

habere 

sue 

videbantui 

•eclusu 

beneficia 

curam 

sepArari 

Sic 

Christo 

cxtraherc 

dignam 

movendi 

quaroquam. 

notum 

scu 

infinite 

Superis 

amorua 

DivimM 

contraris 

cdicio 

prommticC: 



439 



/ 



V I D I T 

D. Jotefhus De Bonis Cleric. Re^uL S. Fauli , & in 
EccL Metrop, Bonon, Pcenit. fro Eminentisr. ae Henjerendiss, 
Domino D. Andrea Cardinali Joannetto , Ord. S. Brnedicti , 
Congregat, CamalduL Arthief. Bonon. & S> R. L Frincifc . 

IMPRIMATUR, 
Ft* Aloysins Maria Cernti Vic, Gen. S. Officii Bonon, 



t 



*.^ 







^•r-* 



<*. 



i